Wyrok I C 1270/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2010 roku Sąd Okręgowy w Biał

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 1270/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 listopada 2010 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Grażyna Wołosowicz Protokolant: protokolant Aleksandra Oliferuk po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa S. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...) o zapłatę I. Powództwo oddala; II. Zasądza od powoda S. M. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3617 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. UZASDANIENIE Powód S. M. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) w B. kwoty 180.736,10 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 27 kwietnia 2010 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (pozew k.2-4). Roszczenie swoje wywodził z niezgodnego z prawem przejęcia gospodarstwa rolnego, które zdaniem powoda rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego z tytułu utraconych korzyści z prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa. Powód określił iż wielkość szkody to wartość utraconego dochodu z gospodarstwa w latach 2000-2009 w wysokości 99603,10 złotych stanowiąca dochód z hodowli bydła mlecznego w ilości ok. 10 krów wraz z jałowizną oraz wysokości dopłat bezpośrednich do użytków rolnych w latach 2004-2009 w wysokości 81133 złotych, które powód mógłby otrzymać gdyby nie odebrano mu gospodarstwa. Pozwany Skarb Państwa – Wojewoda (...) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa (odpowiedź na pozew k. 70-76). Pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Nadto wskazał, iż powód nie wykazał szkody, ewentualnie przyczynił się do jej powstania. Sąd ustalił, co następuje: --- STRONA 2 --- Decyzją Prezydium Państwowej Rady Narodowej w G. Nr (...)z dnia 11 maja 1965 r. przejęto na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o obszarze 17,03 ha położone w obrębie wsi S. (...) R., stanowiące własność A. M., po której spadek nabył powód S. M.. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 5 lutego 2007, znak S-KO. (...)- (...) wydaną na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 § 1 i 2 Ustawy kodeks postępowania administracyjnego stwierdzono nieważność wyżej wymienionej decyzji. W sprawie tej powód był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, któremu w dniu 12 lutego 2007 r. doręczono powyższą decyzję ( dowód – k.1, 9-10,11 akt Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nr SKO (...)). Wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 22 czerwca 2009 r., sygn. akt I C 1706/08 (k. 9) zasądzono od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) w B. na rzecz S. M. jako następcy prawnego po A. M., kwotę 152.851 złotych wraz z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za przejęte bezprawnie przez Skarb Państwa gospodarstwo rolne. Sąd zważył, co następuje: Powód wywodzi swoje roszczenie z art. 417 1 § 2 kc, który reguluje odpowiedzialność za wyrządzenie szkody, której źródłem jest m.in. ostateczna decyzja administracyjna niezgodna z prawem. Na gruncie art. 417 1 § 2 kc warunkiem dochodzenia roszczenia odszkodowawczego jest: wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej nieważnej lub niezgodnej z prawem, wystąpienie szkody w wyniku jej wydania oraz wydanie ostatecznej decyzji nadzorczej stwierdzającej niezgodność z prawem lub nieważność decyzji wywołującej szkodę. Zauważyć jednak należy, iż w niniejszej sprawie pozwany podniósł zarzut przedawnienia, który w ocenie Sądu okazał się zarzutem skutecznym. Przedawnienie roszczeń przewidzianych w art. 417 1 § 2 kc następuje na zasadach określonych w art. 442 1 k.c. Pozwany wywodził zarzut przedawnienia roszczenia z art. 442 § 1 kc w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 442 § 1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Pozwany twierdził, iż termin przedawnienia, zarówno 3 - letni liczony od dnia kiedy powód dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia jak i 10-letni liczony od dnia w którym zdarzenie wyrządzające szkodę nastąpiło, upłynął jeszcze przed zmianą przepisów wprowadzających nowy art. 442 1 kc. Zdaniem bowiem pozwanego zdarzenie, z którym należało by wiązać odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa nastąpiło w dniu 11 maja 1965 r., kiedy to decyzją Prezydium Powiatowej Rady w G. przejęto gospodarstwo rolne, i od tego momentu należy liczyć termin 10-letni jak i 3-letni. Pozwany z ostrożności procesowej wywodził także, iż należy ewentualnie przyjąć iż roszczenie powoda przedawniło się z upływem dnia 4 czerwca 1992 r., powołując się tu na „stan zawieszenia funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości” i przyjmując jako datę początkową obliczania terminów przedawnienia najwcześniejszy moment od którego należy liczyć bieg terminów przedawnienia czyli datę 4 czerwca 1989 r. – tj. datę wyborów do sejmu kontraktowego. Ponadto pozwany z ostrożności procesowej wskazywał także iż przyjmując za podstawę przedawnienia art. 442 1 § 1 kc doszło również do przedawnienia roszczenia w niniejszej sprawie. --- STRONA 3 --- W ocenie Sądu zarzut przedawnienia podniesiono słusznie, aczkolwiek właśnie przepis art. 442 1 § 1 kc w jego obecnym brzmieniu winien stanowić podstawę jego uwzględnia. Wskazany przepis wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . W art. 442 1 § 1 k.c. ustawodawca sformułował ogólne reguły określające termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym: przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Jednocześnie ustawodawca określił dwa istotne odstępstwa od tych reguł: dla przedawnienia roszczeń deliktowych, jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku (art. 442 1 § 2 k.c.), oraz dla roszczeń o naprawienie szkód na osobie (art. 442 1 § 3 k.c.). Datę wymagalności roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym wyznacza uzyskanie wiedzy o dwóch faktach: po pierwsze – o szkodzie, i po drugie – o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Od tego czasu rozpoczyna się zatem bieg terminu 3 – letniego. Przyjmuje się w orzecznictwie, iż poszkodowany dowiedział się o szkodzie z momentem, gdy „zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody”, „ma świadomość doznanej krzywdy” (por. uchwałę składu 7-sędziów z 11 lutego 1963, III PO 6/62, OSNCP 1964, nr 5, poz. 87, czy wyrok z 18 września 2002 r., III CKN 597/00, Lex Polonica nr 1423462). Przesłanka wiadomości o szkodzie zostaje spełniona już w tej chwili w której poszkodowany wie o istnieniu szkody w ogóle, gdy ma świadomość faktu powstania szkody (wyrok SN z 20 stycznia 2005 r., II CK 358/04, niepubl.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu należy przyjąć zasadniczy termin przedawnia roszczenia, czyli 3 – letni. Nie mamy bowiem do czynienia ze zbrodnią. Podstawy kwalifikacji prawnej zdarzenia szkodzącego, jako zbrodni i występku, określa bowiem kodeks karny. Nie mamy także do czynienia ze szkodą na osobie. W ocenie sądu w niniejszej sprawie początek biegu przedawnienia trzeba wiązać ze ściśle określonym zdarzeniem – doręczeniem powodowi decyzji stwierdzającej (nadzorczej), że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa, korzystnej dla niego więc nie uzasadniającej skarżenia, bez względu na to kiedy szkoda powstała i od kiedy mogło powstać roszczenie o zwrot utraconych korzyści. Sąd Najwyższy w uchwale SN z dnia 7 grudnia 2006 r. w sprawie III CZP 99/06, stwierdził, iż konieczność wydania decyzji stwierdzającej naruszenie prawa ma to znaczenie, że dopiero wówczas powstaje możliwość żądania naprawienia szkody, a niezgodność z prawem istniejąca już wcześniej zostaje jedynie potwierdzona ze skutkiem ex tunc. Na podstawie decyzji nadzorczej można stwierdzić, że przesłanki powstania zobowiązania zrealizowały się wcześniej, a tylko możliwość dochodzenia odszkodowania była uzależniona od potwierdzenia we właściwym trybie i przez właściwy organ spełnienia się przesłanki w postaci naruszenia prawa związanego z wydaniem wadliwej decyzji. Źródłem szkody jest wydanie wadliwej decyzji administracyjnej i z tą decyzją wiąże się przesłanka odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa w postaci bezprawności, z tym też zdarzeniem należy wiązać powstanie zobowiązania do naprawienia szkody. Jednakże dopiero wydanie decyzji nadzorczej jest tym zdarzeniem, które powoduje możliwość żądania naprawienia szkody. Choć zatem przesłanki powstania zobowiązania Skarbu Państwa powstały wcześniej, z chwilą uprawomocnienia się wadliwej decyzji, to dopiero od chwili uprawomocnienia się decyzji nadzorczej powstała możliwość dochodzenia roszczenia odszkodowawczego (uchwała SN z dnia 6 listopada 2008 r. III CZP 101/08, Lex 460253). --- STRONA 4 --- Również wykładnia historyczna przemawia za przyjęciem momentu doręczenia powodowi ostatecznej decyzji stwierdzającej, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa, jako początku biegu terminu przedawnienia bez względu na to kiedy szkoda powstała. Zwrócić bowiem należy uwagę na brzmienie uchylonego już art. 160 § 6 kpa, który do dnia 1 września 2004 r. regulował przedawnienie roszczeń odszkodowawczych, których źródłem była ostateczna decyzja niezgodna z prawem. Na gruncie wspomnianej regulacji roszczenie przedawniało się z upływem lat 3 od dnia w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 kpa. Dla biegu terminu przedawnienia bez znaczenia była także data powstania szkody. Natomiast termin był liczony od dnia w którym stała się ostateczna decyzja w przedmiocie takiego stwierdzenia. Zwrócić także należy uwagę na obszerne orzecznictwo Sądu Najwyższego powstałe na gruncie dawnej regulacji, które potwierdza iż roszczenie o odszkodowanie, którego podstawą jest nieważność decyzji wydanej z naruszeniem art. 156 § 1 kpa przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja w przedmiocie takiego stwierdzenia (art. 160 § 6 kpa), bez względu na to kiedy szkoda powstała lub kiedy się ujawniła (por. przykładowo wyrok z dnia 16.07.2009 r. w sprawie I CSK 499/08; wyrok z 18.04.2008 r w sprawie II CSK 639/07, lex nr 515705; wyrok SN z 5.12.2007 r., w sprawie I CSK 301/07, lex nr 371425; wyrok SN z 20.02.2003 r. w sprawie I CKN 63/01, lex nr 78863.). Mając powyższe na uwadze, uzasadniony jest pogląd, że dopiero decyzja nadzorcza ostateczna (t.j. decyzja Kolegium z dnia 5 lutego 2007 r.) stwierdzająca nieważność decyzji administracyjnej, otwiera w sposób prejudycjalny możliwość dochodzenia odszkodowania wobec pozwanego jako podmiotu zobowiązanego do naprawienia szkody. Decyzję tę można uznać za przesłankę skutecznego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Zauważyć należy, iż w postępowaniu administracyjnym, zakończonym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2007 r. powód udzielił pełnomocnictwa profesjonalnemu pełnomocnikowi – adwokatowi. Należy zatem stwierdzić, iż w dniu doręczenia powyższej decyzji – 12 lutego 2007 r., pełnomocnik powoda z pewnością posiadał wiedzę zarówno o szkodzie jak i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Od tego momentu w ocenie Sądu winien być liczony 3 – letni termin przedawnienia. Nadto profesjonalny pełnomocnik tym bardziej dysponował znajomością treści art. 442 1 , a mimo to pozew został złożony dopiero w dniu 3 sierpnia 2010 r. Skoro powód o szkodzie i osobie odpowiedzialnej do jej naprawienia dowiedział się w dniu 12 lutego 2007 r. zatem w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. art. 442 1 . Zgodnie bowiem z art. 2 Ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie kodeksu cywilnego (Dz. U. z dnia 9 maja 2007 r.) do roszczeń, o których mowa w art. 1, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy t.j. przed 10 sierpnia 2007 roku, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 Kodeksu cywilnego. W związku z tym, iż zarzut przedawnienia okazał się zarzutem podniesionym zasadnie, Sąd uznał rozważania odnośnie pozostałych zarzutów zgłoszonych przez pozwanego (t.j. braku wykazania szkody jak i przyczynienia się do powstania szkody) za bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono w myśl art. 98 kpc i § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z dnia 3 października 2002, Nr 163, poz. 1349) zasądzono od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3617 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.