Wyrok I C 1251/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1251/10 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący : SSO Ewa Olszewska Protokolant: Monika Kołaś po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. w Krakowie sprawy z powództwa J… P… - K… przeciwko G… M… K… o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda J… P… –K… na rzecz G… M… K… kwotę 3600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. przyznaje adwokatowi P… E… Kancelaria Adwokacka w K… od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w K… wynagrodzenie w kwocie 3600 zł plus 23 % VAT za udzielenie powodowi pomocy prawnej z urzędu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 1251/10 UZASADNIENIE wyroku z dnia 20 grudnia 2011 r. W ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu, występujący z pełnomocnikiem z urzędu, powód J… P… – K… wniósł o zasądzenie na jego rzecz od strony pozwanej – G… M… K… kwoty 150.000,00 zł tytułem, zadośćuczynienia za doznaną przez niego krzywdę spowodowaną naruszeniem dóbr osobistych związanych z kultem spokrewnionych z nim osób zmarłych, a w szczególności prawa do urządzenia grobu, wybudowania grobu i posadowienia nagrobka, jak również o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania oraz na rzecz pełnomocnika powoda z urzędu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że dysponuje trzema grobami na Cmentarzu R… w K… . Wszystkie groby zostały opłacone opłatą 20-letnią. W grobach pochowane są osoby bliskie powodowi: ojciec i babka powoda, jego ciotka oraz jej syn. Groby te obecnie są grobami ziemnymi. Powód i jego matka chcieli wybudować groby murowane; wystąpili o zgodę na wybudowanie takich grobów, otrzymali jednak decyzję odmowną. Ponadto na zlecenie Z… C… K… groby te zostały pogłębione, wbrew zasadom określonym dla ekshumacji zwłok, m.in. bez uczestnictwa inspektora sanitarnego, co spowodowało że szczątki bliskich powoda zostały częściowo rozsypane w pobliżu grobu i nie wszystkie zostały razem pochowane. Działaniami tymi strona pozwana naruszyła dobra osobiste powodów związane z kultem zmarłych, w szczególności do urządzenia grobu, zbudowania grobu i postawienia nagrobka, poprzez odmowę wyrażenia zgody na budowę grobu murowanego oraz poprzez niezgodne z przepisami pogłębienie grobu powodujące rozsypanie części szczątków zmarłych bliskich powoda. Zdarzenia te, jak podał powód, spowodowały u niego poczucie dużej krzywdy oraz cierpienie psychiczne związane ze świadomością przemieszczenia szczątków jego bliskich oraz niemożnością zapewnienia godziwego pochówku rodzinie, Powód podniósł, że jego obawy dotyczące konieczności udziału inspektora sanitarnego w ekshumacji zostały potwierdzone przez Główny Inspektorat Sanitarny. --- STRONA 3 --- W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, w uzasadnieniu podnosząc, że wielokrotnie wyjaśniano powodowi, iż na okoliczność pogłębienia grobu ziemnego w celu pochowania w nim kolejnej zmarłej osoby nie wykonuje się czynności ekshumacyjnych, tj. szczątki zmarłych nie są przenoszone do innego grobu ani na inny cmentarz ani też nie są poddawane oględzinom sądowym lub lekarskim, w związku z czym nie występuje zagrożenie sanitarne i obowiązek wydania zezwolenia powiatowego inspektora sanitarnego. Wszelkie prace odbywają się w danym grobie, a nie poza nim i zajmują okres od jednej do kilku godzin. Odnosząc się do zarzutu powoda dotyczącego bezpodstawnej odmowy przez ZCK w K… wydania zgody na wybudowanie przez powoda w miejscu grobów ziemnych grobów murowanych, strona powodowa wyjaśniła, że odmowa ta była wielokrotnie pisemnie uzasadniana przez ZCK w K… . Co do ekshumacji szczątków zmarłych powód kilkakrotnie otrzymywał pozytywne decyzje Państwowego Inspektora Sanitarnego, zezwalające na jej przeprowadzenie oraz pochowanie ich an cmentarzu S… w K… ; ekshumacji tych jednak nigdy nie wykonał, a decyzje po upływie określonego w nich czasu traciły ważność. Bezspornym w sprawie było: Na Cmentarzu R… w K… zlokalizowany jest grób ziemny czasowy na kwaterze (… ) W grobie pochowani są J… F… zm. w 1952 r. oraz O… B… , zm. w 1983 r. Dysponentem grobu jest powód. Jest on również dysponentem grobu ziemnego czasowego na Cmentarzu R… na kwaterze (…). W grobie pochowani są B.. B… zm. w 1958 r. oraz W… B… zm. w 1979 r. Z kolei grób ziemny czasowy na Cmentarzu R… w K… na kwaterze (…) , w którym pochowani są M… P… , zm. w 1937 r. oraz J… K… , zm. w 1979 r. pozostaje w dyspozycji H… J… K… – matki powoda. Ponadto Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Decyzją z dnia 9 września 2008 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K… wydał J… P… – K… zgodę na przeprowadzenie ekshumacji w okresie od 16 października 2008 r. do 15 kwietnia 2009 r. szczątków: J… F… , O… F… B… , W… F… S.. B… oraz --- STRONA 4 --- B… B… , pochowanych w grobie ziemnym na cmentarzu R… w K… w celu przewiezienia do spalarni i pochowania w grobowcu na cmentarzu S… . Dowód: decyzja znak HK…. z dnia 9 września 2008 r. (k.62) W dniu 2 grudnia 2008 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K… wydał decyzję, zgodnie z którą zezwolono matce powoda H… J… – K… na przeprowadzenie ekshumacji w okresie od 3 grudnia 2008 r. do 15 kwietnia 2009 r. szczątków M… S… – P… oraz J… K… , pochowanych w grobie ziemnym na cmentarzu R… w K… , w celu przeniesienia do grobowca rodzinnego na cmentarzu św. S… w K… . Dowód: decyzja znak HK…. z dnia 2 grudnia 2008 r. (k.63) Na skutek wniosku powoda o wyrażenie zgody na wybudowanie grobów murowanych w miejscu grobów ziemnych został wydana decyzja odmowna. Powodem odmowy wyrażenia zgody, było niepełnienie warunków technicznych – wymiary piwnicy wynoszą 2,45 m długości oraz 1,20 m szerokości, natomiast wymiary, które umożliwiają budowę grobu murowanego w miejscu istniejącego grobu ziemnego zgodnie z uchwałą (…) Rady Miasta K… z dnia 5 lipca 1991 r. wynosić winny co najmniej 3,15 m długości i 1,90 m szerokości – mierząc od sąsiednich grobów przy zachowaniu minimalnego wymiaru szerokości ścieżki cmentarnej po 0,35 m z każdej strony grobu. Dowód: protokół z przeprowadzonych badań terenowych z dnia 1 kwietnia 2009 r. (k.71); pismo uzasadniające wydanie odmownej decyzji w odpowiedzi na odwołanie powoda z dnia 29 kwietnia 2009 r. (k.73-75) Decyzjami z dnia 7 kwietnia 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K… zezwolił H… J… K… na przeprowadzenie w okresie od 8 kwietnia 2009 r. do 15 kwietnia 2009 r. ekshumacji szczątków J… K… pochowanych w grobie ziemnym na cmentarzu R… w K… , celem przeniesienia do grobu ziemnego na tym samym cmentarzu oraz szczątków M… S… P… pochowanej w grobie ziemnym na cmentarzu R… w celu przeniesienia do grobowca rodzinnego na cmentarzu św. S… w K… . W tym samym dniu wydano dwie decyzje zezwalające powodowi na przeprowadzenie w okresie od 8 kwietnia 2009 r. do 15 kwietnia 2009 r. ekshumacji szczątków J… F… oraz O… F… B… celem --- STRONA 5 --- przewiezienia do spalarni i pochowania w grobowcu na cmentarzu S… oraz szczątków W… F… S… B… i B… B… pochowanych w grobie ziemnym na cmentarzu R… w K… , celem przewiezienia do spalarni i pochowania w grobie ziemnym na tym samym cmentarzu. Dowód: decyzja znak HK… z dnia 7 kwietnia 2009 r. (k.64); decyzja znak HK… z dnia 7 kwietnia 2009 r. (k.65); decyzja znak HK… z dnia 7 kwietnia 2009 r. (k.66); decyzja znak HK… z dnia 7 kwietnia 2009 r. (k.67) Wraz z decyzjami zezwalającymi na przeprowadzenie ekshumacji, do powoda skierowano pismo informujące, iż z chwilą przeprowadzenia ekshumacji, przedmiotowe groby ziemne stracą swój status i ponownie staną się „miejscami”. które przejdą na własność G… M… K… i będą mogły zostać przydzielone do nowych pochowań. Pouczono powoda, że konieczne będzie złożenie oświadczenia, że nikt z najbliższej rodziny osób pochowanych w ww. grobach nie wnosi sprzeciwu co do przeprowadzenia ekshumacji oraz nie będzie rościł sobie praw do utraconych miejsc. Powód został również poinformowany, że decyzje inspektora sanitarnego tracą moc po dniu 15 kwietnia 2009 r. Powód odebrał pismo osobiście, zamieszczając na nim adnotację, iż nie wyraża zgody na inne wykorzystanie przedmiotowych grobów, z których dwa opłacone są do 2019 r. a trzeci do 2028 r. Dowód: pismo z dnia 7 kwietnia 2009 r. (k.69-70) W piśmie z dnia 11 czerwca 2009 r. skierowanym do powoda, Zarząd Cmentarzy Komunalnych w K… poinformował, że na okoliczność pochowania zwłok, szczątków czy też urny z prochami zmarłego zarówno do grobu ziemnego (przy dochowaniu bądź pogłębieniu) jak również przy umieszczeniu do grobu murowanego, przepisy prawne obowiązujące obecnie, jak i w latach, w których odbywały się pochowania w grobach ziemnych będących w dyspozycji powoda nie nakładają obowiązku przedkładania zezwolenia inspektora sanitarnego. Wyjaśnienie to znalazło również potwierdzenie w piśmie Powiatowego Inspektora Sanitarnego z K… z dnia 6 października 2009 r. informujące o stanowisku Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie braku wymogu wydawania zezwolenia przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego na wydobywanie z grobu trumny ze zwłokami lub szczątkami celem pogłębienia tego grobu, a następnie pochowanie tych zwłok lub szczątków do tego samego pogłębionego grobu, które to działania nie stanowią ekshumacji i nie wymagają takiego zezwolenia. Zgodnie z poglądem --- STRONA 6 --- wyrażonym przez Głównego Inspektora Sanitarnego – ekshumacją jest wydobycie zwłok z miejsca pochówku celem przeniesienia w inne miejsce lub dokonania oględzin sądowo- lekarskich. Dowód: pismo ZCK z dnia 17 czerwca 2009 r. (k.78); pismo Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K… z dnia 6 października 2009 r. (k.125). Powód, mimo pozytywnych decyzji wydawanych przez Państwowego Inspektora Sanitarnego w K… , zezwalających na ekshumację i przewiezienie do spalarni szczątków osób zmarłych pochowanych w przedmiotowych grobach oraz na ich pochowanie w grobowcu na cmentarzu S… w K…. , nigdy tych ekshumacji nie wykonał, a decyzje po upływie określonego w nich czasu traciły swą ważność. Przy pogłębianiu przedmiotowych grobów ziemnych, w celu dokonania w nich w 1979 r. i w 1983 r. kolejnych pochowań nie rozsypano części szczątków zmarłych w okolicy tych grobów, jak twierdzi powód, w związku z czym w żaden sposób nie naruszono dóbr osobistych powoda poprzez naruszenie jego kultu czci osób zmarłych. Na zarzut rozsypania przez zarządcę cmentarza części szczątków zmarłych, powód nie przedstawił żadnych dowodów, a należy mieć na uwadze, że od wyżej opisanych dochowań w 1979 r. i 1983 r. upłynęło wiele lat. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie dokumentów, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a nadto nie były one kwestionowane przez żadną ze stron. Sąd pominął dowód z przesłuchania powoda, gdyż przedstawione przez niego okoliczności nie zmieniły w żaden sposób ustaleń faktycznych dokonanych na podstawie dokumentów, a tym samym nie mogły mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Cywilnoprawną ochronę dóbr osobistych statuuje przepis art. 23 k.c., przy czym wyliczenie dóbr osobistych w tym przepisie ma charakter przykładowy. Zgodnie z art. 24 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia --- STRONA 7 --- może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Pierwszą przesłanką udzielania cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych jest wykazanie, iż doszło do naruszenia (zagrożenia) skonkretyzowanego dobra osobistego cudzym działaniem. Stwierdzenie wystąpienia naruszenia (zagrożenia) dobra osobistego czyni natomiast potrzebnym ocenę naruszenia pod kątem jego bezprawności. Ustawodawca uzależnia udzielenie ochrony dobrom osobistym na podstawie przepisu art. 24 § 1 k.c. od uznania, że zachowanie prowadzące do zagrożenia (lub naruszenia) dóbr osobistych nosi znamiona bezprawności, przy czym posłużył się tu konstrukcją domniemania bezprawności. Kto zatem twierdzi, że naruszono jego dobro osobiste, nie musi wykazywać bezprawności. Domniemanie to podlega obaleniu przez wykazanie uprawnienia do określonego działania przez stronę pozwaną. Tym samym powód winien jedynie wykazać, że jego dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone. Na temat bezprawności działania wypowiedział się Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 19 października 1989 r. (sygn. akt II CR 419/89, publ. LEX nr 8996) wyjaśniając, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności je usprawiedliwiających. Do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r. (sygn. akt V CK 609/03, publ. LEX nr 109404) „rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych sad powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi, ustalić czy działanie pozwanego było bezprawne”. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż powód nie wykazał w należyty sposób, iż fakty przez niego podnoszone w istocie miały miejsce, a tym samym, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Szczególnie podkreślenia wymaga, że całość ustaleń stan faktycznych wskazuje na to, że strona pozwana działała zgodnie z obowiązującymi przepisami, co więcej, dołożyła należytej staranności, aby na bieżąco i w sposób pełny odpowiadać na pisma powoda, wyjaśniając w pełni sprawy, --- STRONA 8 --- jednocześnie powołując odpowiednie uregulowania prawne, uzasadniające podejmowane przez nią działania. W ocenie Sądu działania strony pozwanej nie nosiły cech bezprawności. Odmowa wydania zgody na wybudowanie grobu murowanego nastąpiła w oparciu o konkretne przepisy i ze szczegółowym uzasadnieniem obejmującym podaniem warunków jakie przedmiotowe groby, w szczególności w zakresie wymiarów, winny spełniać, by taka zgoda mogła zostać wydana. Również co do zarzutów nieprawidłowego przeprowadzenia pogłębienia grobu wbrew zasadom określonym dla ekshumacji oraz naruszenia przepisów sanitarnych, wskazać należy, że czynności przy pogłębianiu grobów zostały przeprowadzone z zachowaniem wszelkich stosownych norm i procedur, nie doszło również do naruszenia kultu osób zmarłych poprzez rozsypanie ich szczątków, de facto nie miała miejsca ekshumacja, a tym samym nie mogło dojść do naruszenia dóbr osobistych powoda w tym zakresie. Zarówno powód jak i jego matka, H… J… – K… , kilkakrotnie uzyskiwali zezwolenie na dokonanie ekshumacji szczątków pochowanych w trzech przedmiotowych grobach na cmentarzu R… w K… ; informowani byli również o terminie wygaśnięcia ważności tej oraz o szczegółowych procedurach dokonywania takiej ekshumacji, w tym także o wymogach sanitarnych. Powód został również poinformowany o trybie zwracania części opłaty uiszczonej z tytułu nienaruszalności grobu za pozostały okres od chwili dokonania ekshumacji do daty upływu ważności tej opłaty. Roszczenie powoda oparte na twierdzeniu, że pozwana działała bezprawnie nie wydając mu zezwolenia na wybudowanie grobowca i w ten sposób naruszyła jego dobra osobiste, jest niezasadne. Strona pozwana nie wyraziła takiej zgody opierając się na przepisach Uchwały XXVII/… Rady Miasta K… z dnia 5 lipca 1991 r. w sprawie zasad korzystania z cmentarzy komunalnych oraz opłat za korzystanie z cmentarzy i urządzeń cmentarnych (tekst jednolity – Gazeta Urzędowa Miasta K… z … r., nr 2 poz.4), w myśl której na Cmentarzach R… i P…. dopuszcza się budowę grobów murowanych w miejscu istniejących grobów ziemnych na wniosek dysponenta grobu ziemnego, jeżeli istnieją odpowiednie do budowy grobowca warunki techniczne oraz nie jest to sprzeczne z przepisami o ochronie zabytków i zieleni, a odległość pomiędzy wybudowanym grobem a grobami sąsiednimi nie będzie mniejsza niż 0,35 m. Wobec stwierdzenia braku warunków do budowy grobów murowanych o wnioskowanych przez powoda wymiarach, pozwana zgody nie wydała. --- STRONA 9 --- W odniesieniu do pozostałych zarzutów powoda i jego roszczenia, stwierdzić trzeba, że strona pozwana działała zgodnie z prawem – przepisami ustawy z 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., nr 32 poz. 295 z późn. zm.), a w szczególności art. 7 tej ustawy, przyjmując, że grób ziemny o charakterze czasowym traci swój status, przechodzi do dyspozycji Gminy Miejskiej K… i może zostać przydzielony do nowych pochowań. Takie wyjaśnienie powód otrzymał, a z zezwoleń udzielonych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z 2008 r. nie skorzystał, co spowodowało utratę ich ważności w dniu 15 kwietnia 2009 r. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wszelkie działania strony pozwanej miały oparcie w obowiązujących przepisach. Tak więc twierdzenia powoda, w oparciu o które dochodzi roszczeń są nieprawdziwe, a roszczenie podlega oddaleniu. Z tego też względu bezprzedmiotowe są dalsze rozważania, czy i w jakim zakresie subiektywnie zostały naruszone uczucia lub stan psychiczny powoda, co było treścią jego roszczenia. O kosztach w pkt II wyroku Sąd orzekł w oparciu o art. 98 § 1 k.p.c. kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, w punkcie III wyroku natomiast Sąd orzekł w oparciu o przepisy § 19 w zw. z § 6 ust. 6 oraz § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr 163 poz. 1348).