Wyrok I C 125/18 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 października 2018 r. Sąd Okręgowy w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 125/18 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 października 2018 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Katarzyna Faff-Walczak Protokolant : starszy sekretarz sądowy Beata Urbańska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. w Opolu sprawy z powództwa K.K. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (…) w S. o zapłatę I. powództwo oddala, II. odstępuje od obciążenia powoda kosztami oddalonego powództwa. Na oryginale właściwy podpis I C 125/18 Uzasadnienie Powód K.K. pozwem wniesionym przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu (…) w S. domagał się zasądzenia na swoją rzecz kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za niezapewnienie powodowi warunków bytowych jakie w myśl przepisom prawa należy zapewnić osobom izolowanym , w szczególności powód zarzucił --- STRONA 2 --- stronie pozwanej iż przebywała w nadmiernym przeludnieniu, ściany celi były zniszczone, brak było zajęć KO oraz ćwiczeń, brak warunków do utrzymania higieny osobistej (brak dostępu do codziennego prysznica, a regulaminowe były bardzo krótkie, brak warunków do kąpieli) nieszczelne okna drewniane w celi mieszkalnej, nieodpowiednie oświetlenie do czytania i pisania, podłoga zdewastowana wykonana z drewnianych klepek, brak odpowiedniej wentylacji, brak odpowiedniej suszarni, w celi zlew metalowy zniszczony, koce i ręczniki używane . Zdaniem powoda z tego tytułu doszło do wyrządzenia powodowi poważnej krzywdy co wymaga zadośćuczynienia. Pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny (…) w S. w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Powód K.K. przebywał w Zakładzie Karnym (…) w S. w okresie od 4 lutego 2015r. do dnia 3 marca 2015r. Osadzony był w celi nr 106 w pawilonie C na oddziale I . Powierzchnia celi wynosi 19,06 m², jest to cela 6 osobowa. W okresie osadzenia powoda w tej celi odbywało się ono z zachowaniem normy 3m² powierzchni na osobę. (dowód : notatka służbowa z 29.05.2018r. k. 48). Cela , w której przebywał powód u strony pozwanej wyposażona była w regulaminowy sprzęt kwaterunkowy określony rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 28.01.2014r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach. W celi znajdowały się łóżka metalowe - piętrowe z wkładem, szufladą podłóżkową (w 2015r. w jednostce umożliwiono osadzonym gromadzenie rzeczy w postaci posiadanych w celach mieszkalnych poprzez wprowadzenie alternatywnego rozwiązania w postaci możliwości przechowywania odzieży w torbach podróżnych), stół więzienny, szafki więzienne, taborety więzienne, stolik lub półkę pod telewizor, wieszak, półkę na przybory toaletowe, szafkę na środki czystości i higieny, lutro, miskę plastikową, wiadro na śmieci, popielniczkę, zmiotkę i szufelkę, szczotkę klozetową. --- STRONA 3 --- Przepisy nie nakładały na jednostkę obowiązku dostarczenia suszarki na pranie, jak też nie wskazywały z jakiego materiału ma być wykonana umywalka w kąciku sanitarnym lub w celi mieszkalnej. Cela w której przebywał powód miała zapewnioną odpowiednią wentylację, w postaci kratki wentylacyjnej. Wentylacja w celi działa na zasadzie grawitacji, umożliwiając swobodną cyrkulację powietrza. Przegląd techniczny przewodów kominowych wykonywany jest co roku. Okna w pozwanej jednostce nie są zabezpieczone przesłonami , co zapewnia dostęp do świeżego powietrza i umożliwia wietrzenie cel. Okna w celach są drewniane, jednak stolarka okienna jest w stanie dostatecznym, pracownicy służby remontowej na bieżąco przeprowadzają akcje uszczelniania stolarki okiennej. Każda cela mieszkalna posiada przynajmniej dwa okna, które zapewniają dostęp świtała , okna nie były i nie są wyposażone w blendy okienne. W pozwanej jednostce od 2015r. sukcesywnie wymieniano w celach mieszkalnych oprawy oświetleniowe (żarowe i świetlówkowe) na oprawy oświetleniowe z ledowym źródłem światła. W 2015r. i wcześniej cele mieszkalne wyposażone były w oświetlenie sztuczne (w każdej celi dwa punkty świetlne o mocy 60 wat lub 2 punkty lamp jarzeniowych o mocy 80 wat) oraz okna bez przesłon i siatek, co umożliwiało swobodny dostęp światła dziennego. W 2015r. w większości cel mieszkalnych w jednostce znajdował się drewniany parkiet. W sytuacji stwierdzenia lub zgłoszenia o uszkodzeniu parkietu służba remontowa na bieżąco usuwała usterki. W chwili obecnej prowadzona jest wymiana parkietu na płytki gres. Zgodnie z § 30 ust. 3 obowiązującego w 2015r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23.08.2003r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności osadzony miał możność korzystania z ciepłej kąpieli pod prysznicem raz w tygodniu. Powód miała stały dostęp do ciepłej wody w celi mieszkalnej. Środki higieny do utrzymania czystości w celach mieszkalnych wydawane były osadzonym zgodnie z obowiązującymi przepisami i tak, powód otrzymywała na miesiąc : mydło toaletowe (100g), krem do golenia (1 tubka 40g), nożyki do golenia (2 sztuki), proszek do prania (200g), pasta do zębów (1 tubka 60g), papier toaletowy (dwie rolki po 150g), szampon do włosów ( 100 mil) oraz co trzy miesiące szczoteczkę do zębów. Ponadto osadzeni mieli możność otrzymywania paczek ze środkami higieny oraz dokonywania zakupów w punkcie sprzedaży zlokalizowanym na terenie zakładu. --- STRONA 4 --- Stan sanitarny cel i innych pomieszczeń kontrolowany jest stale przez pracowników służby zdrowia oraz PPIS w S. Powód podczas pobytu w pozwanej jednostce w okresie od 4.02.2015r. do 3.03.2015r. nie wniósł żadnej skargi na działalność pozwanej jednostki. ( dowód: notatka służbowa z 29.05.2018r. k. 49-51 Notatka służbowa z 29.05.2018r. k. 52). Sąd zważył co następuje : Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Jako podstawą prawną swoich roszczeń powód wskazał art. 24 k.c. i art. 448 k.c. Powód w swoim pozwie wskazywał, iż zostały naruszone jego dobra osobiste w postaci godności, z uwagi na warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności tj. przeludnienia w celi, brak należytego wyposażenia cel, nie zapewnienie odpowiedniej do pory roku temperatury w celi, jak również za brak właściwych warunków do utrzymania higieny osobistej oraz czystości w celi, zniszczone ściany i posadzka, brak zajęć ko, jak też dysponowanie prze jednostkę używanymi ręcznikami i kocami dla osłodzonych. Wskazując na to powód w pozwie domagał się zadośćuczynienia w kwocie 150.000zł. Pozwany wnosił o oddalenie żądania powoda jako bezpodstawnego i wygórowanego, jednocześnie zaprzeczając twierdzeniom powoda . Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19.12.1966r. (Dz.U. z 1977r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40,41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego (wyrok SN z dnia 28.02.2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1, poz. 13). --- STRONA 5 --- Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czuje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Zgodnie z art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórcz ość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Treść art. 24 k.c. mówi, iż ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żąda ć zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Zagrożenie lub naruszenie dobra osobistego jest ujmowane w kategoriach obiektywnych faktów. Dobra osobiste są szczególnego rodzaju przedmiotem podlegającym ochronie prawnej, ponieważ po pierw sze istnieją one niezależnie od woli prawodawcy, który w tym przypadku ogranicza się tylko do ich zabezpieczenia i umożliwienia ochrony przed naruszeniem, po wtóre są one ściśle związane z konkretnie określoną osobą, mają tym samym charakter bezwzględny, n iemajątkowy i są niezbywalne. Wedle powołanego na wstępie przepisu niemajątkowa ochrona dóbr osobistych uzależniona jest od spełnienia dwóch przesłanek : zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych oraz bezprawnego charakteru działania wywołującego ten sku tek. Oznacza to, iż osoba domagająca się ochrony swych dóbr osobistych, musi w pierwszym rzędzie wykazać, iż dobro to zostało naruszone, lub też zagrożone tym naruszeniem, a następnie koniecznym jest również udowodnienie, iż to zagrożenie lub naruszenie miało charakter bezprawny. W razie dokonania naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dobra, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Ustawodawca uzależnia zatem udzielenie ochrony dobrom osobistym na podstawi e art. 24 k.c. od uznania, że zachowanie prowadzące do zagrożenia bądź naruszenia dóbr osobistych nosi znamiona bezprawności. Powszechnie przyjmuje się, że bezprawność winna --- STRONA 6 --- być traktowana w kategoriach obiektywnej kwalifikacji czynu z punktu widzenia jego zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego. Przesłanka bezprawności działania jest przesłanką konieczną do udzielenia ochrony o charakterze niemajątkowym. Kwestia zagrożenia bądź naruszenia dóbr osobistych winna być ujmowana na płaszczyźnie faktycznej i prowadzić do ustalenia, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przecięte reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stroni e pokrzywdzonego. Należy tu abstrahować od subiektywnych odczuć osób nadwrażliwych oraz takich, które z różnych przyczyn nie mają zdolności do reagowania emocjonalnego na określone zachowania innego podmiotu. Niewątpliwym ułatwieniem w zakresie dochodzen ia odpowiedzialności za zagrożenie czy naruszenie dóbr osobistych, jest posłużenie się przez ustawodawcą domniemaniem bezprawności. To domniemanie może być traktowane jako konsekwencja założenia, iż dobra osobiste są chronione w ramach bezwzględnego stosun ku prawnego, którego elementem jest prawo podmiotowe o charakterze osobistym i skuteczne wobec ogółu. Przyczyną wyłączającą bezprawność jest min. działanie w ramach porządku prawnego, a więc te sytuacje, gdy normy prawa przedmiotowego usprawiedliwiają i legalizują wkroczenie w sferę cudzych dóbr osobistych. Do grupy tej zaliczyć należy także wykonywanie własnych praw podmiotowych przez osobę dopuszczającą się zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych. Nie może jednak przyjęcie przez ustawodawcę domniema nia, prowadzić do uznania, że każde naruszenie dóbr osobistych powinno być uznane za bezprawne, albowiem sprawca narusza prawa podmiotowe innej osoby. Jednakże tam gdzie pewne zachowania wobec dobra chronionego prawem podmiotowym traktowane są jako dozwolo ne z punktu widzenia porządku prawnego, to choćby doszło do naruszenia takiego dobra, nie spowoduje to jednak naruszenia prawa podmiotowego. Pomimo jednak tego indywidualizmu, przy ocenie czy zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych w określonym przypad ku miało miejsce, należy brać pod uwagę kryteria obiektywne, odwołujące się do przyjętych w danym społeczeństwie ocen, nie zaś do kryteriów subiektywnych. Dlatego też Sąd ustalając, czy w konkretnym przypadku doszło do zagrożenia lub naruszenia dóbr, pow inien okoliczności sprawy zweryfikować i skontrolować w oparciu o opinię społeczną i obowiązuje w tym zakresie poglądy, a nie wydawać wyroku jedynie w oparciu o osobiste odczucia strony domagającej się ochrony prawnej. Działanie nie jest bezprawne, chociaż by zagrażało dobru osobistemu lub nawet je naruszało, przede wszystkim --- STRONA 7 --- wówczas, gdy jest oparte na obowiązującym przepisie prawa albo stanowi wykonanie prawa podmiotowego (por. wyrok SN z dnia 24 stycznia 2000 r., III CKN 553/98). Przesłanką odpowiedzialności na podstawie art. 24 k.c. jest w pierwszej kolejności bezprawność działania lub zaniechania sprawcy powodująca naruszenie dóbr osobistych, rozumiana jako naruszenie przepisów prawa lub zasad współżycia społecznego. Chodzi przy tym o naruszenie norm powszechnie obowiązujących jako reguł postępowania wyznaczonych przez nakazy i zakazy wynikające z norm prawa pozytywnego w szczególności prawa cywilnego, karnego lub administracyjnego, bankowego itp. (wyrok SN z dnia 13.02.2004r., IV CK 40/03, lex 151636). Za bezprawne nie może być uznane działanie w granicach uprawnień szczególnych przyznanych przez ustawę jak np. wykonywanie czynności egzekucyjnych przez komornika, stosowanie środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariusz policji czy staży granicznej. Warunkiem wyłączenia bezprawności jest w tych przypadkach , aby działania podejmowane były przez upoważnione do tego podmioty z zachowaniem określonych reguł postępowania, bez przekroczenia zakresu udzielonego upoważnienia. Wobec istnienia domniemania bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, strona pozwana winna była to domniemanie obalić przez wykazanie, że działanie jej nie nosi cech bezprawności, zaś na powodzie ciążył obowiązek wykazania, iż naruszenie dóbr miało miejsce, jak też że miało ono jednak charakter bezprawny. Odnosząc powyższe do podnoszonego przez powoda zarzutu naruszenia art. 110 § 2 k.k.w. tj. osadzenia go w celi o powierzchni mniejszej niż 3 m² przypadającej na jednego skazanego, stwierdzić należy iż w okresie przebywania powoda w pozwanej jednostce tj. w okresie od 4.2.2015r. do 3.03.2015r. nie przebywał on w warunkach naruszenia normy 3 m² na osadzonego naruszyło, zatem z tego tytułu dobra osobiste powoda nie zostały naruszone. Powód w pozwie w sposób bardzo ogólny zarzucił, iż cela mieszkalna w której przebywał nie spełniała norm prawnych i ustawodawczych, nie wskazując jednak żadnych konkretnych zarzutów w tym zakresie. Trudo zatem odnieść się do tak ogólnego zarzutu, tym bardziej, iż z notatki służbowej sporządzonej przez pracowników pozwanej jednostki w dniu 29.05.2018r. wynika, iż cela w której przebywał powód wyposażona była we wszystkie meble przewidziane rozporządzeniem, jak też powód otrzymał komplet pościeli, ręczników i koc. Zarzut, iż koce i ręczniki były używane, zdaje się być niedorzeczny, gdyż nawet nocleg w hotelu wiąże się z korzystaniem z pościeli czy ręczników nie nowych a używanych. --- STRONA 8 --- Odnosząc się z kolei do dorobku Europejskiego Trybunału Praw człowieka, to na płaszczyźnie prawnej nie funkcjonuje wiążące pojęcie standardów europejskich w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności, a zwłaszcza brak jest ścisłego i wiążącego określenia norm powierzchni mających przypadać na każdego osadzonego. Każdy kraj w swoich przepisach prawnych określa m.in. warunki odbywania kary, normy powierzchni, wyżywienia itp. Unia Europejska nie narzuca państwom członkowskim ujednolicenia norm powierzchni celi przypadającej na skazanego. Także Europejski Komitet przeciwdziałania torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu jedynie zleca, a nie narzuca podejmowanie określonych kroków dotyczących funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Również Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu nie wskazał konkretnej normy powierzchni, której przekroczenie oznaczałoby automatycznie naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności. Przeciwnie, z jego orzecznictwa wynika, że powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką oceny, czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji (orzeczenie z 6.03.2001r. Dougoz przeciwko Grecji). Przy ustaleniu czy warunki pobytu przekraczają zakres dolegliwości uzasadniający stwierdzenie, że nastąpiło naruszenie art. 3 Konwencji, Trybunał posługuje się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków. Polega ono na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pobytu, takich jak m.in. : powierzchnia celi, liczba osób w celi, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzanego poza celą, możliwość pracy, czas i częstotliwość zajęć sportowych i rekreacyjnych, wiek, płeć osadzonych, ich prawidłowy dobór i wiele innych okoliczność, których lista jest otwarta. Zastosowanie tego kryterium ma to znaczenie, że braki i nieprawidłowości w jednej z wymienionych okoliczności, jeżeli są zrekompensowane pewnymi udogodnieniami w zakresie innych, nie muszą powodować oceny negatywnej i stwierdzenie naruszenia praw człowieka. Podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 13.05.2009r. (sygn. akt I ACa 234/09), gdzie stwierdził „możliwość naruszenia dóbr osobistych skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi, należy dopiero wówczas upatrywać, gdy zachodzą dodatkowe okoliczności świadczące o niezapewnieniu elementarnych warunków egzystencji stwarzających zwiększone dolegliwości czy cierpienia ponad te, które związane są z odbywaniem kary w warunkach izolacji przy zapewnieniu --- STRONA 9 --- takich standardów, które są zgodne z przepisami dotyczącymi obywania kary pozbawienia wolności”. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 6.12.2007r. (sygn. I ACa 499/07), stwierdził, że „niedofinansowanie więziennictwa, tak jak wielu innych aspektów publicznej działalności Państwa, w tym przede wszystkim podejmowanych na rzecz osób nie naruszających porządku prawnego (służba zdrowia, szkolnictwo, opieka społeczna) jest efektem wieloletnich zaszłości determinowanych poprzednimi warunkami ustrojowymi i odczuwalnymi jeszcze skutkami transformacji systemu społeczno-ekonomicznego”. W ocenie Sądu powód w żaden sposób nie wskazał, nie przytoczył żadnych zdarzeń, które pozwoliłyby ocenić jako zasadnych twierdzeń powoda, iż warunki w jakich odbywała karę pozbawienia wolności w pozwanej jednostce, przez czas jego osadzenia tj. jeden miesiąc w ogóle naruszyły dobra osobiste powoda i w jakim stopniu. Powód nie wykazał przede wszystkim jakie jego dobra osobiste pozwany naruszył, ani też jakie działania pozwanego te dobra naruszyły, gdyż twierdzenia powoda o złych warunkach bytowych tj. przeludnienie, niewłaściwe umeblowanie cel, brak środków czystości, czy brak możliwości dbania o higienę osobistą, jak też brak zajęć k.o. pozostały gołosłowne, nie poparte żadnymi dowodami . Powód wnosił o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci informacji o sposobie rozpoznania jego skarg, ale podczas pobytu w pozwanej jednostce nie złożył żadnej skargi na warunki odbywania kary. Zdaniem Sądu dolegliwości z którymi spotkał się powód podczas osadzenia w zakładach nie wykraczały poza normalny zakres wynikający z istoty tego środka związanego z odbyciem kary wymierzonej powodowi. . Zauważyć należy także, iż powód w żadne sposób nie wykazał by po jego stronie na skutek działań strony pozwanej zaistniała jakkolwiek krzywda, jak też nie wykazał zasadności przyznaniu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, w wysokości wskazanej w pozwie tj. na kwotę 100.000 zł . Ponadto powoływanie się przez powoda na artykuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które zawierają normy ogólne, bez jednoczesnego wykazania, iż doszło do ich naruszenia, nie wykazał zatem zasadności swych twierdzeń, że jego prawa jako obywatela zostały naruszone oraz w jaki sposób to naruszenie nastąpiło. Dlatego też mając na względzie powyższe okoliczności, a wiec barak bezprawności działania strony pozwanej, gdyż strona pozwana domniemanie to obaliła, a powód jej nie wykazał, ani też zdaniem Sądu nie wykazał obiektywnymi dowodowymi, iż naruszenie jego dóbr osobistych nastąpiło - poza własnymi twierdzeniami zawartymi w pozwie, nie wykazał --- STRONA 10 --- także wystąpienia po swojej stronie krzywdy, której naprawienie nastąpić miało poprzez przyznanie zadośćuczynienia. Tym samym zdaniem Sądu bark było przesłanek pozwalających na uwzględnienie żądań powoda i jego powództwa. Wobec powyższego powództwo zostało oddalone jako nieuzasadnione i niewykazane. Mając na uwadze powyższe powództwo oddalono. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania w niniejszej sprawie. Na oryginale właściwy podpis