Postanowienie I C 1243/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2011 r. Sąd Okręgowy we Wr

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1243/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 października 2011 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSR del. Monika Kuźniar Protokolant Ewa Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa A. W. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) nr (...) we W., (...) w Z., (...) w B., (...) w G., (...) w W., (...) we W., (...) w S., (...) w N., (...) nr (...) w S., o odszkodowanie I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – (...) kwotę 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; III. nie obciąża powoda kosztami sądowymi. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I C 1243/10 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym w dniu 4 października 2010 roku (koperta k. 5) A. W., po ostatecznym sprecyzowaniu powództwa (k. 10, 33) domagał się zasądzenia solidarnie od Skarbu Państwa – (...) nr (...) we W., (...) w Z., (...) w B., (...) w G., (...) w W., (...) we W., (...) w S., (...) w N., (...) nr (...) w S. - kwoty 500.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem zadośćuczynienia za poniżające traktowanie, przebywanie w przeludnionych i niezapewniajacych standardów celach, utratę zdrowia spowodowaną brakiem odpowiedniej opieki medycznej i wyłączaniem prądu podczas dnia. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że cele mieszkalne, w których przebywają skazani, zgodnie z art. 110§2 kkw powinny mieć powierzchnię nie mniejszą niż 3 m 2 , powinny być wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza, odpowiednią dla pory roku temperaturę, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania innych prac. Wskazał, że pozwane jednostki penitencjarne nie zapewniały mu wskazanej minimalnej powierzchni celi mieszkalnej, stan ten miał charakter trwały i trwa też do dzisiaj. Podniósł, że powierzchnia cel w (...) we W. niekiedy nie przekraczała 1 m 2 na osobę. Warunki w kilkuosobowych celach spowodowały trwały uszczerbek na zdrowiu powoda. Powód dodał też, że w (...) we W. także nie są przestrzegane normy dotyczące powierzchni mieszkalnej, skazani nie mają zapewnionego oddzielnego pomieszczenia sanitarnego, zaś najczęściej to sami osadzenia wieszali pomiędzy tym pomieszczeniem a celą cienkie prześcieradło, co nie zapewniało intymności i rodziło uczucie wstydu i poniżenia. Podniósł też, że łóżka piętrowe nie posiadały drabinek ani zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości, co zagrażało bezpieczeństwu utraty życia lub groziło poważnym uszczerbkiem na zdrowiu. Wskazał także, że miski do wody były zniszczone, nie było ciepłej wody, zaś łaźnia z natryskami dostępna była raz w tygodniu. Naczynia do spożywania posiłków były wielokrotnie używane, mocno zniszczone i wyszczerbione. Powód podniósł też, że do spania otrzymał brudne, śmierdzące i nieodkażone materace, stare, zniszczone, dziurawe i krótkie koce. Poduszka była zużyta i poplamiona potem poprzednich użytkowników. A. W. wskazał także na problem braku wentylacji, który przejawiał się wilgocią i wykwitami na ścianach i suficie. Zimą i w okresie jesiennym temperatura była zbyt niska ze względu na oszczędności lub zniszczoną instalację grzewczą, co powodowało choroby u osadzonych, zaś latem temperatury przekraczały 30 stopni. Powód dodał, że takie warunki ograniczają jego prawo do humanitarnego traktowania i poszanowania godności osobistej. Podniósł, że dobór funkcjonariuszy Służby Więziennej odbywa się w sposób przypadkowy, co sprzyja niekorzystnej organizacji, niekompletnej postawie i braku szacunku dla osadzonych. Upomnienie się o swoje prawa wywołuje u administracji jednostek penitencjarnych agresję lub nakładanie nieuzasadnionych kar dyscyplinarnych czy porządkowych. Zdaniem powoda realizacja zadań państwa nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wyraził pogląd, że zapewnienie przez państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych zadań demokratycznego państwa prawnego, co wynika także z Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych i art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Dodał, że przesłanką odpowiedzialności za naruszenie dobra osobistego jest bezprawność działania, przez które rozumie się zachowanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Artykuł 24 kc przewiduje domniemanie bezprawności działania podmiotu naruszającego dobra osobiste co powoduje, że to na tym podmiocie spoczywa ciężar dowodu do wykazania, że jego działania były zgodne z prawem. W odpowiedzi na pozew strona pozwana Skarb Państwa – (...) nr (...) we W., (...) w Z., (...) w B., (...) w G., (...) w W., (...) we W., (...) w S., (...) w N., (...) nr (...) w S., reprezentowana przez (...), wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na rzecz Skarbu Państwa – (...) kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona pozwana zaprzeczyła twierdzeniom i zarzutom powoda wskazując, że powód nie przedstawił dowodów na poparcie swoich twierdzeń, próbując przerzucić ciężar dowodu zgłaszanych przez siebie twierdzeń na stronę --- STRONA 3 --- pozwaną. Wskazano, że nie sposób przyjąć, że to na pozwanym spoczywa ciężar wykazania stanu faktycznego, z którego powód wywodzi skutki prawne, a więc powództwo winno zostać oddalone jako nieudowodnione. Podniesiono, iż mimo wskazania w pozwie dziewięciu jednostek penitencjarnych, uzasadnienie pozwu odnosi się jedynie do (...) we W. i powód nie oddzielił poszczególnych zarzutów i nie przypisał działalności konkretnym jednostkom penitencjarnym. Strona pozwana podniosła także, iż powód nie wykazał, aby zaistniały zdarzenia mogące powodować poniżające traktowane, przebywanie w przeludnionych celach, utratę zdrowia spowodowaną brakiem opieki medycznej. W szczególności powód nie przedstawił żadnych dowodów na utratę zdrowia. To powód bowiem żądając zadośćuczynienia musi wykazać przed sądem, iż całokształt okoliczności danej sprawy uzasadnia roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Musi wykazać jakie dobra, jakim zachowaniem zostały naruszone, ewentualne pogorszenie się stanu zdrowia oraz że naruszenie te miały związek z bezprawnym działaniem funkcjonariusza państwowego. Ze względu na brak powyższych okoliczności nie ma podstaw by przyjąć, że działania pozwanego naruszyły jakiekolwiek dobra osobiste powoda. Brak w szczególności podstaw by uznać, że działanie pozwanego jest bezprawne jak i by twierdzić, że na skutek takiego zachowania powód doznał jakiejkolwiek szkody pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z tym działaniem lub zaniechaniem. Strona pozwana podniosła zarzut przedawnienia roszczenia, na podstawie art. 442 1 §1 kc, za okres osadzenia przed dniem 4 października 2007 roku. Pozew w niniejszej sprawie został bowiem wniesiony najwcześniej 4 października 2010 roku. Charakter roszczenia wskazuje, że o hipotetycznej krzywdzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia powód wiedział w czasie pobytu w jednostkach penitencjarnych. Powód miał bowiem na bieżąco wiedzę o warunkach, w jakich był osadzony i zachowaniu pozwanego, stąd też o ile powodowałyby szkodę, winien wystąpić z roszczeniem cywilnoprawnym w przepisanym terminie. Odnośnie zarzutów powoda co do pobytu w (...) w W. strona pozwana wskazała, że informacje o stanie przeludnienia w okresie pobytu powoda w tym (...) zostały przekazane Sędziemu Penitencjarnemu w dniach: 12.06.2007 roku, 28.02.2008 roku, 26.05.2008 roku. W okresie nieobowiązywania art. 248 kkw Dyrektor (...) w W. nie podejmował decyzji o umieszczeniu powoda w warunkach przeludnienia, a zatem administracja wskazanej jednostki penitencjarnej postępowała zgodnie z przepisami prawa. Wskazano, że w celach, w których przebywał powód znajduje się toaleta wyodrębniona z powierzchni celi stałymi przegrodami do pełnej wysokości (prócz cel 310, 314, 329, 313, które są przeznaczone dla osadzonych, o których mowa w art. 88§3 kkw) wraz z drzwiami wejściowymi, co zapewniało skazanemu pełną intymność. W celach tych znajdowała się umywalka z wodą bieżącą. Cele w (...) w W. wyposażone są w sprzęt zgodnie z normami wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy zawartymi w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 roku w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (...) i (...) (Dz. U. z 20003 roku, Nr 186, poz. 1820). Wszelkie braki lub zużycia sprzętu kwaterunkowego zgłasza się do działu kwatermistrzowskiego, który każdorazowo dokonuje oceny zasadności jego wymiany lub uzupełnienia. Strona pozwana wskazała, iż skazani otrzymują sprzęt kwaterunkowy zgodnie z normą przewidzianą w załączniku do rozporządzenia. Po przyjęciu do jednostki skazani otrzymują odpowiednią dla pory roku odzież, bieliznę, obuwie, środki higieny oraz sprzęt stołowy. Bielizna osobista wymieniana jest raz w tygodniu, zaś pościel raz na dwa tygodnie. Środki higieny uzupełniane są w cyklach miesięcznych. Skazani otrzymują także środki chemiczne do utrzymania czystości w celach. Wszystkie cele mieszkalne są wyposażone w wentylację grawitacyjną, która dwa razy w roku poddawana jest kontroli przez mistrza kominiarskiego. W czasie ostatnich kontroli stwierdzono, iż przewody wentylacyjne są drożne i wykazują ciąg kominowy. Dyrektor (...) w W. zarządził obowiązkowe wietrzenie cel mieszkalnych. W sezonie grzewczym nie odnotowano przerwy w dostawie gazu ziemnego, a tym samym przerwy w dostawie energii elektrycznej, zaś temperatura powietrza utrzymywana jest na poziomie 20 stopni C.. Strona pozwana wskazała, że w (...) w W. wielokrotnie dokonywano badań oświetlenia sztucznego w celach mieszkalnych, natężenie i równomierność oświetlenia we wszystkich celach okazywały się zgodne z wytycznymi do projektowania (...) i (...). Wyżywienie osadzonych realizuje się zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 września 2003 roku w sprawie określenia wartości dziennej normy wyżywienia oraz rodzaju diet wydawanych osobom osadzonym w (...) i (...) (Dz. U. z 2003 roku, Nr 167, poz. 1633) oraz Zarządzeniem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 13 sierpnia 2010 roku w sprawie realizacji uprawnień osób osadzonych we (...) i (...) do żywienia. Państwowa Inspekcja Sanitarna wizytująca blok żywieniowy nigdy nie stwierdziła rażących nieprawidłowości. --- STRONA 4 --- Odnośnie zarzutów powoda do pobytu w (...) we W. strona pozwana wskazała, iż (...) we W. borykał się z problemem przeludnienia, dlatego powód w okresie od 2 listopada 2009 roku do 4 grudnia 2009 roku mógł przebywać w celach przeludnionych. Przy czym podniesiono, że przeludnienie to polegało na osadzeniu w celi o jedną osobę więcej niż przewidywały to normy, co powodowało, że do normy 3 m 2 na jednego osadzonego brakowało 0,23 m 2 , o czym informowano Dyrektora Generalnego Służby Więziennej oraz Sędziego Penitencjarnego. Kąciki sanitarne są oddzielone od celi mieszkalnej osłoną, której szkielet jest wykonany z kształtowników stalowych z wypełnieniem z płyty paździerzowej oraz zasłonką z materiału zamykającą wejście do kącika, celem zapewniania intymności. Cele są wyposażone w łóżka koszarowe i spełniają wymagane warunki techniczne. W oddziałach mieszkalnych zapewniony jest stały dostęp do zimnej wody oraz wyrażona jest zgoda na posiadanie grzałek, przy pomocy których możliwe jest ogrzanie wody. Osadzeni mają możliwość raz w tygodniu kąpieli w łaźni. Naczynia wydawane osadzonym są czyste i dotychczas nie było zgłaszanych uwag co do ich czystości. Strona pozwana podniosła, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w (...) i (...) okres używalności materacy i poduszek wynosi 60 miesięcy, zaś koców 40 miesięcy. Konieczność wymiany poduszki lub materaca osadzony zgłasza oddziałowemu i w przypadku uzasadnionej potrzeby przedmioty są wymieniane. Cele mieszkalne są wyposażone w otwierane okna oraz otwory wentylacyjne umożliwiające wymianę powietrza. Ostatni przegląd instalacji wentylacyjnej nie wykazał uchybień. Stan ścian w celach mieszkalnych, w których przebywał powód uznać należy za dostateczny, na ścianach nie występuje zagrzybienie, zaś stan ścian i powłok malarskich jest zróżnicowany i w znacznej mierze jest zależny od dbałości osadzonych. Parkiet jest w miarę posiadanych środków, na bieżąco naprawiany. Strona pozwana wskazała, iż w celach nie występuje zawilgocenie, zaś odosobnione przypadki zawilgocenia ścian w okolicach zlewów wynikający z nadmiernego rozchlapywania wody podczas mycia. W celach jest także zapewniana odpowiednia temperatura, zaś wysokość temperatury w ogrzewanych pomieszczeniach nie spadała poniżej wartości określonych w przepisach. Podniesiono także, iż każdy kraj będący członkiem Unii Europejskiej określa warunki odbywania kary, nomy powierzchni, wyżywienia, itp. Unia Europejska nie narzuca państwom członkowskim ujednolicenia norm powierzchni celi przypadającej na skazanego, także Europejski Komitet przeciwdziałania torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu jedynie zaleca podejmowanie określonych kroków dotyczących funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Europejskie Reguły Więzienne nie przewidują także żadnych wiążących norm powierzchni. Podobnie konkretnej normy powierzchni nie wskazał Trybunał Praw Człowieka, której przekroczenie powoduje automatycznie naruszenie art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z jego orzecznictwa wynika zaś, że powierzchnia celi nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką oceny, czy doszło do naruszenia zagwarantowanych w konwencji praw. Strona pozwana wskazała także, że brak jest jakiegokolwiek dającego się uzasadnić powiązania pomiędzy wysokością dochodzonej kwoty zadośćuczynienia (500.000 zł) a doznaną krzywdą. Roszczenie w tej wysokości nie znajduje uzasadnienia nie tylko w świetle zasad doświadczenia życiowego, ale również w regułach zdrowego rozsądku. Zasądzone zadośćuczynienie nie może przekształcić się w źródło swoistego zysku dla osoby, której dobro osobiste zostało naruszone. W związku z tym, żądana przez powoda kwota zadośćuczynienia jest rażąco wygórowana i zupełnie nie przystaje do rzeczywistości. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód A. W. ma 33 lata i jest osobą wielokrotnie karaną za przestępstwa przeciwko mieniu (przestępstwo przywłaszczenia, kradzieże, kradzieże z włamaniem, przestępstwo rozboju), przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu (art. 156§1 kk), przeciwko wolności seksualnej i obyczajności (art. 197§1 i 200§1 kk), popełnionych w warunkach recydywy (art. 64§1 kk). (dowód : - akta osobopoznawcze A. W., - informacja o pobytach i orzeczeniach – k. 62 - 65); --- STRONA 5 --- W związku z dopuszczaniem się wskazanych wyżej przestępstw, A. W. kilkakrotnie odbywał karę pozbawienia wolności, przebywając w rożnych jednostkach penitencjarnych. W okresie od 23 lutego 1997 roku do 16 lipca 1997 roku przebywał w (...) nr (...) we W.. Od 16 lipca 1997 roku do 29 września 1998 roku przebywał w (...) w Z.. Od 20 stycznia 1999 roku do 23 marca 2000 roku przebywał w (...) Nr (...) we W., skąd został przetransportowany do (...) w N., gdzie przebywał do 28 kwietnia 2000 roku. Od dnia 28 kwietnia 2000 roku do dnia 14 lipca 2000 roku A. W. przebywał w (...) nr (...) w S.. Od 14 lipca 2000 roku do 19 lipca 2001 roku ponownie został osadzony w (...) nr (...) we W.. W dniu 19 lipca 2001 roku przebywał w (...) w S., skąd został przetransportowany do (...) nr (...) we W., gdzie przebywał do dnia 12 czerwca 2002 roku. Od dnia 12 czerwca 2002 roku do 15 marca 2005 roku A. W. przebywał w (...) w W., zaś od dnia 15 marca 2005 roku do 22 czerwca 2005 roku - w (...) w B.. Od 22 czerwca 2005 roku do 12 lipca 2005 roku był osadzony w (...) w G., zaś od dnia 12 lipca 2005 roku do 21 kwietnia 2008 roku przebywał w (...) w W., gdzie zakończył odbywanie kary (dowód : - akta osobopoznawcze A. W., - informacja o pobytach i orzeczeniach – k. 62 - 65); Od dnia 29 października 2009 roku A. W. ponownie został osadzony w związku z popełnieniem czynów zabronionych, tym razem w (...) we W., gdzie odbywał karę pozbawienia wolności do dnia 11 stycznia 2011 roku. Obecnie A. W. przebywa w (...) w K.. (dowód : - akta osobopoznawcze A. W., - informacja o pobytach i orzeczeniach – k. 62 - 65; - przesłuchanie powoda A. W. – k. 133); W czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez A. W. w (...) w W. utrzymywał się stan przeludnienia w celach mieszkalnych. Na dzień 12 marca 2007 roku we wskazanej jednostce penitencjarnej karę pozbawienia wolności odbywało 1391 osadzonych, przy pojemności jednostki wynoszącej 1046 osób. Sytuacja ta nie uległa zmianie na dzień 12 czerwca 2007 roku, gdzie karę pozbawienia wolności odbywało 1278 skazanych. Na dzień 28 lutego 2008 roku w (...) w W. przebywało 1370 osób odbywających karę pozbawienia wolności, w tym aż 1179 skazanych zostało umieszczonych w celach, w których powierzchnia była mniejsza niż 3 m 2 na osobę. Sytuacja ta nie zmieniła się przez kolejne trzy miesiące, albowiem do dnia 26 maja 2008 roku w (...) w W. przebywało 1331 osób, w tym 1084 skazanych odbywających karę w celach, w których powierzchnia była mniejsza niż 3 m 2 . (dowód : --- STRONA 6 --- - pisma (...) W. do Sądu Okręgowego we Wrocławiu – k. 91 – 92, - przesłuchanie powoda A. W. – k. 133); W okresie odbywania kary pozbawienia wolności w (...) w W., administracja wskazanej jednostki penitencjarnej informowała Sąd Okręgowy we Wrocławiu, V Wydział Penitencjarny o problemach związanych z przeludnieniem (...). (dowód : - pisma (...) W. do Sądu Okręgowego we Wrocławiu – k. 91 - 92); W celach mieszkalnych, w których umieszczono A. W. znajdował się kącik sanitarny, z bieżącą zimną wodą. Jeden raz w tygodniu, A. W. mógł korzystać z łaźni, gdzie dostępna była ciepła woda. (dowód : - okoliczności bezsporne - przesłuchanie powoda A. W. – k. 133); Zachowanie A. W. w warunkach izolacji więziennej, przez okres jego osadzenia w poszczególnych jednostkach penitencjarnych było umiarkowane. A. W. dobrze funkcjonował w warunkach (...) i (...). Należał do podkultury przestępczej. Zdarzało się, że był nagradzany oraz karany dyscyplinarnie. (dowód: - akta osobopoznawcze A. W. w tym oceny okresowe wychowawców); Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Przedstawiony wyżej stan faktyczny, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, został ustalony w toku postępowania dowodowego na podstawie dowodów z dokumentów, w tym w szczególności akt osobowopoznawczych A. W., informacji o pobytach i orzeczeniach oraz pism (...) w W. do Sądu Okręgowego we Wrocławiu, Wydziału Penitencjarnego w sprawie istnienia problemu przeludnienia w jednostce penitencjarnej. Ponadto, w trybie pomocy sądowej udzielonej przez Sąd Rejonowy w Kłodzku (sygn. akt I Cps 73/11), Sąd przeprowadził dowód z przesłuchania powoda, przy czym Sąd uwzględnił przesłuchanie powoda jedynie w zakresie faktów przyznanych przez stronę przeciwną, a mianowicie w kwestii dotyczącej przeludnienia cel mieszkalnych w jednostkach penitencjarnych, w których karę pozbawienia wolności odbywał A. W.. Jednocześnie Sąd nie oparł się na przesłuchaniu powoda w kwestii dotyczącej zagrzybienia ścian, niewłaściwych warunków sanitarnych, dostępu do opieki medycznej czy rozstroju na zdrowiu powoda, albowiem kwestie te uznał za nieudowodnione, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia. Sąd pominął także, na wniosek pełnomocnika strony pozwanej zgłoszony na rozprawie w dniu 3 czerwca 2011 roku (k. 106), dowód z przesłuchania strony pozwanej (postanowieniem z dnia 25.10.2011 roku – k. 145). A. W. wystąpił o zapłatę zadośćuczynienia w kwocie 500.000 zł z tytułu naruszenia jego dobra osobistego, jakim jest godność, co zdaniem powoda wyrażało się w poniżającym traktowaniu, przebywaniem w przeludnionych celach, o niskim standardzie oraz utracie zdrowia. Naruszenia dopuścił się, zdaniem A. W. Skarb Państwa – (...) nr (...) we W., (...) w Z., (...) w B., (...) w G., (...) w W., (...) we W., (...) w S., (...) w N., (...) nr (...) w S.. --- STRONA 7 --- Jak wynika z twierdzeń powoda zawartych w pozwie, podstawę faktyczną jego roszczeń stanowią zdarzenia mające miejsce w całym okresie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności we wszystkich jednostkach penitencjarnych, w których został osadzony, mimo że w treści uzasadnienia pozwu, A. W. wyraźnie konstruował zarzuty jedynie w związku z osadzeniem go w (...) we W.. W związku z tym czasookres zdarzeń, z którymi powód łączy istnienie po jego stronie krzywdy, zamyka się w okresie od 23 lutego 1997 roku do dnia wniesienia pozwu, to jest do dnia 4 października 2010 roku. Główny zarzut powoda sprowadzał się do twierdzenia, iż strona pozwana naruszyła w stosunku do niego obowiązujące normy powierzchniowe przypadające na jednego osadzonego w celi, jak również podnosił kwestię standardów w celach mieszkalnych (stan urządzeń sanitarnych, zagrzybienia ścian, stan pościeli, sprzętu stołowego oraz niewłaściwa wentylacja pomieszczeń) oraz powstanie po jego stronie uszczerbku na zdrowiu związanego z pojawieniem się nerwicy w związku z częstym transportowaniem powoda do różnych jednostek penitencjarnych bądź też cel mieszkalnych. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powoda stanowił zatem przepis art. 23 w zw. z art. 24 w zw. z art. 448 k.c., a także art. 445 kc. w zw. z art. 444 § 1 kc w zw. z art. 417 kc. Zgodnie z art. 417 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Komentowany przepis art. 417 k.c. przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, zdefiniowanym jako "niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej". Stanowi więc on ogólną podstawę odpowiedzialności władz publicznych za ich władcze zachowanie. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę jest zatem przede wszystkim bezprawność, którą należy rozumieć jako niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie. W pierwszej kolejności należy jednak poddać ocenie podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia części roszczeń objętych żądaniem pozwu, to jest w zakresie ewentualnego naruszenia dóbr osobistych powoda przed dniem 4 października 2007 roku. Przedawnienie roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym podlega ogólnym regułom przedawnienia ustanowionym w przepisach art. 117 i n. k.c., z modyfikacjami określonymi w art. 442 1 k.c., dotyczącymi terminów przedawnienia tych roszczeń i ich biegu. Przepisy te regulują przedawnienie wszelkich roszczeń majątkowych w zakresie odpowiedzialności deliktowej, a więc roszczeń o naprawienie szkody majątkowej oraz roszczeń o pieniężne zadośćuczynienie krzywdzie. Zgodnie z treścią art. 442 1 §1 k.c. przedawnienie następuje z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (termin a tempore scientiae), jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (termin a tempore facti). Przepis art. 442 1 k.c. wprowadzony został do kodeksu cywilnego ustawą z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 80, poz. 538), ze skutkiem od dnia 10 sierpnia 2007 r. Dokonana zmiana polegała na uchyleniu wcześniej obowiązującego przepisu art. 442 i wprowadzeniu nowej regulacji prawnej, ujętej w postaci art. 442 1 . Przepis art. 442 1 k.c. stosuje się jednak nie tylko do roszczeń powstałych po nowelizacji kodeksu cywilnego, ale także do wcześniej powstałych roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych i nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks cywilny, a więc w dniu 10 sierpnia 2007 r. Natomiast komentowany przepis nie znajdzie zastosowania do roszczeń deliktowych, które na podstawie wcześniej obowiązującej regulacji prawnej uległy przed tym terminem przedawnieniu (por. art. 2 powołanej wyżej ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, Dz. U. Nr 80, poz. 538). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, iż w chwili wejścia w życie nowej regulacji (10 sierpnia 2007 r.) roszczenie A. W. nie było przedawnione co do roszczeń powstałych po dniu 11 sierpnia --- STRONA 8 --- 2004 roku (trzy lata przed wejściem w życie ustawy nowelizującej), a więc związanych z naruszaniem dóbr osobistych wynikających z osadzeniem powoda w tym okresie. W stosunku do objętego zakresem powództwa okresem osadzenia liczonego od dnia 23 lutego 1997 roku do dnia wytoczenia powództwa (4.10.2010 roku) norma art. 442 1 k.c. będzie miała zastosowanie co do roszczeń związanych z osadzeniem w okresie od 11 sierpnia 2004 roku do dnia wniesienia pozwu, z kolei co do roszczeń związanych z osadzeniem od dnia 23 lutego 1997 roku do dnia 10 sierpnia 2004 roku zastosowanie będzie miał przepis art. 442 kc. Zgodnie z treścią art. 442 kc w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Z uwagi na to, iż powód dochodzi roszczenia zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych koniecznym jest określenie momentu, od którego liczyć należy datę początkową biegu przedawnienia. Ponieważ chwilą określającą początek trzyletniego biegu przedawnienia jest moment „dowiedzenia się o szkodzie" i „osobie obowiązanej do jej naprawienia", a nie o zakresie szkody czy trwałości jej następstw, dlatego uznaje się, że jest to moment, gdy poszkodowany zdaje sobie sprawę z ujemnych następstw zdarzenia wskazujących na fakt powstania szkody i ma świadomość doznanej szkody (por. wyrok SN z dnia 18 września 2002 r., III CKN 597/2000, niepubl.; wyrok SA w Poznaniu z dnia 21 marca 2006 r., I ACa 1116/05, LEX nr 19451810; wyrok SA w Krakowie z dnia 5 maja 2010 r., III APa 4/10, OSA 2011, z. 3, poz. 91). Jeżeli następstwem czynu niedozwolonego jest kilka zdarzeń kolejno następujących w czasie, a pozostających w związku przyczynowym z tym czynem i szkodą lub krzywdą, to w celu określenia początku biegu trzyletniego terminu przedawnienia należy rozważyć wzajemny stosunek tych zdarzeń: czy są one ze sobą tak ściśle związane, że stanowią tylko elementy jednej szkody lub krzywdy, czy też mają samodzielny byt i stanowią odrębne szkody lub krzywdy, powstałe w różnych przedziałach czasowych. W pierwszym wypadku punktem odniesienia dla określenia biegu trzyletniego terminu przedawnienia jest zdarzenie początkowe, a dalsze zdarzenia stanowią tylko powiększenie tej samej szkody. W drugim wypadku – poszczególne zdarzenia mają w odniesieniu do wywołanych nimi szkód samodzielny byt i wyznaczają własny trzyletni termin przedawnienia (por. wyrok SN z dnia 31 października 1974 r., II CR 594/74, OSNCP 1975, nr 12, poz. 175; por. także wyrok SN z dnia 10 września 1998 r., II CKN 607/97, niepubl.). Mając na uwadze, że powód postawy faktycznej swojego żądania upatruje w warunkach bytowych panujących w jednostkach administracyjnych, w których odbywał karę pozbawienia wolności, które stanowiły pewien trwały ciąg zdarzeń – nie zachodzi możliwość ustalenia odmiennej daty dowiedzenia się o szkodzie oraz o osobie zobowiązanej do jej naprawienia, aniżeli moment osadzenia w danej jednostce penitencjarnej w stosunku do tej jednostki. Przyjęcie odmiennego poglądu, w realiach niniejszej sprawy, byłoby niemożliwe do ustalenia, tym bardziej, iż sam powód nie powoływał się na żadne okoliczności odnoszące się do tej kwestii. Powód bowiem zdawał sobie sprawę w jakiej jednostce penitencjarnej w danym okresie przebywał i jakie są związane z tym niedogodności rodzące po jego stronie, według jego twierdzeń, stan polegający na naruszaniu jego dóbr osobistych. Jednocześnie zważając na wskazaną już wyżej cechę trwałości pewnych stanów faktycznych, na jakie powołuje się powód, uwzględniając ciągłość sytuacji związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności – przyjąć należy, że początek biegu przedawnienia należy liczyć od momentu zdarzenia początkowego, które jak już była mowa powyżej, należy określić jako datę rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności w stosunku do poszczególnych jednostek organizacyjnych, z którymi powód łączy dochodzone roszczenie. I tak zważając, iż karę pozbawienia wolności zaczął odbywać w dniu 23 lutego 1997 roku w (...) nr (...) we W. - termin przedawnienia roszczeń związanych z pobytem we wskazanej jednostce upłynął w dniu 23 lutego 2000 roku. Idąc dalej, roszczenia związane z osadzeniem w (...) w Z. uległy przedawnieniu w dniu 17 lipca 2000 roku, albowiem A. W. rozpoczął obywanie kary pozbawienia wolności w dniu 16 lipca 1997 roku. Z kolei roszczenie względem (...) Nr (...) we W. w związku z osadzeniem go w okresie od 20 stycznia 1999 roku do 23 marca 2000 roku przedawniło się w dniu 20 stycznia 2002 roku. Roszczenia z tytułu naruszenia dóbr osobistych w związku z osadzeniem w (...) w N. przedawniły się w dniu 23 marca 2003 roku, albowiem powód odbywał tam karę od 23 marca --- STRONA 9 --- 2000 roku do 28 kwietnia 2000 roku. Uwzględniając, że od dnia 28 kwietnia 2000 roku do dnia 14 lipca 2000 roku A. W. przebywał w (...) nr (...) w S., roszczenie względem tej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa przedawniły się w dniu 28 kwietnia 2003 roku. W związku z osadzeniem w okresie od 14 lipca 2000 roku do 19 lipca 2001 roku w (...) nr (...) we W., roszczenia uległy przedawnieniu w dniu 14 lipca 2003 roku, z kolei względem (...) w S. w dniu 19 lipca 2004 roku, albowiem powód przebywał tam jedynie w dniu 19 lipca 2001 roku. Z uwagi na to, iż od 19 lipca 2001 roku do 12 czerwca 2002 roku przebywał w (...) Nr (...) we W., roszczenia związane z osadzeniem w tej jednostce penitencjarnej w tym okresie uległy przedawnieniu w dniu 19 lipca 2004 roku. Z uwagi na to, iż A. W. w okresie od 12 czerwca 2002 roku do 15 marca 2005 roku przebywał w (...) w W., roszczenia powstałe w związku z osadzeniem w tym czasie w tej jednostce uległy przedawnieniu w dniu 12 czerwca 2005 roku. W związku z tym, iż powództwo zostało wniesione w dniu 4 października 2010 roku - w stosunku do roszczeń powstałych w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda we wskazanych wyżej jednostkach penitencjarnych - zarzut przedawnienia - na podstawie obowiązującego do dnia 10 sierpnia 2007 roku artykułu 442 kc – został podniesiony skutecznie. Roszczenia powstałe w kolejnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności, a więc od osadzenia w dniu 15 marca 2005 roku w (...) w B. podlegają ocenie w oparciu o art. 442 1 k.c., albowiem to roszczenie w chwili wejścia w życie ustawy, o której mowa powyżej nie było jeszcze przedawnione. Wobec tego roszczenia w związku z osadzeniem w (...) w B. przedawniło się w dniu 15 marca 2008 roku, zaś względem (...) w G. w dniu 22 czerwca 2008, albowiem był tam osadzony w okresie od 22 czerwca 2005 roku do 12 lipca 2005 roku. Roszczenie w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda względem Skarbu Państwa – (...) w W. uległo przedawnieniu w dniu 12 lipca 2008 roku, albowiem powód odbywał tam karę pozbawienia wolności od 12 lipca 2005 roku do 21 kwietnia 2008 roku. Uwzględniając, że A. W. w (...) w W. przebywał od 12 lipca 2005 roku do 21 kwietnia 2008 roku, termin przedawnienia roszczenia upłynął w dniu 12 lipca 2008 roku, jednakże zważając, iż powód przebywał we wskazanej jednostce penitencjarnej do dnia 12 lipca 2008 roku, zaś powództwo wniósł w dniu 4 października 2010 roku, przyjąć trzeba, iż w związku z pobytem w tym (...) w okresie od 4 października 2007 roku – roszczenie nie uległo jeszcze przedawnieniu, albowiem powództwo zostało wniesione przed upływem 3 lat od tej daty. W związku z tym wskazać należy, zważając na datę wniesienia pozwu do Sądu Okręgowego we Wrocławiu – roszczenie z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda w związku z osadzeniem w pozwanych (...) uległo przedawnieniu za okres osadzenia do dnia 3 października 2007 roku – w związku z tym podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia co do tego okresu, został podniesiony skutecznie i już z tego względu roszczenie A. W. o wypłatę zadośćuczynienia w związku z osadzeniem go w (...) w okresie od 23 lutego 1997 roku do 3 października 2007 roku winno zostać oddalone. W związku z tym, przedmiotem dalszych rozważań Sądu w odniesieniu do zasadności zarzutów powoda objęte będą zdarzenia związane z pobytem powoda w (...) w W. w okresie od 4 października 2007 roku do 21 kwietnia 2008 roku oraz w (...) we W. w okresie od 29 października 2009 roku do dnia wniesienia pozwu, albowiem mimo, iż we wskazanej jednostce penitencjarnej powód przebywał do dnia 11 stycznia 2011 roku, nie rozszerzył żądania pozwu na okres osadzenia w (...) we W. do dnia 11 stycznia 2011 roku. Zgodnie z treścią art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1 k.c.). Przepis art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, --- STRONA 10 --- niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Ponadto, jak wynika z treści art. 24 § 2 k.c., jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych, czyli na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 i n. k.c.). Stosowane środki ochrony dóbr osobistych zależą zatem od tego, czy istnieje jedynie zagrożenie naruszenia dóbr osobistych, czy też naruszenie to już nastąpiło. Jeżeli dobro osobiste jest zagrożone cudzym działaniem można żądać zaniechania tego działania (art. 24 § 1 k.c.). W razie naruszenia dobra osobistego można żądać usunięcia jego skutków (art. 24 § 1 k.c.), naprawienia szkody majątkowej, jaka naruszeniem została wyrządzona (art. 24 § 2 k.c.), a w wypadkach wskazanych w ustawie także uiszczenia – tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę – odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz poszkodowanego lub na wskazany przez niego cel społeczny (art. 24 § 1 i art. 448 k.c.). Do przesłanek ochrony dóbr osobistych za pomocą środków niemajątkowych, a więc nie związanych z bezpośrednimi świadczeniami majątkowymi na rzecz pokrzywdzonego lub osób trzecich, które przysługują pokrzywdzonemu w przypadku zagrożenia lub naruszenia ich dóbr osobistych, należą: -zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych; -bezprawny charakter działania wywołujący to zagrożenie lub naruszenie. Tylko wystąpienie wymienionych przesłanek łącznie rodzi odpowiedzialność za zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych. W myśl reguły dowodowej z art. 6 k.c. dochodzenie odpowiedzialności za zagrożenie lub naruszenie dóbr osobistych wymaga, aby pokrzywdzony wykazał w procesie okoliczności, z których wywodzi skutki prawne dla siebie korzystne. W konsekwencji więc należy przyjąć, iż na pokrzywdzonym spoczywa ciężar udowodnienia faktu zagrożenia lub naruszenia jego dóbr osobistych. Nie jest on natomiast zobowiązany do wykazania bezprawności działania powodującego zagrożenie lub naruszenie jego dóbr osobistych. Z treści art. 24 § 1 k.c. wynika bowiem domniemanie, że działanie powodujące zagrożenie lub naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego jest bezprawne. Oznacza to, że jeżeli pokrzywdzony udowodni, że doszło do zagrożenia lub naruszenia jego dóbr osobistych, sprawca może uwolnić się od odpowiedzialności wykazując, iż jego działanie powodujące zagrożenie lub naruszenie tych dóbr pokrzywdzonego nie było bezprawne. Wprowadzając konstrukcję domniemania bezprawności ustawodawca „przerzucił” bowiem na sprawcę ciężar dowodu braku bezprawności działania powodującego zagrożenie lub naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego. W zakresie ochrony dóbr osobistych za pomocą środków majątkowych przepis art. 448 k.c. przyznaje pokrzywdzonemu dwa roszczenia. Mianowicie, prawo żądania zasądzenia na swoją rzecz odpowiedniej sumy pieniężnej za krzywdę doznaną naruszeniem jego dóbr osobistych lub prawo żądania zasądzenia na wskazany przez niego cel społeczny odpowiedniej sumy pieniężnej. Do warunków ochrony dóbr osobistych za pomocą środków majątkowych należą naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego spowodowane bezprawnym działaniem sprawcy wyczerpującym przesłanki odpowiedzialności deliktowej zawarte w przepisach kodeksu cywilnego. Tylko wystąpienie wszystkich tych przesłanek łącznie rodzi obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych. Przepis art. 417 § 1 k.c. stanowi, iż za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Do przesłanek odpowiedzialności na podstawie powołanego przepisu należą: - wyrządzenie szkody, - przez niezgodne z prawem, - każde działanie lub zaniechanie osoby wykonującej władzę publiczną, --- STRONA 11 --- - przy wykonywaniu władzy publicznej (bez względu na sposób i formę działania, ale tylko takie, które ze swej istoty, a więc ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w samej Konstytucji oraz innych przepisach prawa). Za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej odpowiada ta osoba prawna, z którą związana jest jednostka organizacyjna lub osoba fizyczna wykonująca uprawnienia władzy publicznej. Jest to Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego albo inna osoba prawna wykonująca władzę publiczną na podstawie prawa. Tylko wystąpienie wszystkich wymienionych wyżej przesłanek łącznie rodzi po stronie sprawcy odpowiedzialność odszkodowawczą. Brak, którejkolwiek z nich powoduje wystąpienie sytuacji, w której jest szkoda ale brak jest zobowiązanego do jej naprawienia. Ciężar udowodnienia tych okoliczności spoczywa na poszkodowanym (art. 6 k.c.). udowodnienie zaś pozostałych okoliczności faktycznych, z którymi powód wiąże dochodzone roszczenie, należy już do powoda, albowiem na sprawcy ciąży jedynie obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem – tak w wyroku z 28 lutego 2007 r. uznał Sądu Najwyższy (V CSK 431/06 LEX nr 255593, vide też Komentarz do KC S. Dmowski, S. Rudnicki W-wa 1998r Wyd. Pr. str. 69 teza 6). Jak wynika z powyższych twierdzeń - osoba domagająca się ochrony naruszonych dóbr osobistych ma obowiązek udowodnić że przeciwnik procesowy dopuścił się działań naruszających dobra osobiste. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu, miały powodować naruszenie dóbr osobistych powoda, za udowodniony można uznać tylko fakt umieszczania powoda w (...) w W. (w okresie od 4 października 2007 roku do 21 kwietnia 2008 roku) oraz w (...) we W. (od 29 października 2009 roku do 4 października 2010 roku przebywał) w celach, w której powierzchnia mieszkalna na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Strona pozwana bowiem nie kwestionowała tej okoliczności, przyznając ją jako bezsporną. Przepisy prawa karnego przewidują bowiem jako zasadę, że powierzchnia w celi więziennej powinna wynosić nie mniej niż 3 m 2 na jedną osobę (art. 110 § 2 k.k.w.), a przepis art. 248 § 1 k.k.w., który stanowił, iż w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor (...) lub (...) może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należy bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Wskazany przepis miał jednak charakter incydentalny i był przy tym niekonstytucyjny (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r., SK 25/07, Dz.U. nr 96, poz. 620 z dnia 5 czerwca 2008r.). Przepis art. 248 § 1 k.k.w. zgodnie z pkt II przytoczonego Wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. dnia 6 grudnia 2009r. Z dniem 6 grudnia 2009r. art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 października 2009r. o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy /Dz.U. nr 190, poz. 1475/ przepis ten został w całości uchylony. Wskazać jednak trzeba, iż w okresie od 14 października 2007 roku do 6 grudnia 2009 roku, kiedy to powód przebywał w przeludnionych celach w (...) w W. i (...) we W., wskazany przepis obowiązywał, zaś administracja (...) w W. co trzy miesiąca składała do Sądu Okręgowego we Wrocławiu, V Wydziału Penitencjarnego informację o ilości skazanych osadzonych w przeludnionych celach i o możliwości dalszego trwania takiej sytuacji przez następne 3 miesiące od daty zawiadomień. Zważając jednak na incydentalny charakter normy art. 248 kkw oraz okoliczność, iż mógł być on stosowany jedynie w wyjątkowych sytuacjach - nie legitymizuje on, ani nie usprawiedliwia działania strony pozwanej, a w związku z tym nie ulega zatem wątpliwości, że stan taki jest stanem bezprawności w rozumieniu art. 417 k.c., której nie wyłączają również działania administracji (...) polegające na informowaniu sądu penitencjarnego o aktualnym stanie przeludnienia. W odpowiedzi na pozew przyznała ten fakt również strona pozwana. Stroną pozwaną w niniejszej sprawie jest przecież nie poszczególne jednostki penitencjarne, lecz Skarb Państwa, który ponosi odpowiedzialność za dopuszczenie do powstania sytuacji przeludnienia i brak wymiernych pod względem skutków działań zmierzających do zlikwidowania owego stanu w czasie odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda. Z punktu widzenia odpowiedzialności Skarbu Państwa ocenia się również zakres tego naruszenia w każdym konkretnym przypadku --- STRONA 12 --- Podsumowując tę część rozważań ponownie podkreślić trzeba, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda wyrażające się w nieprzestrzeganiu ustawowej normy powierzchni mieszkalnej mogły stanowić naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach humanitarnych. Biorąc pod uwagę domniemanie bezprawności naruszenia dóbr osobistych wynikające z przepisu art. 24 k.c., należy stwierdzić, że strona pozwana, co do zasady, ponosi odpowiedzialność za niezachowanie norm powierzchniowych przypadających na jednego osadzonego, w (...) w W. i (...) we W., które to naruszenie, trwające także w rozważanym okresie i odnoszące się do powoda mogło stanowić przyczynę jego krzywdy. Przyjęcie odpowiedzialności Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobisty powoda, przy założeniu naruszenia ze strony wskazanego w pozwie (...) we W. i (...) w W. norm powierzchniowych przypadających na jednego osadzonego, wynikających z art. 110 §2 k.k.w., nie oznacza jednak, że zasadne jest żądanie powoda zasądzenia na jego rzecz kwoty 500.000 zł tytułem zadośćuczynienia. W świetle dyspozycji art. 417 k.c. przesłanka bezprawności, jest konieczną, aczkolwiek niewystarczającą przesłanką ochrony dóbr osobistych za pomocą środków majątkowych. Do warunków tej ochrony oprócz naruszenie dobra osobistego pokrzywdzonego spowodowanego bezprawnym działaniem sprawcy należą także skutki w postaci szkody materialnej lub niematerialnej (krzywdy). Innymi słowy, nie można stanu bezprawności uznać za wyłączną podstawę zasądzenia zadośćuczynienia, nawet symbolicznego. Oznacza to, że nadto konieczne jest co najmniej wskazanie, że przez ten stan doszło do naruszenia dobra osobistego powoda, i to naruszenia także w sensie subiektywnym. To bowiem, że potencjalnie istnieje możliwość naruszenia tego dobra osobistego - tj. w świetle kryteriów obiektywnych - nie oznacza, że doszło do takiego naruszenia w znaczeniu subiektywnym (w konkretnym jednostkowym przypadku). Przy ocenie, czy zostało naruszone dobro osobiste człowieka, w tym jego godność, decydują wprawdzie kryteria obiektywne, te jednak pełnią tylko i wyłącznie funkcję miernika pozwalającego na ustalenie, czy naruszona została godność osoby w świetle tzw. opinii publicznej, będącej wyrazem poglądów powszechnie przyjętych przez społeczeństwo. Kryteria obiektywne stanowią więc tylko i wyłącznie podstawę oceny naruszenia godności w sensie subiektywnym. Samo zaś twierdzenie, że doszło do takiego naruszenia o tym bowiem bynajmniej nie przesądza. Przepis art. 448 k.c. stanowi, między innymi, że w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu czyje dobro zostało naruszone odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznana krzywdę, a zatem Sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych, bowiem przepis ten ma charakter fakultatywny i przysługuje obok innych środków wskazanych w cytowanym wcześniej art. 24 k.c., o ile środki te nie wyczerpują uprawnień osoby, której dobro naruszono. Od oceny Sądu opartej na analizie okoliczności konkretnej sprawy zależy przyznanie pokrzywdzonemu ochrony w tej właśnie formie. Zasadnicze przesłanki rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 k.c. to rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia oraz jego skutków dla poszkodowanego, a także zachowanie się naruszyciela (wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając powyższe przesłanki na uwadze Sąd uznał, że nie było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda nie tylko żądanej sumy 500.000 zł, ale i każdej innej, niższej kwoty. Wprawdzie działania Skarbu Państwa polegające na dopuszczaniu do odbywania kary pozbawienia wolności skazanych w przeludnionych celach były bezprawne, to jednak nie oznacza to, że doprowadziły one do naruszenia dobra osobistego powoda w postaci godności. W kodeksie cywilnym brak jest definicji dóbr osobistych. Według teorii obiektywnej dobra osobiste są wartościami o charakterze niemajątkowym, wiążącymi się z osobowością człowieka, uznanymi powszechnie w społeczeństwie. Granice poszczególnych dóbr osobistych krzyżują się i nie są jasno uchwytne, jednakże przedmiotem ochrony są jedynie poszczególne dobra osobiste nie zaś jedna osobowość, jedno ogólne dobro osobiste odpowiadające psychicznej integralności człowieka. W związku z tym, samo umieszczenie powoda w przeludnionej celi, co zostało uznane jako bezprawne działanie strony pozwanej, nie doprowadziło jeszcze zdaniem Sądu do naruszenia jego godności, w tym także w związku z jego transportowaniem do innych (...) czy też przenoszeniem do innych cel mieszkalnych. Zgodzić się bowiem należy z twierdzeniem, iż samo umieszczenie w --- STRONA 13 --- przeludnionej celi nie świadczy o naruszeniu godności powoda (por. orzeczenie SN z dnia 2.10.2007 roku, II CSK 269/07). Nie można bowiem pominąć okoliczności, że powód A. W., był już wielokrotnie karany sądownie, także w warunkach recydywy, a w związku z tym nie jest osobą mająca po raz pierwszy do czynienia z więziennictwem i dokładnie zna w jaki sposób i w jakich warunkach odbywa się karę pozbawienia wolności, o czym świadczy też to, że przebywał łącznie aż w dziewięciu jednostkach penitencjarnych. W ocenie Sądu, powód popełniając przestępstwa, czynił to mając świadomość, jakie są warunki odbywania kary izolacyjnej. Popełnianie przestępstw w przypadku powoda nie było jednorazowym zdarzeniem, albowiem powód dopuścił się wielu przestępstw skierowanych przeciwko różnym dobrom prawnie chronionym (zdrowie i życie, mienie, seksualność i obyczajność). Inna byłaby ocena sytuacji człowieka, po raz pierwszy skazanego na karę pozbawienia wolności, za przestępstwo nieumyślne, inna jest natomiast ocena rzeczywistej sytuacji powoda, który dopuszczał się wielu przestępstw, w tym także popełnionych w warunkach recydywy. Podnieść także trzeba, co wynika z akt osobowych powoda, że A. W. dobrze czuł się w środowisku izolacji i prawidłowo funkcjonował w warunkach więziennych, a nadto był także członkiem podkultury przestępczej. W związku z tym, skoro powód odnajdywał się w warunkach izolacji więziennej i dobrze w nich funkcjonował, nie można mówić o naruszeniu jakichkolwiek jego dóbr osobistych, w tym także godności. O naruszeniu godności powoda w związku z umieszczeniem go w przeludnionej celi można by mówić wówczas, gdyby działanie strony pozwanej wiązało się ze szczególnym poniżeniem A. W., zmierzającym do ponadprzeciętnego jego ośmieszenia. Tymczasem trudno dopatrzyć się takiego działania po stronie pozwanej. Mimo bezprawności przeludnienia, wskazany stan rzeczy, nie wynikał ze złej woli zmierzającej właśnie do wyjątkowego upokorzenia A. W.. Co należy również podkreślić, cele (...) rzadko kiedy bywają jednoosobowe (co łączy się z zakwalifikowaniem skazanych do kategorii określonej w art. 88§3 kkw), a z reguły przebywa w nich więcej niż dwóch więźniów. To właśnie ograniczenie swobody i intymności stanowi podstawową dolegliwość kary izolacyjnej, a godność skazanego przebywającego w (...) nie jest naruszona, jeśli odpowiada uznanym normom społeczeństwa. O naruszeniu bowiem godności ludzkiej w stosunku do osoby pozbawionej wolności nie można mówić w wypadku istnienia pewnych uciążliwości lub niedogodności związanej z samym pobytem, w tym między innymi związanymi z niższymi od oczekiwanych warunków sanitarnych. Odnośnie warunków jednostek penitencjarnych nie powinno się bowiem oczekiwać warunków zbliżonych do domowych, gdyż nie to jest zamierzeniem i celem wykonywania kary pozbawienia wolności, tym bardziej, że odbywanie tej kary ma spełniać między innymi funkcję represji za popełnione przestępstwo, w co wpisane są pewne niedogodności. Tą okoliczność szczególnie podkreśla Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Istotnym jest także, że A. W. nie wykazał, że niedogodności związane z osadzeniem w (...) w W. i (...) we W. polegały na niezapewnieniu powodowi odpowiedniej temperatury pomieszczenia mieszkalnego w stosunku do pory roku, odpowiedniej wentylacji, odpowiedniego wyżywienia, na czystych, niewyszczerbionych talerzach i kubkach, czystej pościeli oraz niezapełnieniu mu intymnego kącika sanitarnego. Nie potwierdził się zarzut powoda w postaci wywołania przez stronę pozwaną uszczerbku na zdrowiu w postaci nerwicy. Powód nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczność niewłaściwego leczenia nerwicy czy trudności w uzyskaniu opieki medycznej, kiedy jak twierdził, odczuwał dolegliwości związane z bólem głowy, żołądka czy grypą, choć na nim w tej mierze spoczywał ciężar dowodu (art. 6 k.c.). Wprawdzie A. W. w trakcie przesłuchania w drodze pomocy prawnej powoływał się na okoliczność, że otrzymywał stare koce i materace, przepocone i brudne poduszki, wskazywał na zniszczony sprzęt kwaterunkowy oraz zagrzybione i zawilgocone kąciki sanitarne, a także niewłaściwą temperaturę pomieszczeń cel w stosunku do pory roku, a nadto podnosił, że opieka medyczna znajduje się w „opłakanym stanie” – to jednak tylko na tej podstawie nie można konstruować podstawy faktycznej żądania. Jak już była mowa powyżej, zgodnie z treścią art. 6 kc, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi określone skutki prawne. Same twierdzenia powoda A. W., są bowiem niewystarczające w świetle kwestionowania poszczególnych okoliczności przez stronę pozwaną. A. W., nie zgłosił żadnych wniosków dowodowych celem wykazania swoich twierdzeń, mimo, iż posiadał świadomość konieczności powołania świadków, o czym świadczy treść pozwu, w którym wnosił o przesłuchanie wskazanych świadków, których adresów oraz danych osobowych nie wskazał. W związku z tym, oparcie się wyłącznie o twierdzenia powoda byłoby nieuprawnione z racji tego, że twierdzenia te są niewystarczające --- STRONA 14 --- dla wykazania istnienia faktów, na które się powoływał. Wskazać przede wszystkim także trzeba, że sam powód nie był dokładnie zorientowany w sytuacji faktycznej dochodzonych roszczeń o czym świadczy chociażby to, że nie pamiętał kiedy występował z wnioskiem o udzielenie pomocy medycznej, kiedy miał jej nie otrzymać. Gdyby bowiem takie zdarzenie miało miejsce, a nadto doprowadziłoby do szczególnego pokrzywdzenia powoda, zostałoby to wyraźnie odnotowane w świadomości A. W.. Dalej powód ograniczał się jedynie do ogólnikowych sformułowań związanych ze służbą zdrowia, niemożliwością uzyskania pomocy medycznej oraz brakiem odpowiednich warunków mieszkalnych w celach, nie rozgraniczając poszczególnych zarzutów do poszczególnych cel mieszkalnych czy nawet jednostek penitencjarnych, w których przebywał, tym bardziej, że nie jest możliwe, by we wszystkich tych jednostkach panowały identycznie niedobre warunki. Nadto A. W. czynił zarzut także z działań jednostek penitencjarnych, które odpowiadały obowiązującym przepisom prawa. Zarzucając możliwość korzystania z łaźni jedynie raz w tygodniu, powód czynił wybieg przeciwko obowiązującym w tym zakresie normom prawnym. Zgodnie bowiem z § 30 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno - porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2003 roku, Nr 152, poz. 1493) skazany korzysta co najmniej raz w tygodniu z ciepłej kąpieli. Skazany zatrudniony przy pracach brudzących korzysta z odpowiednio częstszych kąpieli. Kąpiel skazanego chorego odbywa się według wskazań lekarza. A. W. nie podniósł zaś, iż wymaga częstszych kąpieli aniżeli minimum zapewnione przez jednostki penitencjarne, a w związku z tym, także z tego względu nie można uznać zarzutów powoda za zasadne. Mając na uwadze powyższe okoliczności, wskazać trzeba, że A. W. instrumentalnie traktuje przysługujące mu uprawnienia do dochodzenia zadośćuczynienia i odnosi się do nich nie w kategorii dochodzenia roszczeń w ramach przysługujących mu uprawnień, ale jako sposób pozyskania pieniędzy. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego, brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz skarżącego zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, które wynikało z osadzenia go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 §2 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które to działania stanowiły indywidualnie skierowaną przeciwko powodowi represję. Warunki, w jakich powód mieszkał w (...) we W. i (...) w W., dotyczyły wielu osadzonych, o czym świadczyły zawiadomienia administracji (...) kierowane do Sądu penitencjarnego. Mimo, iż fakt przeludnienia był bezprawnym działaniem ze strony pozwanego Skarbu Państwa, to jednak okoliczność ta, zdaniem Sądu nie naruszała jego dóbr osobistych w postaci godności człowieka, albowiem stopień tych naruszeń nie przybrał takiej formy, aby można przyjąć, że A. W. został osadzony w niegodziwych czy nieludzkich warunkach. Powyższe okoliczności i sposób realizowania przez powoda swojego prawa podmiotowego pozwalają również wypowiedzieć twierdzenie, że powództwo jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a zatem i z tych przyczyn nie zasługuje na uwzględnienie, na co wskazuje treść art. 5 k.c. Z tych też przyczyn oddalono powództwo w punkcie I sentencji wyroku jako niezasadne. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na treści art. 98 k.p.c. i zasądzono od powoda na rzecz strony pozwanej Skarbu Państwa – (...) kwotę 7200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Dz.U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia bowiem strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz.U. nr 167, poz. 1398 z późn. zm.) – w związku z tym orzeczono jak w punkcie II wyroku. Z kolei rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III oparto na treści art. art. 102 k.p.c., który stanowi, iż w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Z uwagi na charakter sprawy oraz fakt, iż A. W. jest osobą pozbawioną wolności, nie posiadającą żadnego majątku Sąd uznał, iż wobec niego zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, o których stanowi powołany wyżej przepis i nie obciążył powoda kosztami procesu. Z/ 1) --- STRONA 15 --- odnotować, 2) odpis doręczyć powodowi przez dyrektora (...) z pouczeniem o apelacji, 3) kal. 14 dni