Wyrok I C 1227/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1227/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2013 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa M. A. (1) przeciwko B. W. o ustalenie prawa do grobu I. powództwo oddala; II. zasądza od powoda M. A. (1) na rzecz pozwanej B. W. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 1227/12 UZASADNIENIE W dniu 21 września 2012r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew M. A. (1), w którym wniósł o ustalenie dla niego prawa do grobu ((...)) pozostającego własnością zarządu (...), a w szczególności prawa do wyłącznego decydowania o osobach, które mają być w nim pochowane oraz prawa zagospodarowania (postawienia pomnika według własnego uznania). Powództwo zostało skierowane przeciwko byłej żonie B. W.. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że kilkanaście lat temu był mężem pozwanej. Doszło wówczas do zawarcia umowy z Zarządem (...)w S., w następstwie której uzyskano prawo dysponowania grobem ((...)). Powód stwierdził, że od czasu nabycia prawa do grobu pozwana nie interesowała się nim. W 2012r zmarła córka stron, która została pochowana w przedmiotowym grobie. Powód podał, że po pogrzebie odezwała się pozwana i zgłosiła swoje zastrzeżenia co do sposobu zagospodarowania grobu i wyglądu planowanego przez powoda pomnika. Na skutek działania pozwanej, zarząd (...)cofnął powodowi zgodę na budowę pomnika na grobie córki. W dniu 7 stycznia 2013r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź pozwanej na pozew. Pełnomocnik pozwanej nie uznał powództwa, wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według załączonego paragonu. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że niedopuszczalne jest przyznanie komukolwiek prawa do wyłącznego dysponowania grobem, w którym pochowana jest już osoba zmarła, z wyłączeniem praw innych bliskich osób zmarłego. Pełnomocnik pozwanej stwierdził, że możliwość ustalenia takiego prawa do grobu jest wyłączona i nie mają na nią wpływu ani relacje pomiędzy bliskimi osobie zmarłej, ani też fakt, kto dokonał zakupu kwatery. W uzasadnieniu podniesiono również, że jeżeli strony nie dojdą do porozumienia co do sposobu urządzenia pomnika dla zmarłej córki, to jedyną drogą będzie wniosek w trybie postępowania nieprocesowego o uregulowanie danej kwestii (k. 27-28). Na rozprawie w dniu 21 marca 2013r powód ostatecznie skonkretyzował powództwo i wniósł o ustalenie dla niego wyłącznego prawa do decydowania o osobach, które mają być pochowane w przedmiotowym grobie, jak również prawa do wyłącznego decydowania o sposobie zagospodarowania grobu, w tym postawienia pomnika według własnego uznania (00:01:25 – stanowisko powoda przedstawione na rozprawie w dniu 21 marca 2013r). Pełnomocnik pozwanej nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie (00:03:33 – stanowisko pełnomocnika pozwanej przedstawione na rozprawie w dniu 21 marca 2013r). --- STRONA 3 --- Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W okresie od 1993 do 2000r powód i pozwana pozostawali w związku małżeńskim. Po rozwiązaniu małżeństwa, najprawdopodobniej w 2000r, pozwana B. W. wyjechała na stałe do N., gdzie przebywa do chwili obecnej (dowód: zeznania powoda złożone na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013r – 00:27:36-00:31:36). W trakcie małżeństwa strony posiadały ustrój wspólności majątkowej i w dniu 15 października 1996r dokonały zakupu placu na cmentarzu w (...). Sprzedaży dokonał Zarząd (...)w S. i na tę okoliczność wystawiony został rachunek uproszczony nr (...) ( dowód: rachunek uproszczony nr (...) z dnia 15 października 1996r – k. 22). W dniu 26 czerwca 2012r powód M. A. (1) wniósł opłatę za prolongatę, tj. za przedłużenie użytkowania grobu na lat 20. Grób znajduje się na cmentarzu (...)i oznaczony jest jako (...) ( dowód: prolongata nr (...) z dnia 26 czerwca 2012r – k. 5). W dniu 20 czerwca 2012r zmarła córka stron – M. A. (2) ( dowód: odpis skrócony aktu zgonu M. A. (2) – k. 42). Została ona pochowania w miejscu, które w 1996r zostało wykupione przez strony. W dniu 26 czerwca 2012r powód wniósł do Zarządu (...)w S. opłatę w kwocie 80 zł za zezwolenie na postawienie nagrobka z kamienia na grobie córki M. A. (2) ( dowód: pokwitowanie z dnia 26 czerwca 2012r – k. 7). W piśmie z dnia 6 września 2012r skierowanym do Zarządu (...)w S., pozwana B. W. wycofała swoją zgodę m.in. na budowę pomnika na grobie córki. W uzasadnieniu pisma stwierdziła, że jej były mąż nie liczy się z jej zdaniem i opinią oraz, że bez porozumienia z nią podejmuje decyzje dotyczące nagrobka ( dowód: kopia pisma pozwanej z dnia 6 września 2012r – k. 25-26). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Analiza zgłoszonego przez powoda M. A. (1) roszczenia oraz treść uzasadnienia pozwu przekonują, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z dochodzeniem tzw. „prawa do grobu”. Z uwagi na to, że powód nie doszedł do porozumienia z byłą żoną B. W. odnośnie wystroju miejsca pochówku córki, wniósł o ustalenie, że wyłącznie jemu przysługuje prawo decydowania o osobach, które mają być w przyszłości --- STRONA 4 --- pochowanie w grobie, jak również wyłączne prawo zagospodarowania grobu (wzniesienia nagrobka). W orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz doktrynie prawa cywilnego ugruntowany jest pogląd, że pojęciem „prawa do grobu” określa się różne uprawnienia umożliwiające osobom bliskim sprawowanie kultu pamięci zmarłych. Uprawnienia te mogą mieć charakter niemajątkowy, ściśle osobisty, związany ze sferą uczuć, ale mogą też wymagać starań i nakładów praktycznych, w tym związanych z wydatkami. Z tych względów treść prawa do grobu określają zarówno elementy osobiste, jak i majątkowe, które w zależności od konkretnej sytuacji podlegają ocenie według zasad przewidzianych w przepisach o ochronie dóbr osobistych albo na podstawie przepisów dotyczących praw majątkowych. Jeżeli uprawniony powołuje się na naruszenie sfery jego indywidualnych odczuć związanych z kultywowaniem pamięci osoby zmarłej, przysługują mu roszczenia przewidziane w art. 24 par. 1 i 2 kc oraz w art. 448 kc. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że fundatorem kwatery były obie strony procesu, ponieważ miejsce na cmentarzu zostało zakupione w 1996r, kiedy to powód i pozwana byli małżeństwem. Powód nie wykazał w sprawie, aby zakup kwatery sfinansował ze środków pochodzących z jego majątku osobistego. Zakupione miejsce jest grobem ziemnym (rodzinnym) i jest przeznaczone do pochówku dwóch osób. W 2012r zmarła córka stron – M. A. (2) i ona jako pierwsza została pochowana w przedmiotowym grobie (okoliczność niesporna). Nie ulega wątpliwości, że z momentem pochowania w grobie zwłok ludzkich, pierwotne mające majątkowy charakter uprawnienie do dysponowania grobem zmienia się i na plan pierwszy wysuwa się aspekt niemajątkowy tego prawa. Z tą chwilą powstają samodzielne i niezależne od siebie prawa każdej osoby bliskiej zmarłego do kultywowania jego pamięci. Wyłączają one skutecznie samodzielne uprawnienie osoby pierwotnie majątkowo uprawnionej do dysponowania miejscem pochówku, które ustępują prawom osobistym osób bliskich zmarłego, wykluczając możliwość zadysponowania prawem do kolejnego pochówku bez ich zgody (patrz m.in. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w G.z dnia 22 września 2009r – I ACa 573/09). --- STRONA 5 --- Nie ulega wątpliwości, że do dóbr osobistych chronionych przepisami art. 23 kc oraz 24 kc należy prawo do kultywowania pamięci zmarłych osób najbliższych. W ramach tego rodzaju kultu mieści się również „prawo do grobu” – obejmujące szereg uprawnień, związanych zarówno z pochówkiem, jak i urządzeniem wystroju grobu, wystawieniem nagrobka i wykonywaniem zwyczajowo przyjętych czynności. Niewątpliwie naruszeniem dobra osobistego w postaci tak rozumianego prawa do grobu jest dokonane bez zgody osób uprawnionych usunięcie lub uszkodzenie nagrobka lub dokonanie zmian w umieszczonych na nim napisach. Tego rodzaju zachowania uzasadniają udzielenie ochrony z art. 24 kc, polegające np. na nakazaniu sprawcy dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia ich skutków. Zeznając na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013r powód stwierdził, że chciałby móc wyłącznie decydować o tym, kto jako następny będzie pochowany w przedmiotowym grobie. Zeznał, że „Żona nigdy nie była matką dla naszego dziecka. Nie interesowała się dzieckiem, o alimenty zawsze musieliśmy walczyć. Nawet córka po uzyskaniu pełnoletniości musiała zwracać się do komornika o ściągnięcie alimentów (…)” (00:27:36-00:31:36 – zeznania powoda złożone na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013r). Analizując treść złożonych przez powoda zeznań trudno oprzeć się wrażeniu, że jego roszczenie nie jest wynikiem poczucia naruszenia jakichkolwiek jego dóbr osobistych, ale ma być swoistą „represją” wymierzoną wobec byłej żony. Zdaniem powoda, biorąc po uwagę postępowanie pozwanej wobec córki, powinna być ona obecnie pozbawiona możliwości współdecydowania o takich sprawach, jak np. wygląd nagrobka wzniesionego na grobie córki. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uznał, że powód M. A. (1) nie wykazał, aby pozwana swoim postępowaniem doprowadziła do naruszenia jego dóbr osobistych. Z treści pisma skierowanego przez B. W. do Zarządu (...)w S. wynika, że nie kwestionuje ona uprawnień powoda do urządzenia wystroju grobu córki, ale zarzuca mu, że robi to bez porozumienia z nią (k. 25-26). Powództwo M. A. (1) nie zasługiwało na uwzględnienie również z innej przyczyny. Otóż jako sposób odwrócenia skutków rzekomego naruszenia przez pozwaną jego dóbr osobistych, wniósł on o przyznanie mu wyłącznego prawa do decydowania, kto --- STRONA 6 --- w przyszłości zostanie pochowany w przedmiotowym grobie oraz do zagospodarowania grobu i postawienia nagrobka według własnego uznania. Jak podniesiono powyżej – niemajątkowe „prawo do grobu” obejmuje właśnie współdecydowanie przez osoby bliskie, kto jako następny zostanie pochowany w grobie oraz współdecydowanie o wystroju grobu i wystawienia nagrobka. Tak rozumiane „prawo do grobu” przysługuje niewątpliwie również pozwanej B. W., która była współfundatorem zakupionej kwatery, i w której w 2012r pochowania została jej córka M. A. (2). Zatem uwzględnienie powództwa we wnioskowanej przez powoda formie, paradoksalnie mogłoby doprowadzić do naruszenia dóbr osobistych pozwanej, ponieważ mocą takiego wyroku zostałaby ona pozbawiona tegoż prawa do grobu i przysługującego jej prawa kultywowania pamięci córki. Mając na uwadze powyższą argumentację, Sąd powództwo M. A. (1) w całości oddalił. Kierując się dyspozycją art. 109 par. 2 kpc Sąd jedynie częściowo uwzględnił wniosek pełnomocnika pozwanej i z tytuł zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zasądził na jej rzecz kwotę 360 zł. Powyższa kwota została zasądzona w oparciu o treść par. 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r – w sprawie opłat za czynności adwokackie (…). W szczególności Sąd wziął pod uwagę charakter sprawy, niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie.