Wyrok I C 1220/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym S

--- STRONA 1 --- Sygn akt I C 1220/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2011 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSS Małgorzata Franczak - Opiela Protokolant: sekr. sąd. Jolanta Furman po rozpoznaniu w dniu 19 września 2011 r. w Nowym Sączu Sprawy z powództwa M.W. przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez dyrektora Zakładu Karnego o zapłatę 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez dyrektora zakładu karnego na rzecz powoda M.W. kwotę 1000 zł /jeden tysiąc złotych/ z należnymi ustawowymi odsetkami od dnia 19.09.2011 r. do dnia zapłaty 2. w pozostałym zakresie powództwo oddala 3. przyznaje na rzecz adwokata K.L. z kancelarii Adwokackie w Nowym Sączu przy ul. (...) ze środków budżetowych Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 4428 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych) w tym kwotę 828 zł podatku VAT - tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu 4. nie obciąża powoda kosztami postępowania Uzasadnienie wyroku z dnia 19 września 2011 roku W ostatecznie sprecyzowanym żądaniu pozwu, powód M.W. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego tytułem zadośćuczynienia kwoty 80 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od daty wyrokowania do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, iż w pozwanym zakładzie karnym przebywał w dniach od 12 listopada 2007 do 7 listopada 2008 r., a podczas pobytu pozwany nie zapewnił powodowi warunków bytowych, które prawo nakazuje zapewnić osobie izolowanej. Znaczne przeludnienie cel, niewłaściwa opieka zdrowotna w związku z uzależnieniem od leków psychotropowych, brak należytego wyposażenia celi oraz złe warunki higieniczne świadczą o nieludzkim i poniżającym traktowaniu, co wpłynęło na stan zdrowia powoda, w tym również jego formę psychiczną. Osadzenie powoda w przeludnionych celach naruszyło jego dobra osobiste w postaci godności oraz prawa do intymności, co skutkuje odpowiedzialnością pozwanego. Strona pozwana Skarb Państwa - Zakład Karny wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Odnosząc się do żądań pozwu zaakcentowała, iż powód w żaden sposób nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanej,podstawy faktycznej roszczenia oraz podstawy prawnej i związku przyczynowego ze szkodą. Przyznała, iż podczas pobytu powoda w zakładzie karnym podobnie jak w innych --- STRONA 2 --- zakładach karnych i aresztach śledczych na terenie całego kraju, okresowo występowało przeludnienie. W związku z tym osadzeni nie zawsze mogli mieć zapewnioną normę powierzchni mieszkalnej na którą wskazują przepisy, niemniej winą za ten stan rzeczy nie można obciążać funkcjonariuszy Skarbu Państwa, a zwłaszcza stawiać im zarzutu bezprawnego działania lub zaniechania. Artykuł 248 kkw przewidywał możliwość przejściowego umieszczania osadzonych w warunkach w których powierzchnia celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m². Obowiązkiem administracji penitencjarnej było powiadomienie o takiej sytuacji sędziego penitencjarnego, której to powinności pozwana uczyniła zadość. Sam fakt przeludnienia zakładu karnego nie stanowi przesłanki zwolnienia pozwanej z obowiązku przyjęcia do niego osoby skierowanej przez uprawnione organy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód M.W. przebywał w zakładzie karnym w Nowym Sączu w okresie od 12 listopada 2007r. do 7 listopada 2008r. W okresie od 12 listopada 2007 r do 4 grudnia 2007 r. powód przebywał w celi o nr .. o powierzchni 29,30 m² w której przebywało 11-12 osadzonych, a zaludnienie kształtowało się na poziomie 2,44m²- 2,66m² na osobę. Od 5 grudnia 2007 r. do 25 stycznia 2008r. powód przebywał w celi o powierzchni 27,32 m² w której zamieszkiwało 10-12 osadzonych (zaludnienie wynosiło 2,73m² -2,27m² powierzchni mieszkalnej na osobę),jedynie w okresie tygodnia - od dnia 19 grudnia 2007r. zaludnienie celi wynosił 9 mieszkańców (3,03m² na osobę). Od 26 stycznia 2008 r. do 26 marca 2008 r. powód osadzony był w celi nr... o powierzchni 12,63 m² gdzie zamieszkiwało 5-6 osób (2,52m² - 2,10m² na osobę) okresowo zaś - przez okres jednego tygodnia 4 osadzonych (3,15m²), W okresie od 27 marca 2008 r. do 10 kwietnia 2008 r. powód przebywał w celi nr... o powierzchni 27m² , w której przebywało 11 osadzonych. W celi nr 215 o powierzchni 16,54 m² powód przebywał w okresie od 11 kwietnia 2008r. do 1 lipca 2008r. gdzie zamieszkiwał okresowo z 6 współosadzonymi (zaludnienie 2,75 m² na osobę), zaś jedynie dwukrotnie, w okresach nieprzekraczających dwóch tygodni- 5 skazanymi. W okresie od 2 lipca 2008r. do 7 listopada 2008 r. powód przebywał w celi o nr... o powierzchni 27,20m² gdzie przez dłuższy okres czasu przebywało od 10 do 11 osadzonych. Zaludnienie w celi na poziomie 9 osób było krótkotrwałe i miało charakter przejściowy. (dowód: informacja z zakładu karnego w Nowym Sączu z dn. 15 10 2010r. k. 373-374) W okresie przebywania powoda w zakładzie karnym od maja 2008r przeznaczony był on na 381 miejsc według normy 3m² na osobę. Wcześniej pojemność jednostki kształtowała się na poziomie 390 miejsc. W okresie od listopada 2007r. do października 2008r. osadzonych było od 452 do 505, a zaludnienie zakładu karnego w tym okresie wahało się w granicach od 118,6% do 132,5% pojemności zakładu. Pozwana co miesiąc informowała sędziego penitencjarnego o skali przeludnienia. (dowód: informacje zakładu karnego w Nowym Sączu o stanie zaludnienia za okres od 31.10.2007 do 31.10.2008r. k. 21-34) Cele mieszkalne zakładu karnego są i były do siebie podobne zarówno co do ich wyposażenia w sprzęt kwaterunkowy, jak też oświetlenia, wentylacji i układu kącika sanitarnego. W okresie pobytu powoda w pozwanej jednostce, we wszystkich celach mieszkalnych wydzielony był kącik sanitarny, w których znajdowało się odpowiednie wyposażenie i armatura zapewniająca niezbędny poziom intymności- oddzielony od reszty celi ścianką metalową lub z płyty pilśniowej i zamykanymi drzwiami. Każdy osadzony dysponował oddzielnym łóżkiem, taboretem szafką oraz pościelą. Do utrzymania czystości i higieny, osadzonym systematycznie co miesiąc wydawano odpowiednie środki czystości w postaci mydła, pasty, maszynki do golenia i rolki papieru toaletowego. Ręczniki wymieniane były przy okazji cotygodniowej kąpieli. Cele wyposażone były w niezbędne oświetlenie, otwierane okna (w lecie istniała możliwość wyjęcia ich z zawiasów) oraz grzejniki centralnego ogrzewania; miały ponadto zapewnioną wentylację przez --- STRONA 3 --- kanał wentylacyjny. Dodatkowe wietrzenie odbywało się również podczas spacerów skazanych. Każdy osadzony dysponował naczyniami do posiłków, które spożywane były w celach,zgodnie z porządkiem dnia. Z uwagi na brak miejsca, często spożywanie posiłków odbywało się na zmianę bądź na pryczach. Osadzeni dysponowali możliwością korzystania z zasobów biblioteki zakładowej oraz zajęć w świetlicy oddziału. Ponadto za zgodą dyrektora, skazany mógł mieć w celi telewizor, radio, czajnik elektryczny, grzałkę lub DVD. Cele osadzonych były systematycznie kontrolowane i przeglądane przez personel medyczny oraz administrację zakładu. W zakładzie stopniowo wykonywane są prace modernizacyjne, a osadzeni mają coraz wyższy standard odbywania kary. W ostatnim czasie do każdej celi doprowadzona została ciepła woda. Wcześniej osadzeni mieli zapewniony dostęp do ciepłej wody, której ujęcie znajdowało się na korytarzach. (dowód:zeznania świadków:D.B.k 87/v;Z.C.k 87/v-88, H.B.k 114; T.U. k 157; M.T. k 194/v- 195; R.W. k 220/v-221; J.S. k 237-238; P.U. k 396/v) Mazdy nowo osadzony podlegał badaniu lekarskiemu, w trakcie którego prowadzony był wywiad odnośnie schorzeń i dolegliwości i sporządzana była właściwa dokumentacja. Był poddawany ogólnemu przeglądowi sanitarnemu i badaniu rentgenowskiemu klatki piersiowej. Medykamenty umieszczane były w indywidualnych kopertach i podawane w zależności od potrzeb, raz bądź dwa razy dziennie. W razie chwilowego braku konkretnego leku, stosowane były zamienniki lub leki podobnie działające. O stosowaniu leków psychotropowych decydował lekarz psychiatra W trakcie pobytu w pozwanym zakładzie, powód korzystał z konsultacji psychiatrycznych i zażywał leki psychotropowe. W związku z pobytem w zakładzie karnym nie nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia psychicznego powoda. W związku z uzależnieniem, zdarzało się że służba więzienna odmawiała powodowi podania leków, na co reagował gwałtownie, nierzadko grożąc samookaleczeniem. Osadzeni mieli zapewniony dostęp do opieki medycznej. Zakład zatrudnia jednego lekarza, trzy osoby z personelu pomocniczego oraz, stosownie do aktualnych potrzeb lekarzy specjalistów. Dostęp do ambulatorium odbywał się na bieżąco. w sytuacjach nadzwyczajnych, uruchamiana była procedura związana z zapewnieniem natychmiastowej pomocy medycznej, w tym również transportu karetką. (dowód: zeznania świadka H.B. k 113-114, zeznania świadka M.T. k 195 zeznania powoda k 423) M.W. wykazuje cechy głębokich zaburzeń osobowości. Ujawnia osobowość dyssocjalną antyspołeczną o typie impulsywnym. Przejawia skłonność do zachowań agresywnych i autoagresywnych, wykazuje słabą kontrolę nad zachowaniami impulsywnymi, niekorektywność zachowań, nadużywanie substancji psychoaktywnych. Rozpoznanie takie było wielokrotnie stawiane podczas lekarskich badań specjalistycznych, wykonywanych w ramach opieki medycznej w zakładach karnych oraz w opiniach sądowo- psychiatrycznych. Psychoterapia zaburzeń osobowości jest bardzo trudno dostępną metodą leczenia ze względu na naturę tych zaburzeń oraz brak terapeutów, również w warunkach ogólnodostępnej służby zdrowia, stąd zastosowane leczenie powoda w zakładzie karnym było prowadzone w sposób prawidłowy, zgodnie z przyjętymi zasadami. W stosunku do powoda stosowano leczenie farmakologiczne zalecano leki z grupy leków uspokajających i psychotropowych. W chwili osadzenia w pozwanym zakładzie karnym, powód był osobą uzależnioną od benzodiazepin, w tym leku clonozepan z czym wiązały się jego zachowania polegające m.in. na próbach wymuszenia podawania leku, zwiększania dawek, agresji i samookaleczeń przy próbach odstawienia. Próby odstawienia leku w trakcie pobytu u pozwanej były podejmowane kilkukrotnie, jednakże za każdym razem bez skutku. Skuteczne odstawienie benzodiazepin jest procesem długotrwałym, niemożliwym bez współpracy osoby uzależnionej, której powód nie podejmował. Stąd też z uwagi na fakt, iż kontrolowane podawanie benzodiazepin było dla pacjenta bezpieczniejsze niż szkody powstające przy odstawianiu leku, decyzja o dalszym przepisywaniu --- STRONA 4 --- leku była uzasadniona. (dowód: opinia sądowo- psychiatryczna k 444-446 książka zdrowia k 438 zeznania powoda k 424) Powód ma aktualnie 30 lat, wykształcenie podstawowe, nie posiada zawodu. Kilkukrotnie odbywał karę pozbawienia wolności. Od 2003 r pozostaje w leczeniu psychiatrycznym. Z nieformalnego związku ma dziecko w wieku 10 lat. (dowód: zeznania powoda k 422/v- 423) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zebrane dowody z dokumentów urzędowych, które sporządzone zostały przez uprawnione organy w zakresie posiadanych przez nich kompetencji, a także na podstawie dokumentacji medycznej powoda ( książki zdrowia), co do których brak podstaw do kwestionowania ich prawdziwości i autentyczności. Prawdziwość tychże dokumentów nie była również w żadnym zakresie podważana przez strony, a dokumenty te pozwoliły na bardziej dogłębną weryfikację ich twierdzeń, odnośnie istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd dokonał nadto ustaleń faktycznych w oparciu o zeznania świadków, powoda oraz opinię biegłego. Sąd nie znalazł podstaw by odmówić wiarygodności zeznaniom świadków, w tym pracowników strony pozwanej odpowiedzialnych za wyposażenie cel i panujące w zakładzie karnym warunki- świadków D.B., Z.C. i H.B. Świadkowie opisali panujące w zakładzie warunki i zasady jego funkcjonowania, wyposażenie każdej z cel oraz szczególną procedurę przyjęcia skazanego do zakładu. Zeznania wymienionych znalazły również potwierdzenie w zeznaniach samych osadzonych M.T., R.W., J.S., oraz P.U. Choć zeznania tych świadków padały głównie w kontekście utrudnień i ograniczeń wynikających z warunków bytowych pozwanego zakładu karnego, w którym przebywali- zasadniczo Sąd obdarzył je wiarygodnością. W tym względzie Sąd miał na uwadze, że spostrzeżenia osadzonych miały głównie charakter subiektywny. Jak wynika zresztą z zeznań M.T., mimo przeludnienia cel, nie odczuwał on jak sam określił "jakiegoś dyskomfortu" zwracał też uwagę na zapewnioną opiekę medyczną w zakładzie (k 195) W tym kontekście Sąd miał na uwadze również fakt, iz jako współosadzonym, zależało im na przedstawieniu sytuacji w najbardziej dla powoda korzystny sposób. Świadczą o tym ich zeznania w części w jakiej akcentowali, iż przydział środków higienicznych zapewnianych przez zakład karny nie był wystarczający (tak M.T. ) kąciki sanitarne były prowizorycznie osłonięte i panowały trudne warunki utrzymania higieny, wentylacja nie działała sprawnie (( tak T.U. M.T R.W P.U.), a opieka zdrowotna była niewystarczająca (R.W). Wszyscy jednak świadkowie zgodnie potwierdzili, iż największym problemem związanym z osadzeniem było znaczne przeludnienie, co często negatywnie rzutowało na wzajemne relacje miedzy współosadzonymi. Najpełniejszą relację z obserwacji zachowania powoda przedstawił T.U., współosadzony z nim przez okres blisko pół roku. Świadek zaobserwował, iz powód był wrogo traktowany przez współosadzonych, a wynikało to głównie z jego impulsywności, jak stwierdził powód " miał prawdopodobnie ADHD i nie wszyscy go lubili". Świadek potwierdził również, że miały miejsce sytuacje, iż służba więzienna odmawiała powodowi wydania leków, na co powód twierdził, że " że ciężko mu bez nich żyć i że się uzależnił" (k. 157/v). Uzupełnieniem relacji wymienionego były zeznania J.S. także współosadzonego z powodem, który potwierdził, iż konflikt powoda ze współwięźniami wynikał również z tego, iż nie należał on do grupy grypsujących, którzy próbowali sobie podporządkować innych osadzonych.(k. 238) Pozostali słuchani świadkowie M.T. i P.U. dysponowali jedynie ogólną wiedzą odnośnie funkcjonowania powoda w okresie wspólnego osadzenia w zakładzie karnym, bądź to dlatego, że - jak M.T. - nie utrzymywali bliższych kontaktów, bądź też - zbyt krótko z powodem przebywali w celi, jak świadek P.U. Stąd informacje, jakie posiadali odnośnie funkcjonowania powoda w warunkach izolacji miały charakter fragmentaryczny. Sąd pominął dowód z zeznań świadków M.B. i J.J. wobec cofnięcia wniosku dowodowego przez powoda (k. 422/v) Zeznania powoda M.W. Sąd uznał za wiarygodne w części, w której korespondowały ze --- STRONA 5 --- zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Podobnie jak świadkowie - osadzeni, równiez powód swoje zeznania skupił na wykazaniu trudności wynikających z faktu przebywania w zakładzie karnym. Podkreślał swoje twierdzenia podniesione w pozwie oraz nakreślił w jakich okolicznościach był wcześniej skazywany. Podał też, że w trakcie pobytu w pozwanym zakładzie karnym był karany za inicjowanie awantur, związanych jednak głównie z odmową podania żądanych przez niego leków. Zeznania w tej części znalazły odzwierciedlenie w treści wpisów w książce zdrowia powoda w okresie jego pobytu w pozwanym zakładzie karnym. Korespondują również z zeznaniami świadków w części w jakiej przyznał, że miał konflikty ze współwięźniami jak też z kierownikiem ambulatorium. Sąd odmówił natomiast wiarygodności zeznaniom powoda w części w jakiej wskazywał na nienależyta opiekę medyczną w pozwanym zakładzie karnym, w tym doprowadzenie go do uzależnienia. Zeznania te były całkowicie sprzeczne z wnioskami opini biegłego,którą sąd w całości podzielił, a z której wynika, iż do uzależnienia powoda od leków nie doszło w zakładzie karnym, a stosowana względem powoda procedura lecznicza była prawidłowa. Powód przyznał zresztą, że od 2003 r. pozostaje w leczeniu psychiatrycznym i z tej przyczyny - co wynika również z jego książki zdrowia- przed osadzeniem w pozwanej jednostce zażywał leki psychotropowe. W kwestii oceny prawidłowości leczenia stosowanego względem powoda w okresie jego pobytu w pozwanym zakładzie karnym, zasadnicze znaczenie miała opinia sądowo - psychiatryczna sporządzona przez biegłego M.J. Opinia została wydana na podstawie szczegółowej analizy dokumentacji medycznej powoda oraz danych z akt sprawy, przy uwzględnieniu podnoszonych przez powoda twierdzeń. Wnioski w opinii przedstawione przez biegłego były logiczne i obiektywne i wyprowadzone zostały w oparciu o fachową wiedzę i doświadczenie zawodowe biegłego. Z tych względów w ocenie Sądu sporządzona na potrzeby opinia jest rzetelna, profesjonalna i tym samym przekonująca. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania w/w opinii,żadna ze stron nie złożyła także zarzutów do opinii. Sąd zważył, co następuje: Powództwo okazało się częściowo zasadne. Stosownie do treści art 23 kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochrona prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Katalog dóbr osobistych, pozostających pod ochrona praw cywilnego jest otwarty. Udzielenie ochrony za naruszenie dóbr osobistych uzależnione jest od wykazania dwóch przesłanek i przysługuje jedynie wówczas, gdy doszło do naruszenia tych dóbr, a działania sprawcy naruszenia były bezprawne tj. sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami współżycia społecznego. Dowód, że dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej na podstawie art 24 kc. natomiast na tym, kto podjął działanie naruszające dobro osobiste innej osoby- z uwagi na istniejące domniemanie bezprawności- spoczywa ciężar wykazania, że nie było ono bezprawne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r. sygn akt V CK 609/03 lex 109404) Konieczność przestrzegania dóbr osobistych nabiera szczególnego znaczenia wówczas, gdy państwo działa w ramach imperium, realizując swoje działania represyjne. Wykonywanie tych zadań nie może w szczególności ograniczać godności osób odbywających karę pozbawienia wolności i prawa do traktowania w sposób humanitarny, gdyż prawa te mają charakter absolutny. Zgodnie bowiem z treścią art 30 Konstytucji, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest wartością nienaruszalną, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Podnosząc zarzut przebywania w "nieludzkich warunkach", M.W. wskazywał na niewłaściwą opiekę medyczną , brak należytego wyposażenia celi oraz złe warunki higieniczne panujące w celach. Zarzuty powoda w tym zakresie nie znalazły jednak potwierdzenia. Postępowanie nie wykazało by w zakładzie karnym niewłaściwie sprawowana była opieka --- STRONA 6 --- medyczna. Powód, jak też pozostali osadzeni,mieli zapewniony dostęp zarówno do podstawowej opieki medycznej zabezpieczanej w ramach ambulatorium, jak tez opieki specjalistycznej, z których - jak wynika z ilości wpisów w książce zdrowia- M.W. systematycznie korzystał. Przypadki odmowy wydawania powodowi leków wiązały się z prowadzona w stosunku do niego terapią odwykową, nie zaś nieuzasadnioną odmową leczenia. Również podejmowane w stosunku do powoda leczenie, jak wynika jednoznacznie z opinii biegłego, było prawidłowe. Powód bezpodstawnie zarzucał tez, iż cele w których odbywał karę pozbawienia wolności pozbawione były należytego wyposażenia, brak było dostępu do ciepłej wody. Odpowiedniej intymności nie zapewniał również kącik sanitarny, a dostarczana ilość środków higieny osobistej i czystości w celi nie była wystarczająca. Przepis art. 110 § 2 zd 2 kkw stanowi, że cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W rozpoznawanej sprawie pozwany Skarb Państwa - Zakład Karny w ocenie Sądu Okręgowego,nie naruszył tego przepisu. Postępowanie nie wykazało, by wyposażenie cel nie spełniało przewidzianych norm i występowały jakieś odstępstwa od określonych przepisami zasad. Normy techniczne w celach mieszkalnych były spełnione- w tym co do wyposażenia cel w sprzęt kwaterunkowy, a ich stan był na bieżąco kontrolowany i w miarę potrzeb uzupełniany. Więźniowie mieli też odpowiednie warunki do utrzymania higieny, nie można bowiem za takie nie uznać kącików sanitarnych wykonanych z trwałych, nieprzejrzystych i przymocowanych na stałe konstrukcji należycie wyposażonych w niezbędną armaturę. Nie bez znaczenia przy tym jest, iż osadzenie w zakładzie karnym immanentnie wiąże się z pewnymi dolegliwościami, które stanowią zresztą element wykonywania kary pozbawienia wolności,która sama w sobie jest środkiem represyjnym. Zakłady karne mają jednak służyć przede wszystkim izolacji skazanych, nie zaś zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających średniej stopie życiowej społeczeństwa. Powszechnie wiadomym jest również, że w Polskim więziennictwie od kilkunastu lat panują trudne warunki,które w miarę posiadanych środków finansowych, są stopniowo poprawiane. Nawet zatem wynikające z obniżonych standardów, nieznaczne utrudnienia w zakresie pozyskiwania na bieżąco ciepłej wody w trakcie pobytu powoda w pozwanej jednostce, nie mogą w żaden sposób uzasadniać twierdzeń powoda o poniżającym traktowaniu. Na chwile obecną ujęcia ciepłej wody doprowadzone zostały zresztą do wszystkich cel. Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutu przeludnienia cel, wskazać należy, iż niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności w takich warunkach, przy braku zapewnienia minimum warunków bytowych , może stanowić przejaw poniżającego traktowania prowadzącego do naruszenia godności osoby pozbawionej wolności. Stosownie do treści art 110 § 2 zd 1 kkw- obowiazującego również w okresie pobytu powoda w pozwanym zakładzie karnym- powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3 m². W okresie objętym żądaniem pozwu obowiązywała norma przewidująca odstepstwo od standardu powierzchni mieszkalnej celi na jednego osadzonego przewidzianego w art 110 § 2 kkw. Artykuł 248 kkw umożliwiał bowiem dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, umieszczanie osadzonych na czas określony, w warunkach w których powierzchnia w celi na jedną osobę wyniosła poniżej 3m². Przepis ten zobowiązywał równocześnie administracje zakładu karnego do bezzwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu w/w norm na jednego osadzonego.Jak wynika z ustaleń w niniejszej sprawie, administracja pozwanego zakładu karnego obowiazki te systematycznie wypełniała, przesyłając sędziemu penitencjarnemu stosowne informacje. Zastosowanie powołanego przepisu dopuszczalne było jednak jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach; nie zatem w każdej dowolnej sytuacji, lecz wyjątkowej wrecz nadzwyczajnej. Przepis ten we wskazanym zakresie nie mógł też podlegać swobodnej wykładni rozszerzającej, jako ten który przewidywał wyjątek od zasady. Został on zresztą uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucja RP i z dniem 6 grudnia 2009 r uchylony. --- STRONA 7 --- Bezspornym jest, że w pewnych okresach odbywania kary pozbawienia wolności objętych żądaniem pozwu, powód przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego nie odpowiadała normie minimalnej 3 m², wynikającej z art 110 kkw. W orzecznictwie podnosi sie jednak, iż samo stwierdzenie naruszenia normy z art 248 kkw, bez oceny całokształtu zachowań pozwanego względem powoda pod katem nałożonych stosownymi normami wymogów zakazujących niehumanitarnego traktowania- przy analizie przesłanki bezprawności działania, koniecznej do przyjęcia odpowiedzialności naruszyciela dóbr osobistych - nie jest pełne i nie decyduje każdorazowo o uznaniu tych warunków za naruszajace godność (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r. sygn II CSK 269/07, lex 440384). Może miec to miejsce dopiero w sytuacji, gdy oprócz przeludnienia w celi zajdą inne dodatkowe okoliczności. W tym kontekście nie można pominąć, iż w blisko rocznym okresie pobytu powoda w zakładzie karnym, która jest jednostką typu zamknietego (co jest wiadome sądowi z urzedu), w celach odpowiadającym wymogom art 110 § 2 kkw przebywał on łącznie przez niespełna dwa miesiące ( w sumie 55 dni) Przekroczenie normy powierzchniowej w celach w których powód był osadzony, było często nadmierne i dochodziło nawet do poziomu 2,10m² powierzchni na jedną osobę. Ma to znaczenie o tyle większe, iż korzystanie z pomieszczeń ograniczone było dodatkowo przez miejsca do spania, kącik sanitarny czy też inne sprzęty. Przeludnienie wiązało się z takimi konsekwencjami jak niemożność spożywania posiłków przez wszystkich osadzonych przy jednym stole, ich spożywanie w bardzo bliskiej odległości od toalety, czy konieczność znoszenia nieprzyjemnych zapachów związanych z używaniem toalety przez inne osoby. Zauważyć należy, iż stan taki był szczególnie dotkliwy, w sytuacji gdy- tak jak w niniejszej sprawie - trwał przez dłuższy okres czasu. Rozwiązanie przewidziane w art 248 § 1 kkw mogło być zatem stosowane wyłącznie na czas ściśle określony- nie nadmiernie długi, a juz na pewno nie przez znaczna część pobytu powoda w pozwanej jednostce. Podczas gdy powód miał prawo do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przewidzianych prawem, jego przebywanie w warunkach spełniających normę z art 110 § 2 kkw miało wręcz charakter wyjątkowy. Zaludnienie w celach, nawet jesli spełniało normy, pozostawało w obrębie ustawowo przewidzianej granicznej wartości 3 m² na osobę (co i tak jest standardem jednym z najniższych w europie),ulegając na krótkotrwale wahaniom od 3,02 m² do 3,30m² W tej kwestii nie jest wystarczające powoływanie się przez pozwaną na obowiązek przyjęcia każdej osoby kierowanej do jednostki oraz przekazywanie informacji o przekroczeniu najniższej normy sędziemu penitencjarnemu. Działanie takie nie uchyla bowiem niezgodnego z prawem umieszczania osób pozbawionych wolności w celach niespełniających minimalnych wymagań na czas nieokreślony, bo w istocie doprowadza do tego, że wyjątek przekształca się w regułę, która nie zasługuje na aprobatę. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym stan zdrowia powoda, istniejący już w chwili przyjęcia go do zakładu karnego i w okresie pobytu powoda w pozwanej jednostce. Jak wynika bowiem z ustaleń, powód już w chwili przyjęcia leczył się psychiatrycznie, był osoba uzależnioną od środków psychotropowych, w czasie pobytu w zakładzie karnym wielokrotnie bezskutecznie usiłowano wdrożyć u niego terapię odwykową, z czym związana była okresowo wzmożona aktywność psychoruchowa powoda. Niezależnie od tego M.W. wskazywał cechy głębokich zaburzeń osobowości, w tym postawę antyspołeczną. Nie może zatem budzić wątpliwości, iż tak znaczące i długotrwałe odstępstwo od standardu 3m² na jedną osobę wzmagało i intensyfikowało jedynie u powoda niepożądane zachowania, przejawiające się w zachowaniach impulsywnych, agresywnych względem współosadzonych czy groźbach samookaleczeń. W tej sytuacji, umieszczenie powoda w celach o powierzchniach mniejszych niż 3 m² należało uznać za naruszające jego dobro osobiste w postaci godności. Niewątpliwie bowiem Skarb Państwa poprzez wykonywanie kary pozbawienia wolności w sposób sprzeczny z prawem- przy niezachowaniu norm metrażowych dopuścił sie czynu niedozwolonego w rozumieniu art 417 § 1 kc. Stosownie do jego treści, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność skarb państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. --- STRONA 8 --- W orzecznictwie podnosi się, że przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art 417 kc jest nie tylko szkoda w rozumieniu art 361 § 2 kc, ale może też być również zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę w przypadkach wskazanych w art 445 i 448 kc (m.in. powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego w sprawie o sygn II CSK 269/07). Przeludnienia cel nie można w żaden sposób usprawiedliwiać, jak starała się to czynić pozwana, ograniczoną ilością miejsc w zakładach penitencjarnych. Obowiązkiem państwa jest bowiem takie zorganizowanie systemu penitencjarnego, aby zapewnić szacunek dla godności osób osadzonych i to bez względu na pojawiające się trudności finansowe czy logistyczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 24 listopada 2010 r., sygn I ACa 881/10 lex nr 7567733) Naruszenie godności powoda we wskazanym wyżej zakresie aktualizuje zatem odpowiedzialność pozwanego określoną w art 448 kc w ramach odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Stosownie do jego treści, w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznac temu, czyje dobro zostało naruszone,odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym sąd nie ma obowiązku zasądzania zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn akt II PK 245/05 OSNP 2007/7-8/101), a podstawowym kryterium decydującym o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia jest stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. W wyroku z dnia 12 grudnia 2002r. sygn V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53 wskazano, iż decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być poprzedzona także zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania tego środka. W tym kontekście działanie pozwanej jednostki polegające na regularnym lokowaniu powoda w znacznie przeludnionych celach, mimo stanu psychicznego powoda przemawiającego za izolowaniem - stosownym do aktualnych możliwości zakładu - od większych skupisk ludzkich,musi zostać ocenione jako zawinione. Pozwana przez cały okres pobytu powoda nie dążyła w żaden sposób do trwałej poprawy powodowi warunków metrażowych odbywania kary, a przez to zapewnienia warunków metrażowych odbywania kary, a przez to zapewnienia warunków umożliwiających stopniowe tłumienie niepożądanych zachowań powoda. W takiej sytuacji przyznanie odpowiedniej sumy zadośćuczynienia należało uznać za zasadne. Niewątpliwie jednak żądanie zasądzenia od skarbu państwa kwoty zadośćuczynienia w wysokości 80 000 zł było wygórowane tak z uwagi na sposób i okoliczności naruszenia dobra osobistego jak i z tego względu, że większość zarzutów powoda odnośnie warunków bytowych w zakładzie karnym okazało się w rezultacie nieuzasadnione. Powód nie wykazał bowiem by pobyt w zakładzie w jakikolwiek sposób wpłynął na jego stan zdrowia, a w okresie przebywania w nim- niewłaściwie sprawowana była opieka medyczna, czy należycie wyposażone były cele w których przebywał. Uwzględniając całokształt okoliczności faktycznych sprawy takich jak rodzaj naruszonego dobra, krzywda doznana przez powoda w związku z intensywnością naruszenia, a także fakt iż nie wszystkie działania pozwanej były bezprawne Sąd uznał, iż kwota 1000 zł będzie kwota w pełni adekwatną do krzywdy powoda i powinna w całości zrekompensować niematerialne szkody jakich doznał powód wskutek niezgodnego z prawem działania pozwanej jednostki skarbu państwa. Kwota ta jest odpowiednia w stosunku do wykazanego okresu przebywania w przeludnionych celach oraz sposobu i okoliczności związanych z naruszeniem dobra osobistego powoda w postaci godności. Mając na uwadze powyższe Sąd uwzględnił żądanie powoda zadośćuczynienia do kwoty 1000zł i zgodnie z żądaniem pozwu, kwotę tę zasądził od daty wyrokowania tj, od dnia 19 września 2011 r., oddalając powództwo w pozostałym zakresie Na zasadzie art 102 kpc Sąd odstąpił od obciążania powoda kosztami postępowania w zakresie w jakim jego powództwo zostało oddalone. Orzekając w tym zakresie Sąd miał na uwadze, --- STRONA 9 --- iż stan zdrowia powoda, sytuacja majątkowa powoda, a także jego aktualna sytuacja rodzinna, stanowią szczególne okoliczności, które uzasadniają zastosowanie tego przepisu. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu przez adwokata K.L. w kwocie 4 428 zł w tym 828 zł tytułem podatku VAT, stosownie do § 6 pkt 6 oraz § 2 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2001 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163 poz 1348 ze zm) Sąd przyznał ze środków budżetowych Sądu Okręgowego w Nowym Sączu