Postanowienie I C 122/16 ZZ Z AAN gsYkY WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2016 roku Są

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 122/16 ZZ Z AAN gsYkY WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 października 2016 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu Wydział | Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Paweł Poręba Protokolant: st. sek. sąd. Bożena Zaremba po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 roku w Nowym Sączu sprawy z powództwa E. K. i U. K. przeciwko M. G. o ochronę dóbr osobistych i o zapłatę I. oddala powództwo, II. zwalnia powódkę U. K. od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, II. nakazuje ściągnąć od powódki E. K. na rzecz Skarbu Państwa kasa Sądu Okręgowego w Nowym Sączu kwotę 500 zł ( pięćset złotych ) tytułem brakującej opłaty od pozwu oraz kwotę 234,02 zł ( dwieście trzydzieści cztery złote 02/100) tytułem zwrotu wydatków wyłożonych tymczasowo przez Skarb Państwa , IV. nie obciąża powódek kosztami procesu na rzecz pozwarej. SSO Paweł Poręba --- STRONA 2 --- Sygn. akt: I C 122/16 UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączy I Wydział Cywilny z dnia 20 października 2016 r. Powódki E. K. i U. K. złożyły pozew do Sądu Rejonowego w Myślenicach (data prezentaty: (...) przeciwko M. G. o odszkodowanie za naruszanie godności osobistej, nękanie, pomawianie, fałszywe oskarżenia (k. 2) 'W uzasadnieniu powództwa, powódki wskazały, że pozwana od lat nęka ich rodzinę, mimo iż powódki wypłaciły pozwanej podwójną wartość jej udziału w spadku po mężu pozwanej, a bracie powódek. Pozwana mimo to zabrała maszyny rolnicze, a nawet złom, natomiast pozostałe rzeczy niszczyła razem ze swoją córką I. B. — niszcząc je siekierą. Pozwana w listopadzie 2012 r. opuściła zajmowaną wspólnie z powódkami posesję, jednak w dalszym stopniu nękała powódki pomówieniami i fałszywymi oskarżeniami. M.in. oskarżyła powódki o naruszenie nietykalności cielesnej przez uderzenie telefonem komórkowym i najechaniem samochodem na jej rower, postępowanie jednak umorzono. Powódki usiłowały dochodzić swoich praw przed sądami karnymi, jednak ich wnioski o ukaranie były oddalane ze względu na stwierdzoną u pozwanej (...). W związku z powyższymi naruszeniami powódki domagały się odszkodowania w wysokości po 5001 zł dla każdej z powódek. Pozwana M. G. w piśmie z dnia 15 września 2015 r. wnosiła o oddalenie powództwa (k. 63). Pozwana wskazała, iż od trzech lat nie zamieszkuje w sąsiedztwie powódek i nie ma z nimi kontaktu. Pozwana widuje powódki tylko podczas ich przejazdu drogami publicznymi. Została w ten sposób raz zaczepiona przez powódkę U. K., która używała wobec pozwanej wulgarnych słów, oraz przez dzieci powódek. Pozwana ponadto, rzadko przebywa w miejscu swojego zamieszkania, gdyż jej stan zdrowia powoduje konieczność częstej hospitalizacji. Pozwana przytoczyła przebieg swoich relacji z powódkami od 1986 r., wskazując, iż jeszcze za życia męża pozwanej, powódki dręczyły ją i usiłowały wyrządzić krzywdę. Od 2009 r., po śmierci męża pozwanej, powódka E. K. groziła pozwanej zrobieniem jej krzywdy oraz dalszymi sprawami karnymi. Od 2011 r. powódki zaczęły też demolować dom, który był przedmiotem działu spadku. W dniu 18 września 2015 r. wpłynęło kolejne pismo pozwanej (k. 66), w którym podnosiła, iż podczas zamieszkiwania obok powódek nie chodziła do nich, za to powódki wtrącały się w sprawy małżeńskie pozwanej i naruszały jej prywatność. Pozwana wielokrotnie zwracała powódkom uwagę, by zajęły się sobą lub innymi osobami, a nie nią. W piśmie z dnia 22 września 2015 r. (k. 68) pozwana podała, iż niezgoda w rodzinie panowała jeszcze za życia męża pozwanej. Pozwana podnosiła, iż została potrącona przez jedną z powódek, powódki ponadto krążą wokół niej, by ją gnębić. W piśmie z dnia 26 września 2015 r. (k. 74) pozwana ponownie podniosła, iż nie zamieszkuje obok powódek już od około 3 lat, jednak powódki od roku dwa razy w tygodniu wysyłają jej listy, których pozwana nie chciała odbierać. Powódki groziły pozwanej, że wyprowadzka nie pomoże jej uwolnić się od nich, bo i tak ją wykończą. Powódki w dalszym ciągu zakłócają spokój pozwanej. Powódki zwróciły się w dniu 5 listopada 2015 r. z pismem, w którym wniosły o nakazanie pozwanej zamieszczania w okresie 1 miesiąca co najmniej dwa razy w tygodniu w prasie i w środkach masowego przekazu oświadczeń, które odwołują nieprawdziwe informacje na temat powódek i ich rodzin o treści i formie ustalonej przez powódki oraz zasądzenie zadośćuczynienia dla każdej z powódek na kwotę 5001 zł wraz z kosztami sądowymi i procesowymi (k. 79). --- STRONA 3 --- Powódki wskazały, iż w swoich pismach procesowych pozwana naruszyła dobra osobiste powódek, poprzez fałszywe oskarżenia i pomówienie, obraziła uczucia religijne patriotyczne powódek, znieważyła ich rodzinę, obraziła pamięć i godność zmarłych rodziców powódek, a to poprzez nazwanie powódek i ich matki „córami narodu ZSRR” lub też oskarżeniami o udział w wymordowaniu polskich oficerów, pomawianie rodziców powódek o alkoholizm i przepicie majątku darowanego od państwa polskiego, oskarżanie rodziców powódek o kradzieże i zawłaszczenie nieruchomości, bezczeszczenie pamięci zmarłego męża pozwanej, oskarża powódki o terroryzm, potrącanie samochodami i pozbawienie zdrowia, pranie mózgu, nękanie, nieudzielenie pomocy i popełnianie innych przestępstw. Ponadto, pozwana podważała reputację powódek, a powódkę U. K. oskarżała o nierząd. Zdaniem powódek treść pism pozwanej ma na celu obrażenie powódek, wyszydzenie ich i naśmiewanie się z powódek. Do pisma powódki załączyły wzór oświadczenia o treści „Z nakazu Sądu Rejonowego w Nowym Targu ja M. G. z domu S. ze S. przepraszam cała rodzinę mojego nieżyjącego męża R. G. ze S. B. a szczególnie jego siostry i nieżyjących rodziców a moich teściów za to iż od 30 lat szkaluję i oczerniam ich dobre imię rozpowszechniam obraźliwe i całkowicie nieprawdziwe treści które to sama wymyśliłam aby ich poniżyć i wyszydzić proszę o wybaczenie M. G.” z ręcznym dopiskiem, iż oświadczenie powinno być zamieszczone na (...) (k. 94). W piśmie z dnia 9 listopada 2016 r. (k. 145) pozwana M. G. zaprzeczyła, jakoby w jakikolwiek sposób naruszyła godność powódek, podkreślając, iż nie mieszka w ich pobliżu i nie kontaktuje się z nimi, ani nie chce mieć więcej kontaktu. W piśmie, które wpłynęło w dniu 12 listopada 2015 r. (k. 108) powódki rozszerzyły powództwo, wnosząc o zakreślenie, by przeprosiny w prasie i środkach masowego przekazu zamieszczone zostały od daty uprawomocnienia się wyroku. Wyjaśniając swoje stanowisko, powódki wskazały, iż żadne z treści przedstawionych przez M. G. nie pochodzą od zmarłego R. G., ani osób trzecich, a jest wymysłem pozwanej. Brat powódek nie opowiadał rzeczy, które opowiada pozwana, nie uwłaczał nigdy swojej rodzinie i siostrom. Powódki wskazały również, iż ich dziadek został odznaczony krzyżem Virtuti Militari za swoją postawę w bitwie pod Radzyminem w trakcie wojny bolszewickiej, po czym został zesłany na Syberię, a umarł ostatecznie w Uzbekistanie, przy armii Andersa Natomiast nieruchomość, na której mieszkają powódki, stanowiła własność ich przodków i została przez powódki nabyta w drodze dziedziczenia, nie była zatem zawłaszczona przez ojca powódek, ani przez niego przepita. Pozwana korzystała z tej nieruchomości przez 29 lat, nie czyniąc żadnych nakładów, nie podnosiła też zastrzeżeń do podejmowanych inwestycji. Mimo iż mąż pozwanej dysponował książeczką mieszkaniową i miał możliwość otrzymania mieszkania, pozwana namówiła go, by sprzedał udziały w mieszkaniu spółdzielczym, gdyż wolała mieszkać w baraku zbudowanym przez ojca powódek. Później również nie chciała opuścić nieruchomości, a pod pozorem remontu chciała w miejscu baraku postawić dom. Nie opuściła domu aż do rozstrzygnięcia przez sąd sprawy o zniesienie współwłasności i po otrzymaniu od powódek kwoty przewyższającej wartość udziału pozwanej. Powódki wskazały również, iż ich matka nigdy nie przebywała sam na sam wraz z pozwaną, gdyż członkowie rodziny powódek unikali kontaktu z pozwaną. Miały również dobry kontakt ze swoim zmarłym bratem, R. G., brat pożyczał od powódek pieniądze i skarżył się na żonę, która go biła i znęcała się nad nim. Powódki wskazały, iż pozwana płaciła już przed sądem za zanieczyszczenie nowych kręgów na studnię fekaliami, zniszczenie siekierą pokrywy do studni, zniszczenie ogrodzenia, córka pozwanej — za zaklejenie kłódek i zniszczenie bramy, zięć pozwanej za uderzenie siostry powódek — A. J. Zięć pozwanej i jej córka przeprosili przed sądem powódki i ich siostrę, dlatego też uniknęli kary. Pozwana wciąż nie odpowiedziała przed sądem za posypanie solą oczu powódki U. K., uwłaczanie powódce, pomawianie, wyzwiska, bezpodstawne oskarżenie o pobicie, najechanie, szkalowanie. --- STRONA 4 --- W piśmie z dnia 7 stycznia 2016 r. (k. 170) pozwana wskazała, iż od ponad 10 lat dostaje od powódek listy, będące wytworem bujnej wyobraźni. Zdaniem pozwanej, powódki wielokrotnie potrafiły zniszczyć psychicznie innych ludzi, a nawet doprowadzić do samobójstwa, czerpiąc z tego radość. Nadmiar korespondencji, wywołany działaniami powódek, powoduje u pozwanej poczucie bycia terroryzowaną. Pozwana wskazała, iż celowo oddaliła się od powódek i nie chce mieć z nimi żadnego kontaktu. Mimo wyprowadzki pozwanej, powódki czują się jednak nieusatysfakcjonowane i w dalszym ciągu gnębią pozwaną. Na rozprawie w dniu 28 stycznia 2016 r. powódki sprecyzowały swoje żądania, domagając się zasądzenia od pozwanej kwot po 5001 zł na rzecz każdej z powódek oraz nakazanie pozwanej dokonania przeprosin według wzoru załączonego do pisma z dnia 5 listopada 2016 r., które miałyby się ukazać w prasie lokalnej: T. P.., Z. P. w S. B. oraz na stronach internetowych: (...), gdyż w tych miejscach pozwana rozpowszechniała fałszywe informacje (k. 202). Pismem, które wpłynęło w dniu 26 lipca 2016 r., powódki wnosiły o zmianę treści przeprosin oraz ich formy i terminów, ustalenie terminu zamieszczenia przeprosin w okresie 14 dni od daty wydania prawomocnego wyroku pod rygorem zapłaty 50 zł za każdy dzień zwłoki, zasądzenia zadośćuczynienia w kwotach po 5001 zł oraz zasądzenie kosztów postępowania w kwocie 1346,82 zł (k. 256). Powódki podały nową żądaną treść przeprosin: „Z nakazu Sądu Okręgowego w Nowym Sączu: Ja M. G. z domu S. ze S. przepraszam E. K. i U. K., siostry mojego zmarłego męża R. G. ze S. B., za to, że od lat znieważam, szkaluję i oczerniam dobre imię ich i ich rodziców, rozpowszechniam nieprawdziwe zarzuty, aby ich poniżyć i wyszydzać. Proszę o wybaczenie. M.G.”. Przeprosiny powinny zostać zamieszczone na koszt M. G. w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku w ogłoszeniach na stronie internetowej (...) przez okres pełnego miesiąca, czcionką pochyloną Times New Roman o wielkości nie mniejszej niż 11, w kolorze czarnym na białym tle, wytłuszczonym drukiem w ramce 6/10 cm zgodnie z wymaganiami właścicieli strony internetowej, w ogłoszeniach na stronie internetowej (...) przez okres jednego miesiąca czytelnie zgodnie z wymaganiami właścicieli strony internetowej w ramce 6x10 cm, czcionką pochyła Times New Roman i nie mniejszej niż 11, w kolorze czarnym na białym tle, wytłuszczonym drukiem, w ogłoszeniach w T. P. w wersji papierowej i elektronicznej w każdym tygodniu przez okres jednego miesiąca w prasie w wersji papierowej ogłoszenia zawartego w ramce o wymiarach 15x10 cm oraz czcionką Times New Roman o wielkości nie mniejszej niż 14, w kolorze czarnym na białym tle, wytłuszczonym drukiem oraz w wersji elektronicznej czytelnie zgodnie z wymaganiami właścicieli strony internetowej w ramce 6x10 cm, na tablicy ogłoszeń Z. P. w S. B. przez okres jednego miesiąca na arkuszu A4 w układzie poziomym czcionką Times New Roman o wielkości nie mniejszej niż 28, w kolorze czarnym na białym tle, wytłuszczonym drukiem. Na dochodzone przez powódkę E. K. koszty składają się koszty przejazdów samochodem do Sądu Rejonowego w Nowym Targu w dniach 23 października 2015 r., 5 listopada 2015 r., 20 stycznia 2016 r., 28 stycznia 2016 r., 24 kwietnia 2016 r — 142,07 zł, do Sądu Okręgowego w Nowym Sączu w dniach 19 kwietnia 2016 r., 19 lipca 2016 r., 6 września 2016 r. — 351,03 zł, opłata od pozwu w kwocie 600 zł, opłaty na kwotę 56 zł za wydanie kserokopii protokołów z rozpraw, koszty korespondencji — 77,70 zł, koszty materiałowe korespondencji — 90,00 zł, zużycie papieru i tonera — 30 zł. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powódki E. K. i U. K. były siostrami R. G., zmarłego w 2009 r. Pozwana M. G. była żoną R. G. M. G. z mężem i powódki mieszkali w obrębie jednej działki, jednak w dwóch --- STRONA 5 --- budynkach. Powódki i pozwana nie przepadały za sobą, jednak konflikty między nimi łagodził R.G. Po śmierci R. G. stosunki między stronami zaostrzyły się. Pozwana M. G. i powódki w dalszym ciągu zamieszkiwały w różnych budynkach na tej samej działce. Powódki i pozwana były uczestnikami postępowania cywilnego o zniesienie współwłasności nieruchomości. Ponadto, powódki domagały się w postępowaniu administracyjnym wydania nakazu rozbiórki budynku, w którym zamieszkiwała pozwana. Powódki i pozwana kilkukrotnie inicjowały względem siebie postępowania karne, składając wnioski bądź zawiadomienia na policji i w sądzie. Sprawy inicjowali też członkowie rodziny stron — B. J., A. J. i I. B. /okoliczność bezsporna, nadto: zeznania powódki E. K. od 00:05:13, k. 104, od 00:51:03 — k. 252 w zw. z przesłuchaniem informacyjnym od 00:09:10 — k. 251/2, zeznania powódki U. K. od 00:16:56 — k. 105, od 00:53:20 — k. 252/2 w zw. z przesłuchaniem informacyjnym od 00:39:12 — k. 252, zeznania pozwanej M. G. od 00:20:28 — k. 105/ W dniu 5 sierpnia 2010 r. a posterunek policji w L. wpłynęło pismo powódki E. K. z dnia 2 sierpnia 2010 r., w którym domagała się ona interwencji w związku z zakłócaniem przez M. G. spokoju poprzez głośne słuchanie radia. Szczególna uciążliwość takiego zachowania pozwanej miała wynikać z tego, iż powódki znajdowały się wówczas w okresie żałoby po zmarłej matce. Komenda Powiatowa Policji w Myślenicach zwróciła się do Sądu Rejonowego w Myślenicach Wydział II Karny z wnioskiem o ukaranie w postępowaniu zwyczajnym M.G. za to, że w okresie od maja 2010 r. do 15 sierpnia 2010 r. poprzez głośne słuchanie radia złośliwie niepokoiła E. K. i A. J. 'W dniu 28 września 2010 r. powódka E. K. zgłosiła się jako oskarżycielka posiłkowa w sprawie. W piśmie z dnia 10 października 2010 r. pozwana wyjaśniła, iż we wskazanym okresie nie przebywała w domu. Ponadto, wskazała, że jest katoliczką i słucha wiadomości, mszy i odmawia różaniec emitowany w mediach. Podnosiła również, iż nie utrzymuje kontaktów z pokrzywdzonymi. W toku postępowania sporządzona została opinia sądowo-psychiatryczna dotycząca pozwanej M. G.. Biegła lekarz psychiatra stwierdziła występowanie u pozwanej chorobę psychiczną w postaci psychozy. Pozwana była leczona psychiatrycznie już od 2006 r., wypowiadała też treści urojeniowe i prześladowcze. Biegła stwierdziła, iż w dacie zarzucanego czynu pozwana cierpiała na zespół psychotyczny, co miało wpływ na jej poczytalność poprzez zniesienie poczytalności. Wobec dokonanych przez biegłą ustaleń, postanowieniem z dnia 11 marca 2011 r. postępowanie wobec pozwanej umorzono. /Dowód: w aktach sprawy SR w Myślenicach, (...): wniosek z dnia 2 sierpnia 2010 r. — k. 1, wniosek o ukaranie — k. 9,oświadczenie z dnia 28.09.2010 r. — k. 12, pismo pozwanej z dnia 12.10.2010 r. — k. 15, opinia sądowo psychiatryczna — k. 26, postanowienie z dnia 11 marca 2011 r. —k. 37/ W dniu 16 lipca 2011 r. powódka U. K. zwróciła się z pismem do Sądu Rejonowego w Myślenicach (przekazanym do Prokuratury Rejonowej w Myślenicach) o ukaranie pozwanej M. G. w związku z napaścią, której pozwana dopuściła się wobec U. K. W piśmie powódka przedstawiła, iż pozwana wyskoczyła zza furtki i sypnęła powódce w twarz substancją podobną do soli, gdyż powódka odczuła szczypanie w oczach, na twarzy i na klace piersiowej. Wcześniej pozwana rzucała pod koła samochodu powódki części mebli, deski nabite --- STRONA 6 --- gwoździami, szczuła psa, groziła podpaleniem, obrażała powódkę i jej rodzinę, podżegała małoletniego syna powódki do obrzucania kamieniami nauczycieli i picia piwa, wystawiała obnażone pośladki w stronę małoletniego. Postanowieniem z dnia 6 września 2011 r. prokurator wszczął dochodzenie w sprawie kierowania pod adresem powódki U. K. gróźb pozbawienia jej życia, tj. o przestępstwo z art. 190 $ 1 k.k. i odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie gróżb karalnych pod adresem powódki E. K., znieważania jej i naruszenia jej nietykalności cielesnej, a to ze względu na to, iż były one już przedmiotem postępowania karnego, zakończonego odmową wszczęcia dochodzenia, którą to odmowę podtrzymał również sąd. Prokurator wskazał, iż zachowania były wynikiem zadawnionego konfliktu, a zachowanie M. G. nie zostało ocenione jako obiektywnie uzasadniające obawę zagrożenia i spełnienia kierowanych gróżb. Powódka E. K. nie przedstawiła nowych okoliczności, a zachowanie pozwanej miało wręcz się poprawić. Prokurator uznał, iż powódka mogła co prawda odczuwać niedogodności w związku z zachowaniem M. G., jednak zachowanie pozwanej nie nosi znamion działania przestępczego. Powódki U. K. i E. K. zwróciły się do Prokuratury Rejonowej z zawiadomieniem z dnia 25 sierpnia 2011 r. o fałszywych oskarżeniach składanych przez I. B. (córkę M. G.) podczas ustnego zawiadomienia złożonego w dniu 2 sierpnia 2011 r. na komisariacie policji w Myślenicach, kiedy to I. B. oskarżała powódki o uszkodzenie zabudowań zajmowanych przez M. G. Zdaniem powódek, działanie |. B. miało na celu uzyskanie korzyści w toczącym się postępowaniu o dział spadku. W dniu 31 października 2011 r. prokurator umorzył śledztwo w sprawie zeznania nieprawdy przez I. B. wobec braku znamion czynu zabronionego, w sprawie naruszenia nietykalności cielesnej U. K. przez M. G. wobec braku znamion czynu zabronionego ściganego z oskarżenia publicznego i braku interesu społecznego w ściganiu z urzędu, w sprawie kierowania pod adresem powódek gróźb karalnych wobec braku znamion czynu zabronionego oraz w sprawie znieważenia E. K. wobec braku znamion czynu zabronionego ściganego z oskarżenia publicznego i braku interesu społecznego w ściganiu z urzędu. /Dowód: w aktach dochodzenia Ds. (...): pismo z dnia 16 lipca 2011 r. - k. 2, postanowienie o wszczęciu dochodzenia — k. 26, postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia — k. 28, postanowienie o połączeniu postępowań — k. 32, pismo z dnia 25 sierpnia 2011 r. —k. 33, postanowienie o umorzeniu śledztwa — k. 49/ W dniu 2 sierpnia 2011 r. I. B. złożyła na komendzie policji w Myślenicach zawiadomienie o dokonaniu przez E. K. i U. K. zniszczenia budynku mieszkalnego zajmowanego przez pozwaną, poprzez zerwanie papy, którą obity jest dom, i uszkodzenia budynku gospodarczego poprzez wybicie otworu w ceglanej ścianie, zerwanie i połamanie listew i zerwanie blachy położonej wzdłuż ściany, stanowiącej zabezpieczenie przed deszczem. Do uszkodzeń miało dojść w dniu 6 lipca 2011 r., do kolejnych w dniu 14 lipca 2011 r., aw dniu 20 lipca 2011 r. zamalowano okna od zewnątrz pomieszczenia gospodarczego. W sprawie przesłuchano w dniu 23 listopada 2011 r. M. G. — w charakterze świadka oraz powódkę U. K. i E. K. — w charakterze podejrzanych o popełnienie wykroczenia. Wniosek o ukaranie został przekazany do Sądu Rejonowego w Myślenicach Wydział Il Karny w dniu 21 grudnia 2011 r. i zarejestrowany do sygn. II W 887/11. W toku postępowania M. G. była badana przez biegłą z zakresu psychologii klinicznej, która sporządziła opinię na temat stanu psychicznego, poczytalności i wiarygodności pozwanej. Po przeprowadzeni badania w warunkach ambulatoryjnych biegła stwierdziła, iż (...). Biegła nie stwierdziła upośledzenia intelektualnego, jednak (...) . Ostatecznie zeznania pozwanej zostały uznane przez biegłą za niespełniające kryteriów psychologicznej wiarygodności. Wyrokiem z dnia 5 czerwca 2012 r. Sąd uniewinnił E. K. i U. K. od zarzucanych czynów. --- STRONA 7 --- /Dowód: w aktach sprawy SR w Myślenicach, do sygn., (...) protokół ustnego zawiadomienia - k. 1, protokół przesłuchania świadka — k. 14, protokół przesłuchania UK- k. 15, protokół przesłuchania E. K. — k. 18, wniosek o ukaranie — k. 25, opinia sądowo- psychologiczna — k. 57, wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r. -k. 73/ Wnioskiem z dnia 27 lipca 2012 r. powódka E. K. zwróciła się do Komendy Powiatowej Policji w Myślenicach o ukaranie pozwanej M. G. w związku z zakłócaniem spokoju, niepokojeniem i nękaniem, poniżaniem powódki, zanieczyszczaniem i zaśmiecaniem posesji, które miało mieć miejsce w dniu 28 lipca 2012 r. Powódka wskazywała, iż M. G. złośliwie rozrzuca śmieci na posesji powódki, składuje nieczystości, wylewa fekalia. W dniu 9 sierpnia 2012 r. E. K. na komendzie policji złożyła ustne zawiadomienie o powyższym. W sprawie w dniu 16 sierpnia 2012 r. przesłuchano jako podejrzaną M. G., która nie przyznała się do popełnienia wykroczenia. Wnioskiem z dnia 3 września 2012 r. zwrócono się do Sądu Rejonowego w Myślenicach o ukaranie M. G.. Sprawa została zarejestrowana do sygn. (...). Na zlecenie Sądu Rejonowego biegła psychiatra sporządziła opinię dotyczącą zdolności M. G. do udziału w postępowaniu. Po przeprowadzeniu badania pozwanej, biegła stwierdziła u M. G. (...). W czasie popełniania zarzucanych czynów M. G pozostawała w stanie G.): Wobec stwierdzenia (...) pozwanej, postanowieniem z dnia 13 grudnia 2012 r. postępowanie w sprawie wykroczenia umorzono. /Dowód: w aktach SR w Myślenicach, sygn. (...): wniosek o ukaranie z dnia 27 lipca 2012 r. —k. 1, protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia — k. 2, protokół przesłuchania osoby podejrzanej — k. 6, wniosek o ukaranie — k. 9, opinia sądowo-psychiatryczna — k. 17, postanowienie z dnia 13 grudnia 2012 r. — k. 28/ Wadniu 16 sierpnia 2012 r. pozwana M. G. złożyła na Komendzie Policji w Myślenicach zawiadomienie o stosowaniu wobec niej przez U. K. gróźb karalnych oraz uderzeniu jej przez U. K. w głowę aparatem, potrąceniu zderzakiem samochodu. Pozwana przedłożyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego, w której jako rozpoznanie wskazano stłuczenie głowy i skręcenie kręgosłupa szyjnego. W postępowaniu sporządzona została notatka, z której wynika, iż między M. G., a U. K.E.K.iA. J. istnieje konflikt trwający blisko 30 lat, który zaostrzył się po śmierci R. G. w 2009 r. Skutkuje to awanturami, w których dochodzi do wyzwisk, gróźb, niszczenia mienia i codziennych złośliwości. Spór mógłby mieć również podłoże majątkowe - roszczenia U. K., E. K.iA. J. w stosunku do drewnianego budynku zamieszkiwanego przez M. G.. Na zlecenie organów, biegły ortopeda wydał opinię, w której uznał, iż do obrażeń powstałych u M. G. mogło dojść w sposób przez nią wskazany, tj. poprzez pobicie i potrącenie samochodem, jak też mogły one powstać w innych okolicznościach. Przede wszystkim jednak, obrażenia te nie naraziły M. G. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty żucia lub wystąpienia ciężkiego bądź średniego uszczerbku na zdrowiu. W toku postępowania przesłuchano w charakterze świadka L. G., który podał, iż widział to, jak M. G. została zaatakowana i uderzona przez U. K. Postanowieniem z dnia 30 października 2012 r. prokurator umorzył dochodzenie w niniejszej sprawie wobec stwierdzenia, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego ściganego z oskarżenia publicznego i braku interesu społecznego w objęciu ściganiem z urzędu czyni ściganego z oskarżenia prywatnego. --- STRONA 8 --- Prywatny akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w Myślenicach Wydział II Karny został przez pozwaną M. G. wniesiony w związku z powyższymi zdarzeniami dopiero w dniu 4 lutego 2014r. Na posiedzeniu pojednawczym w dniu 18 lipca 2014 r. powódki, mimo prawidłowego zawiadomienia, nie stawiły się. Na posiedzeniu pojednawczym w dniu 4 września 2014 r. powódki i pozwana nie wyraziły zgody na pojednanie. Postanowieniem z dnia 4 września 2016 r. Sąd Rejonowy umorzył postępowanie przeciwko U. K. i E. K. ze względu na przedawnienie karalności czynów. /Dowód: w aktach dochodzenia Ds (...): protokół ustnego przyjęcia zawiadomienia — k. 1, karta informacyjna leczenia szpitalnego - k 6, notatka urzędowa z dnia 24 sierpnia 2012 r. — k. 8, opinia biegłego — k. 10, protokół przesłuchania świadka — k. 12, postanowienie o umorzeniu dochodzenia — k. 16; w aktach sprawy SR w Myślenicach, sygn. (...): pismo z dnia 4 lutego 2014 r. — k. 1, protokół posiedzenia pojednawczego - k. 30, protokół posiedzenia pojednawczego - k. 55, postanowienie z dnia 4.09.2014 r. — k. 56/ Pismem z dnia 21 września 2015 r. B. J. (siostra powódek) zwróciła się do komendanta policji w Rabce Zdroju o ukaranie M. G. za to, że w dniu 21 września 2015 r. w Rabce Zdroju napadła słownie na B. J., krzyczała na nią i straszyła ją. Na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2015 r. Sąd Rejonowy w Nowym Targu wydał wyrok nakazowy, w którym M. G. została uznana za winną zarzucanego wykroczenia i skazana na grzywnę w kwocie 100,00 zł. Pozwana zwróciła się do Sądu Rejonowego z pismem z dnia 28 grudnia 2015 r. o uchylenie wyroku. Na rozprawie w dniu 2 marca 2016 r. pozwana nie zjawiła się — przesyłka zawierająca wezwanie nie została przez nią odebrana. W sprawie wydano wyrok zaoczny. W uzasadnieniu wyroku zaocznego Sąd wskazał, iż stan faktyczny w sprawie ustalił w całości na podstawie zeznań B. J. Sąd ocenił również M. G. jako osobę poczytalną i mającą zdolność rozpoznania znaczenia swojego czynu. W sprawie nie był przeprowadzany dowód w postaci opinii biegłego psychiatry bądź psychologa. /Dowód: w aktach sprawy SR w Nowym Targu, sygn. (...). -k. 2, protokół posiedzenia zdnia 7 grudnia 2015 r. — k. 24, wyrok nakazowy — k. 22, wyrok zaoczny z dnia 2 marca 2016 r. —k. 37, uzasadnienie wyroku zaocznego — k. 49/ Powódka E. K. z ma obecnie (...) Powódka U. K. ma obecnie (...), jest (...) Zamieszkuje w (...). Pozwana M. G. ma obecnie (...), jest (...). Od 2012 r. zamieszkuje w (...). Była (...). /okoliczność bezsporna, nadto: zeznania powódki E. K. od 00:05:13, k. 104, od 00:51:03 — k. 252 w zw. z przesłuchaniem informacyjnym od 00:09:10 — k. 251/2, zeznania powódki U.i K. od 00:16:56 — k. 105, od 00:53:20 — k. 252/2 w zw. z przesłuchaniem informacyjnym od 00:39:12 — k. 252, zeznania pozwanej M. G. od 00:20:28 — k. 105/ Pozwana M. G. kierowała do Sądu pisma procesowe, w których twierdziła, że pozwana E. K. nie udzieliła pomocy umierającemu bratu, R. G., teściowa pozwanej, a matka powódek, cieszyła się ze śmierci R. G., powódki opiekowały się matką wyłącznie ze względu najej rentę, powódki mieszkają na ziemi zawłaszczonej za czasów PRL. Pozwana zarzucała, iż powódki mają nawyk zakłamania z czasów komunistycznych, nazywała powódki córkami narodu byłego ZSRR i sugerowała, że powinny odpowiedzieć za wymordowanie polskich oficerów oraz powinny odebrać majątek z rodzinnych stron. W stosunku do powódki U. K. pozwana --- STRONA 9 --- wskazywała, iż powódka „narobiła sobie” dużo dzieci, których nie potrafi upilnować, dzieci wychowują się na ulicy i były molestowane przez swojego dziadka. Powódki miały też współpracować z M. K., który okradał ludzi oraz dewastować grób męża M. G. /Dowód: pisma pozwanej: z dnia 15 września 2015 r. — k. 64, z dnia 5 listopada 2015 r.—k. 66, 67/2, z dnia 22 września 2015 r. — k. 68, k. 68/2, z dnia 9 listopada 2015 r. — k. 145/ U pozwanej stwierdzano (...). /Dowód: w aktach dochodzenia Ds (...) opinia biegłego — k. 10; w aktach SR w Myślenicach, sygn. (...): opinia sądowo-psychiatryczna — k. 17; w aktach sprawy SR w Myślenicach, do sygn., (...): opinia sądowo-psychologiczna — k. 57; w aktach sprawy SR w Myślenicach, (...): opinia sądowo psychiatryczna — k. 26/ Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o akta spraw Sądu Rejonowego w Myślenicach Wydział II Karny: (...), (...) (...) (...), akta dochodzenia Prokuratury Rejonowej w Myślenicach: Ds. (...), akta Sądu Rejonowego w Nowym Targu Il Wydział Karny: (...) i częściowo w oparciu o zeznania stron. Zeznania stron dotyczyły okoliczności bezspornych w sprawie, takich jak powinowactwo łączące powódki z pozwaną, spór rodzinny między stronami, wzajemne złośliwości i akty agresji, spór o majątek i wszczynanie postępowań karnych. Z dołączonych akt związkowych wynika, iż obie strony inicjowały względem siebie postępowania karne. Poza jednym, w którym wydany został wyrok nakazowy, a następnie wyrok zaoczny, postępowania przeciwko M. G. były umarzane ze względu na chorobę psychiczną pozwanej, a sąd karny nie badał merytorycznie stawianych jej zarzutów. Z kolei przeciwko powódkom jedno z postępowań zakończyło się uniewinnieniem, a inne zostało umorzone ze względu na przedawnienie zarzucanych czynów, a nie ze względu na stwierdzenie przez sąd karny niewinności powódek. Zgodnie z wyrażoną w art. 11 k.p.c. zasadą ogólną postępowania cywilnego, ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Związanie Sądu stanem faktycznym ustalonym przez sąd w postępowaniu karnym ma zastosowanie wyłącznie do postępowań zakończonych prawomocnym wyrokiem skazującym. Zasada ta nie dotyczy zatem postępowań karnych umorzonych, zakończonych wyrokiem nakazowym, czy też nawet zakończonych uniewinnieniem. Wynika to ze specyfiki postępowania karnego. Do uniewinnienia mianowicie dochodzi nie tylko wtedy, gdy sąd stwierdza, iż oskarżony nie popełnił czynu, ale również wtedy, gdy uznano, iż brak jest jednoznacznych dowodów na to, że czyn popełnił. Ponieważ w prawie cywilnym inne jest pojęcie winy, które nie miałoby zastosowania do skazania oskarżonego w postępowaniu karnym, sąd w miejsce wyroku uniewinniającego lub nakazowego może czynić własne ustalenia faktyczne. Ze względu na bierność inicjatywy dowodowej obu stron, Sąd skorzystał jednak z zalegających w aktach spraw karnych i postępowań przygotowawczych opinii biegłych, notatek policyjnych oraz pism procesowych. Dokumenty te były w podstawą do ustalenia przez Sąd relacji między stronami oraz podłoża trwającego konfliktu. Odpowiadają one również twierdzeniom stron — co do zasady bezspornym — o wszczynaniu kolejnych postępowań przeciwko sobie. Tym niemniej, wiążące są dla Sądu jedynie te orzeczenia karne, w których zapadł wyrok skazujący. Sąd Rejonowy w Nowym Targu Il Wydział Karny wyrokiem nakazowym z (...) uznał pozwaną M. G. za winną wykroczenia, w którym poszkodowana była B. J.. Sąd związany jest ustaleniami sądu karnego także co do osoby pokrzywdzonej czynem. B. J. nie jest jednak stroną niniejszego postępowania, gdyż sprawa dotyczy ochrony dóbr osobistych --- STRONA 10 --- E.K.iU.K., anie B. J.. Z tego względu, Sąd nie oparł swoich ważeń na podstawie wydanego przez Sąd Rejonowy w Nowym Targu rozstrzygnięcia. W pozostałych sprawach z kolei, przeciwko żadnej ze stron nie zapadł wyrok skazujący, gdyż postępowania były umarzane - ze względu na (...) M. G. bądź przedawnienie czynu (w sprawie przeciwko powódkom). W sprawie (...) powódki zostały uniewinnione od zarzucanego im czynu, jednak, jak już wskazano powyżej, nie stanowi to podstawy do przyjęcia przez Sąd, iż czynu nie dokonały. Sąd na podstawie takiego orzeczenia, stwierdził wyłącznie, że w postępowaniu karnym zabrakło jednoznacznych dowodów na winę powódek, umożliwiających wydanie wyroku skazującego. Uniewinnienie powódek od zarzutu tym bardziej nie oznacza, iż nieprawdziwe są wszystkie zarzucane im przez pozwaną działania. Podsumowując, zasada z art. 11 k.p.c. nie ma zatem zastosowania do żadnego orzeczenia wydanego w postępowaniach karnych z udziałem obu stron. Odnośnie zeznań powódek (zeznania powódki E. K. od 00:05:13, k. 104, od 00:51:03 —k. 252 w zw. z przesłuchaniem informacyjnym od 00:09:10 — k. 251/2, zeznania powódki U. K. od 00:16:56 - k. 105, od 00:53:20 — k. 252/2 w zw. z przesłuchaniem informacyjnym od 00:39:12 — k. 252) i pozwanej (od 00:20:28 — k. 105) pozostawały w zasadzie zbieżne co do trwającego między stronami konfliktu oraz wzajemnych oskarżeń. Powódki przedstawiły, jakie zarzuty stawiała im pozwana, pozwana podała, o co oskarżała powódki. Nie zaprzeczała też, iż w pismach kierowanych do Sądu używała powołanych przez powódki określeń. Za niewiarygodne za to Sąd uznał zeznania powódek w zakresie tego, iż pozwana — mimo wyprowadzki ze S. B. do R. Z., w dalszym ciągu przyjeżdża do domu powódek i narusza ich dobra osobiste. Przede wszystkim, pozwana jest starszą i chorą kobietą, nie jest wiarygodnym, by odbywała taką podróż w celu czynienia wyłącznie złośliwości. Ponadto, bezspornie pozwana wyprowadziła się do R. Z. dobrowolnie, co motywowała chęcią uzyskania spokoju i oddalenia się od powódek. Sąd zwrócił również uwagę, iż powódka U. K. nie zamieszkuje w S. B., podobnie powódka E. K. na przestrzeni spraw karnych podawała różne miejsca zamieszkania. Z kolei zarzuty, że pozwana bądź jej córka i zięć napadli, czy też pobili A. J. są nie tylko niewiarygodne, ale przede wszystkim bez znaczenia, gdyż nie dotyczą żadnej ze stron postępowania. Pozwana złożyła zeznania na jednej z początkowych rozpraw, nie była jednak przesłuchiwana przez Sąd po rozszerzeniu przez powódki żądań pozwu o zasądzenie na ich rzecz od pozwanej przeprosin w wymaganej formie. Z art. 299 k.p.c. wynika, iż dowód z przesłuchania stron ma charakter wyłącznie subsydiarny w sytuacji, gdy ujawniony pozostały materiał dowodowy wciąż pozostawił wątpliwości co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, ujawniony w sprawie materiał dowodowy, a to akta spraw karnych, zeznania powódek oraz pierwsze zeznania pozwanej nie pozostawiają wątpliwości co do całokształtu stosunków pomiędzy stronami oraz przyczyn istniejącego konfliktu. Zeznania pozwanej w tej kwestii nie wniosłyby nic nowego dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto, po rozszerzeniu powództwa nie były powoływane nowe fakty, a rozszerzone żądanie dotyczyło tego samego stanu faktycznego, co na początku postępowania. Zastosowanie mają zatem zeznania pozwanej złożone już na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. Zgodnie z art. 224 $ 2 k.p.c. zamknięcie rozprawy następuje dopiero po udzieleniu głosu stronom. W niniejszej sprawie wątpliwości może budzi to, czy pozwana miała możliwość odniesienia się do całości materiału dowodowego i przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Pozwana została prawidłowo zawiadomiona o każdym z terminów rozpraw. Pismem z dnia 12 kwietnia 2016 r. pozwana usprawiedliwiła swoją nieobecność na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 r., powołując się na swój stan zdrowia. Sąd w uwzględnieniu wniosku pozwanej --- STRONA 11 --- rozprawę odroczył, pouczając jednak pozwaną, iż wniosek taki powinien zostać podparty odpowiednim zaświadczenie lekarza sądowego. Na rozprawę w dniu 19 lipca 2016 r. podjęto trzykrotnie próbę doręczenia pozwanej wezwania, jednak żadnego z nich — po dwukrotnym awizowaniu, pozwana nie podjęła. Niepodjęte zostało również wezwanie pozwanej na rozprawę w dniu 6 września 2016 r. i w dniu 20 października 2016 r. Sąd uznał zatem, iż pozwana celowo zaniechała skorzystania z przysługującego jej prawa wypowiedzenia się. Pozwana miała świadomość o toczącym się postępowaniu — stawiała się na wcześniejsze terminy rozpraw, prowadziła korespondencję z Sądem, usprawiedliwiała swoje nieobecności. Powinna była pozwana zatem wykazać zainteresowanie tokiem sprawy i dochować należytej staranności w odbieraniu korespondencji, skoro miała wiedzę, iż otrzyma kolejne wezwania na rozprawy. Ponieważ pozwana zignorowała pięć kolejnych zawiadomień o przesyłce, nie zgłosiła również, żeby zmianie miał ulec jej adres korespondencyjny, Sąd uznał za usprawiedliwiony pogląd, iż pozwana dobrowolnie zrezygnowała ze swojego prawa do ustosunkowania się do materiału dowodowego i twierdzeń strony przeciwnej. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Z mocy art. 24 k.c. w zw. z art. 23 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może ona również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny ($1). Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych (82). Żądanie roszczenie pieniężnego precyzuje art. 448 k.c., w myśl którego, w razie naruszenia dobra osobistego, sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Dla uwzględnienia żądania określonego w art. 24 k.c. wystarczające jest wykazanie, że działanie pozwanego miało charakter bezprawny, przy czym pamiętać należy, iż z przepisu tego wynika domniemanie bezprawności działania pozwanego. To na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, że podjęte przez niego działanie lub jego zachowanie nie było bezprawne. Dla zasądzenia roszczenia pieniężnego na rzecz powoda konieczne jest wykazanie obok bezprawności jeszcze zawinionego działania pozwanego, przy czym wystarczające jest wykazanie choćby najmniejszego stopnia winy. Aby przystąpić do oceny określonego zachowania pod kątem jego bezprawności oraz zawinienia, powód winien wpierw wykazać, iż do naruszenia dobra osobistego w ogóle doszło. Powódki wskazywały, iż do naruszenia ich dóbr osobistych doszło poprzez nękanie ich przez pozwaną, wszczynanie przez nią postępowań karnych przeciwko powódkom oraz pomawianie powódek i ich zmarłych członków rodziny w pismach procesowych, które pozwana kierowała do Sądu. Przede wszystkim, podkreślenia wymaga, iż pozwana nie stosowała wobec powódek w swoich pismach słów powszechnie uznawanych za wulgarne. Tym niemniej, używała określeń powołanych przez powódki, tj. nazwała je „córkami narodu ZSRR”, zarzucała --- STRONA 12 --- zmarłym rodzicom powódek przestępstwa lub niemoralne zachowanie. Powództwo niniejsze powódki wytoczyły jednak we własnym imieniu, toteż Sąd nie może badać naruszenia dóbr osobistych osób trzecich, w tym także rodziców powódek. Odnośnie określenia przez pozwaną powódek jako potomkiń ZSRR, należy zastanowić się, czy określenie to w ogóle zawiera obraźliwy wydźwięk. Powódki same domniemywały, iż określenie to odnosić się ma do czasów, gdy ich matka przebywała w Związku Radzieckim. Jednocześnie, w powszechnym rozumieniu, zarzut powiązania kogoś z tym krajem oznacza zazwyczaj sugerowanie tej osobie działań i metod podobnych do tych, jakie stosowane były przez aparat władzy komunistycznej. W ten sposób rozumiane, określenie to z pewnością ma pejoratywne znaczenie. Nie każdy jednak przypadek dyskomfortu psychicznego, spowodowany zachowaniem — nawet bezprawnym - innej osoby jest podstawą do poszukiwania sądowej ochrony dóbr osobistych. W przypadku obrazy, o udzieleniu tej ochrony decydować powinna analiza uwzględniająca nie tylko znaczenie użytych słów, ale również kontekst sytuacyjny i społeczny, oceniany według kryteriów właściwych dla ludzi rozsądnych i uczciwych. Konieczne jest zachowanie proporcji i umiaru. Uszczerbek powinien zatem zaistnieć nie tylko w ocenie poszkodowanego, ale i w zobiektywizowanej ocenie zewnętrznej. Z drugiej jednak strony, nie można nadużywać instrumentów prawnych dla przypadków dotyczących subiektywnych przeżyć powódek. Sąd zwrócił uwagę, iż pisma pozwanej są chaotyczne, pozbawione logiki i stanowią luźno zapisane myśli, niepowiązane ze sobą. Powódki odebrały co prawda ich treść jako inwektywę skierowaną w swoją stronę, niemniej jednak naruszenie dóbr osobistych Sąd zobligowany jest badać z obiektywnego punktu widzenia. W niniejszym przypadku, Sąd uznał, iż logiczne rozumowanie wyklucza odczytanie pism pozwanej w sposób sugerowany przez powódki, a to ze względu na to, iż pozwana swoje pisma zredagowała w sposób nieczytelny i wykluczający logiczną interpretację. Zauważenia jedynie wymaga, iż ton jej wypowiedzi był wzburzony, ekspresyjny i oskarżycielski względem powódek, co odpowiadało stylistyce ich własnych pism. Niewątpliwie jednak, obiektywny obserwator odebrałby pisma pozwanej wyłącznie jako przelane na papier żale (...). Odnośnie zarzutów nękania powódek, powódki zrezygnowały z dowodzenia tego twierdzenia. Powódki nie sprecyzowały, w jaki sposób pozwana miałaby je nękać i naruszać ich dobra osobiste. Nękanie to było zatem bliżej nieokreślone, chociaż powódki powoływały, iż jego przejawem było wszczynanie przeciwko nim przez pozwaną postępowań karnych. Z ujawnionego w sprawie materiały dowodowego, w szczególności z załączonych akt karnych, wynika, iż obie strony w równej mierze inicjowały przeciwko sobie postępowania karne, składając prywatne akty oskarżenia oraz wnioski do policji i prokuratury. Żadne z postępowań, w którym obie strony brały udział, nie zakończyło się wyrokiem skazującym. Sąd nie mógł zatem stwierdzić zasadności składanych wzajemnie oskarżeń. W przypadku bowiem, gdyby pozwana natarczywie wszczynała przeciwko pozwanym postępowania karne, które kończyłyby się wyrokami uniewinniającymi, Sąd mógłby stwierdzić bezzasadność działania pozwanej, zmierzającą do naruszenia dóbr osobistych powódek. Jedyny wydany w sprawie Wyrok uniewinniający powódki został wydany w sprawie z zawiadomienia I. B., która nie pozostaje stroną niniejszego postępowania. Odwołując się jednak do poczynionych już wyżej rozważań, Sąd uznał, iż wzajemne donosy były stałym elementem rodzinnego konfliktu pomiędzy stronami, stosowanym zarówno przez powódki, jak i przez pozwaną. Brak merytorycznego rozstrzygnięcia postępowania karnego, uniemożliwia przypisanie którejkolwiek ze stron naruszenia w ten sposób dóbr osobistych strony przeciwnej. Samo dochodzenie swoich praw przed organami ścigania nie jest zaś naruszeniem dóbr osobistych osoby podejrzanej czy nawet oskarżonej o popełnienie --- STRONA 13 --- czynu. Zgodnie bowiem z fundamentalną zasadą postępowania karnego, osoba taka jest uważana za niewinną, dopóki nie zostanie wyrokiem stwierdzona jej wina. Bezspornie pomiędzy stronami istnieje od lat konflikt, mający podłoże rodzinne i majątkowe. Z załączonych akt karnych wynika, iż obie strony względem siebie czyniły złośliwości i zarzucały niewłaściwe zachowania. Tym niemniej, wobec umarzających postanowień sądów karnych, Sąd nie miał możliwości zweryfikować, czy i do jakich naruszeń dóbr osobistych powódek przez pozwaną doszło. Wzajemne zantagonizowanie się stron oraz istniejący pomiędzy nimi spór nie stanowi wyłącznej podstawy do udzielenia przez Sąd którejkolwiek ze stron szczególnej ochrony prawnej. Całokształt materiału dowodowego oraz ogół stosunków między stronami pozwoliły jednak Sądu niewątpliwie stwierdzić, iż między stronami dochodziło do naruszeń dóbr osobistych. Niemożliwym jest jednak ustalenie, która ze stron w sposób dotkliwszy naruszała dobra osobiste strony przeciwnej, kto był inicjatorem naruszeń, ani czyja racja w tym sporze była słuszna. Sąd nie miał jednak wątpliwości, iż zarówno pozwana jak i powódki trwają w silnej nienawiści względem siebie, co demonstrują poprzez swoje słowa i czyny. Niniejsza sprawa dotyczy jednak ochrony dóbr osobistych powódek, bowiem to one wystąpiły z takim żądaniem. Pozwana nie obaliła domniemania bezprawności swoich działań względem powódek. Brak bezprawności działania powstaje w sytuacji, gdy zachowanie podejmowane jest w ramach porządku prawnego, za zgodą pokrzywdzonego, w ochronie uzasadnionego interesu oraz w ramach wykonywania własnego prawa podmiotowego. Ponieważ zachowanie pozwanej odpowiadało wzajemnym i utrwalonym stosunkom stron, należy zastanowić się, czy nie miało ono na celu obrony jej dóbr osobistych. W ocenie Sądu, nawet jeżeli pozwana działała w celu ochrony własnych praw, jej zachowanie przekroczyło zasadę proporcjonalności w ochronie własnych dóbr osobistych. Bezprawności działania pozwanej nie wyłącza zatem działania w odpowiedzi na naruszanie jej dóbr osobistych przez powódki. Ponadto, wzajemne naruszenia dóbr osobistych nie znoszą się. Sąd nie znalazł jednak podstaw do udzielenia powódkom ochrony prawnej ich dóbr osobistych. Zgodnie z klauzulą generalną, wyrażoną w art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przyjmuje się, iż klauzule generalne służą przede wszystkim zapewnieniu zgodności norm prawnych i opartych na tych normach rozstrzygnięć indywidualnych z obowiązującymi w społeczeństwie normami pozaprawnymi, zwłaszcza moralnymi. Stosowanie ich zatem nie jest sztywnie określone, a ma charakter ocenny i zindywidualizowany dla każdej sytuacji. Klauzula generalna wyrażona w art. 5 k.c. jest najważniejszą z norm prawnych i mającą szczególne znaczenie w systemie prawa cywilnego. Ocena zachowania osoby wykorzystującej przysługujące jej prawo powinna mieć charakter obiektywny. O tym, czy zachowanie to mieści się w granicach prawa podmiotowego decyduje jego zgodność z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, a nie nastawienie psychiczne podmiotu — pobudki jego działania, zamierzony cel, wina i inne. Zasady współżycia społecznego stanowią moralną ocenę czynu ludzkiego w kontekście przyczynienia się tego zachowania dla dobra innych ludzi. Aprobacie podlegają wyłącznie te zachowania, które dyktowane są sprawiedliwą życzliwością. Nadużycie prawa podmiotowego Sąd zawsze bierze pod uwagę z urzędu. Stosując zasadę wyrażoną w art. 5 k.c. Sąd uznał, iż powódkom nie należy się ochrona prawna, a to z uwagi na wykorzystywanie przez powódki przysługującego im prawa podmiotowego w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. --- STRONA 14 --- Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 2015 roku I CSK 549/14 ( publ. LEX nr 1771518 ), wyraził pogląd, że artykuł 5 k.c. jest normą zezwalającą na całkowicie wyjątkowe naruszenie prawa podmiotowego uzasadnione między innymi interesem ogólnym. Ustawodawca po to wprowadził to unormowanie, aby nie dochodziło do wydawania rozstrzygnięć formalnie zgodnych z prawem, ale nie do zaakceptowania z punku widzenia ogólnie akceptowanych w społeczeństwie, wykształconych zasad moralnych i niebudzących kontrowersji zwyczajów. Dopuszczalne w procesach o ochronę dóbr osobistych jest bronienie się przez pozwanego unormowaniem wynikającym z art. 5 k.c. W judykaturze od dawna prezentowana jest linia orzecznictwa dopuszczająca możliwość w procesach o ochronę dóbr osobistych bronienia się przez pozwanych unormowaniem wynikającym z art. 5 k.c. (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1969 r., II CR 390/69 niepubl., z dnia 30 kwietnia 1970 r., II Cr 103/70, OSP 1971, Nr 4, poz. 83, z dnia 25 października 1982 r., I CR 339/82, LEX nr 788811 i wyroki Sądów Apelacyjnych: w Poznaniu z dnia 12 września 2006 r., | ACa 307/06, LEX nr 298591 oraz Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2014 r., I ACa 231/14, LEX nr 1504409) Sąd orzekający w niniejszej sprawie poglądy te podziela. Przepis art. 5 k.c. może zatem uzasadniać ograniczenie sankcji, które mogą być stosowane na podstawie art. 24 k.c., a których sam ustawodawca z góry nie określa w sposób wyczerpujący, pozostawiając ich konkretyzację sądowi stosownie do rodzaju dobra osobistego, które zostało naruszone, i sposobu jego naruszenia oraz do wyłączenia roszczenia o zadośćuczynienie, które jest fakultatywne. Powyższą konstatację Sąd oparł na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz źródle konfliktu stron. Tłem sporu jest wzajemna niechęć powódek i pozwanej, trwająca od ponad 30 lat, której apogeum nastąpiło wraz ze śmiercią męża pozwanej (brata powódek) i rozpoczętym postępowaniem spadkowym i działowym. Strony nigdy nie darzyły się sympatią, jednak przez długi czas konflikty między nimi były zażegnywane przez męża pozwanej. Po jego śmierci jednak, powódki dążyły do zmuszenia pozwanej do opuszczenia nieruchomości w S. B., a pozwana usilnie starała się pozostać w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Obie strony jednocześnie nie uznawały praw własności strony przeciwnej do nieruchomości, sporna była tez kwota, jaką powódki ostatecznie musiały zapłacić na rzecz pozwanej, co wynika z tego, iż podkreślały wielokrotnie, iż była ona nadmierna i powyżej wartości udziału pozwanej we własności wspólnej. Powodowało to podejmowanie przez strony agresywnych i uporczywych starań dokuczenia sobie nawzajem. Strony w swoich działaniach przekroczyły normy zwyczajowo przyjęte w stosunkach rodzinnych i sąsiedzkich oraz szeroko pojęte zasady międzyludzkie. Niewątpliwie, wzajemne kontakty u obu stron wywoływały silne emocje. Wświetle trwającego konfliktu, wzajemnego zantagonizowania się stron, obustronnego zaangażowania w konflikt, udzielenie powódkom ochrony prawnej ich dóbr osobistych pozostawałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Nie można bowiem dochodzić ochrony swoich dóbr, naruszając dobra strony przeciwnej. W niniejszej sprawie obie strony napędzały spiralę nienawiści, zatracając się przy tym. Ponadto, brak jest dowodów na to, by którakolwiek ze stron próbowała zażegnać trwający konflikt. Na marginesie jeszcze, Sąd wziął pod uwagę, iż pozwana ostatecznie od około 4 lat nie zamieszkuje już w sąsiedztwie powódek. Pozwana wyprowadziła się ze S. B. z własnej inicjatywy, a okoliczności jej wyprowadzki pozostały bezsporne. Tym samym zakończony --- STRONA 15 --- powinien był zostać spór o zamieszkiwanie pozwanej na rodzinnej posesji powódek oraz codzienne ataki na siebie stron tego konfliktu. O kosztach Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 k.p.c. Powództwo zostało oddalone. Stroną wygrywającą postępowanie jest zatem pozwana. Koszty postępowania obciążają zatem powódki. Powódka U. K. została zwolniona od kosztów sądowych. Obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez powódki ma jednak charakter solidarny, co wynika ze sformułowania przez powódki ich żądań. Powódki domagały się od pozwanej przeprosin na swoją rzecz w jednej wspólnej formie, a żądanie roszczeń pieniężnych podnosiły zawsze wspólnie i w związku z roszczeniem drugiej z powódek. 'W związku ze zwolnieniem powódki U. K. od kosztów sądowych w sprawie, obowiązek został w całości przeniesiony na powódkę E. K. W niniejszej sprawie powódki domagały się zasądzenia kwoty łącznie 10.002 zł oraz przeprosin. Opłata od pozwu wynosiła: 600 zł — od roszczenia niemajątkowego przeproszenia oraz 500, 10 zł od roszczenia majątkowego zapłaty zadośćuczynienia. Powódka E. K. uiściła opłatę od pozwu w kwocie 600 zł. Sąd nałożył zatem na nią obowiązek uiszczenia brakującej części opłaty od pozwu w wysokości 500 zł. W toku postępowania wypłacony został zwrot kosztów podróży zawnioskowanych przez powódki świadków w kwocie 234,02 zł (k. 235). W związku z powyższym, Sąd nakazał ściągnięcie od strony przegrywającej wydatków poniesionych przez Skarb Państwa. Ze względu na złożony charakter sprawy, oraz trwający nieprzerwanie konflikt, Sąd odstąpił od obciążania powódek kosztami postępowania na rzecz pozwanej. SSO Paweł Poręba