Wyrok I C 122/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Gliwi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 122/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 listopada 2012 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Barbara Przybylska Protokolant: protokolant sądowy Aleksandra Strumiłowska po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 roku w Gliwicach sprawy z powództwa W. A. przeciwko Skarbowi Państwa-Aresztowi Śledczemu w G. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata M. B. kwotę 7.200 (siedem tysięcy dwieście) złotych netto, powiększoną o 23% podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Sygn. akt I C 122/11 UZASADNIENIE Powód W. A. w pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego w Gliwicach w dniu 4 maja 2011r. ( data złożenia pisma w administracji Aresztu Śledczego w G. - art.165§3 k.p.c. ) domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w G. kwoty 300.000zł wraz z odsetkami ustawowymi za zwłokę od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, tj. godności i prawa do intymności, na skutek osadzenia go w warunkach niehumanitarnych i poniżających w przeludnionych w celach oraz za spowodowanie bądź przyczynienie się do wystąpienia u powoda astmy oskrzelowej. Jako podstawę prawną dochodzonego roszczenia powód wskazał art. 23 i 24 k.c. oraz 448 k.c., art. 30, 40 i 77 Konstytucji RP. Podniósł także, że standardy wprowadzone do jednostek penitencjarnych na podatnie art. 248 k.k.w. są sprzeczne normami międzynarodowymi oraz art.3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw człowieka. Powód wniósł także o obciążenie pozwanego kosztami postępowania i zasadzenie od pozwanego kosztów zastępstwa adwokackiego na rzecz pełnomocnika powoda ustanowionego z urzędu – według norm przepisanych. --- STRONA 2 --- W uzasadnieniu pozwu powód podał, że w okresie od 23.06.2007r. do 07.08.2008r. w pozwanym Areszcie brakowało wyposażenia i miejsca, niejednokrotnie posiłkui spożywał na stojąco albo na łóżku. Podał, że w czasie jednego z wcześniejszych pobytów w jednostce penitencjarnej nabawił się gruźlicy i wysłano go do szpitala w C., gdzie przebywał od 12.04.2004 r. do 12.10.2004r., zatem, że przy przyjęciu go w dniu 23.06.2007 r. do pozwanej jednostki wiedziano, że jest chory. Zarzucił, że w wyniku złych warunków sanitarnych i braku wentylacji cel jego stan zdrowia pogorszył się i że ma duszności i zachorował na astmę oskrzelową. W odpowiedzi na pozew z dnia 18.07.2011r. reprezentujący pozwanego Dyrektor Aresztu Śledczego w G. wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazał, że powód przebywał w warunkach izolacji penitencjarnej po raz pierwszy w latach 1984-1985, następnie sześciokrotnie w latach 1996-2009 oraz od 22.03.2011 roku do nadal, zatem popełniając kolejne przestępstwa musiał zdawać sobie sprawę w jakich warunkach i na jakich zasadach odbywa się karę pozbawienia wolności. W pozwanej Areszcie przebywał w okresach: 14.10.1996r. - 13.11.1996r., 26.03.1997r. - 16.04.1997r., 25.10.2001r. - 22.01.2002r., 12.04.2004r. - 28.04.2004r., 23.06.2007r. - 13.08.2008r. W pierwszej kolejności pozwany podniósł zarzut przedawnienia - na podstawie art. 442 1 § 1 zd. 1 k.c. - roszczeń dochodzonych przez powoda - za okres sprzed 3 lat przed dniem wniesienia pozwu. Pozwany przyznał, że w okresie objętym żądaniem pozwu zaludnienie w Areszcie przekraczało normatywny poziom; na dzień 25.03.2008r. kształtowało się na poziomie 107% ustalonej pojemności jednostki, na dzień 30.06.2008 r. – 105%. Sytuację tą pozwany uznał jednakże jako szczególnie uzasadniony wypadek do umieszczenia osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 , stosownie do art.248k.k.w. i o takim umieszczeniu osadzonych informował sędziego penitencjarnego. Wskazał także, iż nawet w sytuacji, gdy zostaje przekroczona ustalona pojemność zakwaterowania w jednostce, Dyrektor Aresztu Śledczego jako organ postępowania wykonawczego nie ma możliwości odmowy przyjęcia osoby, wobec której Sąd orzekł o pozbawieniu wolności. Pozwany dodał, że podejmował działania w celu zmniejszenia normatywnego przeludnienia jednostki. W 2005r. przeprowadzono inwestycję, której celem była zmiana przeznaczenia pomieszczenia gospodarczego w nowy oddział mieszkalny, zakończona w styczniu 2006r. Natomiast Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej w K. zmienił rejonizację w jednostkach penitencjarnych jemu podległych, w konsekwencji której odeszły stronie pozwanej dwa organy dysponujące, tj. Prokuratura Rejonowa w R. - we wrześniu 2006r. i Sąd Rejonowy w R. - w listopadzie 2006roku. Pozwany podniósł, że jego zdaniem okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie nie dają żadnych podstaw do przyjęcia, że w okresie osadzenia powoda doszło do bezprawnego i zawinionego naruszenia jego dóbr osobistych. Zaprzeczył, jakoby w wyniku działania lub zaniechania przez pozwaną jednostkę powód doznał pogorszenia stanu zdrowia. Zaprzeczył także, jakoby powód był poddawany w jakikolwiek sposób torturom czy nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu, zwłaszcza wykraczającemu poza nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności. Wskazał, że mimo przekroczenia norm dotyczących powierzchni przypadającej na 1 osobę, brak przesłanek do uznania,, że powód przebywał w warunkach naruszających jego godność oraz że był poddawany działaniom mającym na celu poniżenie go czy zdeprecjonowanie. Pozwany dodał, że ze swej strony dokonuje faktycznych starań, aby zapewnić w Areszcie odpowiednie i godziwe warunki i zapewnia wyposażenie cel w sprzęt kwaterunkowy zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003roku. Ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia powód podniósł, że powinien on zastać uznany za niezgodny z zasadami współżycia społecznego na zasadzie art. 5 k.c. Wskazał, że pogorszenie się jego stanu zdrowia stale postępuje, zaś dokładny moment wystąpienia objawów choroby oraz powzięcia o tym fakcie wiedzy przez powoda – i ewentualny początek biegu przedawnienia – zostanie sprecyzowany w miarę przeprowadzenia postępowania dowodowego. W toku postępowania (k.78) pozwany sprecyzował żądanie, wskazując że 250.000zł domaga się tytułem zadośćuczynienia za krzywdę w wyniku naruszenia dóbr osobistych ze względu na pobyty w warunkach przeludnienia, --- STRONA 3 --- a 50.000zł tytułem zadośćuczynienia za rozstrój zdrowia, zastrzegając, że proporcja ta może ulec zmianie stosownie do wyników postępowania dowodowego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód był osadzony w różnych jednostkach penitencjarnych. W pozwanym Areszcie Śledczym w G. w okresach: 14.10.1996r.-13.11.1996r., 26.03.1997r.-16.04.1997r., 25.10.2001r.-22.01.2002r., 12.04.2004r.-28.04.2004r. oraz od 23.06.2007r. do 13.08.2008r., którego to czasookresu dotyczy niniejsze postępowanie, kiedy przebywał w dwóch ośmioosobowych celach. W czasie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w G. zaludnienie przekroczyło normatywny poziom; na dzień 25.03.2008r. kształtowało się na poziomie 107% ustalonej pojemności jednostki, na dzień 30.06.2008 r. – 105%. Dyrektor Aresztu Śledczego w G. - nie mając możliwości odmowy przyjęcia do jednostki skierowanej tam osoby nawet przy braku miejsc - uznawał te sytuacje jako szczególnie uzasadniony wypadek do umieszczenia osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi przypadająca na jedną osobę wynosi mniej niż 3m 2 , stosownie do art.248 k.k.w. (który utracił moc obowiązującą dopiero z dniem 6.12.2009r.) i o takim umieszczeniu osadzonych informowalno na bieżąco sędziów penitencjarnych. W obliczu przeludnienia w Areszcie Śledczym podejmowane były działania zmierzające do poprawy warunków pobytu osadzonych tam osób, m.in. poprzez adaptację innych pomieszczeń na cele mieszkalne. W celach mieszkalnych w Areszcie były zapewnione warunki bytowe i sprzęt kwaterunkowy zgodnie z wymogami wskazanymi w tym zakresie w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17.10.2003 roku. We wszystkich celach jednostki znajdują się okna, które zapewniają dostęp światła dziennego i dostęp świeżego powietrza. W każdej są także kratki wentylacyjne zapewniające obieg powietrza. Istniała także możliwość posiadania w celi wentylatorów. W celach istnieją kąciki sanitarne, zabudowane do wysokości 2-2,20m, zamykane na drzwi zwykłe lub przesuwane. Cele są ogrzewane ogrzewaniem miejskim; w razie usterek (np. zapowietrzenia kaloryferów) usterki są usuwane na bieżąco, po ich zgłoszeniu. Każdy osadzony ma zapewniane miejsce do spania i spożywania posiłków. W 2004 r., kiedy powód przebywał w Areszcie Śledczym w G., zdiagnozowano u niego gruźlicę. Lekarz zatrudniony w jednostce, na podstawie przeprowadzonego prześwietlenia Rtg, skierował powoda na leczenie do szpitala więziennego w C., gdzie był leczony przez 6 miesięcy. Po zakończonym leczeniu powód otrzymał zalecenia co do dalszego trybu życia, m.in. zalecono rzucenie palenia papierosów. W pozwanym Areszcie zapewniono powodowi opiekę lekarską. Po przyjęciu do pozwanej jednostki w dniu 24.06. (...). założono powodowi kartę zdrowia osadzonego (k.64-66). Podczas wywiadu powód podał, że pali papierosy od 18 roku życia, w ilości 10-20 dziennie. Skierowano go na badanie radiologiczne, w wyniku którego stwierdzono (k. 67) pojedyncze zacienienie u postawy górnego płata prawego płuca; płuco lewe bez zmian ogniskowych, serce w granicach normy. W karcie zdrowia powoda z ZZOZ pozwanego Aresztu w okresie od 10.07.2007r. do 13.08.2008 r. znajduje się 31 wpisów lekarskich (przy czym z czterech wizyt powód zrezygnował). W tym czasie powód był konsultowany przez specjalistów medycyny pracy i chorób płuc, lekarzy chorób wewnętrznych oraz lekarza otolaryngologa i okulistę. Był leczony z powodu infekcji górnych dróg oddechowych i grzybicy kończyn. W dniu 04.04.2008r. wystawiono świadectwo lekarskie (k. 77) zapisując: pacjent po przebytej gruźlicy płuc w 2006r., leczony z powodu m.in. nawracających infekcji górnych dróg oddechowych, przed planowaną konsultacją laryngologiczną. U powoda nie stwierdzono astmy oskrzelowej. Z dokumentacji medycznej powoda nie wynika, aby miał dolegliwości z powodu układu oddechowego, tj. objawy dychawicy oskrzelowej - nie ma żadnego zapisu, że powód cierpiał na duszności czy kaszel astmatyczny i wymagał w związku z tym leczenia. Powód nie miał zapisywanych leków ułatwiających oddychanie. Nie stwierdzono wznowy gruźlicy. Nie ma żadnych zapisów wskazujących na wystąpienie objawów dychawicy oskrzelowej. --- STRONA 4 --- W późniejszym okresie, po opuszczeniu Aresztu Śledczego w G., podczas pobytu w Zakładzie Karnym w D. powód sam zrezygnował z wyjazdu na badanie RTG (k. 68). W dniu 22.03.2011r. został przyjęty do Aresztu Śledczego w K.. Przy zakładaniu karty zdrowia (k. 58-63) powód zgłosił, że pali papierosy w ilości 10-20 dziennie, że w 2003 r. przechodził gruźlicę, nie przyjmuje leków na stałe i nie zgłasza żadnych dolegliwości. W dniu 12.04.2011r. wykonano u powoda badanie RTG w ZOZ Zakładu Karnego w R. i zalecono konsultację pulmonologiczną. W okresie złożenia pozwu powód był osadzony w Zakładzie Karnym w N., gdzie konsultowany jest przez specjalistę chorób płuc. W zaświadczeniu lekarskim z dnia 27.07.2011 r. że brak jest przeciwwskazań zdrowotnych i powód jest zdolny do prac remontowo- porządkowych naziemnych. W warunkach wolnościowych powód był leczony w Szpitalu Chorób Płuc w P. (dokumentacja k. 97-106), gdzie przebywał od 03.01.2006r. do 17.02.2006 roku. W karcie informacyjnej z dnia 17.02.2006r. (k. 98) zapisano, że pacjent przebył gruźlicę w 2004r., został przyjęty z podejrzeniem wznowy gruźlicy płuc, zastosowano leczenie z dobrą tolerancją, był konsultowany laryngologicznie. W trakcie pobytu pacjent był w stanie ogólnym dobrym, nie zgłaszał żadnych skarg ani dolegliwości, dobrze tolerował zastosowane leczenie farmakologiczne. Był konsultowany przez laryngologa. W dniu 27.01.2006 r. został poinformowany o konieczności dalszej diagnostyki laryngologicznej – nie wyraził na nią zgody. W dniu 17.02.2006 r. pacjenta wypisano, ponieważ nie wrócił do szpitala z przepustki. ( dowód: dokumentacja medyczna osadzonego k. 58-77, notatka k. 30, dokumentacja z pozwanej jednostki – decyzje i zarządzenia k. 31-44, dokumentacja medyczna leczenia w Szpitalu Chorób Płuc w P. k. 97-106, zastępcza książka zdrowia skazanego k. 122; dokumentacja medyczna k. 180; przesłuchanie powoda k. 166-167; opinia biegłego sądowego pulmonologa dr n. med. A. B. k. 198-200; przesłuchanie strony pozwanej k. 183-184 ) Powód wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów zawierających dane o wszystkich pozwanych wytoczonych na podobnej jak w niniejszej podstawie w okresie od czerwca 2007 r. do chwili obecnej – na okoliczność istnienia stałego stanu naruszenia prawa przez pozwanego poprzez przetrzymywanie osadzonych w warunkach przeludnienia ze zobowiązaniem pozwanego do przedstawienia powyższych danych. Pozwany wniósł o oddalenie powyższego wniosku podnosząc, że nie ma on nic wspólnego z przedmiotem niniejszej sprawy. Sąd oddalił powyższy wniosek dowodowy powoda – dane dotyczące pozwów przeciwko Aresztowi nie wpłynęłyby w żaden sposób na stan faktyczny oraz ocenę zasadności powództwa w niniejszej sprawie, a ponadto sama okoliczność wystąpienia przeludnienia została przyznana przez stronę pozwaną. Sąd oddalił także wniosek powoda o zobowiązanie pozwanego do przedstawienia danych świadków. Obowiązek sprecyzowania osoby świadka, zwłaszcza personaliów, spoczywa zgodnie z art. 6 kc na stronie, która wnosi o jego przesłuchanie. Powód zobowiązany do podania imion i nazwisk świadków, o których przesłuchanie wnosi, wskazał (k. 81), że ich nie pamięta i że kojarzy tylko pseudonimy dwóch współosadzonych: (...) i (...) i ponowił wniosek o zobowiązanie pozwanego do wskazania danych personalnych osób, które były osadzone z powodem w jednej celi. Pozwany wskazał (k.108), że nie dysponuje żadnymi informacjami dotyczącymi osób o takich pseudonimach. W piśmie z dnia 9.11.2011 r. (k. 130) powód cofnął wniosek o przesłuchanie świadków. Powód, wnosząc o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej, nie wskazał z jakich konkretnie dokumentów, podał natomiast placówki medyczne, w których się leczył. Jednakże z informacji przekazanych przez (...) ul. (...) w G. (k. 94) oraz Górniczy Zakład (...) w G. przy ul. (...) (k. 93) wynika, że powód nie leczył się w tych placówkach. Sąd oddalił wniosek o ponowne zlecenie wydania opinii uzupełniającej przez biegłego, w której miałby odnieść się do stanu zdrowia powoda ustalonego na podstawie bezpośredniego badania, gdyż to powód nie zgłosił się na wyznaczony wcześniej termin badanie, przy czym nie usprawiedliwił tego w żaden sposób. Sąd przyjął zatem za podstawę do ustalania stanu faktycznego wnioski wskazane w opinii głównej. Sąd zważył co następuje: --- STRONA 5 --- Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Przede wszystkim podnieść należy, że za zasadny należało uznać zarzut przedawnienia co do roszczeń dotyczących okresu sprzed 4 maja 2008 roku. Powód złożył pozew w dniu 4 maja 2011r. ( jest to data złożenia pisma w administracji Aresztu Śledczego w G. - art.165§3 k.p.c. ). Powództwo dotyczyło okresu przebywania w pozwanej jednostce od 23.06.2007r. do 07.08.2008 roku. Ponieważ powód domaga się zapłaty określonej kwoty pieniężnej, zatem jego roszczenie ma charakter majątkowy i stosownie do art.117 k.c. podlega przedawnieniu. O charakterze roszczenia – jako majątkowego bądź niemajątkowego – decyduje żądanie, a nie wskazane przez stronę okoliczności, z których wywodzone jest roszczenie. Skoro powód upatrywał źródła swego pieniężnego (majątkowego) roszczenia w czynie niedozwolonym, jakiego miał się dopuścić pozwany, to do określenia terminu przedawnienia zastosowanie miał art. z art.442 1 §1 zd.1 k.c., zgodnie z którym roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Powód przebywał w Areszcie Śledczym w G. od 23.06.2007r. i wskazywał na stan bezprawności istniejący już w tym okresie, Niewątpliwie zatem od początku miał on świadomość warunków pobytu w areszcie i możliwość dochodzenia naprawienia ewentualnej powstałej z tego tytułu szkody wynikłej z zarzucanego naruszenia dóbr osobistych, a jednocześnie nie mógł mieć wątpliwości przeciwko komu ma prawo skierować pozew. Skoro natomiast pozew w niniejszej sprawie należało stosownie do art.165§3 k.p.c. uznać za wniesiony do Sądu w dniu 4 maja 2011r., to stwierdzić należało, że pozew dotyczący okresu sprzed 4 maja 2008 roku (tj. od 23.07.2007r. do 03.05.2008r.) wniesiony został po upływie terminu przedawnienia, a w konsekwencji już z tej przyczyny podlegał oddaleniu. Nieprzedawnione roszczenia dotyczy zatem okresu liczącego około 3 miesiące (od 4 maja 2008 r. do 7 sierpnia 2008 roku). Sąd zbadał także sprawę pod kątem ewentualnego nadużycia prawa podmiotowego przy zgłoszeniu zarzutu przedawnienia. Powód nie wskazał, jakie zasady współżycia społecznego miałby naruszać podniesiony zarzut, zaś fakt pozbawienia wolności nie wpływa w żaden sposób na możliwość wytoczenia powództwa i pozycję procesową stron, o czym świadczy również to, że pozew został wniesiony podczas kolejnego osadzenia powoda. Biorąc pod uwagę, że warunki osadzenia, jak i możliwość dochodzenia roszczeń z tym związanych nie były w żaden sposób ograniczone, a jednocześnie znane powodowi, nie ma podstaw do odstąpienia od obciążenia powoda negatywnymi skutkami niedochowania terminu dla dochodzenia roszczeń. Co do okresu nieprzedawnionego sąd ustalił nadto, że roszczenie powoda okazało się również bezpodstawne. Powód wskazał jako podstawę swojego roszczenia m.in. art. 77 Konstytucji, który przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa w przypadku wyrządzenia szkody przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej. Podobnie jak w przypadku roszczeń opartych na art. 23 i 24 k.c. w związku z art. 448 k.c., dających podstawy do żądania zadośćuczynienia, przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na gruncie w/w przepisów jest: a) wystąpienie szkody, przez którą należy rozumieć zarówno uszczerbek o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym (krzywda), b) bezprawność rozumiana jako niezgodne z prawem działanie bądź zaniechanie oraz c) istnienie związku przyczynowego między określonym zachowanie a szkodą. Zgodnie z ogólną regułą dowodową, wyrażoną w art. 6 k.c., powinność wykazania w/w przesłanek odpowiedzialności pozwanego spoczywała na powodzie. Bezprawne działanie pozwanego, jak wynikało z twierdzeń powoda, miało przede wszystkim polegać na umieszczaniu go w celach, które nie spełniały wymogu dotyczącego minimalnej powierzchni przypadającej na jednego osadzonego ( 3 m 2 ). Odnosząc się do tej kwestii, w pierwszej kolejności należy wskazać na art. 248 k.k.w., który obowiązywał w polskim porządku prawnym w okresie objętym pozwem, a który przewiduje, iż w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego może umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 . O takim umieszczeniu należy --- STRONA 6 --- bezzwłocznie powiadomić sędziego penitencjarnego. Jak wynikało z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, w Areszcie Śledczym w G. warunki uzależniające zastosowanie cytowanego przepisu zostały każdorazowo spełniane. Decyzje w tej kwestii były podejmowane na ściśle określony czas i nie były one kwestionowane przez sędziego penitencjarnego, który znał problemy nadzorowanej przez siebie placówki. Podkreślić należy, iż co prawda art.248 k.k.w. został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. (sygn. akt SK 25/07 ) za niezgodny z Konstytucją RP, jednakże zgodnie z tym samym wyrokiem stracił on moc dopiero z dniem 6 grudnia 2009r., a w tej sytuacji nie można zarzucić pozwanemu zachowania sprzecznego z prawem, albowiem do 6 grudnia 2009r. norma wynikająca z art.248 k.k.w. obowiązywała w polskim porządku prawnym, co przesądza o braku bezprawności zachowania pozwanego jako podejmowanego na podstawie obowiązującego prawa. Zwrócić warto uwagę na fakt, iż w europejskiej przestrzeni prawnej nie funkcjonuje wiążące pojęcie standardów europejskich w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności, a zwłaszcza nie ma ścisłego i wiążącego określenia norm powierzchni mających przypadać na każdego osadzonego. Każdy kraj w swoich przepisach określa m.in. warunki odbywania kary, w tym normy powierzchni. Unia Europejska nie narzuca państwom członkowskim ujednolicenia norm powierzchni celi przypadających na skazanego. Europejski Komitet przeciwdziałania torturom oraz nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu jedynie zaleca, a nie narzuca podejmowanie określonych kroków dotyczących funkcjonowania jednostek penitencjarnych. Europejskie Reguły Więzienne z 2006 roku nie przewidują żadnych wiążących norm powierzchni. Podkreślić przy tym należy również, iż Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie przepisu art.3 Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wartości nie wskazał konkretnej normy powierzchni, której przekroczenie automatycznie oznaczałoby naruszenie w/w przepisu. Co więcej, z jego orzecznictwa wynika, że powierzchnia celi przysługująca osadzonemu nie jest samoistną i wystarczającą przesłanką do oceny, czy doszło do naruszenia praw zagwarantowanych w Konwencji. Przy ustaleniu, czy warunki pobytu w zakładzie przekraczają zakres dolegliwości uzasadniających stwierdzenie, że doszło do naruszenia art.3 Konwencji, Trybunał posługuje się kryterium tzw. kumulatywnej oceny zaistniałych warunków, polegającej na kompleksowej ocenie wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pozbawienia wolności, takich jak powierzchnia celi, liczba osadzonych osób w celi, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzanego poza celą, możliwość pracy, czas i częstotliwość zajęć sportowych i rekreacyjnych, wiek i płeć osadzonych, ich prawidłowy dobór itp. Zastosowanie tego kryterium ma to znaczenie, iż braki i nieprawidłowości w jednej z wymienionych okoliczności, jeżeli są „zrekompensowane” pewnymi udogodnieniami w zakresie innych, nie muszą powodować oceny negatywnej i stwierdzenia naruszenia praw człowieka. Europejski Trybunał Praw Człowieka za traktowanie nieludzkie uznał złe traktowanie, które jest zamierzone, stosowane nieprzerwanie przez dłuższy czas, jeśli spowodowało u ofiary obrażenia ciała albo intensywne cierpienie fizyczne lub psychiczne. W sprawach rozpatrywanych przez Trybunał najczęściej zwracano uwagę (generalnie przy przeludnieniu celi) na złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności przy korzystaniu z urządzeń sanitarnych, permanentną niemożliwość zaspokajania potrzeb snu spowodowaną niewystarczającą liczbą łóżek, jak i nieustannie zapalonym światłem, niedostateczne oświetlenie uniemożliwiające czytanie, czy warunki prowadzące do rozprzestrzeniania się chorób, bądź brak możliwości leczenia. Tylko działania stwarzające niegodziwe, poniżające dla każdego osadzonego warunki lub ich tolerowanie przez dłuższy okres uznane są za bezprawne rodzące prawo do ochrony godności na podstawie art.24 k.c. Zarówno przepisy Konstytucji, jak i przepisy prawa międzynarodowego, które zostało ratyfikowane przez Polskę, dozwalają na pozbawienie wolności, choć tylko na zasadach i w trybie określonym w ustawie, tj. kodeksie postępowania karnego oraz w kodeksie karnym wykonawczym. Odbywający karę pozbawienia wolności musi się liczyć z pewnymi ograniczeniami swobód i praw, mieszczących się w granicach prawnych regulujących odbywanie kary pozbawienia wolności. Ochronę z art.24 k.c. można bowiem przyznać tylko w przypadkach działań bezprawnych, a bezprawność tę wyłącza działanie mające uzasadnienie w przepisach prawa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003r. wydany w sprawie I CKN 480/01, LEX nr 137619). W każdym wypadku o naruszeniu godności skazanego można mówić wtedy gdy cierpienia i upokorzenie przekraczają konieczny element cierpienia wpisanego w odbywanie kary pozbawienia wolności, zwłaszcza przy bierności zakładu karnego, który nie dba o poprawę warunków obywania kary i godzi się na przepełnienie cel, nie dba o zwiększenie ich ilości, o remonty, o polepszenie warunków racjonalnych, żywieniowych, czy wreszcie kulturalnych. Takiego zaś zachowania nie można było przypisać jednostce, w której odbywał karę powód, bowiem --- STRONA 7 --- podejmowano w nich wszelkie możliwe działania by zagwarantować osobom pozbawionym wolności jak najlepsze warunki odbywania kary. Poziom dolegliwości powoda związany z czasowym przebywaniem w przeludnionych celach, bez zamierzenia by go przez to poniżyć i upokorzyć, nie prowadził zatem do poniżającego traktowania jego osoby w stopniu uzasadnionym dla osoby pozbawionej wolności potrzebę sądowej ochrony jego godności i to poprzez przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego ( por. wyrok ETPC z dnia 4 października 2005r. S. v M. nr (...) LEX nr 157851 ). Wyraźnie podkreślić należy, że ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego nie może być jednoznacznie dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta określonym zachowaniem, czy działaniem innej osoby (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2002r., wydany w sprawie o sygn. akt II CKN 953/00, LEX nr 55098). Zapewnienie przez prawo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymagań demokratycznego państwa prawnego, jednakże osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m 2 , przy spełnieniu przesłanek określonych w art.248§1 k.k.w. było z wyżej wskazanych przyczyn w dacie osadzenia pozwanego zgodne z prawem, a ponieważ powód nie udowodnił, aby okoliczności tej towarzyszyło jakiekolwiek inne bezprawne zachowanie strony pozwanej, które prowadziłoby do większego ograniczenia praw powoda i jego godności niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowania wobec powoda kary w postaci pozbawienia wolności, jego powództwo nie mogło zostać uwzględnione nawet w części. Powód jako osoba wielokrotnie przebywająca w warunkach izolacji więziennej musiał zdawać sobie sprawę z ograniczeń i dolegliwości, jakie się z tym wiązały ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007r., wydany w sprawie o sygn. akt II CSK 269/07, LEX 315849 ), a wszakże były następstwem zachowania pozwanego. Co do pozostałych warunków, w jakich przebywał powód podkreślić należy, iż w Areszcie Śledczym w G. kąciki sanitarne były zabudowane i wyraźnie oddzielone od reszty celi. Każdy z osadzonych miał swoje łóżko i zapewnione miejsce do spożywania posiłków. Cele były wentylowane i ogrzewane. Trudno w tej sytuacji podzielić zarzuty powoda, że pozwany dopuścił się naruszenia jego dóbr osobistych poprzez celowe poniżające traktowania go lub też aby poddawał go torturom lub nieludzkiemu traktowaniu. Jak już wyżej wskazano, już sam fakt izolacji penitencjarnej prowadzi do powstania określonych ujemnych konsekwencji, z którymi jednak powód, popełniając przestępstwa - zwłaszcza po raz kolejny - za które został prawomocnie skazany, musiał się liczyć. Warto także zauważyć, że ocena warunków bytowych panujących w jednostce penitencjarnej następuje nie tylko w odniesieniu do zalecanych standardów europejskich, gdyż póki co są one jedynie wyznacznikiem do którego Państwo Polskie stara się dążyć, lecz głównie w odniesieniu do przeciętnych warunków bytowych społeczeństwa polskiego. A niestety, znaczna część społeczeństwa egzystuje w warunkach wolnościowych nierzadko w warunkach nawet gorszych niż te zapewniane osobom pozbawionym wolności. Także inne publiczne jednostki organizacyjne państwa polskiego zapewniają usługi na poziomie odbiegającym znacznie do standardów europejskich, jednakże nie ma to na celu poniżenia godności osób z nich korzystających, a jest wynikiem możliwości finansowych państwa. Sąd uznał, że nie zaistniały żadne przesłanki do zasądzenia na rzecz powoda kwoty 250.000 zł tytułem zadośćuczynienia za warunki bytowe w pozwanej jednostce. Mając powyższe ustalenia i rozważania na uwadze, Sąd uznał, że warunki, w jakich przebywał powód, nie naruszały w bezprawny sposób żadnego z przynależnych mu dóbr osobistych i dlatego oddalił powództwo w tym zakresie, tj. o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 250.000 złotych. Sąd uznał także za nieuzasadnione żądanie zasądzenia kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia za rozstrój zdrowia i oddalił powództwo także w tym zakresie. Powód zażądał rekompensaty pieniężnej od pozwanego, zarzucając w trakcie pobytu w jednostce od 23.06.2007r. do 07.08.2008r. spowodowano bądź przyczyniono się do wystąpienia u niego astmy oskrzelowej. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że powód nie uwodnił – zgodnie z dyspozycją art. 6 k.c. – aby w ogóle cierpiał kiedykolwiek na astmę oskrzelową. Z dokumentacji medycznej powoda nie wynika, aby miał objawy tego schorzenia, a nie stawiając się na badanie powód uniemożliwił stwierdzenie tego przez biegłego lekarza sądowego. Tym bardziej nie sposób było zbadać istnienia związku przyczynowego pomiędzy ewentualnym schorzeniem powoda w postaci astmy a zachowaniem lub zaniechaniem pozwanej jednostki czy warunkami bytowy w Areszcie. --- STRONA 8 --- Warto zauważyć, że podczas przesłuchania powoda na pytanie, czy w skutek pobytu w pozwanym areszcie nastąpiło u niego pogorszenie się stanu zdrowia bądź pojawiły się nowe objawy chorobowe – a więc to co zarzucał pozwanemu – powód zeznał (k. 167), że gdy był przyjmowany do areszty w G. to miał już początki astmy. Powód podczas zeznań nie potwierdził zatem zarzutu wskazanego w pozwie, że to podczas pobytu w jednostce nabawił się astmy oskrzelowej. Wskazał, że jego zdaniem w Areszcie schorzenie to się powiększyło, ale opisując objawy tego, podał, że odczuwa to tak, że znacznie szybkiej się męczy niż poprzednio. Trudno uznać, że wskazany przez powoda objaw świadczy sam przez się, że pogarsza się jego stan zdrowia i że jest to spowodowane właśnie astmą. Innych objawów chorobowych powód nie zauważył, oprócz powiększonej nerwowości, co także nie przemawia za bezpośrednim związkiem z tą jednostką chorobową. Co więcej, powód zeznał, że to, iż jego stan zdrowia uległ pogorszeniu stwierdził w roku 2009, kiedy został przetransportowany do ZK w D., co zupełnie nie przemawia za wiarygodnością zgłaszanych roszczeń i twierdzeń, skoro z pozwanej jednostki został zwolniony w sierpniu 2008 roku. W ten sposób powód pośrednio stwierdził, że przebywając w pozwanym Areszcie nie stwierdził, że jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. Twierdzenia powoda co do jego zdrowa i odczuwanych dolegliwości są nielogiczne i nie zostały potwierdzone pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (dokumentacja medyczna, opinia biegłego sądowego). Powód zatem sam nie podał żadnych informacji, które mogłoby przemawiać za przyjęciem, że w czasie pobytu w pozwanej jednostce chorował na astmę oskrzelową, więc nie można uznać, że nawet jeśli jest chory, to chorobę wywołały warunki bytowe panujące w celi. Powód nie zgłosił się do biegłego sądowego na badanie, tym samym uniemożliwił wydanie opinii na tej podstawie i przeprowadzenie dowodu z niej. Fakt istnienia choroby powoda, tj. astmy oskrzelowej, nie został przez niego wykazany. Skoro powód nawet nie udowodnił, że chorował lub choruje na astmę oskrzelową, Sąd nie ma nawet możliwości dalszego prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, czy do wystąpienia takiej choroby mogło dojść podczas pobytu powoda w pozwanej jednostce i było spowodowane panującymi tam warunkami. Brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających zarzuty powoda, że niewłaściwa wentylacja celi, nadmierny zaduch i przeludnienie zaskutkowały zaburzeniami zdrowotnymi w postaci schorzeń płuc i astmy. Powód był leczony z powodu nawracających infekcji górnych dróg oddechowych, ale nic nie wskazuje na to, że miał objawy astmy oskrzelowej, tj. napady duszności czy świszczący oddech - nie wynika to ani z zeznań samego powoda, ani z dokumentacji medycznej. Powód zarzuca, że jego stan zdrowia jako osoby, która była chora na gruźlicę uległ pogorszeniu na skutek działań lub zaniechań w pozwanej jednostce, zwłaszcza niezapewnienia odpowiedniej wentylacji cel i niedostatecznego ogrzewania w okresie zimowym. Abstrahując od tego, że nie zostało udowodnione, aby warunki w tym zakresie rzeczywiście nie były odpowiednie, gdyż cele były w sposób prawidłowy wentylowane i ogrzewane, należy zauważyć, że powód najprawdopodobniej swoim własnym działaniem przyczynił się do swojego stanu zdrowia. Podkreślenia wymaga, że podczas leczenia z powodu nawrotu gruźlicy – w warunkach wolnościowych w szpitalu w P., sam dobrowolnie zrezygnował z leczenia, odmówił konsultacji laryngologicznej i w ogóle nie wrócił do szpitala z przepustki. Ponadto, wiedząc już od 2004 r. że przeszedł gruźlicę i że powinien rzucić palenie, nie uczynił tego, dalej palił do 20 papierosów na dzień. Z dokumentacji medycznej osadzonego wynika, że podczas pobytów w jednostkach penitencjarnych, także w pozwanym Areszcie, powód był objęty dobra opieką lekarską, zapewniano mu częste konsultacje różnych lekarzy specjalistów, w tym lekarzy laryngologów i chorób płuc, przeprowadzano badania. Analiza książeczek zdrowia powoda nie daje żadnych podstaw do przyjęcia, że nie był poddany właściwej opiece lekarskiej. Co więcej, to właśnie lekarz zatrudniony w Areszcie jako pierwszy rozpoznał na podstawie badania RTG zleconego i wykonanego w czasie pobytu powoda w jednostce, gruźlicę u powoda i skierował go na leczenie szpitalne, które w warunkach więziennych przebiegło skutecznie. Natomiast lecząc się już w warunkach wolnościach na skutek nawrotu choroby, powód opuścił szpital sam, mimo zaleceń dalszych konsultacji i mimo niezakończonego leczenia, co świadczy o jego nieodpowiedzialnym stosunku do dbania o własne zdrowie. Mając powyższe ustalenia i rozważania na uwadze Sąd uznał, że warunki, w jakich przebywał powód nie wywołały u powoda pogorszenia się jego stanu zdrowia, w związku z czym oddalił powództwo o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 50.000 zł z tego tytułu. --- STRONA 9 --- Jednocześnie Sąd - na podstawie art.29 ustawy z dnia 26 maja 1982r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009r., Nr 146, poz.1188 z późn. zm ) w zw. z § 6 pkt 6 w zw. z §2 ust.3 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zasądził od Skarbu Państwa ba rzecz adw. M. B. kwotę 7200 zł tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu. Z/ 1. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. powoda 2. K.. 14 dni