Wyrok I C 1209/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ K.

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 1209/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ K., dnia 18-03-2020 r. Sąd Okręgowy w Koninie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Kinga Śliwińska-Buśkiewicz Protokolant: p.o. sekretarza sądowego Henryk Jachimski po rozpoznaniu w dniu 05-03-2020 r. w Koninie sprawy z powództwa G. J. przeciwko M. J. o ochronę dóbr osobistych 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 737 zł (siedemset trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu; 3. przyznaje adwokatowi R. K. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Koninie kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Kinga Śliwińska-Buśkiewicz Sygn. akt I C 1209/19 UZASADNIENIE Powódka G. J. pozwem przeciwko M. J. domagała się zobowiązania go do złożenia oświadczenia woli, wyrażającego zgodę na ekshumację szczątków jego ojca S. J. i przeniesienie ich z Cmentarza Parafialnego w R. na Cmentarz Komunalny w K. przy ul. (...). Ponadto powódka wniosła o zasądzenie na rzecz jej pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w żadnej części. W uzasadnieniu powódka wywodziła, że przeprowadziła się do K. i z uwagi na pogarszający się stan zdrowia i coraz bardziej zaawansowany wiek wyjazdy na grób męża do R. są dla niej dużym utrudnieniem. Powódka chciałaby przenieść więc miejsce pochówku męża do grobu swoich rodziców na Cmentarzu Komunalnym w K., w którym także chciałaby spocząć, a nadto do tego samego grobu chciałaby przenieść szczątki rodziców męża pochowanych razem z nim. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. --- STRONA 2 --- Pozwany sprzeciwiał się żądaniu pozwu podnosząc, iż wolą jego ojca było pochowanie na cmentarzu w R. obok swoich rodziców i w bezpośrednim sąsiedztwie dziadków oraz jego dalszych krewnych w jego rodzinnych stronach, z którymi był silnie emocjonalnie związany oraz pośród miejscowej społeczności, dla której był osobą zasłużoną, lubianą i szanowaną. Sąd ustalił, co następuje: Mąż powódki - S. J. urodził się w miejscowości Z. na terenie gminy R.. Po ślubie w tej miejscowości zamieszkała także powódka, a następnie ich dzieci: E. B., Z. J. i pozwany – M. J.. S. J. zmarł nagle w dniu (...) r. w K., ale ostatnim jego miejscem zamieszkania było Z., w którym mieszkał przez całe życie. S. J. nie miał żadnych życzeń co do miejsca pochówku, ale było dla niego oczywiste, że z uwagi na zamieszkiwanie tylko w miejscowości Z. zostanie pochowany w swoich rodzinnych stronach, czyli na Cmentarzu Parafialnym w R.. Faktycznie po śmierci S. J. żona – powódka zdecydowała o pochowaniu go na Cmentarzu Parafialnym w R. w grobie razem z jego rodzicami, a w sąsiedztwie jego dziadków i innych krewnych. Powódka po śmierci męża w 1997 r. przeprowadziła się do K., gdzie mieszka do dziś. Obaj synowie powódki także zamieszkują w K., a jej córka zamieszkuje w S.. Do 2015 r. powódka regularnie jeździła na grób męża autobusem. Jednakże z uwagi na wiek i pogarszający się stan zdrowia powódka ma problem z dojazdem autobusem z K. do R., bo dodatkowo musi pokonać ok. 1 km pieszo od przystanku na cmentarz. W związku z powyższym powódka rozmawiała ze swoimi dziećmi o przeniesieniu szczątków męża na cmentarz w K.. Córka E. B. i syn Z. J. wyrazili na powyższe zgodę, a syn M. J. nie wyraził zgody i powódka odstąpiła od zamiaru ekshumacji zwłok męża. Jednakże gdy stan zdrowia powódki ulegał dalszemu pogorszeniu, to powódka ponownie podjęła decyzję o ekshumacji szczątków męża. Ponownie uzyskała zgodę córki E. B. i syna Z. J., a syn M. J. nie wyraził zgody. Powódka ma obecnie 87 lat i od 2006 r. jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji z uwagi na stan narządu ruchu. Powódka sama opiekuje się grobem swoich rodziców, znajdującym się na Cmentarzu Komunalnym w K. i w tym grobie chciałaby złożyć także szczątki męża i spocząć w nim po swojej śmierci. Od 2015 r. powódka jeździ na grób męża do R. tylko wtedy, gdy zabiorą ją samochodem córka E. B. lub syn Z. J., czyli raz na pół roku. Pozwany odmówił powódce zabrania jej samochodem na cmentarz do R. i więcej powódka go nie prosiła. Natomiast dzieci powódki jeżdżą na grób ojca i o niego dbają, przy czym regularnie w każdą środę na grób ojca jeździ E. B.. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zeznań powódki, zeznań świadków E. B. i Z. J., częściowo D. J. i pozwanego, a także na podstawie dokumentów zebranych w sprawie. Zeznania powódki i świadków E. B. i Z. J. oceniono jako wiarygodne, gdyż były one spójne i logiczne. Natomiast drobne rozbieżności dotyczące tego, kto i jak często jeździ na grób ojca, a także ile razy pozwany odmówił zabrania na cmentarz do R. samochodem powódki, a także czy pozwany początkowo zgadzał się na ekshumację, a następnie zmienił zdanie były nieistotne dla ustalenia stanu faktycznego. Natomiast zeznania pozwanego i świadka D. J. oceniono jako wiarygodne w zakresie, w jakim korespondują z wiarygodnymi zeznaniami powódki i świadków E. B. i Z. J.. Sąd nie dał wiary odnośnie woli ojca pozwanego, aby zostać pochowanym na cmentarzu w R., skoro nikt poza pozwanym i jego żoną o tym nie słyszał i nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego taką wolę zmarłego, a był to jedyny argument pozwanego, który podnosił żądając oddalenia powództwa. Zdaniem Sądu jeśli S. J. przez całe życie od urodzenia zamieszkiwał w Z. i na parafialnym cmentarzu w R. byli pochowani jego rodzice, dziadkowie i inni krewni, to mógł przypuszczać, że również zostanie tam pochowany, bo zwyczajowo miejscem spoczynku jest cmentarz najbliższy dla ostatniego miejsca zamieszkania. Ponadto S. J. zmarł nagle, a zatem wybór cmentarza był spontaniczny, uwarunkowany zwyczajowo tj. miejscem ostatniego zamieszkania i faktem zamieszkiwania przez powódkę nadal w tej miejscowości tj. w Z.. Dokumenty, w oparciu o które Sąd ustalił powyższy stan faktyczny nie budziły wątpliwości Sądu, jak również nie były kwestionowane przez strony. --- STRONA 3 --- Zeznania świadka A. P. okazały się nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż świadek nie znał żadnych szczegółów dotyczących pochówku S. J.. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. oddalił wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z oględzin grobu S. J., gdyż służyłby on jedynie przedłużeniu postępowania albowiem kwestie, które miałyby zostać na podstawie tych oględzin ustalone tj. fakt spoczywania S. J. w grobie z rodzicami w sąsiedztwie innych krewnych oraz fakt dbania o ten grób były bezsporne między stronami. Sąd zważył, co następuje: Roszczenie powódki nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przez pozwanego jej dóbr osobistych. Zgodnie z art. 15 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych na ekshumację szczątków z grobu i przeniesienie ich na inne miejsce pochówku muszą wyrazić zgodę wszyscy uprawnieni, czyli powódka i troje jej dzieci. Skoro pozwany odmawiał tej zgody, to powódka wystąpiła z przedmiotowym pozwem, wywodząc swoje roszczenie z art. 23 i 24 w zw. z art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 § 1 k.p.c. W świetle ugruntowanego stanowiska judykatury stwierdzić należy, że szczególny charakter ekshumacji jako środka usunięcia naruszenia prawa do grobu wyraża się w tym, że jego zastosowanie wymaga istnienia wyjątkowych okoliczności (tak wyr. SN z 17.2.2016 r., III CSK 84/15). W wyroku z dnia 27.4.2017 r. (I ACa 976/16) Sąd Apelacyjny w Krakowie orzekł: „Co najmniej równie doniosła, jak potrzeba zapewnienia ochrony dobrom osobistym realizowanym w ramach kultu pamięci osoby zmarłej jest zasada zapewnienia spokojnego spoczynku zmarłym. Tylko szczególne racje mogą decydować o tym, że zasada ta, w drodze orzeczenia sądu w istocie zastępującego zgodę na ekshumację i przeniesienie zwłok, będzie musiała ustąpić potrzebie ochrony sfery dóbr osobistych strony czynnej sporu. Do tego rodzaju sytuacji może dojść jedynie wówczas, gdy przeniesienie zwłok w inne miejsce jest jedynym sposobem pozwalającym na dalsze sprawowanie kultu pamięci osoby zmarłej przez uprawnionych, który zostaje uniemożliwiony w dotychczasowym miejscu złożenia zwłok przez działanie innego ze współuprawnionych, które z uwagi na swój charakter i intensywność może być ocenione jako bezprawne, ingerujące w sferę ich uprawnień osobistych, a przy tym inne środki ich ochrony przewidziane w prawie nie przyniosą postulowanego skutku.” W wyroku z dnia 20.1.2017 r. (V ACa 370/16) Sąd Apelacyjny w Katowicach orzekł: „Nie stanowią wystarczającego usprawiedliwienia dla wyrażenia zgody na dokonanie ekshumacji ciała i przeniesienia go w inne miejsce okoliczność, że powód i ojczyści krewni zmarłego zamieszkują w innej miejscowości niż ta, w której został on pochowany.” Natomiast w wyroku z dnia 13.1.2016 r. (I ACa 793/15) Sąd Apelacyjny w Katowicach orzekł: „W naszej kulturze kult osób zmarłych sprzeciwia się ekshumacji zwłok ludzkich, o ile nie przemawiają za tym ważne względy społeczne lub osobiste, osób uprawnionych do podjęcia takich decyzji. Prawo osobiste jednostki do oddawania kultu zmarłemu musi być postrzegane przez pryzmat ochrony pamięci tej osoby i prawa do kultywowania pamięci innych osób uprawnionych.” W wyroku z dnia 16.6.1998 r. (I CKN 729/97) Sąd Najwyższy stwierdził, że: „W kolizji zasady niezakłócenia miejsca spoczynku zmarłych z brakiem zgody w rodzinie, co do miejsca pochowania zmarłych, wskazana zasada dominuje wyraźnie.” A w wyroku z dnia 29.1.2003 r. (I CKN 1453/00) Sąd Najwyższy orzekł, że: „Tylko szczególne okoliczności mogą przemawiać za uwzględnieniem ekshumacji zwłok, jako sposobu usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych (art. 24 KC).” Zdaniem Sądu pozwany w żaden sposób nie naruszył i nie narusza dóbr osobistych powódki w postaci prawa do kultu dla zmarłego męża, gdyż pozwany w żaden sposób nie ogranicza powódce dostępu do grobu jej męża, a nawet deklaruje możliwość wożenia jej samochodem na cmentarz do R.. Przyczyną, dla której dojazd powódki na cmentarz do R. jest utrudniony, jest wiek powódki i stan zdrowia, czyli przyczyny obiektywne, całkowicie niezależne od pozwanego i jego woli. Za naruszenie dóbr osobistych nie może być bowiem uważany sam brak zgody pozwanego na ekshumację zwłok ojca. Oczywiście brak zgody na ekshumację sprawia, że powódka nie może przenieść szczątków męża na cmentarz w K., na który byłaby w stanie dojechać spod swojego miejsca zamieszkania, ale nie sposób dopatrzeć się w odmowie pozwanego naruszenia dóbr osobistych powódki. Powódka może jeździć na cmentarz także --- STRONA 4 --- z pozwanym, a jeśli nie chce – to jest jeszcze dwoje dzieci powódki i powódka powinna zabierać się na cmentarz do R. z nimi, a zwłaszcza z córką, która odwiedza grób ojca w każdą środę. Zauważyć należy, że powodem przeniesienia szczątków męża powódki miałoby być umożliwienie jej samodzielnego dojazdu na cmentarz w ramach komunikacji miejskiej. Zatem chodzi jedynie o pewien komfort, wygodę powódki, na której jej zależy z uwagi na jej wiek i problemy ze zdrowiem, głównie z poruszaniem. Tymczasem zasada niezakłócania miejsca spoczynku zmarłych jest zasadą nadrzędną i może być naruszona jedynie wyjątkowo. Zdaniem Sądu taki wyjątek nie wystąpił w przedmiotowej sprawie, gdyż powódka może opiekować się grobem męża i go odwiedzać bez żadnych przeszkód, a jedynym ograniczeniem jest dojazd, który powódka może sobie zorganizować, prosząc o to dzieci lub inne osoby. Znamienne jest to, że powódka chciała ekshumować poza szczątkami męża także szczątki swoich teściów, przy czym nie przedstawiła dowodu, aby miała zgodę na ekshumację szczątków teściów wyrażoną przez ich najbliższych. Wobec powyższego oddalono powództwo jako całkowicie bezzasadne - punkt 1 wyroku. O kosztach procesu w punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 8 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, obciążając nimi powódkę, która w całości przegrała proces. Na poniesione przez pozwanego koszty procesu w kwocie 737 zł złożyły się: koszty zastępstwa procesowego – 720 zł i opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17 zł. W punkcie 3 wyroku Sąd orzekł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3.10.2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Kinga Śliwińska-Buśkiewicz