Wyrok I C 120/12/.

--- STRONA 1 --- Sygn akt I C 120/12 /.» _ ‘V ._ 0 . C lwgy W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2013 roku Sad Okregowy W Koszalinie I Wydzia% Cyvvilny W sk+adzie nastepujqcym: przewodniczqcyi sedzia SO Danuta Soko1oWska protokolanti sekr. sad. Tomasz Parys po rozpoznaniu 21 listopada 2013 roku W Koszalinie na rozprawie sprawy z powédztwa Z.D. i M.M. przeclwko Towarzystwu Ubezpieczerfi (...) Spékze Akcyjnej W W. 0 zadoééuczynienie zasqdza od pozwanego ToWarzystWa Ubezpieczefi (...) Spé%ki Akcyjnej W W. na rzecz powédki Z.D. kwote 54.000 (pieédziesiqt cztery tysiqce) ziotych tytu1em zadoééuczynienia; zasqdza od pozwanego ToWarzystWa Ubezpieczerfi (...) Spé1kiAkcyjnej W W. na rzecz powédki M.M. kwote 27.000 (dwadzieécia siedem tysiecy) z1otych tytu%em zadoééuczynienia; W pozosta’rym zakresie poWédztWo oddala; nie obciqza poWc'>dek obowiqzkiem zwrotu kosztc'>W procesu na rzecz pozwanego; nakazuje pobraé od pozwanego na rzecz Skarbu Parfistwa  Sqdu Okregowego W Koszalinie kwote 4.266,50 (cztery tysiqce dwieécie szeéédziesiqt szeéé 50/100) z%otych tytuiem nieuiszczonych kosztéw sqdowych; kosztami sqdowymi, W zakresie W jakim powédki zosta1y zwolnione, obciqza Skarb Paristwa. UZASADNIENIE Powédki Z.D. i M.M. z+oZy+y pozew przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeh (...) Spokze Akcyjnej W W. (dalej (...)) 0 zasadzenie zadoééuczynienia W kwocie 146 000,002+ na rzecz Z.D. i W kwocie 100.000,00 z1na rzecz M.M.. Wnios%y rc'>WnieZ 1 --- STRONA 2 --- o zasadzenie od pozwanego na rzecz powédek kosztow procesu Wedtug norm przepisanych. W uzasadnieniu Wskazaty, ze 16 pazdziernika 2010 roku K.D., oorka Z.D. i siostra M.M., jechaia samochodem Wraz z t_.T. i L.M. Na skutek naruszenia zasad bezpieczerfistwa przez prowadzacego pojazd LT. doszto do Wypadku, W ktorym K.D. poniosta émieré. Prawomocnym Wyrokiem Sadu Rejonowego W Drawsku Pomorskim z 18 maja 2011 roku LT. zostat skazany za przestapstwo z art. 177 § 2 k.k. Skutki Wypadku przeiozyty sia znaczaco na kondycja psychiczna bliskich zmariej. Smieré corki i siostry byia dla powodek ogromnym Wstrzasem, a cierpienia psychiczne z nim zwiazane utrzymuja sic; W dalszym ciagu. Pomimo zgtoszenia roszczenia do pozwanego zaktadu ubezpieczerfi, Wyptaoono jedynie 4.000 zt zadoééuczynienia na rzecz Z.D.. Roszczenie M.M. nie zostato uznane przez pozwanego. Zdaniem powodek, odmoWa Wyptaty zadoééuczynienia na ich rzecz nie jest uzasadniona. Co Wi<gcej, stanowisko pozwanego nie ulegto zmianie pomimo intervvenoji Rzecznika Ubezpieczonych. Jako podstawa prawna roszozenia powodki Wskazaty art. 446 § 4 k.c. W odpowiedzi na pozew, pozwany Wniost o oddalenie poWodztWa oraz zasadzenie solidarnie od powodek zWrotu kosztow procesu Wedtug norm przepisanych (k. 128 — 132). W uzasadnieniu pisma Wskazat, ze K.D. W znacznej mierze przyczynita sia do szkody, albowiem W chWi|i Wypadku nie miaia zapiotych pasow bezpieczeristwa. Fakt ten przyczynit sia W stopniu decydujacym 0 jej émierci. Na tej podstawie przyjeto, iz powodka przyczynita sia do szkody W 60%. W konsekwencji, przyznane poWc'>dce Z.D. odszkodowanie z tytuiu znacznego pogorszenia sytuacji zyciowej, a nie jak Wskazaiy powodki  z tytutu zadoééuczynienia, zredukowano z 10.000 zi do 4.000 zi. W ocenie pozwanego, zadoééuczynienie z art. 446 § 4 k.c. nie ma charakteru obiigatoryjnego, stad tez oparte na tej podstawie roszczenie powinno zostaé udokumentowane W nalezyty sposob. Skoro zaé powodki zasadnoéci tego roszozenia W zaden sposob nie Wykazaiy, to zgtoszone przez nie poWodztWo powinno zostaé oddalone W caioéci. Z ostroznoéci procesowej pozwany podniosi rowniez zarzut, iz roszczenie powodek jest razaco Wygorowane. W piémie procesowym z 16 lipca 2012 roku (k. 169 — 174) powodki Wskazaiy, ze émieré osoby bliskiej zawsze Wiaze sia z ogromnym Wstrzasem psychicznym dla caiej rodziny. W ich ocenie, dla zaistnienia przestanek zasadzenia zadoééuczynienia z art. 446 § 4 k.c. nie jest konieczne Wykazanie, iz u najblizszych zmartego nastapii rozstroj zdroWia. Zadanie przedstawienia ukazujacej taki rozstroj dokumentacji lekarskiej nie jest zatem uprawnione. Powodki zakwestionowaty rowniez przyjaty przez pozwanego zakres domniemanego przyczynienia sie przez zmarta do szkody. Sad ustalil, nastqpujacy stan faktyczny: W dniu 16 pazdziernika 2010 roku na trasie (...) — (...) kierujaoy samochodem osobowym marki O. L.T. naruszyi nieumyélnie zasady bezpieczer'1stWa W ruchu drogowym W ten sposob, ze nie utrzymai odstepu niezbednego dla unikniacia zderzenia W razie hamowania lub zatrzymania sie poprzedzajacego go samochodu marki M. W Wyniku czego chcac uniknaé zderzenia W poprzedzajacy go pojazd zjeohai na lewa strono drogi, ktora z naprzeciwka poruszai sia samochod marki F. i chcac uniknaé zderzenia ozotowego z tym pojazdem usitowai zjechaé na |eWe pobocze, jednak manewr ten zakorficzyt uderzajac lewa czeéoia pojazdu W _2 --- STRONA 3 --- przydrozne drzeWo, na skutek czego pasazerka K.D. doznaia stiuczenia przedniej sciany klatki piersiowej ze ziamaniem mostka i ziamaniami lioznych zeber oraz stiuczenia piuc i srodpiersia, pekniecia prawego piata Watroby oraz urazu czaszkowo  mozgowego W postaci ziamania z przemieszozeniem kosci pokrywy czaszki, ztamania 2 przemieszczeniem koéoi podstawy ozaszki, kn/viaka srodczaszkowego, sttuozenia mozgu, stiuczenia pnia mozgu, krvvotoku do uktadu komorowego, co spoWodoWaIo ostra niewydolnosé oddechowo — krazeniowa i smieré na miejscu. I;.T. zostai skazany za powyzszy czyn, stanowiacy przestepstwo z art. 177 § 2 k.k., prawomoonym Wyrokiem Sadu Rejonowego W Drawsku Pomorskim z 18 maja 2011 roku, W sprawie II K 212/11. W pkt V Wyroku zobowiazano skazanego na podstawie art. 46 § 1 k.k. do zadoséuczynienia za doznana krzywde poprzez zaptate na rzecz Z.D., reprezentujacej prawa zmartej K.D., kWoty 8.000 zI. W chWiIi Wypadku K.D. nie miata zapietych pasow bezpieczefistwa, przez co przyczyniia sie do szkody W 40%. dowod: odp/s skrocony aktu zgonu K.D. k. 39; notatka informacyjna o zaistnia/ym Wypadku drogowym k. 40; akt oskarzenia W sprawie // K 212/11 k. 41 — 44; Wyrok Sac/u Rejonowego W Drawsku Pomorskim z 18 maja 2011 roku, W sprawie // K 212/11 k. 45 — 45v; dokument oznaczonyjako ,,potWierdzenie oko//cznosci przez uczestn/ka zdarzenia” k. 138  139; op/n/a b/eg/ego z zakresu rekonstrukcji zda/ze/1 drogowych JP k. 214 — 236; op/nia uzupe/n/ajaca bieg/ego z zakresu rekonstrukcj/' zda/ze/1 drogowych JP k. 256 — 267; dokument oznaczonyjako opinia bieg/ego J./I. do sprawy Ds. 1521/10 k. 146 — 169 Pojazd sprawcy zdarzenia na dzieifi 16 pazdziernika 2010 roku byi ubezpieczony od odpowiedzialnosoi owvilnej W pozwanym ToWarzystWie Ubezpieczerfi (...) Spoioe Akcyjnej W W. bezsporne Zmaria K.D. byta najmtodsza corka powodki Z.D. i siostra powodki M.M. Miaia ponadto dwoch braoi. Powodka Z.D. miata bardzo dobre relacje z corka, Iaczyta je silna Wiez uczuciowa. Zarowno Z.D., jak i inni oztonkowie rodziny zartowali niekiedy ze zmartej mowiac o niej, ze jest ,,spodnica” powodki. K. byia grzeoznym dzieokiem, nie sprawiata problemow Wychowawczych. Bardzo dobre relacje panowaiy takze pomiedzy dzieémi Z.D. TWorzyIi oni zgodne, kochajace sie rodzeifistwo. Caia rodzina Wspolnie spedzata swieta. W trakcie spotkaifi panowata pozytywna atmosfera, co W znacznej mierze Wynikato z radosnego usposobienia zmariej. Wzajemne Wiezi W rodzinie Wzmaoniato dodatkowo nieWIasciWe Wywiazywanie sie z roii rodzica przez ojca zmariej, ktory naduzywai alkoholu. W 2002 roku powodka M.M. Wyprowadziia sie z domu rodzinnego, a W 2010 roku zawarta zwiazek matzeifiski. Pozostata jednak W Z. i utrzymywaia ozeste kontakty z rodzina, W tym takze odwiedzaia sie nawzajem z siostra K. Zdarzaio sie takze, ze zmaria zostawata na Weekend W mieszkaniu powodki M.M. Starszy brat zmartej mieszka na state W I. od okoio 2007 roku. Okoio 2009 roku od rodziny odszedi maz powodki Z.D., ojcieo ich Wspolnych dzieci. Po zakorficzeniu nauki W technikum, W kwietniu 2009 roku K.D. podjeia prace W salonie (...) W D. na stanowisku starszego konsultanta — sprzedawoy. W czervvcu 3 --- STRONA 4 --- 2009 roku aWansoWata na stanowisko petniacej obowiazki kierownika salonu sprzedazy W W. Pomimo zmiany miejsca zamieszkania W dalszym oiagu utrzymywata zazyte relacje z powodkami. Przyjezdzata do Z. 1 — 2 razy W miesiacu. Codziennie kontaktowata sie takze z matka i siostra telefonicznie. Zamierzata przeniesé sie biizej rodziny W przypadku, gdyby pojawita sie taka mozliwosé. Pomimo stosunkowo niskich zarobkow, starata sie pomagaé matce finansowo oraz kupowata dla niej odziez, obuWie i inne upominki. W dniu jej urodzin zamowita bukiet kWiatoW za posredniotwem (...). dowod: ,0/zes/uchan/e powodek M.M. k. 316 — 316v, Z.D. k. 316v — 317; zeznania SW/'adkoW P.D. k. 176  176v, 7TB. k. 189v — 190, U.B. k. 190 — 190v; umowa 0 prace na czas okreé/ony k. 37," aneks do umowy o prace k. 38 Wiadomosé o émierci corki i siostry byta dla powodek bardzo duzym Wstrzasem, z ktorego do dzis nie zdotaty sie W petni otrzasnaé. Powodki W dalszym ciagu odczuwaja pustke po smierci K.D. i nie pogodzity sie z tym faktem. Jej brakjest odczuwalny zarowno W zyciu codziennym, jak i przy okazji roznego rodzaju imprez okolicznosciowych, W szczegolnosci W okresie swiat. Powodki ozesto Wspominaja zmarta Wraz z innymi cztonkami rodziny i znajomymi. Z.D. kazdego dnia udaje sie na cmentarz, zapala znicze, rozmawia ze zmarta. Poozatkowo towarzyszyta jej takze M.M., jednak po urodzeniu dziecka nie towarzyszy juz matce codziennie. Z.D. oaty czas odczuWa smutek, ktory jest dostrzegany przez osoby trzecie. Takze M.M. od ozasu smierci siostry jest postrzegana jako osoba bardziej zamyslona i zamknieta W sobie. Z.D. towarzysza czeste napady ptaozu, zioéci i krzyku. Bezposrednio po smieroi oorki nie potrafita sie odnalezé. Miata mysii samobojcze. Odkad ponoWnie zostata baboia jest pod tym Wzgledem nieco Iepiej. Zmienity sie jej relacje ze znajomymi, ma ktopoty ze snem. Towarzysza jej senne koszmary zwiazane ze smiercia najmtodszej corki. Ze Wzgledu na problemy z taknieniem schudta 6 kg. Powodka W dalszym ciagu jest nadWrazIiWa emocjonalnie, ma obnizony nastroj i czuje sie ogolnie Wyczerpana. Ma Wrazenie, ze ,,Wszystko ja przerasta”. Prezentuje pesymistyozna postawe Wobec swiata. Boi sie o najblizszyoh. U Z.D. Wystepuje ostabienie funkcji poznawczych i funkcji pamieci. Towarzysza jej takze objawy Ieku i depresji, ktore dezorganizuja oodzienne funkojonowanie. Wystepuja u niej takze objawy zespotu stresu pourazowego, takie jak objaWy intruzywne — nagte, zywe Wspomnienia, ktorym towarzysza bolesne emooje, objawy unikania, nadpobudiiwoéci i mieszane zaburzenia depresyjno — Iekowe. Skutkiem smierci corki K. W Wypadku komunikacyjnym jest znaczny rozstroj zdrowia u powodki Z.D. UtrWaIiIo sie nadcisnienie tetnicze, zaburzenia rytmu serca — znaozne jego przyspieszenie. Przewlekta bezsennosé spowodowata natomiast zaniki pamieci. Powodka M.M. odozuwa przede Wszystkim brak powiernika, ktoremu mogtaby sie zWierzyc':. Wczesniej W jej zyciu te role odgrywata siostra. Obecnie nie Wykonuje takze Wielu aktywnosci, ktore Wczesniej Wykonywata Wraz z K.D. Powodka odozuwa rowniez zai, ze jej corka nigdy nie pozna zmartej. M.M. obaWia sie jazdy samochodem. Nie utrzymuje takze tak Wielu relacji towarzyskich, jak miato to miejsce przed Wypadkiem. Zamkneta sie W sobie. Przezywa rowniez koszmary senne zwiazane ze smiercia siostry. _4 --- STRONA 5 --- Po smierci K.D. jej siostra nie powrocita do pracy za granica przez kolejne 5 miesiecy, pomimo istnienia takiej mozliwosci. Zarowno Z.D., jak i M.M. przyjmowaty srodki uspokajajace — Xanax oraz preparaty ziotoWe, przepisane przez Iekarza rodzinnego. Nie korzystaty z pomocy specjalisty z zakresu psychiatrii Iub psychologii. M.M. zaprzestata przyjmowania Iekow po niespetna roku od Wypadku siostry, W zwiazku z zajsoiem W oiaze. U M.M. Wystepuje zaburzone poczucie bezpieczeifistwa, obnizony nastroj, nasilona potrzeba mitosci oraz podwyzszony poziom Ieku. Czesto popada W przygnebienie i pograza sie W smutnych rozmyslaniach. Towarzyszy jej ciagty Iek o najblizszyoh. Ma poozuoie obnizonej zdotnosci radzenia sobie oraz planowania. Objavvy te obnizaja efektyvvnosé jej funkcjonowania. Funkcje poznawcze powodki ulegty nieznacznemu ostabieniu. Wystepuja u niej objaWy Ieku i depresji, a takze objawy zespotu stresu pourazowego, takie jak objavvy intruzywne, unikania, nadpobudliwosoi oraz mieszane zaburzenia Iekowo — depresyjne. W odniesieniu do obu powodek Wskazane jest podjecie Ieczenia psychiatryoznego oraz terapii psychologicznej, ktorej celem bedzie zaakceptowanie trudnej sytuaoji, ztagodzenie Wystepujaoych zaburzeifi emoojonalnych i poprawa samopoczucia. dowod." p/zes/uchanie powodek M.M. k. 316 — 316v, Z.D. k. 316v — 317; zeznania éwiadkow P.D. k. 176 — 176v, TB. k. 189v— 190, U.B. k. 190 190v; op/nia sac/oWo  psychiat/yczno — psycho/og/czna dot. Z.D. k. 327 — 333; op/'n/a sadowo — psychiatryczno — psycho/ogiczna dot. M. M. k. 334 — 339; op/'n/a b/eg/ego z zakresu chorob Wewnetrznych dot. Z.D. k. 375; op/nia b/eg/ego Iekarza z zakresu chorob Wewnet/znych dot. MM k. 374; uzupe/niajace Wys/uchan/e bieg/ych z zakresu psychiatrii ipsychologii na rozprawie k. 40 — 402 Najstarszy syn mieszkajaoy W I. odWiedza Z.D. srednio raz W roku. Wkrotoe po smierci K.D. do S. Wyprowadzit sie jej mtodszy brat. Regularnie, co drugi tydzieri odwiedza jednak matke. W czestym kontakcie z matka pozostaje takze M.M. Z.D. czesto pomaga corce W opieoe nad jej dzieckiem. Dzieci staraja sie W dalszym ciagu Wspieraé matke. Jesli jest taka potrzeba, pomagaja jej finansowo. MM. kupita matce meble, obiecane Wczesniej przez K.D. Powodka choiata W ten sposob zrealizowaé zobowiazanie swojej siostry, ktorego ta nie zdazyta samodzielnie Wykonao. Powodka Z.D. pozostaje W nieformalnym zwiazku. Po smierci corki rozstata sie z partnerem, jednak od grudnia 2012 roku zwiazek ten zostat reaktyWoWany. dowodi p/zes/uchanie powodek M.M. k. 316 — 316v, Z.D. k. 316v — 317; zeznania swiadkow/13D. k. 176 176v, TB. k. 189v— 190, U.B. k. 190 190. Powodka Z.D. nie pracuje od 2006 roku. Poozatkowo otrzymywata zasitek dla bezrobotnych, a obeonie, od 2008 roku uzyskuje swiadczenie przedemerytalne W kwooie 805,00 zt miesiecznie. Powodka M.M. pracuje W (...) sp. z o.o. W C. z Wynagrodzeniem niespetna 1.100,00 zt netto miesiecznie. Jej maz otrzymuje rente W kwocie ok. 1.300,00 zi miesiecznie. Koszty utrzymania ich Wspolnego mieszkania Wynosza okoto 320,00 zt. 5 --- STRONA 6 --- dowod: p/zes/uchanie powodek MM k. 316 — 316v, Z.D. k. 316v — 317; zeznania swiadka P.D. k. 176 — 176v; potw/erdzenie prze/ewu Wynagrodzenia za prace k. 20; zawiadom/en/e o zmianie Wysokosci op/at k. 21; 0éW/adczenia o stan/e majatkowym k. 25 — 27, 34 — 36, 109 — 115; zaswiadczenie ZUS k. 28; decyzja ZUS k. 29 PozWany odmowit powodkom Wyptaty zadoséuczynienia. Jedynie W odniesieniu do Z.D. za uzasadnione okolioznosciami przyjeto odszkodowanie z tytutu znaoznego pogorszenia sytuacji zyciowej W kwocie 10.000,00 zI, z ktorego po uwzglednieniu 60% przyczynienia zmartej Wyptacono powodce 4.000,00 zt. Stanowisko pozwanego W przedmiocie Wyptaty zadoséuczynienia nie ulegto zmianie, pomimo interwencji Rzecznika Ubezpieczonych. dowod: pisma pozwanego k. 46 — 51, 54, 140 — 145; pisma Rzecznika Ubezpieczonych k. 52 — 53, 55 — 56 Sad zwazyt, co nastepuje: Na Wstepie nalezy podkreslié, ze ostatecznie zadna ze stron nie kwestionowata okolicznosci faktycznych zwiazanych z Wypadkiem z 15 Iutego 2012 roku, W Wyniku ktorego zgineta tragicznie corka i siostra powodek — K.D. PozWany nie kWestionoWaI, ze z uWagi na ubezpieczenie pojazdu sprawcy od odpowiedzialnosoi oyWiInej ponosi co do zasady odpowiedzialnosé odszkodowawcza za skutki zaistniatego Wypadku. Po ztozeniu przez biegtego z zakresu rekonstrukcji zdarzerfi drogowych opinii uzupetniajacej zadna ze stron nie kwestionowata takze ostatecznie przyczynienia sie przez zmaria do skutkow Wypadku W Wymiarze 40%. Powodki domagaty sie zasadzenia na ich rzecz zadoséuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c., zgodnie z ktorym sad moze przyznaé najblizszym cztonkom rodziny zmartego odpowiednia sume tytutem zadoséuczynienia pienieznego za doznana krzyWde. Przepis ten jest reakcja ustawodawoy na koniecznosé zwiekszenia ochrony ofiar zdarzeifi kryminainych. Przyznanie zadoséuozynienia pienieznego ma na ceiu zrekompensowaé krzywde za naruszenie praWa do zycia W rodzinie i bc'>I spoWodoWany utrata najblizszej osoby (Wyrok SA W Lubiinie z dnia 7 lipoa 2009 r., II AKa 44/09, LEX nr 523973). Naruszenie praWa do zycia W rodzinie stanoWi dalece Wieksza doiegliwosé psychiczna dla cztonka rodziny zmartego niz W przypadku innyoh dobr, a jej skutki rozciagaja sie na cate zycie osob bliskich. W przypadku gdy uprawniony z art. 446 § 4 k.c. stat sie osoba samotna, a z uwagi na Wiek nie moze juz zatozyé rodziny, utrata osoby bliskiej ma zaWsze charakter nieodwracalny (Wyrok SA W I'_odzi z dnia 14 kwietnia 2010 r., I ACa 178/10, niepubI.). Podkreslié przy tym naiezy, ze ceiem zadoséuczynienia orzekanego na podstawie art. 446 § 4 k.c. nie jest zaptata za przedwczesnosé smierci, a kompensata za bol spoWodoWany pozbawieniem mozliwosci dalszego zycia danego oztonka rodziny, ktory pozostat przy zyciu, z bliskim zmartym cztonkiem rodziny, czyli jego celem jest kompensata doznanej krzyWdy, a zatem ztagodzenie cierpienia psychicznego Wywotanego smiercia osoby najblizszej i pomoc pokrzywdzonemu W dostosowaniu sie do zmienionej W zwiazku z tym jego sytuacji zyciowej (por. Wyrok Sadu Apelacyjnego W todzi z 8 marca 2013r., I ACa 1239/12, LEX nr 1289508). W innym orzeczeniu, Wyroku Sadu Apelacyjnego W Szczecinie (I ACa 714/12, LEX nr 1292856) podkreslono, ze przewidziane W art. 446 § 4 k.c. zadoséuczynienie stuzy 6 --- STRONA 7 --- kompensacie krzyWdy po stracie osoby najblizszej, a zatem uszczerbku dotykajacego subiektywnej sfery osobowosci, uczuciowosci oztowieka, W szczegoinosci cierpienia, bolu i poczucia osamotnienia, powstatych utrudnierfi zyciowych, koniecznosci zasadniozo odmiennego urzadzenia sobie zycia. Przy ustalaniu rozmiaru oierpieifi W sytuacji smierci osoby bliskiej poWinny byc': zatem uwzgtedniane: rozmiar oierpieifi fizycznych i psyohicznych, ich nasilenie i czas trvvania, dramatyzm negatyvvnych doznar'1, poczucie osamotnienia i pustki, rodzaj i natezenie Wiezi uczuciowych miedzy powodem a zmartym, rola W rodzinie petniona przez osobe zmarta, Wystepowanie zaburzeifi psychicznych Iub somatycznych po utracie osoby bliskiej, W tym eWentuaIne Ieczenie traumy, stopierfi i tempo asymilaoji do zmienionych Warunkow, Wiek pokrzywdzonego etc. Krag osob uprawnionyoh do zadoséuczynienia jest taki sam, jak W art. 446 § 3 k.c. (por. Z. Radwaifiski, A. Olejniczak, Zobowiazania., s. 268). Uprawnionymi do zadania kompensaty sa Wyiacznie oztonkowie rodziny zmartego, przy czym musza byé to najblizsi cztonkowie tej rodziny. Jest to Wezszy krag podmiotow niz osoby bliskie, bo ograniczony do cztonkow rodziny. Nie ma Watpliwosci co do tego, ze powodki byty dla zmartej K.D. osobami najblizszymi. Powodka Z.D. jest matka zmartej, natomiast MM.  siostra. Uznaé zatem nalezato, ze maja Iegitymacje czynna W zakresie zgtoszonego W sprawie roszczenia. Ocenie podlegata natomiast Wysokosé zadanego przez kazda z powodek zadosouczynienia. W tej kwestii Sad miat na uwadze krzywde i cierpienia doznane przez powodki W konteksoie relacji Iaczacych je ze zmarta, a takze skutki, jakie Wystapity u nioh W Wyniku tak traumatycznego przezycia. Samo pojecie krzyWdy nie zostato ureguiowane przez ustawodawce. Krzywda moraina to pewnego rodzaju uszczerbek dotykajacy subiektywnej sfery osobowosoi oztowieka, ktora jednak nie sa objete przezycia poszkodowanego bedace refleksem doznanej szkody majatkowej [Z. Radwaifiski, Zadoséuczynienie pieniezne., s. 168]. Krzywda polega na ujemnyoh przezyciach poszkodowanego zwiazanych z oierpieniem fizyoznym, psychicznym i/Iub moralnym [I. Dyka, Zasady przyznawania i ustalania Wysokosci zadoséuczynienia pienieznego W razie naruszenia dobra osobistego, Kwartalnik Prawa Prywatnego 2001r., z. 3, s. 612]. W Iiteraturze Wskazuje sie, ze Wysokosci zadoséuczynienia za szkode niemajatkowa nie da sie tak skrupulatnie okreslié jak przy Wynagradzaniu szkody majatkowej. Niemniej jednak kWota zadoséuczynienia Winna byé tak oznaozona, by uwzgledniata panujaoe stosunki spotecznoekonomiozne W oparciu o kryteria doswiadczenia i kolidujace ze soba W danej sprawie interesy [Z. Radwarfiski, Zadoséuczynienie pieniez'ne..., s. 145]. Przyznanie zadosouczynienia pienieznego ma na celu zrekompensowaé krzywde za naruszenie prawa do zycia W rodzinie i bol spowodowany utrata najblizszej osoby (por. Wyrok Sadu Apelacyjnego W Lublinie z dnia 7 Iipca 2009 r., II AKa 44/09, LEX nr 523973). Zadoséuczynienie ma Wiec zmniejszyé odczuwana subiektywnie przez uprawnionego krzywde, poczucie straty bliskiej mu osoby, utrate jej Wsparcia i opieki. Przy czym praWo do zycia W rodzinie Winno zastugiwaé na Wzmozona ochrone. Utrata bliskiej osoby stanowi znaczna doIegIiWosc': psychiczna dla oztonka rodziny zmartego, a jej skutki rozciagaja sie na cate zycie osob bliskich (por. Wyrok Sadu Apelacyjnego W Szczecinie z 23 listopada 2011 roku, sygn. akt I ACa 591/11, niepubI.). Kierujac sie powyzszymi przestankami, Sad uznat, ze adekwatne dla rozmiaru krzyWdy powodek bytoby zadoséuozynienie W kWocie 90.000 zt W odniesieniu do 7 --- STRONA 8 --- Z.D. i45.000 zt W przypadku M.M., co przy uwzglednieniu rozmiaru przyczynienia sie do szkody przez zmarta prowadzi do uwzglednienia zadania powodek W zakresie odpowiednio 54.000 zt i 27.000 zt. Ooeniajao W pien/vszej koiejnosci zadanie Z.D. Sad miat przede Wszystkim na uwadze fakt, ze zmarta byta jej najmtodszym dzieckiem, z ktorym matke Wiazata szozegolna Wiez. Wyrazata sie ona nie tylko W reiacjonowanym przez sWiadkoW sposobie okreslania zmartej jako ,,spodnicy” powodki, ale takze W ich bardzo bliskioh i ozywionyoh relacjach, pomimo zmiany miejsca zamieszkania przez zmarta. Zarowno z twierdzeifi poWodek, jak I zeznaifi przestuohanych W sprawie swiadkow Wynikato, ze K.D. z reguty dWa razy W miesiacu przyjezdzata z W. do oddalonego o ok. 430 km Z. oraz codziennie kontaktowata sie z matka telefonicznie. W miare mozliwosoi pomagata jej rowniez finansowo, kupowata odziez, obuwie i inne upominki. Pomimo Wyjazdu do W. pamietata o urodzinach matki, zamawiajac dla niej bukiet kWiatoW, a takze zobowiazata sie nabyé meble do mieszkania W Z. Wiez matki z dzieémi, W tym takze K.D. Wzmaoniat dodatkowo problem aIkoho|oWy ojca, ktory nie angazowat sie nalezycie W Wyohowanie dzieci i ostatecznie odszedt od rodziny. W tych okolicznosciaoh stwierdzio nalezy, ze powodke Z.D. taczyta z corka nie tyie nawet poprawna, co Wykraczajaca ponad przecietnosé Wiez rodzinna, a Wynikajaca z unicestwienia tej relacji krzyvvda powodki jest znaozaco Wieksza, anizeli przecietnie ma to miejsce przy tego rodzaju tragicznych Wypadkaoh. Podkresiié nalezy rowniez, ze smieré oorki byta dla Z.D. zdarzeniem nagtym, nieoczekiwanym, a przez to miata Wiekszy tadunek dramatyczny. Byta dla niej Wstrzasem emocjonalnym. Tym Wiekszym, iz smieré dziecka powoduje dla rodzica traume 0 szczegolnym charakterze. Konstatacje te potwierdzaja Wyniki postepowania doWodoWego przeprowadzonego W sprawie. Z zeznarfi przestuchanych W sprawie swiadkow Wynika, ze Z.D. do dzisiaj nie pogodzita sie ze smiercia swojego najmtodszego dziecka. Codziennie odwiedza ja na cmentarzu, przemawia do niej. Jak Wynika z opinii biegtyoh psychiatry i psychologa, Wystepujace u powodki mieszane zaburzenia Iekowo — depresyjne, ostabienie funkcji poznawczych, funkcji pamieci oraz objaWy zespotu stresu pourazowego sa bezposrednia konsekwencja przezytej W Wyniku smierci corki traumy. Pomimo uptywu trzech Iat od Wypadku, objawy te nie ustaty. Do skutkow zdarzenia zaliozyé nalezy takze rozstroj zdrowia, jakiego doznata Z.D. Jak Wynika z opinii biegtego z zakresu chorob Wewnetrznych, utrwalito sie u niej nadoisnienie tetnicze, Wystapity zaburzenia rytmu serca oraz zaniki pamieoi. Pogorszyto sie nadto znacznie jej funkojonowanie spoteczne. Powodka unika kontaktu z osobami trzecimi, nie Wykazuje aktywnosci zyciowej. Wszeikie czynnosci Wykonuje mechanicznie, niejako z obowiazku. Podkreslié przy tym nalezy, ze powyzsze nastepstwa smierci corki utrzymuja sie, pomimo istotnego Wsparcia ze strony pozostatych dzieci Z.D. oraz faktu, ze powodka ponownie zostata babcia. W tych okolicznosciach Sad uznat, ze zasadzona na rzecz powodki Z.D. kWota 54.000 zt bedzie adekwatna do rozmiarow krzywdy, Wynikajaoej ze smierci corki. Sad rozwazyt przy tym fakt, iz powodka uzyskata od sprawcy przestepstwa kwote 8.000 zt (k. 45 — 45v). Tym niemniej, obowiazek ten miat charakter prawnokarny, zas powodka omawiana kwote otrzymata jako osoba reprezentujaca prawa zmartej. Nie byta ona zatem powiazana bezposrednio z krzywda samej powodki, ktora Winna zostaé skompensowana W niniejszej sprawie. Powyzsze rozwazania W zakresie silnej Wiezi rodzinnej zachowuja aktualnosé W odniesieniu do relacji zmartej z siostra, powodka M.M. Jak Wynikato z twierdzerfi tej powodki oraz zgodnych zeznaifi sWiadkoW, dzieci Z.D. tworzyty zgodne, kochajaoe 3 --- STRONA 9 --- sie rodzerfistwo. M.M. taczyta ze zmarta bardzo bliska Wiez, Wynikajaca ze Wspolnego WychoWyWania sie W domu rodzinnym, Wzajemnych zwierzeifi i Wspolnego spedzania Wolnego czasu, takze po uzyskaniu petnoletnosci. Choc M.M. opuscita dom rodzinny W 2002 roku, to z racji zamieszkiwania W tej samej miejscowosci nadal utrzymywata z K.D. czeste kontakty. Zmarta byta jej powierniozka. Zdarzato sie takze, ze zostawata W mieszkaniu siostry na caty Weekend. Rowniez po Wyjezdzie K.D. do W. kontakty te nie Wygasty, ani nie zostaty istotnie zredukowane, skoro zmarta codziennie kontaktowata sie z siostra telefonicznie. Twierdzenia powodki o bliskiej relacji ze zmarta siostra znajduja oparcie nie tyiko W zgodnych zeznaniach sWiadkoW, ale takze opinii biegtych z zakresu psychologii i psychiatrii. Ze ztozonej do akt spraWy opinii Wynika, ze konsekwencje smierci K.D. W sferze psychicznej M.M. sa W znaoznym stopniu analogiczne jak W przypadku Z.D. U siostry zmartej rowniez Wystapity mieszane zaburzenia Iekowo — depresyjne, objaWy unikania oraz zespotu stresu pourazowego. Nieznacznemu obnizeniu uiegty takze funkoje poznawcze powodki. M.M. czesto popada W przygnebienie i pograza sie W smutnych rozmyslaniach. Towarzyszy jej ciagty lek o najblizszych. W ocenie Sadu stopieifi krzywdy W przypadku drugiej z powodek byt jednak nizszy, anizeii miato to miejsce W odniesieniu do Z.D. Przede Wszystkim, u M.M. nie Wystapit rozstroj zdroWia. Rowniez konsekwencje zdarzenia W sferze psychicznej byty nieznacznie mniej doIegIiWe, anizeli W przypadku jej matki. W szczegolnosci, u M.M. nie Wystapity zaniki pamieci, zas ostabienie funkcji poznawczych byto mniejsze. Co Wiecej, powodka M.M. jest osoba mtoda, ktora zatozyta Wtasna rodzine. Brak siostry moze byé przez nia ozesciowo ,,rekompensoWany” W innyoh sferach zycia, a przez to jest dla niej do|egIiWy W nieco mniejszym stopniu, anizeli ma to miejsce W odniesieniu dojej matki. W tych okolicznosciach za adekwatna dla krzyWdy powodki M.M. krzywdy uznaé nalezato kwote 27.000 zt zadoséuczynienia. Powédki, reprezentowane przez zaWodoWego petnomocnika, nie sformuiowaty zadania W zakresie odsetek ustaWoWych od dochodzonych kWot zadoséuczynienia. W pozostatym zakresie zadania obu powodek oddalono. W szczegolnosci Wziac nalezato pod uwage okolicznosé, ze zataczone do pozWu pisma oraz materiaty prasowe dotycza sytuacji, kiedy zasadzane byty zadoscuczynienia, ktorych Wysokosc odbiegata znaczaco od sredniej. Wynika to zreszta z samych informacji zawartych W artykutach prasowych, gdzie pojawiaja sie sformutowania takie jak ,,rekordoWe odszkodowanie”, ,,najWyzsza dotad kWota odszkodowania". Rowniez analiza zawarta W pismie z 15 Wrzesnia 2010 roku dotyczy ,,przedstaWienia charakterystyki najwyzszych kWot zasadzanych przez sady powszechne W sprawach o renty, odszkodowania oraz zadoscuczynienia” (k. 62). W ocenie Sadu, co do zasady przyznawane przez sady powszechne kWoty zadoscuczynieifi Wahaja sie W odniesieniu do rodzicow zmartych W granicach od 50.000 do 100.000 zt, zas W przypadku rodzeifistwa od 20.000 do 50.000 zt (zob. WWW.orzeczenia.ms.gov.pi). Jak Wynika zatem z przedstawionych Wyzej rozwazaifi, W odniesieniu do powodek przyjeto zadoséuczynienie W gornych granicach najczesciej zasadzanych z tego tytutu kWot, ktore jednak musiato zostaé zredukowane z uwagi na stopierfi przyczynienia do szkody. Sad nie podzielit stanowiska pozwanego, jakoby takze powodki przyczynity sie do szkody poprzez brak korzystania z pomocy Iekarza psychiatry i psychologa. Jak Wynikato boWiem ze stanowiska biegtych z zakresu psychiatrii i psychologii, W regionie W ktorym mieszkaja powodki dostepnosc takiej pomocy jest bardzo mata. 9 --- STRONA 10 --- Psychiatra przyjezdza tam tylko raz W miesiacu, a psychologa nie ma W ogole. Z uwagi zas na sytuacje majatkowa powodek, ktora nie jest dobra, korzystanie z Wizyt pryvvatnych bytoby utrudnione. Co Wiecej, korzystanie z pomocy psychiatry, badz psychologa nie jest rozpowszechnione W spoteczerfistwie. Wrecz przeciwnie, z pomocy takiej korzysta sie najczesciej W ostatecznosci. Zdaniem Sadu brak jest takze podstaw dla aprobaty stanowiska petnomocnika pozwanego, jakoby konieczna przestanka zasadzenia zadoséuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c. byto Wystapienie rozstroju zdrowia, badz statego Iub dtugotn/vatego uszczerbku ha zdroWiu (k. 357). Teza taka nie znajduje oparcia ani W Iiterainej tresci powotanego przepisu, ani W pogladach Wyrazanych W doktrynie i judykaturze. Sad dat Wiare dowodom stanowiacym podstawe ustaleh faktycznych jako spojnym, Iogicznym, znajdujacym Wzajemne potwierdzenie W zgromadzonym materiale doWodoWym. Za Wiarygodne W catosci uznano doWody z przestuchania powodek oraz zeznarfi swiadkow P.D., T.B. i U.B. Povvyzsze osoby W sposob nie tylko szczegotowy, ale takze spojny zrelacjonowaty sposob funkcjonowania rodziny powodek przed oraz po smierci K.D. Twierdzeh powodek oraz zeznah Wskazanyoh sWiadkoW pozwany skutecznie nie zakwestionowat. Sad pominat doWod z zeznah swiadka L.T., aIboWiem nie posiadat on informacji istotnych dla rozstrzygniecia przedmiotowej sprawy. Za Wiarygodna W catosci uznao nalezato opinie biegtego z zakresu rekonstrukcji zdarzeh drogovvych J.P. Wraz z opinia uzupetniajaca. Zdaniem Sadu, opinia sporzadzona przez biegtego byta jasna oraz Wyczerpujaca. Co Wiecej, biegty W sposob przekonywujacy odniost sie do zarzutow podniesionych przez pozwanego. W konsekwencji petnomocnik pozwanego nie zgtaszat dalszych uWag i zastrzezeh, po doreczeniu mu odpisu opinii uzupetniajacej (k. 273). Wnioski biegtego W zakresie przyczynienia sie przez zmarta do szkody W zakresie 40% zostaty rowniez zaaprobowane przez powodki (k. 275). W ocenie Sadu, uzupetniajace Wystuchanie biegtego na rozprawie nie byto konieczne, albowiem pomiedzy stwierdzeniem o przyczynieniu sie do szkody W 40%, a stanowiskiem biegtego co do mozliwosci unikniecia przez K.D. smierci W przypadku zapiecia pasow nie zachodzita sprzecznosé. Przyjete ustalenia biegty obszernie i przekonywujaco umotyWoWat W opinii uzupetniajecej. Brak byto rowniez podstaw, aby kWestionoWac': opinie sporzadzone przez biegtych z zakresu psychologii i psychiatrii oraz z zakresu ohorob Wewnetrznych. Podkreslié nalezy, ze Wnioski biegtych byty zgodne ze spostrzezeniami przestuchanych W sprawie éwiadkow. W szczegolnosci, T.B. Wskazywata, iz po smierci K.D. u powodki Z.D. zauwazyé mozna przede Wszystkim dominujace uczucie smutku. Natomiast swiadek U.B. zeznata, ze powodka M.M. po smierci siostiy zamkneta sie W sobie. Twierdzenia te sa zbiezne z Wnioskami biegtych E.G. i I.K., ktore Wskazaty na czesciowo odmienny sposob przezywania straty przez kazda z powodek. Biegte W sposob przekonywujacy odniosty sie takze do zarzutu pozwanego dotyczacego domniemanego przyczynienia sie przez powodki do rozmiarow szkody, o czym byta juz mowa Wyzej. W ocenie Sadu, takze opinia biegtej z zakresu chorob Wewnetrznych zastugiwata W catoéci na Wiare. Powodki zaaprobowaty Wnioski biegtej, zas strona pozwana W zakreslonym terminie nie zgtosita zarzutow do przedmiotowej opinii. Zadna ze stron nie kwestionowata autentycznosci i Wiarygodnosci znajdujacych sie W aktach sprawy doWodoW z dokumentow. 10 --- STRONA 11 --- O kosztach procesu Sad orzekt na podstawie art. 102 k.p.c. Rozpatrujac ostateczny Wynik sprawy W ujeciu arytmetycznym, powodki W przewazajacej mierze przegraty Wprawdzie sprawe, jednak zWazyc': jednoozesnie naiezato, ze pozWany sprzeciwiat sie zadaniu powodek takze co do samej zasady, co nie pozostaje bez Wptywu na ocene Wyniku sprawy. Powyzsze stanowisko podtrzymywat pomimo dwukrotnych intervvencji Rzecznika Ubezpieczonych. Jak Wynika natomiast z pkt 1 i 2 sentencji Wyroku, W sprawie nie zaistniaty przestanki dla odmoWy uwzglednienia zadania powodek co do zasady, a stanowisko pozwanego W tym zakresie nie byto uprawnione. To zatem W znacznej mierze na skutek nieuzasadnionej odmowy Wyptaty zadoséuczynienia przez pozwanego, powodki zmuszone zostaty zainicjowaé niniejszy proces. Pozwany poWotyWaI sie Wprawdzie na fakt niewykazania przez powodki, iz zachodzity W stosunku do nich przestanki Wyptaty zadoscuczynienia okreslone W art. 446 § 4 k.c. oraz Wskazywat reguty rozktadu ciezaru dowodu Wynikajace z art. 6 k.c. Tym niemniej, nie sposob pominac modyfikacji powyzszej reguty, jaka Wynika z obowiazku przeprowadzenia postepowania Iikwidacyjnego przez zaktad ubezpieczeh (art. 14 ust. 2 i 3 ustawy z 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiazkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych). W rozpatrywanym przypadku pozwany W istocie przerzucit natomiast na powodki ciezar Wykazania Wszelkich okolicznosci istotnych dla oceny zgtoszonego roszczenia, nie Wykazujac W tej mierze zadnej Wtasnej inicjatywy. Sad miat na uWadze rowniez fakt, ze precyzyjne ustaienie Wysokosci zadanego zadoscuczynienia mogto byc utrudnione, Wobec braku W tym Wzgledzie jednoznacznych kryteriow. Co Wiecej, nalezato uwzglednic takze sytuacje majatkowa kazdej z powodek, ktora jest trudna, a co znalazto rowniez odzwierciedlenie W czesciowym zWoInieniu kazdej z nich od kosztow sadowych W sprawie. O kosztach sadowych orzeczono na podstawie art. 83 W ZW. z art. 113 ust. 1 ustawy z 28 Iipca 2005 roku o kosztach sadowych W sprawach cyWiInych. Wydatki poniesione W toku procesu na poczet opinii biegtych oraz zwiazane ze stawiennictwem sWiadkoW oraz biegtych na rozprawie Wyniosty tacznie 2.935,94 zt. Pozwany przegrat sprawe W 37% W zakresie roszczenia Z.D. i W 27% co do roszczenia M.M. (usredniajac — W 32%). Winien zatem uiscic na rzecz Skarbu Pahstwa z tytutu poczynionych W spraWie Wydatkow, poniesionych tymczasowo przez Skarb Par'\stWa kwote 939,50 zt (2.935,94 zt x 32%). Nalezato nadto pobrac od pozwanego na rzecz Skarbu Pahstwa czesc optaty od pozWu, W zakresie W jakim powodki zostaty od nich zWoInione i przy uwzglednieniu Wyniku procesu. I tak, W zakresie roszczenia Z.D. od pozwanego nalezato pobraé na rzecz Skarbu Pahstwa kWote 2.645 zt (7.300 zt — 150 zI x 37%), zas W odniesieniu do roszczenia M.M. kwote 1.228 zt (5.000 zt — 450 zt x 27%). Lacznie zatem Sad nakazat pobraé od pozwanego na rzecz Skarbu Par'1stWa — Sadu Okregowego W Koszalinie sume 4.266,50 zt, tytutem czesci Wydatkow poniesionych tymczasowo przez Skarb Pahstwa oraz czesci optat od pozWu, od ktorych uiszczenia powodki zWoIniono. Z uwagi na podniesione Wyzej okolicznosci, Warunkujace zastosowaniem przez Sad Wobec powodek instytucji z art. 102 k.p.c., pozostatymi kosztami sadowymi obciazono Skarb Pahstwa. 11