Postanowienie I C 1178/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1178/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 marca 2012 r. Sąd Okręgowy w Siedlcach Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012 r. w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa I. Ż. przeciwko L. K. o ochronę dóbr osobistych powództwo oddala. Sygn. akt I ACa 485/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 października 2012 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia SA Ewa Popek (spr.) Sędzia: SA (...) Sędzia: SA (...) Protokolant st. prot. sądowy A. P. po rozpoznaniu w dniu 30 października 2012 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa I. Ż. przeciwko L. K. o ochronę dóbr osobistych --- STRONA 2 --- na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt I C 1178/10 oddala apelację. Sygn. akt I C 1178/10 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 4 listopada 2010r Sąd Rejonowy w Sokołowie Podlaskim uznał się niewłaściwym i przekazał Sądowi Okręgowemu w Siedlcach do rozpoznania sprawę w zakresie punktu czwartego pisma powódki I. Ż. z dnia 11 października 2010r. W punkcie czwartym powyższego pisma powódka wniosła o zobowiązanie pozwanego L. K. do publicznego przeproszenia za niesłuszne i krzywdzące pomówienie jej, że jest niewypłacalna. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego zadośćuczynienia. W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że zawarła z pozwanym umowę o roboty budowlane i pozwany nie wywiązał się z obowiązków wynikających z tej umowy, w szczególności terminu zakończenia prac budowlanych. Stwierdziła również, że pozwany zniesławił ją publicznie twierdząc, że jest niewypłacalna. Takie stwierdzenia pozwanego postawiły ją w bardzo złym świetle i naraziły na śmieszność w oczach lokalnej społeczności. Na rozprawie w dniu 6 grudnia 2011r powódka sprecyzowała powództwo i w celu ochrony naruszonych przez pozwanego dóbr osobistych wniosła o upoważnienie jej do sporządzenia w imieniu pozwanego L. K. pisma o treści jak na karcie 98 akt i wysłanie go do osób, które zostały wymienione na liście znajdującej się na kartach 112-114 akt. Powódka stwierdziła, że nie ma pewności, iż z takiego obowiązku wywiąże się sam pozwany, dlatego też wniosła o upoważnienie jej do sporządzenia takiego pisma w imieniu pozwanego (k. 161). Tak skonkretyzowane powództwo podtrzymała na rozprawie w dniu 13 marca 2012r (k. 199). Pełnomocnik pozwanego nie uznała powództwa i wniosła o jego oddalenie (k. 199). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W dniu 17 stycznia 2008r pozwany L. K. pożyczył od powódki I. Ż. kwotę 11.000 zł, której odbiór własnoręcznie pokwitował. Tego samego dnia strony zawarły drugą umowę, w której pozwany zobowiązał się do wykonania prac budowlanych polegających na dokonaniu rozbiórki dwóch budynków drewnianych, przewiezieniu ich do miejscowości O., a następnie zestawieniu ich na działce należącej do powódki. Pozwany miał również wykonać w obu budynkach betonowe podmurówki, betonowe podłogi, zamontować okna, wykonać ganki i tarasy oraz więźbę dachową. Wynagrodzenie pozwanego za prace związane z demontażem, przewiezieniem i montażem na działce w O. dwóch drewnianych budynków, ustalone zostało na kwotę 15.000 zł. Prace przy dwóch budynkach miały zostać wykonane do dnia 15 maja 2008r. W umowie nie znalazły się zapisy dotyczące wynagrodzenia pozwanego za przewiezienie dwóch budynków do miejscowości O. i zwrotu kosztów spożytkowanego na ten cel paliwa (dowód: umowa z dnia 17 stycznia 2008r – k. 142-142v, aneks do umowy z dnia 17 stycznia 2008r – k. 143, zeznania świadka G. J. – k. 108v-109v, częściowe zeznania powódki – k. 197v-198v i częściowe zeznania pozwanego – k. 198v-199). Strony umówiły się, że na poczet należnego pozwanemu wynagrodzenia za prace budowlane zaliczona zostanie kwota 11.000 zł, którą powódka pożyczyła pozwanemu w dniu 17 stycznia 2008r. Powódka i pozwany zawarli aneks do umowy z dnia 17 stycznia 2008r, w którym I. Ż. zobowiązała się dopłacić pozwanemu tytułem brakującej części wynagrodzenia kwotę 4.000 zł po zakończeniu prac przy dwóch budynkach (dowód: aneks do umowy z dnia 17 stycznia 2008r – k. 143). --- STRONA 3 --- W dniu 24 czerwca 2008r strony zawarły kolejną umowę, na mocy której pozwany zobowiązał się do wykonania prac budowlanych przy kolejnym budynku drewnianym o wymiarach 9/19 m. Prace również miały polegać na rozbiórce i zestawieniu domu drewnianego z bala oraz wykonaniu podmurówki, podłóg, ganków, więźby dachowej i montażu okien. Prace związane z tym domem miały zostać wykonane przez pozwanego dopiero w I-szym półroczu 2009r, a wynagrodzenie ustalone zostało na kwotę 18.000 zł. Na poczet tych robót powódka przekazała pozwanemu w dwóch ratach łącznie kwotę 6.500 zł (dowód: umowa z dnia 24 czerwca 2008r – k. 141-141v, częściowe zeznania powódki – k. 197v-198v i częściowe zeznania pozwanego – k. 198v-199). Pozwany L. K. częściowo wykonał prace objęte pierwszą umową z dnia 17 stycznia 2008r, tj. przewiózł i zmontował na działce w O. oba budynki drewniane, ale prace wykończeniowe wykonał tylko w jednym budynku. W trakcie robót pozwany domagał się, aby powódka zwróciła mu koszty paliwa oraz zapłaciła dodatkowe wynagrodzenie za przewiezienie i rozładunek obu budynków. Powódka I. Ż. twierdziła, że te koszty objęte są ustalonym wynagrodzeniem w łącznej kwocie 15.000 zł i odmówiła zapłaty. Z tego powodu pozwany zaprzestał wykonywania prac wykończeniowych w drugim budynku (dowód: zeznania powódki – k. 197v-198v i zeznania pozwanego – k. 198v-199). W celu wykonania prac pozwany L. K. zatrudnił m.in. D. R., P. R. i M. R.. Pozwany nie wypłacił swoim pracownikom pełnego wynagrodzenia za pracę. Pozwany osobiście powiedział D. R., M. R. i P. R., że powódka I. Ż. nie zapłaciła mu pełnego wynagrodzenia i dlatego też on nie może zapłacić im. Stwierdził, że jak dostanie pieniądze od powódki to rozliczy się z nimi. Pozwany L. K. powiedział również swojemu znajomemu S. W., że nie otrzymał od powódki całej umówionej kwoty. M. R. oraz ojciec P. R. osobiście rozmawiali z I. Ż. i ona zapewniła ich, że wypłaciła pozwanemu pełne umówione wynagrodzenie (dowód: zeznania świadków M. R.: 107v-108, S. W. – k. 108-108v, P. R. – k. 109v-110, D. R. – k. 138v-139). Wśród lokalnej społeczności rozniosła się pogłoska, że powódka I. Ż. jest osobą niewypłacalną. Świadkiem takiej rozmowy w jednym ze sklepów była T. B.. Z kolei M. R. słyszał o tym od mieszkańców miejscowości W.. Powódka I. Ż. poinformowała K. S., który był kierownikiem budowy nadzorującym prace pozwanego L. K., że w okolicy plotkuje się na temat jej rzekomej niewypłacalności (dowód: zeznania świadków T. B. – k. 107-107v, G. J. – k. 108v-109, K. S. – k. 131v-132). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Uzasadnienie pozwu, jak również treść wyjaśnień informacyjnych powódki I. Ż. wskazują, że domaga się ona ochrony dóbr osobistych. W tym celu wniosła o upoważnienie jej do złożenia w imieniu pozwanego L. K. oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (k. 98 – szczegółowa treść oświadczenia). Zdaniem powódki, oświadczenie winno być przesłane do osób, które wskazała w załączniku do pisma z dnia 27 kwietnia 2011r (k. 112-114). Naruszenie jej dóbr osobistych miało polegać na rozpowszechnieniu przez pozwanego L. K. informacji o „niewypłacalności powódki”. Zatem należało przyjąć, że powództwo zostało oparte o treść art. 23 i 24 kc. Zgodnie z art. 24 par. 1 kc "Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie (…)”. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności działania jest zatem przesłanką konieczną do udzielenia ochrony, przewidzianej w powyższym przepisie. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają definicji dóbr osobistych, a treść art. 23 kc ogranicza się jedynie do stwierdzenia, że dobrami osobistymi człowieka są w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Oczywiście wyliczenie dóbr osobistych osób fizycznych nie jest wyczerpujące. Należy przyjąć, że dobra osobiste to pewne wartości niematerialne łączące się ściśle z jednostką ludzką. W świetle orzecznictwa Sądu --- STRONA 4 --- Najwyższego można stwierdzić, że cześć, dobre imię i godność człowieka uznawane są za najważniejsze dobra osobiste. W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 29 października 1971r (II CR 455/71) Sąd Najwyższy stwierdził, że naruszenie czci może nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności. Stosownie do treści art. 6 kc "ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne". Nie ulega zatem wątpliwości, że powódka I. Ż. winna udowodnić, że pozwany dopuścił się wobec niej opisywanych w pozwie zachowań, i że takim działaniem naruszył jej dobra osobiste. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności w postaci zeznań świadków oraz zeznań stron, nie potwierdza stawianych przez powódkę zarzutów i nie daje podstawę do przypisania pozwanemu zachowania polegającego na bezprawnym pomawianiu powódki o „niewypłacalność”. W zasadzie wszyscy zeznający w sprawie świadkowie stwierdzili, iż wiadomym im było, że pozwany wykonywał „na zlecenie” powódki prace budowlane. Prace miały polegać na przewiezieniu na posesję powódki do miejscowości O. elementów dwóch domów drewnianych, a następnie złożenie ich. Większości świadkom nie były znane istotne postanowienia umowy, w szczególności zakres prac, które miał wykonać pozwany, termin wykonania prac oraz wysokość wynagrodzenia. Jedynie świadek G. J. wiedział, że pierwsza z umów dotyczyła złożenia z elementów dwóch budynków na posesji powódki, a druga obejmowała roboty przyszłe. G. J. zeznał, że za wykonanie prac objętych tą drugą, „przyszłą” umową pozwany miał otrzymać wynagrodzenie w kwocie 18.000 zł. Odnośnie pierwszej umowy dotyczącej złożenia dwóch budynków drewnianych stwierdził, że pozwany otrzymał od powódki kwotę 11.000 zł. Powódka I. Ż. stwierdziła, że nie uzgodniła z pozwanym żadnego dodatkowego wynagrodzenia np. za prace polegające na przewiezieniu elementów budynków do O.. Nie była również zobowiązana do zwrotu pozwanemu kosztów paliwa. Powódka zeznała, że jakiekolwiek prace wykonane przez pozwanego i poniesione przez niego koszty mieściły się w kwocie ustalonego wynagrodzenia. Z kolei pozwany L. K. stał na stanowisku, że uzgodnione z powódką kwoty stanowiły wynagrodzenie wyłącznie za prace szczegółowo ustalone w umowach (podstawowe). Nie obejmowały natomiast robót dodatkowych oraz poniesionych przez niego kosztów, które miały zostać zrekompensowane dodatkowo. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy stronami zaistniał spór, co do wysokości należnego pozwanemu L. K. wynagrodzenia. Wskazani przez powódkę w pozwie świadkowie mieli potwierdzić, że została ona pomówiona przez pozwanego o niewypłacalność. Tymczasem z zeznań tych osób taka okoliczność nie wynika. Otóż świadkowie T. B., G. J. i K. S. zaprzeczyli jakoby w ich obecności pozwany zarzucił powódce niewypłacalność. Stwierdzili, że docierały do nich informacje, że powódka nie wypłaciła pozwanemu pełnego wynagrodzenia, ale ich autorami były osoby postronne. K. S. zeznał, że od samej powódki dowiedział się, iż w „świat poszły jakieś plotki”, że powódka nie płaci za wykonane prace (k. 132). Okolicznością bezsporną pozostawało to, iż pozwany L. K. rzeczywiście twierdził, że powódka nie zapłaciła mu za wszystkie wykonane prace. Przyznał to wprost w swoich zeznaniach. Podstawę do tego rodzaju ustaleń dają również zeznania świadków: M. R., P. R. i D. R.. Były to osoby, które pozwany zatrudnił do prac polegających na złożeniu budynków na posesji powódki i wykonaniu w nich robót wykończeniowych. Pozwany przyznał, że nie wypłacił swoim pracownikom pieniędzy za wszystkie wykonane przez nich prace. Jako powód takiego stanu rzeczy podał zaleganie z wypłatą jego wynagrodzenia przez I. Ż.. M. R. zeznał: „jak chciałem pieniędzy za pracę, to pozwany powiedział mi, że powódka nie wypłaca mu pieniędzy i dlatego pan K. mi nie płaci” (k. 107v). Znajduje to potwierdzenie w zeznaniach P. R., który stwierdził – „pozwany powiedział, że nie płaci mi, bo pani Ż. mu nie zapłaciła” (k. 110). Podobnej treści zeznania złożył D. R. – „Pozwany nie zapłacił mi za 9 dni pracy. Tłumaczył że nie dostał pieniędzy od powódki” (k. 138v). Pozwany poinformował również G. P. o tym, że nie otrzymał od powódki pełnego wynagrodzenia za swoją pracę (k. 132v). --- STRONA 5 --- Sąd dał wiarę zeznaniom wszystkich powyższych świadków, ponieważ są one spójne, logiczne i konsekwentne, a ponadto okoliczności przedstawione przez świadków potwierdzone zostały przez samego pozwanego L. K.. Nic istotnego do sprawy nie wniosły zeznania świadka Z. J.. Ograniczył się on jedynie do wyrażenia prywatnej i niezbyt pochlebnej opinii o powódce I. Ż.. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przekonuje, że zachowanie pozwanego L. K. nie polegało na bezprawnym pomówieniu powódki i rozpowszechnieniu zarzutu o jej rzekomej niewypłacalności. Osobą niewypłacalną jest ten, kto nie może się wywiązać ze swoich zobowiązań finansowych (pieniężnych), nie będący w stanie spłacić długów. Nie ulega wątpliwości, że pozwanemu nie był znany stan majątkowy I. Ż.. Pozwany powiedział tylko i wyłącznie, że powódka nie zapłaciła mu pełnego wynagrodzenia za wykonane przez niego prace i nie zwróciła mu kosztów zużytego paliwa. Powiedział o tym swoim pracownikom, chcąc w ten sposób wytłumaczyć i usprawiedliwić zwłokę w zapłacie należnego im wynagrodzenia. Pozwany pozostaje z powódką w sporze odnośnie wysokości wynagrodzenia za wykonanie prac, do których zobowiązał się w umowie z dnia 17 stycznia 2008r. Każda ze stron umowy ma prawo w odmienny sposób interpretować jej postanowienia, co oznacza, że zarzutów pozwanego o otrzymaniu jedynie częściowego wynagrodzenia za wykonane prace nie można utożsamiać z bezprawnym naruszeniem dóbr osobistych powódki. Co ciekawe, zeznając na rozprawie w dniu 13 marca 2012r, powódka I. Ż. przedstawiła szereg zastrzeżeń do jakości wykonanych przez pozwanego prac. Zatem gdyby podzielić zapatrywania powódki i stanąć na stanowisku, że bezprawne są jakiekolwiek wypowiedzi, które w subiektywnym odczuciu innej osoby są dla niej krzywdzące, to paradoksalnie mogłoby się okazać, że zarzucając pozwanemu nierzetelność i niefachowość, powódka naruszyła jego dobra osobiste. Jak podniesiono powyżej, pozwany użył sformułowania, że „powódka nie zapłaciła mu pełnego wynagrodzenia” i chciał w ten sposób usprawiedliwić opóźnienie w wypłacie wynagrodzeń swoim pracownikom. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje to, czy twierdzenia pozwanego są zasadne. Artykuły 23 i 24 kc nie dają jednak podstaw do twierdzenia, że każda nieprzychylna wypowiedź dotycząca innej osoby automatycznie musi zostać uznana za naruszającą dobra osobiste. Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd doszedł do przekonania, że pozwany L. K. nie naruszył dóbr osobistych powódki I. Ż. w postaci jej godności i dobrego imienia. Dlatego też na podstawie art. 23 kc powództwo podlegało oddaleniu. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie również z uwagi na sposób, w jaki zostało sprecyzowane. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie prawa cywilnego ugruntowany jest pogląd, że treść żądania usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego powinna być dostosowana do charakteru, sposobu i rodzaju naruszonego dobra. Składanie oświadczenia będzie występowało z reguły w przypadkach naruszenia takich dóbr, jak godność, cześć, dobre imię. Z reguły, pisemne oświadczenie zawierające przeprosiny kierowane jest do osób, do których dotarła wypowiedź uznana za naruszającą dobra osobiste. Tymczasem powódka wniosła o upoważnienie jej do przesłania w imieniu pozwanego oświadczenia zawierającego przeprosiny aż do 45 osób (k. 112-114). Nie ma wśród nich M. R., D. R., P. R., ani S. W., czyli osób, które pozwany rzeczywiście poinformował o zaleganiu przez powódkę z płatnością należnego mu wynagrodzenia. Najprawdopodobniej wskazane przez powódkę osoby cieszą się szacunkiem lokalnej społeczności i dlatego też powódce szczególnie zależało, aby pisemne przeprosiny pozwanego dotarły właśnie do nich. Niestety, powódka I. Ż. nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów, że wypowiedzi pozwanego, które zostały przez powódkę uznane za naruszające dobra osobiste, rzeczywiście do tych osób dotarły. W ocenie Sądu, zarówno co do zasady, jak i z uwagi na sposób skonstruowania powództwa, nie zasługiwało ono na uwzględnienie i dlatego też Sąd orzekł jak w wyroku.