Postanowienie I C 1147/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1147/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 czerwca 2010 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Ewa Głowacka-Andler Protokolant : sekr. sądowy Magdalena Waszak po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2010r w Kaliszu na rozprawie sprawy z powództwa : P. K. przeciwko: Skarbowi Państwa - Zakład Karny w K. Zakład Karny w K. Zakład Karny w K. Zakład Karny w K. Zakład Karny w W. Zakład Karny we W. - zastępowanemu przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę I. Oddala powództwo. II. Nie obciąża powoda kosztami postępowania. SSO Ewa Głowacka – Andler --- STRONA 2 --- 1 Sygn. akt I C 1147/09 Uzasadnienie W dniu 9 lipca 2009 r. powód P. K. wniósł pozew przeciwko Skarbowi Państwa wskazując następujące jednostki organizacyjne – Zakład Karny w K, Zakład Karny we W, Areszt Śledczy w O., Zakład Karny w K., Zakład Karny w W., Zakład Karny w K. i Zakład Karny w K. Powód wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa kwoty 500.000 zł (k. 2-4). W uzasadnieniu pozwu powód podał, iż nie został wykonany wobec niego obowiązek zapewnienia więźniowi 3 m 2 powierzchni, a ponadto podniósł zastrzeżenia odnośnie występowania wilgoci i insektów w celach. W odpowiedzi na pozew z dnia 20 października 2009 r. (k. 39-41) pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w K. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu. Pozwany zapewnił, że powodowi zapewniono wszelkie warunki bytowe oraz kulturalno – oświatowe zgodnie z obowiązującymi przepisami. Pozwany przyznał okoliczność przeludnienia, ale spełniającą warunki art. 248 § 1 k.k.w. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia, gdyż powód odbywał karę w K. w okresie od 13 stycznia 2000 r. do 21 czerwca 2001 r. i od 11 sierpnia 2004 r. do 3 grudnia 2004 r. W odpowiedzi na pozew z dnia 20 października 2009 r. (k. 48-48v) pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w W. wniósł o oddalenie powództwa. Pozwany podał, że przepełnienie cel miało miejsce, ale nie było bezprawne, gdyż było zgodne z art. 248 § 1 k.k.w. Pozwany podał okresy odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda oraz numery i powierzchnie cel. W odpowiedzi na pozew z dnia 22 października 2009 r. (k. 52) pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny we W. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia, gdyż powód zakończył odbywanie kary w tej jednostce w dniu 14 stycznia 2004 r. W odpowiedzi na pozew z dnia 22 października 2009 r. (k. 55-60) pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w K. wniósł o odrzucenie pozwu ewentualnie o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwany podniósł zarzut przedawnienia, gdyż powód przebywał w tej jednostce penitencjarnej w latach 2001-2005 r. Ponadto pozwany podał, że Zakład Karny w K. jest typu półotwartego i ma bogatą ofertę kulturalno – oświatową, a warunki bytowe są --- STRONA 3 --- 2 zgodne z przepisami. Pozwany podniósł, że w związku z powyższym nie można pozwanemu przypisać przesłanki bezprawności. Pozwany podniósł też, że powód domaga się zadośćuczynienia sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Pismem z dnia 5 listopada 2009 r. (k. 92) powód P. K. cofnął pozew przeciwko Skarbowi Państwa – Aresztowi Śledczemu w O. W odpowiedzi na pozew z dnia 5 listopada 2009 r. (k. 93-93v) pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w K. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu. Pozwany wniósł o wyłączenie sprawy przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w K. i przekazanie sprawy do Sądu w B. Ponadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia, gdyż przez ostatnie 10 lat powód nie przebywał w tej jednostce penitencjarnej. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu (k. 114) oddalił wniosek pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w K. o stwierdzenie niewłaściwości i przekazanie sprawy sądowi właściwemu. W odpowiedzi na pozew z dnia 23 grudnia 2009 r. (k. 142-144) pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w K., Zakład Karny w K., Zakład Karny w W., Zakład Karny w K., Zakład Karny we W., Areszt Śledczy w O. zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o ustalenie statio fisci jako Skarb Państwa – Dyrektor Generalny Służby Więziennej i przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Warszawie oraz o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu pozwany podniósł, że tworzenie warunków do prawidłowego i praworządnego wykonywania kary pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania należy do zadań Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy w Kaliszu (k. 148-149) oddalił wniosek pozwanego o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Warszawie. Pismem z dnia 19 lutego 2010 r. (k. 156-161) pozwany Skarb Państwa podał okresy przebywania powoda w poszczególnych zakładach karnych. Pozwany podtrzymał zarzut przedawnienia poza okresem od 3 czerwca 2009 r. do 17 czerwca 2009 r. Ponadto pozwany podniósł, że przeludnienie cel owszem występowało, ale było zgodne z obowiązującymi przepisami, a zatem nie wypełniono przesłanki bezprawności. Ponadto zakłady karne stosowały rotacyjne przenoszenie osadzonych do cel przeludnionych i spełniających normy powierzchniowe oraz informowały sędziego penitencjarnego o przeludnieniu. Ponadto --- STRONA 4 --- 3 warunki bytowe i oferta kulturalno-oświatowa i sportowa była zgodna ze stosownymi przepisami. Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2010 r. (k. 180v-181v) powód P. K. doprecyzował, iż dochodzi roszczenia od Zakładu Karnego w K. za okres od 1993-1996 r. i od 1998 do 1999 r., od Zakładu Karnego we W. za okres od 2003 r. do 2004 r., w Zakładzie Karnym w K.za okres od 2001 r. do 2003 r., w Zakładzie Karnym w W. za okres od 2003 r. do 2004 r., w Zakładzie Karnym w K. za okres od 2000 r. do czerwca 2001 r., w Zakładzie Karnym w K. od 1990 r. do 1992 r. Powód nie objął żądaniem pozwu okresu 3 miesięcy w 2005 r. w Zakładzie Karnym w K. i okresu w 2009 r. w Zakładzie Karnym w K. Odnośnie Zakładu Karnego w K. to oprócz przepełnienia powód podniósł brak oddzielenia kącika sanitarnego od reszty celi i zaprószenie oka spadającym z sufitu celi tynkiem. Natomiast Zakład Karny w K. był zawilgocony i występowało dużo insektów. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. K. w Zakładzie Karnym w K. odbywał karę pozbawienia wolności w następujących okresach: - od 24 lutego 1982 r. do 29 czerwca 1983 r., - od 16 grudnia 1986 r. do 24 maja 1990 r., - od 14 września 1990 r. do 4 października 1991 r., - od 12 marca 1993 r. do 21 grudnia 1993 r., - od 3 stycznia 1995 r. do 3 lipca 1995 r., - od 13 marca 1996 r. do 3 grudnia 1996 r., - od 13 stycznia 1999 r. do 5 stycznia 2000 r., - od 4 czerwca 2009 r. do 17 czerwca 2009 r. (dowód: okoliczności bezsporne, zeznania powoda – k. 180v-181v, notatka służbowa – k. 162-163) W Zakładzie Karnym w K. powód w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. przebywał w celach nie spełniających normy powierzchniowej 3 m 2 na 1 osadzonego. Natomiast w 2009 r. przebywał w celi nr 213, w której przebywał powód w okresie od 9 czerwca 2009 r. do 16 czerwca 2009 r. Wówczas w celi o powierzchni 7,72 m 2 przebywało 3 osadzonych. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, notatka służbowa – k. 162-163) Powód P. K. w Zakładzie Karnym w K. odbywał karę pozbawienia wolności przez okres 2 lat na początku lat dziewięćdziesiątych XX w. --- STRONA 5 --- 4 (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) W Zakładzie Karnym w K. powód przebywał w celach nie spełniających normy powierzchniowej 3 m 2 na 1 osadzonego. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) Powód P.K. w Zakładzie Karnym w K. odbywał karę pozbawienia wolności w następujących okresach: - od 13 stycznia 2000 r. do 21 czerwca 2001 r., - od 11 sierpnia 2004 r. do 3 grudnia 2004 r. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, notatka służbowa – k. 44) W Zakładzie Karnym w K. powód przebywał w celach nie spełniających normy powierzchniowej 3 m 2 na 1 osadzonego. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) Powód P. K. w Zakładzie Karnym w K. odbywał karę pozbawienia wolności w następujących okresach: - od 27 czerwca 2001 r. do 21 marca 2002 r., - od 17 kwietnia 2002 r. do 2 czerwca 2003 r., - od 3 grudnia 2004 r. do 6 grudnia 2005 r. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, notatki służbowe – k. 44 i 73) W Zakładzie Karnym w K. powód przebywał w celach nie spełniających normy powierzchniowej 3 m 2 na 1 osadzonego. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) Powód P. K.w Zakładzie Karnym we W odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od 2 czerwca 2003 r. do 14 stycznia 2004 r. (dowód: okoliczności bezsporne, zeznania powoda – k. 180v-181v) W Zakładzie Karnym we W. powód przebywał w celach nie spełniających normy powierzchniowej 3 m 2 na 1 osadzonego. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) Powód P. K. w Zakładzie Karnym w W.odbywał karę pozbawienia wolności w okresie od 15 stycznia 2004 r. do 11 sierpnia 2004 r. (dowód: okoliczności bezsporne, zeznania powoda – k. 180v-181v) W Zakładzie Karnym w W. powód przebywał w celach nie spełniających normy powierzchniowej 3 m 2 na 1 osadzonego. Powód w okresie od 15 stycznia 2004 r. do 21 stycznia 2004 r. przebywał w celi nr 2 o powierzchni 16,24 m 2 , w której przebywało przeważnie 7 skazanych. Natomiast w okresie od 21 stycznia 2004 r. do 11 sierpnia 2004 r. --- STRONA 6 --- 5 powód przebywał w celi nr 17 o powierzchni 16,11 m 2 , w której przebywało przeważnie 7 skazanych. (dowód: okoliczności bezsporne, zeznania powoda – k. 180v-181v) W każdym przypadku osadzenia większej ilości skazanych w celi Zakłady Karne w K., w K., w W., w K., we W. i w K. zawiadamiały sędziego penitencjarnego i sytuacja taka miała miejsce także w przypadku powoda. Nie było żadnych przeciwwskazań w tym zakresie ze strony sądu penitencjarnego. Zakłady Karne stosowały rotację więźniów w celu zmniejszenia dolegliwości wynikających z tzw. przeludnienia. (dowód: okoliczności bezsporne, zarządzenie – k. 165, zawiadomienia – k. 51, 166) Pozwane jednostki organizacyjne Skarbu Państwa są zobowiązane przyjąć wszystkich skazanych skierowanych przez właściwe organy i zgłaszających się do odbycia kary. (dowód: okoliczność bezsporna) Powód P. K. odbywał karę pozbawienia wolności za przestępstwa kradzieży, kradzieży z włamaniem, rozbój, fałszowanie dokumentów, wyłudzenia kredytów bankowych. Ponadto powód jest także skazany za przestępstwa handlu narkotykami, wyłudzenia kredytu i sprzedaży mienia zajętego przez komornika. Powód uczestniczył w buntach więźniów w Zakładach Karnych w G. i w W. P. K. nie zgłaszał zastrzeżeń dotyczących stanu technicznego sprzętu kwaterunkowego, czy stanu higienicznego cel. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) Budynek Zakładu Karnego w K. jest obiektem zabytkowym pochodzącym z 1846 r. i jego architektura wymusza pewne rozwiązania techniczne w celach, ale są one dostosowane do zamieszkania osadzonych. Zakład Karny prowadzi cykliczne remonty, malowania oraz wymienia urządzenia sanitarne. (dowód: zeznania świadków R. H. – k. 204v-205, R. C. – k. 194v, wyjaśnienie – k. 164-164v) Stropy w celach są drewniano-supremowe a konstrukcja sufitu oparta jest na zaprawie wapiennej, mają miejsce sytuacje, że na ścianach czasami powstają zasieki i zabrudzenia, które są spowodowane zachowaniem osadzonych zalewających cele znajdujące się na niższych poziomach, używając nadmiernej ilości wody w trakcie zmywania podłogi na wyższej kondygnacji. Zacieki i zawilgocenia są na bieżąco usuwane przez administrację Zakładu Karnego w K.poprzez malowanie ścian. (dowód: zeznania świadków R. H. – k. 204v-205, wyjaśnienie – k. 164-164v) W celach Zakładu Karnego w K. nie występowały szkodniki. Jednostka penitencjarna ma podpisaną umowę z firmą specjalizującą się w deratyzacji i dezynsekcji. W przypadku --- STRONA 7 --- 6 pojawienia się owadów to powyższa firma jest zawiadamiana i problem ten zostaje skutecznie rozwiązany. (dowód: zeznania świadków R. H. – k. 204v-205) Podłoga cel w Zakładzie Karnym w K. jest drewniana. Wszystkie cele były wyposażone zgodnie z obowiązującymi przepisami w odpowiednią liczbę łóżek, szafek i krzeseł stosowną do liczby osadzonych oraz stół. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. cele miały kącik sanitarny, który nie był oddzielony od pozostałej części celi, a muszle klozetowe i umywalki były żeliwne. Aktualnie wszystkie cele w Zakładzie Karnym w K. posiadają kącik sanitarny oddzielony od reszty pomieszczenia parawanem ze sklejki o konstrukcji metalowej o wysokości ok. 1,20 m. Muszle klozetowe i umywalki są porcelanowe. Osadzeni mają nieograniczony dostęp, do bieżącej zimnej wody. Raz w tygodniu osadzeni mają kąpiele w ciepłej wodzie w łaźni. Osadzeni raz w miesiącu otrzymują środki czystości przeznaczone do właściwego utrzymania kącika sanitarnego. (dowód: zeznania świadków R. H. – k. 204v-205 i R. C.– k. 194v, powoda – k. 180v- 181v, wyjaśnienie – k. 164-164v) W Zakładzie Karnym w K. znajduje się radiowęzeł, telewizja, biblioteka, świetlica, pole do gier zespołowych i siłownia. W świetlicy organizowane są spotkania, koncerty, spektakle i turnieje. Ponadto osadzeni mogą uczestniczyć w pracach Zespołu Skazanych (rękodzieło, gazetka zakładowa, organizacja imprez itp.). Powód korzystał z zajęć sportowych i z zasobów biblioteki. (dowód: zeznania świadka R. H. – k. 204v-205, zeznania powoda – k. 180v-181v, notatka służbowa – k. 162-162v) Powód P. K. zaprószył oko odpadającą farbą z sufitu celi w Zakładzie Karnym w K. W szpitalu w B powodowi wyleczono zaprószone oko. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, wyjaśnienie – k. 164-164v) Warunki bytowe w postaci wyżywienia, odzieży, wyposażenia cel i środków higieny oraz dostępu do ciepłej wody i łaźni w Zakładzie Karnym w K. odpowiadały stosownym przepisom prawnym. Kącik sanitarny był wyodrębniony murowaną ścianą. Zakład Karny w K. dysponuje różnorodnymi propozycjami zajęć kulturalno – oświatowych i sportowych. Powód korzystał z zajęć sportowych, oświatowych i z biblioteki. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, sprawozdanie z wizytacji Zakładu Karnego w K – k. 45-47) --- STRONA 8 --- 7 W Zakładzie Karnym w W. toalety były wyodrębnione murowanymi ścianami od reszty celi. Zakład Karny miał wyposażenie kwaterunkowe zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powód korzystał z opieki lekarskiej i z zajęć dodatkowych. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, okoliczności bezsporne) Zakład Karny w K. jest typu półotwartego. Cele są otwarte przez całą dobę, a osadzeni mogą swobodnie poruszać się po oddziale i polu spacerowym. Osadzeni mogą korzystać z gry w siatkówkę i tenisa stołowego. Ponadto jednostka penitencjarna dysponuje świetlicą, biblioteką, radio, magnetofonem oraz telewizją dostępną przez całą dobę. Ponadto skazani mogą korzystać z basenu, wycieczek rowerowych, grać w piłkę nożną i bowling. Zakład Karny zapewniał opiekę medyczną skazanym. Powód korzystał z zajęć dodatkowych. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, okoliczności bezsporne) W Zakładzie Karnym w K. kącik sanitarny nie był oddzielony od reszty celi. Zakład Karny ma wyposażenie kwaterunkowe zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powód korzystał z biblioteki, grał w siatkówkę. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v, okoliczności bezsporne) Zakład Karny we W. ma wyposażenie kwaterunkowe zgodnie z obowiązującymi przepisami. Kącik sanitarny nie był oddzielony od reszty celi. Powód nie korzystał z zajęć dodatkowych. (dowód: zeznania powoda – k. 180v-181v) Wszystkie pozwane jednostki penitencjarne zapewniały odpowiednie warunki higieniczne, dostęp do świadczeń zdrowotnych, udział w zajęciach kulturalno-oświatowych i sportowych oraz pełnowartościowe wyżywienie, a także odpowiedni sprzęt kwaterunkowy. (dowód: okoliczności bezsporne) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania świadków R. H. (k. 204v- 205) i R. C. (k. 194v) oraz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a także częściowo o zeznania powoda P. K. (k. 180v-181v). Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda P. K. (k. 180v-181v) w części. Nie jest wiarygodna z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego okoliczność, że powód, który uczestniczył w buncie więźniów w Zakładzie Karnym w G i W, obawiał się zgłaszać skargi na warunki odbywania kary pozbawienia wolności z powodu rzekomego represjonowania osób skarżących się. W związku z tym nie zasługują na wiarę także zeznania dotyczące pleśni, lodu i mnóstwa insektów w Zakładzie Karnym w K., gdyż w przypadku takich warunków powód zgłosiłby skargę lub zbuntował się, tak jak to uczynił w Zakładzie Karnym --- STRONA 9 --- 8 w W, gdzie jedynym powodem buntu był tylko przepełnienie. Ponadto nieścisłe - z uwagi na upływ czasu i długotrwałość odbywania kary w różnych jednostkach penitencjarnych - są podawane przez powoda okresy przebywania w poszczególnych Zakładach Karnych. W pozostałym zakresie Sąd uznał zeznania powoda za wiarygodne. Sąd zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należało odnieść się do kwestii usta lenia państwowej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, jako legitymowanej do występowania w niniejszym procesie (art. 29 k.p.c.). Sąd uznał, że pozwany Zakład Karny w K . , w W . , w K . , we W . , w K . i w K . są właściwą statio fisci Skarbu Państwa, gdyż w tych jednostkach powód odbywał karę pozbawienia wolności. Ponadto Sąd wydając postanowienie z dnia 8 stycznia 2010 r. (k. 148 - 149) oddalające wniosek Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego w Warszawie wyczerpującą uzasadnił kwestię prawidłowości określenia jednostek organizacyjnych Skarbu Państwa. Bezspornym w przedmiotowej sprawie był fakt odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda w pozwanych sześciu jednost kach penitencjarnych i to w warunkach przeludnienia, tj. w celach, gdzie na jednego skazanego przypada mniej niż 3 m 2 powierzchni. W ocenie powoda powyższe warunki odbywania kary pozbawienia wolności były źródłem naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności oraz prawa do humanitarnego odbywania kary. Zgodnie z treścią art. 23 k.c., dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkan ia, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego. W razie naruszenia dóbr osobistych podmiot ten, którego dobro osobiste zostało naruszone, może żądać, w oparciu o art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § l zd. 3 k.c., m. in. zadośćuczynienia pieniężnego. Z art. 24 § l k.c. wynika jednoznacznie, iż ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym, przy czym bezprawność należy rozumieć jako każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, z porządkiem prawnym lub zasadami współżycia społecznego (zob. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2003 r., I CKN 480/01, LEX nr 137619). --- STRONA 10 --- 9 Przepis art. 24 § 1 k.c. rozkłada ciężar dowodu w ten sposób, że na powoda nakłada obowiązek udowodnienia, że pozwany naruszył jego dobra osobiste, na pozwanym zaś ciąży obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne (zob. m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19.10.2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202). Przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydującego znaczenia nie ma subiektywne odczucie osoby, jej indywidualne wartości uczuć i stanu psychicznego, ale to, jaką reakcję wywołuje naruszenie w społeczeństwie. Należy przy tym ustalić, czy dane zachowanie, biorąc pod uwagę przeciętne reakcje ludzkie, mogły obiektywnie stać się podstawą do negatywnych odczuć po stronie pokrzywdzonego (zob. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.10.2001 r., V CKN 195/01, LEX nr 53107; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 19.10.2005 r., I ACa 353/05, LEX nr 175202). Podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia, którego ewentualna zasadność wyłączałaby odpowiedzialność cywilną pozwanego, niezależnie od kwestii zasadności powództwa, zobligowało Sąd do rozpatrzenia tego zarzutu w pierwszej kolejności. Zgodnie z panującym w doktrynie i judykaturze poglądem naruszenie dobra osobistego zawinionym działaniem lub zaniechaniem kwalifikowane jest bowiem jako czyn niedozwolony (por. min. postanowienie Sądu Najw yższego z dnia 28.06.1989 r., I CZ 170/89, LEX 8977). Za tego rodzaju stanowiskiem przemawia również fakt umiejscowienia art. 448 k.c., powiązanego z art. 24 k.c., wśród przepisów traktujących o czynach niedozwolonych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dn.19.0 1.2007r. III CSK 358/08, LEX 277289). Powyższe rozważania prowadzą do wniosku , że do określenia okresu przedawnienia wynikających z tego tytułu roszczeń należy stosować dyspozycję art. 442 § 1 k.c. w zakresie roszczeń, których okres przedawnienia upłynął p rzed dniem 10 sierpnia 2007 r., a po tej dacie art. 442 1 § 3 k.c., na podstawie art. 3 ustawy z dnia 6 lutego 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz.U. z 2007 r., nr 80, poz. 538). Zarówno wcześniejsza i aktualna regulacja przewiduje trzyletni termin przedawnienia od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obwiązanej do jej naprawienia oraz 10 lat od wystąpienia szkody. Powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym w K. w ustalonych w stanie faktycznym okresach czasu, przy czym datą ostatecznego opuszczenia - w okresie objętym powództwem - przez powoda tej jednostki był dzień 5 stycznia 2000 r. Z uwagi na okoliczność, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności, z którymi powód wiąże dochodzone roszczenie, istniały przez cały czas jego pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej, roszczenie powoda stało się wymagalne za najpóźniejszy okres w dniu 5 --- STRONA 11 --- 10 stycznia 2000 r. (art. 120 § 1 k.c.), a trzyletni termin jego przedawnienia upłynął z dniem 5 stycznia 2003 r. Natomiast w Zakładzie Karnym w K. powód odbywał karę pozbawienia wolności przez okres 2 lat w początku lat dziewięćdziesiątych XX w., a zatem trzyletni okres przedawnienia upłynął już w latach dziewięćdziesiątych XX w. W Zakładzie Karnym w K. powód odbywał karę pozbawienia wolności, a tę jednostkę penitencjarną opuścił ostatecznie w dniu 3 grudnia 2004 r. Zatem trzyletni termin przedawnienia upłynął z dniem 3 grudnia 2007 r. Powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K., który ostatecznie opuścił w dniu 6 grudnia 2005 r., a więc termin przedawnienia upłynął z dniem 6 grudnia 2008 r. Powód P. K. w Zakładzie Karnym we W. odbywał karę pozbawienia wolności do dnia 14 stycznia 2004 r., a zatem z dniem 14 stycznia 2007 r. upłynął termin przedawnienia. Natomiast w Zakładzie Karnym w W. powód odbywał karę pozbawienia wolności do dnia 11 sierpnia 2004 r., w którym opuścił wymienioną jednostkę organizacyjną. W związku z tym termin przedawnienia upłynął z dniem 11 sierpnia 2007 r. Tymczasem powód wniósł pozew w dniu 6 lipca 2009 r., a więc po upływie terminu przedawnienia. Podsumowując do roszczeń przeciwko Zakładowi Karnemu w K. i w W. Sąd zastosował art. 442 1 § 3 k.c., a do roszczeń przeciwko pozostałym Zakładom Karnym art. 442 § 1 k.c. Niezależn ie od powyższego należy stwierdzić, że również merytoryczne rozpoznanie sprawy nie dało podstaw do uwzględnienia powództwa powoda. Zgodnie z art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m 2 , cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Jednakże w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor jednostki penitencjarnej może umieścić osadzonych na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m 2 powiadamiając o tym bezzwłocznie sędziego penitencjarnego. Uregulowanie to zostało uznane za niezgodne z Konstytucją w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. w sprawie o sygn. akt SK 25/07 (Dz. U. Nr 96, poz. 620), który wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 5 czerwca 2008 r., jednak stracił moc obowiązującą dopiero z dniem 6 grudnia 2009 r. --- STRONA 12 --- 11 Szczególnie uzasadnionym przypadkiem, o którym mowa w cyt. wyżej przepisie, było przeludnienie w pozwanych Zakładach Karnych (jak i innych jednostek penitencjarnych), które miało miejsce m.in. w okresie przebywania w nim powoda, a które zostało spowodowane mającym w tym czasie miejsca wzrostem przestępczości i wykrywalności przestępstw. Tym samym należy uznać, że administracja pozwanych Zakładów Karnych upoważniona była do podjęcia decyzji o czasowym umieszczeniu powoda w celach, w których powierzchnia na jednego skazanego jest niższa od 3 m 2 . Ponadto administracje pozwanych jednostek penitencjarnych stosowały system rotacyjny w zakwaterowywaniu osadzonych i co jakiś czas umieszczała ich w celach zgodnych z wymogami. Tym samym administracje utrzymywały tymczasowy charakter przeludnienia i minimalizowały związane z tym dolegliwości. Sąd ustalił, że w Zakładzie Karnym w W. powód miał do dyspozycji od 2,30 m 2 do 2,32 m 2 . Nie ustalono jaką powierzchnią dysponował powód w pozostałych zakładach karnych, gdyż wówczas nie prowadzono szczegółowej ewidencji, ile osób, w jakim czasie przebywało w celi o ustalonej powierzchni. Dodać należy, że za każdym razem, gdy następowało przeludnienie, administracja pozwanych jednostek penitencjarnych powiadamiała o tym sędziego penitencjarnego. Uwzględniając te okoliczności, należy uznać, że działaniu pozwanego nie można przypisać znamiona bezprawności, koniecznego do przypisania mu odpowiedzialności za ten czyn. Szczegółowe wyposażenie cel mieszkalnych jest uregulowane rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 sierpnia 2003 r. w sprawie regulaminu organizacyjno – porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. z 2003 r., nr 152, poz. 1493), zgodnie z którym cela mieszkalna powinna być wyposażona w łóżko dla skazanego, odpowiednią do liczby skazanych ilość stołów, szafek i taboretów oraz środków utrzymania czystości w celi. Urządzenia sanitarne winny być usytuowane w sposób zapewniający ich niekrępujące użytkowanie. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2003 r., nr 186, poz. 1820) reguluje wyposażenie cel i stan techniczny tego wyposażenia. Wskazane przepisy określają ilość i czas przez jaki użytkowane są konkretne przedmioty stanowiące wyposażenie cel i służące osadzonym. Odnośnie warunków sanitarnych panujących w Zakładzie Karnym w K., a zwłaszcza sposobu wydzielania kącika sanitarnego od reszty pomieszczenia celi to należy uwzględnić konstrukcję architektoniczną poznanej jednostki organizacyjnej i jej zabytkowy charakter. Kąciki sanitarne nie były odrębnymi pomieszczeniami i w czasie objętym pozwem nie były oddzielone parawanem, a obecnie już zamontowano parawany. W czasie osadzenia powoda --- STRONA 13 --- 12 stare urządzenia sanitarne jeszcze nie zostały wymienione na nowe, co aktualnie już uczyniono. Pozostałe warunki sanitarne określone w art. 111 § 1 k.k.w. również zostały spełnione, gdyż Zakład Karny w K.dostarczył zgodnie z przepisem wymaganą pościel oraz środki do utrzymania higieny. Ustalenia Sądu jednoznacznie wskazują, że środki czystości kącika sanitarnego dostarczano w ilości zgodnej z przepisami. Należy podkreślić, że kwestionowana przez powoda dostępność do ciepłej wody tylko raz w tygodniu jest zgodna z przepisami (§ 30 ust 3 cytowanego rozporządzenia w sprawie regulaminu ...). Podobne warunki jak w Zakładzie Karnym w K. łącznie z brakiem oddzielenia toalety od reszty celi znajdowały się w Zakładzie Karnym we W. i w K.. Natomiast w Zakładzie Karnym w W. i w K. toaleta była oddzielona murowaną ścianą. Rozpoznając żądanie powoda należy mieć na uwadze realia społeczno-gospodarcze występujące w Polsce. Sąd ma na uwadze okoliczności, że sytuacja lokalowa wielu rodzin w Polsce, zajmujących mieszkania komunalne, czy socjalne jest gorsza pod względem metrażu, stanu technicznego budynków i dostępu do mediów, od tej, w jakiej powód odbywa karę pozbawienia wolności. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że powód popełniając przestępstwa przyczynił się do występowania niekorzystnych dla siebie okoliczności odbywania kary. Świadomość społeczna przepełnienia w polskich więzieniach jest powszechna, a zatem powód popełniając przestępstwo musiał liczyć się z wymierzeniem kary, którą będzie odbywał w takich warunkach. Należy także rozważyć, czy powód domagając się ochrony prawnej swojego dobra osobistego w postaci godności i intymności sam postępuje sprzecznie z zasadami współżycia społecznego. Powód wymaga bowiem szacunku dla swoich dóbr osobistych, a tymczasem sam nie dba o zachowanie tych dóbr względem innych osób. Takie postępowanie może uzasadniać odmowę udzielenia poszkodowanemu pomocy prawnej na podstawie art. 5 k.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1993 r. sygn. I ACr 604/93 opublikowanego w Wokandzie z 1994 r., nr 5, poz. 42). Kolejny zarzut powoda odnośnie zawilgocenia celi w Zakładzie Karnym w K. wynikających w przeważającej ilości z zalewania cel przez osadzonych są na bieżąco usuwane poprzez malowanie cel mieszkalnych. Sąd ustalił także, że w celach nie występowały szkodniki. Należy bowiem podkreślić, że podnoszone przez powoda w zarzutach naruszenia dóbr osobistych muszą występować obiektywnie, a nie wystarczy subiektywne przekonanie powoda. Sąd uznał, że budynek Zakładu Karnego w K. ze względu na jego zabytkowy charakter nie jest funkcjonalny i stwarza uciążliwe warunki dla osadzonych, ale warunki te nie naruszają godności ludzkiej osadzonych. --- STRONA 14 --- 13 Powód nie wykazał, że w pozostałych pozwanych jednostkach penitencjarnych występowały uchybienia odnośnie warunków technicznych i sanitarnych pomieszczeń. Pozwane Zakłady Karne zapewniały osadzonym możliwość uczestnictwa w zajęciach kulturalno – oświatowych i sportowych, z której powód zgodnie z swoim wyborem korzystał. Powód zgodnie z poczynionymi ustaleniami korzystał w poszczególnych Zakładach Karnych z oferty biblioteki. Ponadto P.K. korzystał z oferty sportowej. Podsumowując panujący w pozwanych zakładach karnych dyskomfort jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności (dodatkowo spotęgowany w K. zabytkowym charakterem budynku), z którym powód powinien się liczyć popełniając przestępstwo, a występujące przeludnienie w celach, w których powód przebywał nie wykraczało poza granice, które mogłyby stanowić o naruszeniu godności, czci powoda. Także pozostałe zarzuty powoda okazały się bezzasadne. Reasumując roszczenia powoda są w całości przedawnione, a ponadto bezzasadne, co sprawiło, że Sąd oddalił w całości powództwo. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. nie obciążając powoda P. K., który w całości przegrał sprawę, kosztami postępowania nawet w części. Takie rozstrzygnięcie Sądu wynika z okoliczności, że P. K. został zwolniony w całości od kosztów sądowych, przez wiele lat odbywał karę pozbawienia wolności, a ponadto nie osiąga żadnych dochodów, nie ma nikogo prowadzącego z nim wspólne gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku. W związku z tym zasądzenie od powoda kosztów sądowych chociażby w części byłoby niecelowe i sprzeczne z zasadami słuszności.