Wyrok I C 1143/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I W

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1143/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący : p.o. Sędziego Sądu Okręgowego Paweł Barański Protokolant : staż. Monika Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2011 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa K. P. przeciwko D. M.- O. o ochronę dóbr osobistych 1. oddala powództwo; 2. zasądza od K. P. na rzecz D. M. – O. kwotę 377 zł (trzysta siedemdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- UZASADNIENIE Pozwem z dnia 19 sierpnia 2011 roku K. P. wniosła o zasądzenie od D.M. kwoty 2.000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu pozwanej do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia oraz kosztów postępowania. Na uzasadnienie zgłoszonego żądania powódka wskazała, że pozwana naruszyła jej dobro osobiste, jakim jest prawo do wizerunku, umieszczając zdjęcie powódki na ulotce reklamowej bez jej zgody. Jako podstawę prawną zgłoszonego żądania powódka wskazała art. 23 kc oraz art. 81 i 83 prawa autorskiego w zw. z art. 78 ust. 1 prawa autorskiego. Uzasadniając wysokość dochodzonego zadośćuczynienia wskazała, że wzięła pod uwagę rodzaj naruszonego dobra, charakter i stopień nasilenia ujemnych przeżyć psychicznych spowodowanych naruszeniem, czas trwania naruszenia, stopień winy pozwanej, cel który zamierzała osiągnąć oraz korzyść, jaką w związku z naruszającym dobra osobiste działaniem pozwana osiągnęła. (pozew – k. 2 – 3) W odpowiedzi na pozew z dnia 15 września 2011 roku pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasadzenie na jej rzecz kosztów procesu. D. M. wskazała, że kwestionuje roszczenie powódki, co do zasady i co do wysokości. Pozwana podała, że jej działanie nie miało charakteru bezprawnego, gdyż powódka wyraziła zgodę na utrwalenie jej wizerunku na ulotce reklamowej oraz na rozpowszechnianie tej ulotki. Tym samym spełniony został wymóg art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. (odpowiedź na pozew – k. 10 – 11) Na rozprawie w dniu 25 listopada 2011 roku pełnomocnik powódki poparł powództwo, zaproponował ugodowe zakończenie sporu, poprzez zapłatę na rzecz powódki kwoty 600 zł. Pełnomocnik pozwanej wniósł o oddalenie powództwa oświadczając, że pozwana nie widzi możliwości zawarcia ugody. Pozwana poinformowała, że nosi dwa nazwiska – M.– O. (protokół rozprawy z dnia 25 listopada 2011 roku – k. 25,32) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: D. M. – O. prowadzi pasmanterie w kilku punktach Ł.: przy ul. (…), w Galerii (…), M. i Porcie Ł. K. P. zatrudniona była w firmie pozwanej od września 2010 roku, pracowała w pasmanterii przy ul. (…). (dowód: ulotka reklamowa – k. 7, zeznania świadka G. K. – k. 26, zeznania powódki K. P.– k. 31) --- STRONA 3 --- D. M. – O. a chcąc ożywić wizerunek firmy oraz spowodować, by klienci kojarzyli prowadzone przez nią punkty pasmanteryjne z twarzami pracujących w nich osób postanowiła przygotować ulotki reklamowe, na których umieszczone będą zdjęcia pracowników. Pozwana poinformowała osobiście G. K. pracującą w punkcie w Manufakturze (…), że planuje zorganizować sesję zdjęciową z udziałem pracowników celem wykonania zdjęć, które miały zostać zamieszczone na ulotkach reklamowych. (dowód: zeznania świadka G. K. – k. 26 – 27) D. M. – O. zadzwoniła do punktu przy ul. (…) i poinformowała pracującą tam T. S. o tym, iż zamierza przyjechać do pasmanterii z fotografem celem zrobienia zdjęć, które będą zamieszczone na ulotce reklamowej. Prosiła, by pracownicy zadbali o swój ogólny wizerunek, uzupełnili braki na półkach z włóczkami, ponieważ puste miejsca nie będą dobrze wyglądały na zdjęciach. Po skończonej rozmowie z pozwaną T. S. powiedziała powódce o tym, że będą robione zdjęcia. (dowód: zeznania świadka T. S. – k. 28, zeznania pozwanej D. M. – O. – k. 32) Pozwana poinformowała pracowników, że udział w sesji zdjęciowej będzie nieodpłatny, tzn. że nie otrzymają z tego tytułu żadnych pieniędzy. Część pracowników – miedzy innymi T.S. pracująca z powódką w punkcie przy ul. (…) oraz J. C. pracująca z G. K. w punkcie w Manufakturze (…), odmówiły udziału w sesji. Nie poniosły one żadnych negatywnych konsekwencji w związku z podjętą decyzją, do chwili obecnej pracują u pozwanej. T. S. nie chciała wziąć udziału w sesji zdjęciowej uważając, że jest niefotogeniczna. (dowód: zeznania świadka G. K. – k. 26 – 27, zeznania świadka T. S. – k. 28, zeznania świadka M. B. – k. 29, zeznania pozwanej D. M. – O. – k. 33) Pozwana nie zawierała z pracownikami na piśmie umów regulujących ich udział w sesji zdjęciowej i wykorzystanie zdjęć na ulotkach reklamowych. Pracownicy mieli świadomość, że liczba ulotek będzie duża i że będą one rozpowszechniane w każdym z czterech punktów prowadzonych przez pozwaną. (dowód: zeznania świadka G. K.– k. 26 – 27, zeznania pozwanej D. M. – O. – k.32- 34) G. K. miała stały kontakt z pracownikami pozwanej zatrudnionymi w innych pasmanteriach, z K. P. kontaktowała się codziennie, bądź raz na dwa dni. Kobiety rozmawiały między innymi o planowanej sesji zdjęciowej, żartowały, że może ulotki z ich wizerunkiem trafią w ręce odpowiedniej osoby i zrobią one karierę. Powódka nie wyrażała niezadowolenia w związku z planowaną sesją zdjęciową. (dowód: zeznania świadka G. K. – k. 26 - 27) D. M. – O. po kilku dniach od rozmowy telefonicznej z T. S. przyjechała do punktu pasmanteryjnego przy ul. (…) z fotografem M.B. celem zrobienia zdjęć. T. S. ponownie odmówiła udziału w sesji zdjęciowej. Pozwana zwróciła się wówczas do powódki, która zgodziła się na zrobienie jej zdjęć. Pozwana poinformowała pracownicę, jaki jest cel robienia zdjęć oraz o tym, że za udział w --- STRONA 4 --- sesji zdjęciowej, ani za wykorzystanie wizerunku nie uzyska dodatkowego wynagrodzenia. Powódka uśmiechnęła się na te słowa. (dowód: zeznania świadka T. S. – k. 28, zeznania pozwanej D. M. – O. – k. 32 – k. 33) K. P. wraz z fotografem wybrała odpowiednie miejsce do zrobienia zdjęć. Powódka czynnie uczestniczyła w sesji, zaproponowała ustawienie stojaka z mulinami, tak by ładnie wyglądał na fotografii. M. B. pokazywał powódce w aparacie wykonane zdjęcia. K. P. nie prosiła o skasowanie któregokolwiek ze zdjęć. Powódka nie wybierała, które ze zrobionych jej zdjęć znajdzie się na ulotce. Wyboru dokonał fotograf. Gotowe ulotki podobały się powódce. (dowód: zeznania świadka T. S. – k. 28, zeznania świadka M. B. – k. 29, zeznania pozwanej D. M. – O. – k. 33) Wszyscy pracownicy zatrudnieni w pasmanteriach prowadzonych przez pozwaną, w tym K. P., rozpowszechniali ulotki reklamowe, podawali je bezpośrednio klientom lub wkładali je do torebek z zakupami. (dowód: zeznania świadka G. K.– k. 26 – 27, zeznania świadka T. S. – k. 28) Ani podczas sesji zdjęciowej, ani rozdając ulotki powódka nie wyrażała niezadowolenia z powodu umieszczenia jej wizerunku na zdjęciu, nie formułowała w związku z tym żadnych roszczeń. (dowód: zeznania pozwanej D. M. – O. – k. 33) Powódka nigdy nie mówiła współpracownikom, że oczekuje pieniędzy za umieszczenie jej zdjęć na ulotkach przygotowywanych przez pozwaną. (dowód: zeznania świadka T. S. – k. 28) Ulotki z wizerunkiem powódki przestały być rozpowszechniane kiedy K. P. przestała pracować dla pozwanej i podjęła pracę w konkurencyjnej firmie. D. M. – O. rozwiązała z powódką umowę o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z uwagi na porzucenie pracy przez powódkę – powódka przestała przychodzić do pracy. Między stronami toczą się spory sądowe, co do sposobu rozwiązania umowy o pracę. (dowód: zeznania pozwanej D. M. – O. – k. 33) Sąd uznał za wiarygodny zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci dowodów z dokumentów, zeznań pozwanej D. M. – O. oraz zeznań świadków G. K., T. S. i M.B. i oparł się na nim dokonując ustaleń faktycznych. Wiarygodne częściowo są też zeznania powódki. Niewiarygodne są w ocenie Sądu zeznania powódki K. P. w części, w której zeznała, że nie miała wpływu na to, czy będzie na zdjęciach robionych w pasmanterii celem zamieszczenia ich na ulotce reklamowej. Zeznania powódki w tym zakresie są sprzeczne z zeznaniami przesłuchanych w sprawie świadków oraz pozwanej, z których wynika, że pozwana żadnego z pracowników nie zmuszała do udziału w sesji zdjęciowej, żaden z pracowników nie poniósł negatywnych konsekwencji --- STRONA 5 --- w związku z odmową pozowania do zdjęć. Zdaniem Sądu K.P. dobrowolnie wzięła udział w sesji zdjęciowej mając świadomość, jakie będzie przeznaczenie zdjęć. Istotnym jest, że czynnie uczestniczyła w sesji pozując do zdjęć, ustawiając stojak z mulinami. Powódka zresztą przyznała, że nie powiedziała wprost, iż nie życzy sobie, by robiono jej zdjęcia. Podnosiła jedynie, że formalnie nie wyraziła zgody na utrwalenie i rozpowszechnianie jej wizerunku. Z uwagi na sprzeczność z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym Sąd odmówił wiary zeznaniom powódki w części, w której stwierdziła, że dopiero w dniu sesji dowiedziała się o pomyśle pozwanej. Z zeznań G. K. jednoznacznie wynika, że pracownice punktów pasmanteryjnych już wcześniej rozmawiały ze sobą o planowanej sesji, żartowały na ten temat. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo jest bezzasadne i podlega oddaleniu w całości. Powódka nie wykazała, że spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 24 kc w zw. z art. 448 kc, czy też z art. 81 i 83 w zw. z art. 78 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 06.90.631), uzasadniające zasadzenie na jej rzecz od D. M. – O. kwoty 2.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, jakiej miała doznać na skutek naruszenia przez pozwaną jej dobra osobistego w postaci wizerunku. Stosownie do treści art. 24 § 1 kc ten, czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem może żądać zaniechania tego działania chyba, że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Zgodnie z art. 448 kc w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 23 kc stanowiący, iż dobra osobiste pozostają pod ochroną prawa cywilnego, nie zawiera zamkniętego katalogu tych dóbr. Zalicza do nich w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swobodę sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnicę korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukową, artystyczną i wynalazczą. O tym, czy w konkretnym wypadku doszło do naruszenia dóbr osobistych decydują nie subiektywne odczucia osoby żądającej ochrony, ale to jaką reakcję wywołało to naruszenie w społeczeństwie. Toteż przy ocenie, czy doszło do naruszenia dobra, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie należy brać pod uwagę całokształt okoliczności danej sprawy i stosować kryteria obiektywne. --- STRONA 6 --- Przesłanką warunkującą zarówno roszczenie zmierzające do usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych, jak i roszczenie o zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc jest ustalenie, że dobro osobiste zostało naruszone działaniem bezprawnym. Przesłanka bezprawności w prawie cywilnym ujmowana jest szeroko. Przepis art. 24 kc nie definiuje pojęcia bezprawności. Przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a nawet z porządkiem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 19.10.1989 r II CR 419/89 OSP 11-12/90 poz. 377 wyjaśnił, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je oraz, że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się działanie w ramach porządku prawnego tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego, działanie w obronie uzasadnionego interesu.” Dla uchylenia więc odpowiedzialności konieczne jest stwierdzenie przesłanek wyłączających bezprawność. W toku postępowania o ochronę dóbr osobistych dowód, że dobro osobiste zostało naruszone lub zagrożone, ciąży na osobie poszukującej ochrony prawnej, czyli na powodzie. Art. 24 § 1 kc wprowadza zasadę domniemania bezprawności i to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności usprawiedliwiających to działanie, a więc wyłączających bezprawność. Brak bezprawności działania nie oznacza wprawdzie braku zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego, niemniej jednak wyłącza odpowiedzialność tego, kto wykazał, że nie działał bezprawnie. D. M. – O. umieściła zdjęcie pozwanej na ulotce reklamowej swojej firmy, jednak jej działanie nie było bezprawne. K.P. wzięła udział w sesji zdjęciowej w miejscu pracy mając świadomość celu, do jakiego będą służyły zrobione jej zdjęcia. Powódka rozmawiała o planowanej przez pracodawcę sesji z G. K. Kobiety żartowały między sobą, że ulotki z ich wizerunkiem trafią w ręce odpowiedniej osoby i one zrobią karierę. Powódka nie wyrażała niezadowolenia w związku z planowaną sesją zdjęciową. K. P. przyznała, że nigdy nie powiedziała, iż nie życzy sobie, by robiono jej zdjęcia. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana nie zmuszała żadnej z pracownic do udziału w sesji. G. K. i T.S., które odmówiły pozowania do zdjęć nie poniosły z tego tytułu żadnych negatywnych konsekwencji, nadal pracują w firmie pozwanej. K. P. czynnie uczestniczyła w sesji zdjęciowej, wspólnie z fotografem wybrała miejsce, w którym zdjęcie zostało zrobione, ustawiła stojak z mulinami w taki sposób, by dobrze wyglądał na zdjęciu. Istotnym jest, że wszyscy pracownicy zatrudnieni w pasmanteriach prowadzonych przez pozwaną, w tym K. P. - rozpowszechniali ulotki reklamowe. Rozdając ulotki powódka nie wyrażała niezadowolenia z powodu umieszczenia jej wizerunku na zdjęciu, nie formułowała w związku z tym żadnych roszczeń, nigdy nie mówiła współpracownikom, że oczekuje pieniędzy za umieszczenie jej zdjęć na ulotkach przygotowywanych przez pozwaną. K. P. dopiero po tym, jak została zwolniona z pracy stwierdziła, że działanie D.M.– O. --- STRONA 7 --- było bezprawne. Pozwana po tym, jak powódka przestała u niej pracować zaprzestała rozpowszechniania ulotek z jej wizerunkiem. Mając powyższe okoliczności na względzie Sąd stanął na stanowisku, że brak jest podstaw do uwzględnienia roszczeń powódki na podstawie art. 24 kc w zw. z art. 448 kc. Z uwagi na to, że uprawnienia mające na celu ochronę dóbr osobistych wynikające z kodeksu cywilnego nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym (art. 24 § 3 kc), Sąd zobowiązany był rozważyć zasadność żądania sformułowanego w pozwie również w świetle przepisów ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 06.90.631). Zgodnie z art. 81 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie. Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych oraz osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Stosownie do art. 83 ustawy o prawie autorskim do roszczeń w przypadku rozpowszechniania wizerunku osoby na nim przedstawionej stosuje się odpowiednio przepis art. 78 ust. 1 omawianej ustawy, zgodnie z którym twórca, którego autorskie prawa osobiste zostały zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub - na żądanie twórcy - zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny. Przepisy art. 81 i 83 ustawy o prawie autorskim chronią wyłączną kompetencję osoby portretowanej do decydowania o rozpowszechnianiu jej wizerunku. Dobrem chronionym jest autonomia każdej osoby w zakresie swobodnego rozstrzygania, czy i w jakich okolicznościach jej wizerunek może być rozpowszechniony. Bezprawność działania, zgodnie z art. 81 ust. 1, wyłącza zgoda uprawnionego. To pozwany ma obowiązek wykazać, że uzyskał zgodę uprawnionego na rozpowszechnianie jego wizerunku w oznaczonych warunkach. Zgody na publikację wizerunku nie domniemywa się, jednak art. 81 ust. 1 prawa autorskiego nie wymaga, aby zgoda ta wyrażona została w formie pisemnej. Jej udzielenie może nastąpić w każdej formie, a ustalenie faktu wyrażenia zgody na publikację wizerunku może nastąpić przy użyciu wszelkich środków dowodowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2009 roku, VI ACa 5/09, Monitor Prawniczy 2011/5/278). --- STRONA 8 --- Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej Sąd stanął na stanowisku, że działanie pozwanej w postaci umieszczenia wizerunku powódki na ulotce reklamowej nie było bezprawne. K. P. wyraziła zgodę na udział w sesji zdjęciowej w miejscu pracy mając świadomość celu, do jakiego będą służyły zrobione jej zdjęcia, aktywnie uczestniczyła w sesji, a następnie sama rozpowszechniała ulotki. Zgoda powódki na udział w sesji zdjęciowej i rozpowszechnianie ulotek z jej wizerunkiem wyłącza bezprawność działania pozwanej. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc, zasądzając od K. P. na rzecz D. M. – O. kwotę 377 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w tym kwotę 17 złotych tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika pozwanej Sąd ustalił na podstawie § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. 02.163.1349).