Postanowienie I C 1140/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy we Wrocławi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1140/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział I Cywilny w składzie następującym : Przewodniczący SSO Radosław Nawrocki Protokolant Piotr Józwik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. we Wrocławiu sprawy z powództwa R. P. (1) przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego (...) we W. reprezentowanemu przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej o zapłatę I. oddala powództwo; II. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej 3.600 zł kosztów procesu. Sygn. akt I C 1140/16 UZASADNIENIE Powód R. P. (1) – po sprecyzowaniu żądania pismem z dnia 4 maja 2016 r. - domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego (...) we W. na jego rzecz kwoty 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty oraz kwoty 50.000 zł na wskazany przez niego cel społeczny - Fundację (...) (...)”. Uzasadniając swoje roszczenie powód wskazał, że od dnia 23 maja 2002 r. odbywa karę 25 lat pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 148 § 2 k.k., w tym od 10 stycznia 2013 r. w zakładzie karnym typu półotwartego. Podniósł, że od grudnia 2008 r. jest doktorantem Wydziału Prawa (...) (...) im. (...) w L.. Wskazał, że w 2013 r. zmuszony był przerwać pracę nad doktoratem z uwagi na agresywną postawę dyrekcji i administracji penitencjarnej Zakładu Karnego (...) we W., która konsekwentnie odmawiała udzielenia mu przepustki. Konieczność uzyskania zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego powód uzasadniał potrzebą wykonania badań wymagających jego osobistej obecności na uczelni. Wskazał, że występował również z wnioskiem o wyrażenie zgody na korzystanie przez niego z prywatnego komputera oraz dostępu do niektórych witryn internetowych, jednakże otrzymał decyzje odmowne. Powód odebrał działania dyrektora i pracowników zakładu karnego, jako uwłaczające jego godności i poniżające, ponieważ wywoływały u niego uczucie strachu przed odwetem administracji więziennej, poczucie niższości. Powód wskazał na brzmienie art. 2 Protokołu nr (...) do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zgodnie z którym „Nikt nie może być pozbawiony prawa do nauki”. Wskazał, że prawo dostępu do edukacji na poziomie wyższym jest prawem o charakterze cywilnym. Powód kwestionował również, aby w czasie pobytu w pozwanym zakładzie karnym miał zapewnione odpowiednie warunki bytowe. Wskazywał na niedostateczne oświetlenie cel mieszkalnych uniemożliwiające czytanie i pisanie, jak również na osadzenie w celach niespełniających wymagań metrażu na jedną osobę. --- STRONA 2 --- W odpowiedzi na pozew z dnia 6 maja 2016 r. strona pozwana Skarb Państwa – Zakład Karny (...) we W. wniosła o oddalenie powództwa z powodu jego bezzasadności. Odnosząc się do zarzutu naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności, prawa do nauki, wskazała, że w dniu 14 lipca 2014 r. w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym w S., powód zwrócił się do dyrektora tamtejszej jednostki z wnioskiem o udzielenie pięciu dni przepustki w trybie art. 91 pkt 3 k.k.w. oraz art. 131 § 1 i 2 k.k.w., który w 18 lipca 2014 r. został rozpatrzony negatywnie z uwagi na negatywną prognozę kryminologiczno – społeczną, po uprzedniej negatywnej opinii komisji penitencjarnej. Prośbę swoją powód motywował potrzebą przeprowadzenia badań niezbędnych do pracy nad doktoratem. Z analogiczną prośbą powód zgłosił się do Dyrektora Zakładu Karnego (...) we W. w dniu 30 czerwca 2015 r. Podstawą decyzji odmownej stało się przekonanie, że powód – w razie przyznania przepustki, może zagrażać porządkowi prawnemu. Jak wskazała strona pozwana, wynikało to z zapisów ujętych w prognozie kryminologiczno-społecznej z dnia 18 lipca 2014 r., w której do czynników rokujących negatywnie zaliczono: długość orzeczonej kary, czas pozostały do końca kary (23 maja 2027 r.) oraz okoliczności popełnionego przestępstwa (powód dokonał zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem). Jak wskazała, u powoda stwierdzono również osobowość nieprawidłową o cechach aspołecznych oraz brak zdolności do przewidywania skutków własnego postępowania. W ocenie strony pozwanej brak wyrażenia zgody na konsultacje powoda poza zakładem karnym nie stanowi naruszenia prawa do nauki. Podkreśliła, że administracja jednostki stwarza powodowi warunki do kontynuowania przewodu doktorskiego. Umożliwiono mu przekazanie książek, gazet oraz artykułów naukowych. Działając przez przedstawiciela A. P. powód może zdobywać odpowiednie materiały do dalszego etapu rozprawy doktorskiej, a stosownej ich analizy dokonywać na terenie zakładu karnego. Negatywną decyzję w przedmiotowej sprawie powód zaskarżył do sądu penitencjarnego. Postanowieniem z dnia 24 listopada 2015 r. (sygn. akt V Pen 1050/15) Sąd Okręgowy we Wrocławiu V Wydział Penitencjarny postanowił uznać skargę powoda za bezzasadną. Dalej strona pozwana wskazała, że w dniu 27 lipca 2015 r. powód zwrócił się do Dyrektora Okręgowego SW we Wrocławiu z postulatem wycofania wszystkich swoich skarg na działalność Zakładu Karnego (...) we W. i zachowań funkcjonariuszy tej jednostki. Wobec takiego stanu rzeczy Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej we W. w dniu 30 lipca 2015 r. postanowił pozostawić bez rozpoznania skargi kierowane do Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej we W.. Jak wskazała, zarzutom agresywnej postawy dyrekcji i administracji penitencjarnej ZK (...) we W. przeczy analiza wniosków o udzielenie nagrody skazanemu – od dnia 1 stycznia 2013 r. powodowi udzielono 52 nagród w przeważającej części w formie zezwolenia na dłuższe widzenie, zezwolenia na widzenie w oddzielnym pomieszczeniu bez osoby dozorującej lub zezwolenia na dodatkowe widzenie. Jednocześnie powód był tylko jeden raz karany naganą za odmowę podjęcia pracy odpłatnej w dniu 3 września 2015 r. oraz wykonania polecenia. Odnosząc się do zarzutu, iż powód w celi mieszkalnej miał niewystarczające warunki do czytania wskazała, że cele mieszkalne, w których przebywał powód wyposażone były w sprzęt kwaterunkowy skompletowany według normy określonej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, przewidzianej dla cel mieszkalnych. W każdej celi znajdował się stolik, przy którym osadzeni mogli czytać lub pisać. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek braków czy usterek w celach mieszkalnych osadzeni mięli możliwość zgłoszenia takiego faktu oddziałowym pełniącym służbę w oddziale lub kwatermistrzowi oddziałowemu. Wszystkie braki i usterki były usuwane natychmiastowo przez służbę kwatermistrzowską po ich zgłoszeniu. Ponadto powód w godzinach 8-17 miał możliwość korzystania ze świetlicy znajdującej się w wyznaczonej części jego oddziału mieszkalnego. Cele miały zapewnione oświetlenie dzienne, dostosowane do przeznaczenia pomieszczenia i jego kształtu, a także oświetlenie światłem sztucznym, odpowiadające potrzebom użytkowym. W punktach świetlnych stosowano żarówki o odpowiedniej mocy (75-100 W). Ponadto strona pozwana wskazała, że w dniu 10 października 2014 r., z magazynu rzeczy własnych osadzonych, powodowi wydano lampkę L. do użytkowania w celi mieszkalnej (k. 63-70). Po przekazaniu sprawy przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia – Fabrycznej Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r., zarządzeniem z dnia 14 lipca 2016 r. zawiadomiono o toczącym się postępowaniu Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa i zobowiązano do złożenia odpowiedzi na pozew (k. 141). W odpowiedzi na pozew z dnia 17 sierpnia 2016 r. Prokuratoria Generalna zastępująca Skarb Państwa reprezentowany przez Dyrektora Zakładu Karnego (...) we W. wskazała, że podtrzymuje stanowisko zawarte w odpowiedzi na pozew z dnia 6 maja 2016 r. oraz wnosi o oddalenie powództwa także w zakresie rozszerzonego żądania pozwu, a zatem w zakresie żądania zasądzenia kwoty --- STRONA 3 --- 50.000 zł na rzecz Fundacji (...) (...)” oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na jej rzecz. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew dodatkowo wskazano, że powód wielokrotnie korzystał ze swoich uprawnień do zaskarżania decyzji administracji penitencjarnej do Sądu Penitencjarnego (m.in. w sprawie nie wyrażenia zgody na udzielenie przerwy w odbywaniu kary). Stanowisko powoda nie zostało jednak uznane za zasadne przez Sąd penitencjarny. Jak wskazała strona pozwana, Sąd cywilny nie może w niniejszej sprawie badać legalności, czy prawidłowości wykonywania kary pozbawienia wolności. Wobec powyższego zarzucono, że nie jest możliwe, aby jakiekolwiek zachowanie funkcjonariuszy Służby Więziennej było niezgodne z prawem, o ile Sąd Penitencjarny, czy sędzia penitencjarny nie orzeknie o takiej wadliwości. (k. 152-155). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 27 września 2005 r. w sprawie o sygn. akt III K 171/04, R. P. (1) został skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności, za czyn z art. 148 § 2 k.k. (zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem). Powód przebywał w Zakładzie Karnym (...) we W. w następujących okresach: od dnia 1 czerwca 2009 r. do dnia 11 marca 2014 r. oraz od dnia 1 lipca 2014 r. do dnia 11 lipca 2014 r. (w okresie od dnia 12 marca 2014 r. do dnia 3 lipca 2014 r. powód odbywał terapię antyalkoholową w Areszcie Śledczym K. w K.). Następnie od dnia 19 sierpnia 2014 r. powód ponownie został umieszczony w Zakładzie Karnym (...) we W., w tym od roku 2013 w warunkach zakładu karnego półotwartego. W okresie od dnia 19 sierpnia 2014 r. do dnia 20 sierpnia 2014 r. powód przebywał w celi (...) w pawilonie (...), w okresie od dnia 20 sierpnia 2014 r. do dnia 11 września 2014 r. w celi (...) w pawilonie(...), w okresie od dnia 11 września 2014 r. do dnia 12 września 2014 r. w celi (...) w pawilonie (...), w okresie od dnia 12 września 2014 r. do dnia 24 września 2014 r. w celi (...) w pawilonie(...), w okresie od dnia 24 września 2014 r. do dnia 1 października 2014 r. w celi (...) w pawilonie(...), w okresie od dnia 1 października 2014 r. do dnia 21 lipca 2015 r. w celi (...) w pawilonie (...), w okresie od dnia 21 lipca 2015 r. do dnia 25 sierpnia 2015 r. w celi (...) w pawilonie (...). Od dnia 25 sierpnia 2015 r. powód przebywa w celi (...) w pawilonie (...). W czasie osadzenia powód umieszczany był w celach pięcioosobowych, trzyosobowych i dwuosobowych. Dowód: 1. informacja ZK W. (...), k. 74-76, 2. przeglądarka historii rozmieszczenia, k. 77 3. zeznania powoda, e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 02:02:01-02:06:27, k. 258-259). W czasie pobytu w Zakładzie Karnym (...) we W. R. P. (1) przebywał w celach, w których na jednego osadzonego przypadała powierzchnia co najmniej 3 m 2 . Obecnie w Zakładzie Karnym (...) cele, w których są osadzani skazani, spełniają wymogi powierzchniowe. Wszystkie cele w czasie osadzenia powoda R. P. (1) wyposażone były w podstawowy, wymagany sprzęt kwaterunkowy przewidziany przez obowiązujące przepisy. Każda cela jest odpowiednio oświetlona, a zastosowane oświetlenie jest wystarczające i umożliwia czytanie. Dowód: zeznania świadków: K. Z., e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 01:04:19-01:14:45, nagranie k.260; C. G., , e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 01:17:32-01:23:04, nagranie k.260, E. M., , e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 01:36:32-01:53:18, nagranie k.260; przesłuchanie przedstawiciela strony pozwanej, e-protokół z rozprawy z dnia 23 lutego 2017 r., 00:02:55-01:13:39, nagranie k.322. Powód uzyskał zgodę Dyrektora Zakładu Karnego (...) na posiadanie i korzystanie w celi z własnej lampki ledowej. W dniu 10 października 2014 r. z magazynu rzeczy własnych osadzonych wydano powodowi lampkę L. do użytkowania w celi mieszkalnej. --- STRONA 4 --- Dowód: 1. karta rzeczy własnych powoda, k. 79 2. przesłuchanie przedstawiciela strony pozwanej, e-protokół z rozprawy z dnia 23 lutego 2017 r., 00:02:55-01:13:39, nagranie k.322. W Zakładzie Karnym (...) we W., w warunkach izolacji typu półotwartego, w jakiej powód odbywa karę pozbawienia wolności, skazani mają możliwość opuszczana cel mieszkalnych. Skazani mogą wychodzić na spacer, korzystać z biblioteki, uczestniczyć w zajęciach kulturalno – oświatowych, kołach zainteresowań, zajęciach sportowych, turniejach odbywających się na sali sportowej w świetlicy centralnej i na spacerniku. Powód działał w kółku teatralnym i brał udział w przedstawieniach teatralnych jako aktor w zakładzie karnym. Zarówno w świetlicy jak i w czytelni znajdują się stanowiska do czytania, wyposażone odpowiednio w stoliki, krzesła i oświetlenia punktowe. Świetlice czynne są w godzinach otwierania cel skazanych. Powód R. P. (1) w zakładzie karnym pełni funkcję świetlicowego. Powód miał nieograniczony dostęp zarówno do biblioteki, jak też czytelni i w każdym czasie mógł z niej korzystać, za wyjątkiem prowadzenia w bibliotece programu resocjalizacyjnego przez wychowawców, który jednakże trwa zazwyczaj około 1 godziny. Dowód: zeznania świadków: S. M. (1), e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 00:38:48-00:43:40, k. 254; A. L., e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 00:14:11-00:32:58, nagranie k.260). R. P. (1) ma wykształcenie wyższe. Decyzją Dyrektora Zakładu Karnego (...) we W. wyrażono zgodę na kontynuowanie przez powoda nauki w zakresie przygotowania i obrony pracy doktorskiej. Od grudnia 2008 r. powód pisze rozprawę doktorską pod tytułem „Problem prawomocności metodologicznej i statusu ontologicznego psychiatrii sądowej” pod opieką naukową prof. A. T.. (okoliczność bezsporna) Pełnomocnikiem powoda w sprawie doktoratu jest jego żona A. P.. Żona powoda dostarczała mu książki i inne materiały. Okresowo powód miał w celi mieszkalnej około 200 książek i materiałów niezbędnych do pisania pracy doktorskiej. W związku z wyrażeniem zgody na przygotowanie pracy doktorskiej administracja pozwanej jednostki penitencjarnej starała się w możliwie najszerszy sposób ułatwić powodowi dostęp do nauki i materiałów naukowych. Powodowi umożliwiono nieskrępowane korzystanie z literatury i książek, które dostarczane mu były z zewnątrz. Powód uzyskał dostęp do komputera, mógł korzystać z sieci internetowej. Umożliwiono mu także częste widzenia z żoną, które początkowo odbywały się w pokoju do widzeń przeznaczonym dla adwokatów, co stanowiło wyjątek. Powód spotykał się także na terenie zakładu karnego ze swoim promotorem i opiekunem pracy doktorskiej z (...) (...) L.. W większości przypadków wnioski powoda o udzielenie zgody na wniesienie na teren zakładu karnego materiałów biurowych i naukowych w celu pisania pracy doktorskiej były rozpatrzone pozytywnie. Dowód: 1. przesłuchanie powoda R. P. (1), e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 02:11:57-02:14:31, k. 259; 2. zeznania świadka A. L., e-protokół z rozprawy z dnia 4 stycznia 2017 r., 00:14:11-00:32:58, nagranie k.260 ) 3. akta osobowe – teczka osobopoznawcza część B. W piśmie z dnia 30 listopada 2009 r. powód wniósł o udzielenie mu zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego na czas pięciu dni bez asysty funkcjonariusza Służby Więziennej. W uzasadnieniu wskazał na konieczność przeprowadzenia badań bibliograficznych --- STRONA 5 --- w bibliotekach instytutowych oraz osobistego kontaktu z promotorem swojej pracy doktorskiej, co w ocenie powoda wypełnia przesłankę materialno-prawną z art. 141a § 1 k.k.w. – innych wypadków szczególnie ważnych dla skazanego. Zarządzeniem z dnia 19 stycznia 2010 r. w sprawie o sygn. akt V Pen 2497/09, Sędzia Penitencjarny Sądu Okręgowego we Wrocławiu odmówił skazanemu udzielenia przepustki z uwagi na niewypełnienie przesłanek z art. 141a § 1 k.k.w. Powód złożył skargę na powyższe zarządzenie w ustawowym terminie. Sąd Okręgowy we Wrocławiu V Wydział Penitencjarny w sprawie V Pen 191/10sk postanowieniem z dnia 19 lutego 2010 r. nie uwzględnił skargi skazanego i utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Dowód: 1. wniosek powoda z dnia 30 listopada 2009 r., k. 2 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12, 2. protokół posiedzenia z dnia 19 stycznia 2010 r., k. 8 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12, 3. postanowienie SO z dnia 19 lutego 2010 r., k. 17 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12). Zarządzeniem z dnia 14 września 2010 r. Sędzia Penitencjarny Sądu Okręgowego we Wrocławiu na skutek wniosku o udzielenie zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego z dnia 2 sierpnia 2010 r. ponownie odmówił udzielenia skazanemu przepustki. Na powyższe zarządzenie powód złożył w dniu 15 października 2010 r. skargę kwestionującą zasadność wydanej decyzji. Postanowieniem z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt V Pen 1930/10/sk, Sąd Okręgowy we Wrocławiu V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych utrzymał zaskarżone zarządzenie w mocy. Dowód: 1. protokół posiedzenia z dnia 14 września 2010 r., k. 32 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12, 2. protokół posiedzenia z dnia 26 października 2010 r., k. 32 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12). W dniu 14 lutego 2011 r. powód złożył kolejny wniosek w przedmiocie udzielenia mu przepustki. Zarządzeniem z dnia 1 marca 2011 r. Sędzia Peniterncjarny Sądu Okręgowego we Wrocławiu odmówił skazanemu udzielenia przepustki wskazując na brak przesłanek z art. 141a § 1 k.k.w. Przedmiotowe zarządzenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt V Pen 482/11. Dowód: 1. protokół posiedzenia z dnia 14 lutego 2011 r., k. 50 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12, 2. protokół posiedzenia z dnia 13 maja 2011 r., k. 79 akt sprawy o sygn. V Pen 189/12). W dniu 3 czerwca 2015 r. powód zwrócił się do Dyrektora Zakładu Karnego (...) we W. z wnioskiem o możliwość opuszczenia zakładu karnego na czas nieprzekraczający pięciu dni, celem przeprowadzenia badań i konsultacji w związku z planowanym przeprowadzeniem przewodu doktorskiego na Wydziale Prawa (...) (...) L.. Decyzją z dnia 17 czerwca 2015 r. Dyrektor odmówił udzielenia zezwolenia na opuszczenie przez R. P. (2) zakładu karnego. W uzasadnieniu wskazał, że wprawdzie zachowanie powoda w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności jest zgodne z regulaminem --- STRONA 6 --- i porządkiem wewnętrznym, jednak biorąc pod uwagę czynniki prognostyczne, przede wszystkim okoliczności popełnionego przestępstwa oraz wymiar kary, nie można na obecnym etapie odbywania kary wyrazić zgody na czasowe opuszczenie zakładu karnego bez dozoru. Na powyższą decyzję w dniu 29 czerwca 2015 r. powód złożył skargę do Sądu Okręgowego we Wrocławiu. Na mocy postanowienia z dnia 24 listopada 2015 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu V Wydział Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych uznał skargę skazanego za bezzasadną. Dowód: 1. pismo dyrektora Zakładu Karnego (...) we W. z dnia 17 czerwca 2015 r., k. 5 akt sprawy o sygn. V Pen 1050/15 2. postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 24 listopada 2015 r., k. 31 akt sprawy o sygn. V Pen 1050/15). Dnia 3 marca 2015 r. R. P. (1) działając na podstawie art. 153 § 1 k.k.w. wystąpił do Sądu Okręgowego we Wrocławiu z wnioskiem o udzielenie mu 6-miesięcznej przerwy w wykonywaniu kary w celu ukończenia dysertacji doktorskiej i jej obrony w przewodzie doktorskim na Katolickim Uniwersytecie L.. Postanowieniem z dnia 8 września 2015 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu Wydział V Penitencjarny i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych odmówił R. P. (1) udzielenia przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności. Dowód: 1. wniosek powoda z dnia 3 marca 2015 r., k. 2-3, akt sprawy o sygnaturze V Kow 227/15, 2. postanowienie z dnia 8 września 2015 r., k. 62 akt sprawy o sygnaturze V Kow 227/15). Powód zwracał się wielokrotnie o udostępnienie mu do wzglądu akt spraw Sądu Penitencjarnego w sprawach z jego udziałem o udzielenie przepustki i przerwy w odbywaniu kary oraz wydanie kserokopii dokumentów z tych akt. Akta spraw były przesyłane do Zakładu Karnego i udostępniane powodowi na jego wniosek. Ponadto powodowi wydawano z akt kserokopie wnioskowanych dokumentów. Powód oświadczał, że zapoznał się z wnioskowanymi aktami. Dowód: akta sprawy SO we Wrocławiu o sygn. V Pen 189/12; akta sprawy SO we Wrocławiu o sygn. V Kow 227/15. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powyższe ustalenia istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy Sąd poczynił w oparciu o dowody z dokumentów, w szczególności znajdujące się w aktach osobowych (teczka osobopoznawcza) skazanego powoda oraz akta Sądu Okręgowego we Wrocławiu – Sądu Penitencjarnego o sygn. akt: V Pen 189/12 (aktualna sygn. akt), V Pen 1050/15 i V Kow 227/15. Sąd przeprowadził także dowód z zeznań świadków A. L., S. M. (2), D. S., K. Z., C. G., A. Ś., T. W., E. M. i A. Z.. Świadkowie relacjonowali w szczególności o warunkach bytowych panujących w zakładzie karnym. Opisywanym przez nich okolicznościom Sąd dał wiarę w całości, ponieważ były spójne, logiczne, a także wzajemnie się potwierdzały i uzupełniały. Sąd przesłuchał także samego powoda oraz przedstawiciela strony pozwanej – zastępcę Dyrektora Zakładu Karnego (...) we W. B. L.. Powód R. P. (1) zasadność swojego roszczenia wywodził z treści art. 24 § 1 k.c., zgodnie z którym ten czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego --- STRONA 7 --- skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie o odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z kolei w myśl art. 448 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone m.in. odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Uzasadniając swoje żądanie powód wskazywał, że bezprawne działania pozwanej jednostki penitencjarnej przejawiały się tym, że pomimo wyrażenia zgody na podjęcie przez powoda pracy nad doktoratem, praca nad nim została mu uniemożliwiona. Pomimo wielokrotnych wniosków powoda o udzielenie mu przepustki, w związku z koniecznością przeprowadzenia niezbędnych badań naukowych, nie otrzymał zgody, w związku z czym zmuszony był przerwać pracę nad doktoratem. Podnosił, że naruszono jego prawa osobiste w postaci prawa do nauki poprzez bezpodstawne odmawianie mu udzielenia przepustek niezbędnych do realizowania badań wymaganych przy pisaniu pracy doktorskiej, manipulację przesłankami prognozy kryminologicznej i wrogą postawę dyrekcji oraz administracji pozwanego zakładu karnego. Ponadto zarzucał, że w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym (...) we W. przebywał w przeludnionych celach mieszkalnych (według powoda na jednego skazanego przypadało mniej 3 m 2 ), nadto nie miał możliwości zachowania prywatności (niewłaściwie zorganizowane kąciki sanitarne), był pozbawiony dostępu do światła dziennego, a oświetlenie światłem sztucznym było niewystarczające (nie pozwalało na czytanie i wykonywanie pracy przez osoby pozbawione wolności). Wskazał również, że został niesłusznie ukarany za odrzucenie oferty pracy, której nie podjął z uwagi na schorzenie kręgosłupa. W przedmiotowej sprawie uznać należało, że powód dochodził zatem swoich roszczeń w oparciu o reżim odpowiedzialności deliktowej. Podstawy prawnej roszczenia powoda należy upatrywać w treści przepisu art. 417 k.c., zgodnie z którym za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Ocenie winna zostać poddana kwestia istnienia przesłanek odpowiedzialności Skarbu Państwa określonych w art. 417 § 1 k.c. Odpowiedzialność deliktowa Skarbu Państwa, powstaje wówczas, gdy spełnione są łącznie jej trzy ustawowe przesłanki: bezprawność działania lub zaniechania sprawcy przy wykonywaniu władzy publicznej, szkoda oraz normalny związek przyczynowy między bezprawnym zachowaniem sprawcy a szkodą. Podkreślenia przy tym wymaga, że pojęcie "wykonywanie władzy publicznej" obejmuje tylko takie działania, które ze swej istoty, czyli ze względu na charakter i rodzaj funkcji przynależnej władzy publicznej, wynikają z kompetencji określonych w Konstytucji RP oraz w innych przepisach prawa, a ich wykonywanie z reguły łączy się z możliwością władczego kształtowania sytuacji jednostki. Jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy, jeżeli szkodę lub krzywdę wynikającą z rozstroju zdrowia wywołało niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej, wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, odpowiedzialność Skarbu Państwa opiera się na zasadach art. 417 § 1 lub art. 417 1 § 2 k.c. a zadośćuczynienie przysługuje na podstawie art. 445 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt V CSK 352/09, Palestra 2010/5-6/236, LEX nr 584223). Podkreśla się przy tym, że jeżeli źródłem odpowiedzialności jest szkoda pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem władzy publicznej, to jest ona oparta na przesłance bezprawności. Stwierdzić należy, że art. 24 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania, naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., V CSK 431/06, LEX nr 255593). Oceniając żądanie powoda niezbędnym było ustalenie, czy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że strona pozwana dopuściła się naruszenia opisanych w pozwie obowiązków oraz czy fakt ten spowodował naruszenie dóbr osobistych powoda, a także czy powód doznał – w związku z tym działaniem – szkody niemajątkowej, na którą powoływał się w pozwie. Wskazać w tym miejscu należy przede wszystkim, że pomimo istnienia domniemania bezprawności naruszenia dobra osobistego, które korzystnie wpływa na sytuację dowodową powoda, ciężar wykazania że nastąpiło naruszenie dobra osobistego zgodnie z art. 6 k.c. spoczywa na powodzie. To bowiem podmiot żądający ochrony dóbr osobistych winien precyzyjne określić jakie dobra zostały naruszone oraz wykazać, że do ich naruszenia w ogóle doszło. W pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idących zarzutów powoda a dotyczących ograniczenia mu prawa do nauki i utrudnianiu mu pracy nad doktoratem. W istocie rzeczy zarzut ten sprowadzał się do podkreślanej przez powoda negatywnej postawy dyrektora i pracowników zakładu karnego w stosunku do powoda objawiającej się konsekwentnym odmawianiem udzielenia mu zgody na opuszczenie zakładu karnego w ramach przepustki, jak również na przerwę w wykonywaniu kary. Zarzuty sformułowane przez powoda okazały się chybione i nie znalazły jakiegokolwiek uzasadnienia w okolicznościach sprawy. --- STRONA 8 --- Przede wszystkim zauważyć trzeba, co zresztą pozostawało w sprawie bezsporne, powodowi wyrażono zgodę na kontynuowanie przez niego nauki w zakresie przygotowania i obrony pracy doktorskiej, którą powód pisze od grudnia 2008 r. Wbrew twierdzeniom powoda, funkcjonariusze służby więziennej pozwanego zakładu karnego stworzyli powodowi dogodne, wręcz wzorowe w ocenie Sądu, warunki umożliwiające mu pisanie rozprawy doktorskiej. Powód ostatecznie sam przyznał podczas jego przesłuchania, że zakład karny „idzie mu na rękę”. Jak zeznał, posiada bowiem zgodę na ponadwymiarowy dostęp do książek i materiałów ksero. Na uwagę zasługuje fakt, że powód był w stanie zgromadzić nawet około 200 pozycji książkowych w celi, podczas gdy w zakładach karnych trzymanie i gromadzenie przedmiotów na własny użytek jest ściśle kontrolowane i ograniczone. Prośby i wnioski powoda o wniesienie na teren zakładu karnego materiałów naukowych spotykały się z pozytywnym odzewem władz administracyjnych strony pozwanej. Powód uzyskiwał zezwolenia na ponadwymiarowe, dłuższe widzenia ze swoją żoną, która dostarczała mu niezbędne materiały do pisania pracy. Powód spotykał się także na terenie zakładu karnego ze swoim promotorem i opiekunem pracy doktorskiej z (...) (...) L.. W przekonaniu Sądu wszystkie te działania świadczą o dobrej woli ze strony władz i organów pozwanego zakładu karnego względem osoby powoda i umożliwienia mu napisania pracy doktorskiej w warunkach izolacji karnej. Niewątpliwie powodowi stworzono możliwie optymalne warunki do jego pracy naukowej. Sąd nie dopatrzył się żadnych uchybień, czy też zaniechań, które można by uznać za działania bezprawne, mające na celu utrudnienie powodowi możliwości napisania i ukończenia podjętej pracy doktorskiej. Dodać też należy, że powód w każdym czasie i bez jakichkolwiek przeszkód mógł korzystać z dostępnej w zakładzie karnym biblioteki i czytelni. Miejsca te były odpowiednio wyposażone i umożliwiały prowadzenie pracy naukowej w przystosowanych ku temu warunkach, włącznie z odpowiednim oświetleniem. W związku z deklarowaną przez powoda koniecznością prowadzenia kwerendy na uniwersytetach, powód starał się o przepustkę. Zarzucał, że wskutek odmowy udzielenia mu zgody na opuszczenie zakładu karnego, zmuszony został do przerwania pracy nad doktoratem. W tym miejscu przytoczyć należy brzmienie odpowiednich przepisów odnoszących się do odbywania kary, tj. Kodeksu karnego wykonawczego. Zgodnie z art. 141a § 1 k.k.w., dyrektor zakładu karnego może udzielić skazanemu zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej, osoby godnej zaufania lub samodzielnie, na czas nieprzekraczający 5 dni, w celu odwiedzenia poważnie chorego członka rodziny, uczestnictwa w pogrzebie członka rodziny oraz w innych przypadkach szczególnie ważnych dla skazanego. Dalej przepis stanowi w § 5, iż na decyzję taką przysługuje skarga. Osadzony może zatem zaskarżyć decyzję dyrektora o odmowie udzielenia zgody na opuszczenie zakładu karnego do sądu penitencjarnego. To z kolei powoduje, iż o ile skazany nie uzyskał stwierdzenia przez sąd penitencjarny niezgodności z prawem decyzji funkcjonariusza Służby Więziennej, to w procesie o ochronę dóbr osobistych wytoczonym z tego powodu należy przyjąć brak bezprawności w działaniu zakładu karnego. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2012 r., IV CSK 276/11 (OSNC 2012/9/107), stwierdzając, że sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego nie może oceniać, czy dyrektor zakładu karnego, odmawiając przyznania skazanemu określonego w przepisach kodeksu karnego wykonawczego uprawnienia, działał zgodnie z prawem. Do oceny tej uprawniony jest sędzia lub sąd penitencjarny w razie odwołania się skazanego od decyzji dyrektora lub podjęcia działania z urzędu. Sąd Najwyższy trafnie zauważył i wyjaśnił, że dopuszczenie badania tych kwestii przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz także w konsekwencji prowadziłoby do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego i sądu penitencjarnego na skazanego osadzonego w zakładzie karnym. Gdyby bowiem skazany, pozbawiony przez dyrektora zakładu karnego pewnych uprawnień przewidzianych w k.k.w. mógł - bez zaskarżenia takiej decyzji w trybie przewidzianym w tym kodeksie- skutecznie dochodzić ochrony bezpośrednio przed sądem cywilnym w procesie o naruszenie dóbr osobistych, to przewidziany i uregulowany w k.k.w. tryb postępowania penitencjarnego nie tylko nie mógłby spełniać funkcji zakładanych przez ustawodawcę, lecz w istocie straciły rację bytu. Jeżeli zatem skazany został pozbawiony decyzją dyrektora zakładu karnego jednego z uprawnień przewidzianych w przepisach kodeksu karnego wykonawczego i nie odwołał się od tej decyzji w trybie określonym w tych przepisach, to w sprawie o naruszenie dóbr osobistych wytoczonej z powodu pozbawienia go tego uprawnienia należy przyjąć brak bezprawności działania pozwanego. W wyroku z dnia 10 maja 2012 r., IV CSK 473/11 (LEX nr 1211994) Sąd Najwyższy dodatkowo podkreślił, iż w trybie uregulowanym w k.k.w. następuje także badanie merytorycznej zasadności takich decyzji (działań), które wydawane są w celu zapewnienia bezpieczeństwa i realizacji zadań wychowawczo - resocjalizacyjnych ciążących na administracji zakładu karnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podnieć należy, że powód w przypadku każdej decyzji odmownej w sprawie odmowy zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego korzystał z prawa zaskarżenia do sędziego penitencjarnego, a następnie do sądu penitencjarnego. Postanowieniami z dnia 19 lutego 2010 r. (sygn. akt V Pen 191/10/sk), 26 października 2010 r. (sygn. akt --- STRONA 9 --- 1930/10/sk), 13 maja 2011 r. (sygn. akt V Pen 482/11), 24 listopada 2015 r. (sygn. akt V Pen 1050/15) Sąd penitencjarny utrzymał zaskarżone zarządzenia w mocy. Mając na uwadze powyższe brak jest podstaw do uznania działania pozwanego za bezprawne. Powód bowiem wykorzystał przysługujące mu odpowiednie środki zaskarżenia, na skutek których nie stwierdzono wadliwości prawnej decyzji odmawiających mu opuszczenia zakładu karnego. To z kolei skutkuje niemożnością stwierdzenia i uznania przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie bezprawności działania strony pozwanej. W konsekwencji odpadła zatem przesłanka warunkująca możliwość skutecznego uznania odpowiedzialności pozwanego zakładu karnego za naruszenie dóbr osobistych powoda. Jednocześnie podkreślić należy, że do naruszenia dóbr osobistych powoda w żaden sposób nie doszło. Powód R. P. (1) wskazując, że w trakcie pobytu w Zakładzie Karnym (...) we W. doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, jedynie ogólnikowo wspomniał o agresywnej postawie dyrektora i pracowników penitencjarnych, poniżającym traktowaniu, przeludnienie w celach oraz zarzucał niewłaściwe oświetlenie, brak prywatności i niewłaściwe zorganizowanie kącików sanitarnych. Dla wykazania powyższych okoliczności powód nie przedstawił jednak (w toku całego postępowania dowodowego) żadnych, poza jego twierdzeniami, dowodów. W opozycji do tych twierdzeń pozostawały wiarygodne informacje wynikające z dokumentów dołączonych przez stronę pozwaną oraz zeznania świadków przesłuchanych w sprawie. Z przedstawionego materiału dowodowego wynikały zgoła odmienne okoliczności warunków odbywania przez powoda kary, aniżeli te opisane w uzasadnieniu pozwu i dalszych pismach procesowych powoda. Na ich podstawie Sąd ustalił, że w trakcie pobytu w pozwanym zakładzie karnym powód przebywał zasadniczo w dwóch pawilonach – E i F. Wszystkie pawilony (a tym samym cele w których powód przebywał) spełniają wszystkie wymogi i standardy stawiane przez prawo. Każda z cel wyposażona jest w wentylację grawitacyjną, okno z dostępem do światła dziennego, odpowiednie oświetlenie, jak również w kącik sanitarny w sposób trwale oddzielony od części mieszkalnej. Cele w których przebywał R. P. (1) wyposażone są w podstawowy sprzęt kwaterunkowy – wynikający z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności – to jest w łóżka koszarowe, taborety (na jednego skazanego przypada jeden taboret), stół więzienny duży lub dwa małe, szafka więzienna duża lub dwie małe, wieszak, stolik lub półkę pod telewizor, lustro, miednicę plastikową, wiadro plastikowe na śmieci, szczotkę i szufelkę oraz szczotkę klozetową. Prawidłowo wyposażone również pozostają kąciki sanitarne, mianowicie znajduje się tam miska ustępowa, spłuczka i umywalka. Rozważając i oceniając warunki panujące w celach w kontekście zgłoszonych przez powoda zarzutów godzi się wskazać na treść przepisu art. 110 k.k.w.. Zgodnie z § 1 skazanego osadza się w celi mieszkalnej wieloosobowej lub jednoosobowej. Dalej w § 2 cyt. Przepis stanowi, że powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego, wynosi nie mniej niż 3m 2 . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. W ocenie Sądu strona pozwana nie uchybiła stawianym przez przytoczony przepis art. 110 § 1 i 2 k.k.w. wymaganiom odnośnie cel mieszkalnych. Wbrew zarzutom powoda, cele w których przebywał miały zapewnione oświetlenie dzienne, dostosowane do przeznaczenia pomieszczenia i jego kształtu, a także oświetlenie światłem sztucznym, odpowiadające potrzebom użytkowym. Oświetlenie cel pozwala na czytanie i wykonywanie prac będących w zainteresowaniu osób pozbawionych wolności. W punktach świetlnych stosuje się żarówki o odpowiedniej mocy (75-100 W), które są wymieniane na bieżąco, w ramach zgłoszonych potrzeb, przez funkcjonariusza odpowiedzialnego za sprawy gospodarcze w pawilonie penitencjarnym. Ponadto powodowi w dniu 10 października 2014 r. z magazynu rzeczy własnych wydano lampkę L. do użytkowania w celi mieszkalnej. Jak wskazywali przesłuchiwani w sprawie świadkowie będący pracownikami pozwanego zakładu karnego, powód odbywający karę w warunkach zakładu karnego o charakterze półotwartym, w ciągu dnia w sposób swobodny mógł korzystać z pomieszczeń świetlicy, biblioteki i czytelni, w której są udostępnione osadzonym stanowiska do czytania, co też powód czynił. Odnosząc się do zarzutu przeludnienia cel, wskazać trzeba, ze powód wykazywał, że przez okres pobytu w Zakładzie Karnym we W. przebywał w celach gdzie na skazanego przypadała powierzchnia mniejsza niż 3 m 2 . W świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy zarzut ten okazał się chybiony. W tym zakresie Sąd oparł się przede wszystkim na zeznaniach świadków, z których jednoznacznie wynika, że w pozwanym zakładzie karnym nie występuje zjawisko „przeludnienia”. Przez cały okres pobytu w pozwanej jednostce penitencjarnej R. P. (1) przebywał w celach, w których na jednego skazanego przypadała --- STRONA 10 --- powierzchnia zgodna z przepisami kodeksu karnego wykonawczego. Sąd uznał, iż w pozwanym zakładzie karnym nie dochodziło do przeludnień w celach, a zatem również powód zapewnioną miał stosowną do obowiązujących przepisów wykonawczych, tj. art. 110 § 2 k.k.w. powierzchnię mieszkalną w wymiarze co najmniej 3 m2. Jak zgodnie podkreślali wszyscy słuchani świadkowie, każde cele spełniają normy pod względem powierzchni. W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, iż warunki bytowe i sanitarne w pozwanym zakładzie karnym spełniają normy stawiane przez przepisy prawa, zapewniając skazanym, w tym powodowi, godne warunki egzystencji, cele wyposażone są w sprzęt kwaterunkowy z dostępem do kącika sanitarnego, bieżącej wody oraz dostępem do światła dziennego. Niezależnie od powyższego, powód wydaje się wskazywać na niezadowolenie z warunków, jakie panują w pozwanym zakładzie karnym, powód wydaje się zgłaszać zarzuty do prawidłowych warunków, w jakich wykonywana jest kara pozbawienia wolności – zarzuty bowiem dotyczą w znacznej mierze specyfiki postępowania z osobami pozbawionymi wolności takimi jak konieczność przebywania z wieloma, często przypadkowymi ludźmi, na stosunkowo niewielkiej powierzchni, konieczność adaptacji w rozmaitych warunkach, brak dostatecznej wolności w zakresie dokonywanych wyborów, brak pełnej prywatności, tymczasem osoba pozbawiona wolności musi liczyć się z tego rodzaju ograniczeniami, istotą bowiem, jak wspomniano, tego środka izolacyjnego jest właśnie ograniczenie w sferze prywatności, niemożność dokonywania swobodnych wyborów i perspektywa jej dalszego trwania. Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II wyroku Sąd wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie z art. 108 ustawy z 28.07.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398, z późn. zmianami) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Koszty procesu poniesione przez pozwanego w niniejszej sprawie sprowadzały się do kosztów zastępstwa procesowego Skarbu Państwa, należnych Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Koszty te wyniosły 3.600 zł zgodnie z § 6 pkt 6 Rozp. Min. Spraw. z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa koszów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).