Wyrok I C 114/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliwi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt: I C 114/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2011 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Tadeusz Trojanowski Protokolant: Agnieszka Wołoch po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011 roku w Gliwicach sprawy z powództwa T. J. przeciwko Towarzystwu (...) SA w W. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 50.000 (pięćdziesiąt tysięcy, 00/100) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 17 maja 2011 roku do dnia zapłaty; 2. w pozostałym zakresie powództwo oddala; 3. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.804, 25 (jeden tysiąc osiemset cztery, 25/100) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu; 4. nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Gliwicach kwotę 2500 (dwa tysiące pięćset, 00/100) złotych tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych; 5. odstępuje od obciążania powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi od oddalonej części powództwa I C 114/11 Uzasadnienie --- STRONA 2 --- Powód T. J. wniósł o zasądzenie od pozwanego odszkodowania w wysokości 30.000 zł z tytułu znacznego pogorszenia sytuacji życiowej po śmierci matki z ustawowymi odsetkami od 4.09.2010roku oraz kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu pozwu podano ,że kierujący samochodem ubezpieczonym u pozwanego potrącił na przejściu dla pieszych matkę powoda, która zmarła. Wezwany do zapłaty ubezpieczyciel nie kwestionując swojej odpowiedzialności co do zasady odmówił wypłaty jakiejkolwiek kwoty. W odpowiedzi na pozew(k.64) pozwany wniósł o oddalenie powództwa , podając że wypadek miał miejsce w 2004 roku a więc przed wejściem w życie art.446 § 4 kc a powołana przez powoda uchwała SN z 22.10.2010 roku ignoruje wskazane przez pozwanego zasady prawa cywilnego. Pozwany podał, że śmierci matki powoda spowodowała naturalną reakcję żałoby. Pozwany wskazał także że koniecznym warunkiem przyznania odszkodowania z art. 446 § 3 kc jest znaczne pogorszenie się sytuacji życiowej. W toku sprawy powód przytoczył orzecznictwo(k.79) w tym pogląd Sądu apelacyjnego w Lublinie(wyrok z 7.07.2009r.IIAKa 44/09) iż przyznanie zadośćuczynienia tylko w pewnym stopniu rekompensuje doznaną krzywdę za naruszenie prawa do życia w rodzinie; utrata najbliższej osoby zawsze wywołuje ból, który odczuwany jest rozmaicie przez poszczególne osoby dlatego okoliczność ta nie wymaga dowodu. Sąd ustalił co następuje. W dniu 31 lipca 2004 roku kierujący samochodem ubezpieczonym u pozwanego potrącił na przejściu dla pieszych matkę powoda, która zmarła. W dacie wypadku rodzina powoda mieszkała razem :ojciec, matka, powód , siostra i brat. powód miał wtedy 17 lat, jego brat 20 lat a siostra 21 lat. Matka powoda otrzymywała wówczas rentę w wysokości około 600 zł, która miała od czasu gdy w wieku 18 lat uległa wypadkowi na hali magazynowej. Przed wypadkiem podjęła prace w firmie (...), umowa kończyła się w dniu wypadku. Ojciec powoda w tym czasie przebywał w szpitalu (...), nie miał żadnego dochodu , był bezrobotny, po wyjściu ze szpitala dorabiał na budowie. Przed komunikacyjnym wypadkiem matki powód ukończył Gimnazjum (...), jego siostra chodziła do liceum (...) a jego brat do technikum (...). Rodzeństwo powoda nie miało żadnych dochodów, powód miał drobne kwoty z praktyki w piekarni przez 3 miesiące. Powód w gimnazjum powtarzał klasę, miał kłopoty z nauką. Obecnie powód kontynuuje naukę , przy czym bardzo często zmienia szkoły. Powód utrzymuje się z renty rodzinnej, która była dzielona na troje rodzeństwa a obecnie dostaje ja tylko powód. Powód co jakiś czas zapisuje się do szkoły i w ten sposób utrzymuje prawo do renty, dorabia sobie dorywczo. Powód ma problemy z alkoholem, „czasem przez tydzień jest dobrze a potem znowu pije”. Powód miał dobre relacje z matką, był „maminsynkiem” .Po jej śmierci nie mógł spać, budził się w nocy i płakał, przez pierwsze trzy miesiące trzeba było przy powodzie siedzieć bo ciągle płakał i krzyczał(zeznania św.M. J. k 84). Matka powoda nie otrzymała wynagrodzenia bo miała wypadek w pierwszym miesiącu pracy. Ojciec powoda był wtedy w T. na leczeniu przeciwalkoholowym, miał jakąś zapomogę przez okres trzech miesięcy. Powód w dacie wypadku matki był zapisany do szkoły cechu rzemiosł, przez rok uczył się na ogrodnika, potem na sprzedawcę. Jego renta rodzinna obecnie wynosi 894 zł. Po skończeniu 25 lat i utracie prawa do renty powód planuje pójść na budowę. Mieszka obecnie w tym samym budynku ale w mniejszym mieszkaniu, mieszak sam, czynszu obecnie płaci 300 zł, czynsz za większe mieszkanie wynosił 600 zł. Matka była dla niego autorytetem a ojciec nie , bo nadużywał alkoholu. Ojciec powoda zmarł po śmierci matki a rodzeństwo powoda mieszka obecnie osobno. Powód ma problemy z alkoholem, korzystał pomocy psychiatry(zeznania powoda k.98). --- STRONA 3 --- Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty złożone do niniejszych akt i akt szkodowych pozwanego dołączonych do niniejszych akt. Dano wiarę dokumentom obrazującym przebieg wypadku i jego następstwa, jak i dokumentom obrazującym zmianę sytuacji życiowej i zdrowotnej powoda. Do ustalania stanu faktyczne przyjęto jako wiarygodne zeznania świadka i powoda co do faktów , które miały miejsce; nie podzielono przypuszczeń że matka powoda miałaby- w obecnej znanej powszechnie trudnej sytuacji rynkowej- zapewnioną stałą pracę. Nie podzielono także ocen, że problemy związane z alkoholem są następstwem śmierci matki. Z zeznań świadka wynika, ze bezpośrednie skutki śmierci matki występowały w okresie 3 miesięcy , gdy powód był jeszcze małoletni. Trudności z nauką u powoda występowały jeszcze przed śmiercią matki, co przyznaje sam powód, a o czym świadczy także świadectwo ukończenia gimnazjum sprzed daty wypadku(świadectwo k 35-37). Sąd zważył co następuje: Zgodnie z art.446 § 3 kc sąd może przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie się ich sytuacji życiowej. Pogorszenie to musi być „znaczne”, a zatem widoczne, wyraźne , przy czym w przepisie tym chodzi o następstwa materialne szkody nie wymienione w paragrafach poprzedzających powołanego artykułu, niewymierne, ale mające jednak wpływ na sytuacje majątkowa powoda. Komentarz do kodeksu cywilnego ksiega trzecia WP Warszawa 1996 podaje wyjaśnienie tego pojęcia str.378-400 kończąc podkreśleniem że oczywiście dla przyznania odszkodowania konieczne jest istotne ”znaczne” pogorszenie sytuacji życiowej. Do czasu nowelizacji kc i wprowadzenia nowego przepisu art.446 § 4 kc, w drodze wykładni dopuszczano rozszerzającą interpretację przepisu art.446 § 3 kc obejmującą także krzywdę niemajątkową. Po nowelizacji, świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego wyjaśniającego znaczenie nowelizacji, należy powrócić do ścisłej wykładni art. 446 § 3 kc. W przypadku powoda nie doszło do „znacznego „pogorszenia sytuacji życiowej. W dacie wypadku matki 5-osobowa rodzina powoda utrzymywała się z renty matki i zapomogi ojca przebywającego na leczeniu przeciwalkoholowym w szpitalu psychiatrycznym. Po śmierci matki zmarł ojciec powoda a rodzeństwo powoda zamieszkało osobno; powód obecnie mieszaka sam , na mniejszym mieszkaniu, z mniejszym czynszem. Powód był miernym uczniem co wynika wprost ze świadectwa gimnazjum a zatem nie można obecnie wywodzić że pogorszyły się jego możliwości w zakresie nauki, sam powód przyznaje że nauka jest sposobem aby korzystać z renty rodzinnej. Powód zamierza pracować w budownictwie a śmierć matki nie niweczyła jego planów życiowych. Nie wykazano aby problemy z alkoholem były następstwem śmierci matki, a fakt że ojciec powoda był leczony przeciwalkoholowo tym bardziej nie potwierdza tezy podanej w pozwie. Następstwa wypadku jakich doznał powód nie mogą być zatem podstawą do przyznania odszkodowania mogą natomiast być podstawą do przyznania stosownego zadośćuczynienia za śmierć matki. Sąd orzekający podziela powoływane w toku sprawy poglądy SN ,ze podstawą przyznania zadośćuczynienia powodowi jest art.448 kc. Zgodnie wyrokiem Sadu Najwyższego z 14.01.2010 r.IV CSK 307/09 „spowodowanie śmierci osoby bliskiej przed dniem wejścia w Zycie ustawy z dnia 30 maja 2008r. o zmianie ustawy-Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadość uczynienia na podstawi art.448k.c.” Zarzut pozwanego, że powoływana przez powoda uchwała SN ignoruje przytoczone przez pozwanego zasady (k.65) jako bliżej niesprecyzowany, wobec autorytetu orzecznictwa SN, nie może się ostać. W tej sytuacji stwierdzenie pozwanego że poglądy SN nie mogą być uzasadnieniem żądań powoda są gołosłowne. Reasumując , stwierdzić należy iż zgodnie z poglądem orzecznictwa i doktryny zadośćuczynienie ma na celu kompensować przedwczesna utratę członka rodziny. Odnośnie wysokości tejże kwoty pozwany ograniczył się do jej zakwestionowania j podając że powód nie sprecyzował swojej krzywdy.(k65).Wyniki postępowania dowodowego wskazują jednak bezsprzecznie na odczuwana przez powoda krzywdę. Odnośnie wysokości żądanej kwoty zadośćuczynienia należy wskazać ,że naruszenie dóbr osobistych powoda ma charakter nieodwracalny .Żądana --- STRONA 4 --- kwota zadośćuczynienia nie przywróci powodowi matki ma jednak na celu pomoc w próbie dostosowania się do nowej rzeczywistości oraz zapewnić satysfakcje moralną. Przy ocenie „odpowiedniej sumy” w niniejszej sprawie wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności wypadku mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy(wyrok SN z 3.02.2000 r.,I CKN 969/98 LEX 50824).Jak ustalono wyżej życie powoda po wypadku zmieniło się. Oczywistym jest iż nie można cierpienia ludzkiego przeliczać na procenty; w realiach niniejszej sprawy, ustalone w wyroku świadczenie jest odpowiednie. Nie uszło uwadze Sądu iż powód wciąż przeżywa sam wypadek ,te skutki są więc trwale i zadośćuczynienie objęło także tę krzywdę nowo-ujawnioną. Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego w ostatnim okresie podkreślane jest przede wszystkim i traktowane jako zasada to , ze wysokość odpowiedniej sumy , której przyznanie przewiduje art. 445 kc zależy przede wszystkim od rozmiaru doznanej przez poszkodowanego krzywdy, ustalonej przez Sąd przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy. Zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia ma bowiem charakter uzupełniający w stosunku do kwestii zasadniczej jaką jest wymiar szkody niemajątkowej. Różna waga każdego z tych elementów nie może zatem prowadzić do sytuacji, ze zasądzone na rzecz powódki zadośćuczynienie w nieodpowiedniej wysokości nie rekompensowałoby należycie doznanej przez powoda krzywdy(por. wyroki Sądu Najwyższego z 30.01.2004r., I CK 131/03 OSNC 2005 , nr 2, poz.40 i z dnia 10.03.2006 r. IV CSK 80/05 OSNC 2005 , nr 10, poz. 173). Roszczenie powoda było zasadne do kwoty przyznanej tytułem zadośćuczynienia. Dalej idące roszczenia w zakresie odszkodowania z art.446 § 3 kc oddalono jako bezzasadne z przyczyn podanych powyżej. O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art.100 kpc . O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono w oparciu o art.113 ust.1uoks w związku z art.100 kpc i na zasadzie ust 4 powołanego przepisu odstąpiono od obciążania powoda tymi kosztami, które winny być ściągnięte z zasądzonego roszczenia . Sąd uznał iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek gdyż w przeciwnej sytuacji zasądzone świadczenie pomniejszone byłoby o należne koszty postępowania, co w realiach sprawy byłoby krzywdzące.