Wyrok I C 1121/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 21 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie W

--- STRONA 1 --- Sygn akt I C 1121/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 21 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR del. Do SO Krzysztof Żołnierczuk Protokolant : Bogumiła Strzępek – Szura Po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2012 r w Rzeszowie sprawy z powództwa Przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Zakładu Karnego w Rzeszowie o zapłatę 1. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w Rzeszowie na rzecz powoda........... kwotę 2 000,00zł (słownie dwa tysiące złotych) z ustawowymi odsetkami od dnia 21 maja 2012r do dnia zapłaty 2. w pozostałej części powództwo oddala 3. odstępuje od obciążenia powoda kosztami sądowymi w części oddalonego powództwa 4. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego Skarbu Państwa wykonywanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa Uzasadnienie wyroku z dnia 21 maja 2012 roku Powód ….... w pozwie z dnia 15 września 2011 roku domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w Rzeszowie kwoty 80 000 zł, w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych warunkami odbywania kary pozbawienia wolności (żądanie pozwu – k.2) W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, iż w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Rzeszowie, przebywał w celach, w których powierzchnia na 1 osobę osadzoną była znacznie mniejsza niż 3 metry kwadratowe. Wskazał, że przebywanie w takich warunkach uwłacza ludzkiej godności i godzi w podstawowe prawa i wolności obywatelskie, powoduje przygnębienie, dyskryminację. Powód podniósł także, że nie zostały mu zapewnione odpowiednie warunki sanitarne i higieniczne, nie miał zapewnionej prywatności i intymności, a w celach brak było odpowiedniego oświetlenia (osnowa pozwu – k. 2-3) Pozwany Skarb Państwa- Dyrektor Zakładu Karnego w Rzeszowie, we wniesionej odpowiedzi na pozew, domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia na rzecz skarbu państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (żądanie pisma procesowego – k. 33) W osnowie wniesionego pisma procesowego pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda , wywodzonych ze zdarzeń mających miejsce powyżej trzech lat, licząc od dnia wniesienia powództwa, a to z uwagi na przepis art 442 k.c. obowiązujący do dnia 10 sierpnia 2007 roku, a znajdujący zastosowanie do roszczeń powstałych po jego wejściu w życie oraz – na mocy art 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (DZ.U. Nr 80, poz. 538) do roszczeń powstałych przed dniem jego wejścia w życie, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych. Niezależnie od podniesionego zarzutu przedawnienia część roszczenia powoda pozwany wywodził, iż powód nie wykazał doznanej przez niego szkody ani jej wysokości oraz że nie doszło do naruszenia żadnego z dóbr osobistych powoda, a nadto powód nie udowodnił przesłanek odpowiedzialności strony pozwanej. W ocenie pozwanego, powodowi zapewniono warunki izolacji penitencjarnej zgodne z obowiązującymi przepisami, w tym godziwe warunki --- STRONA 2 --- bytowe, a także pełną realizację uprawnień wynikających z Kodeksu karnego wykonawczego, jak i wydanych na jego podstawie przepisów wykonawczych. Zdaniem pozwanego, nawet, nawet gdyby przyjąć, iż powód przebywał w warunkach przeludnienia, to do dnia 6 grudnia 2009 roku w polskim porządku prawnym obowiązywał przepis art 248 k.k.w., zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych, na czas określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 metry kwadratowe. Pozwany końcowo, jak wywiódł – z daleko posuniętej ostrożności procesowej – zarzucił, że wysokość roszczenia dochodzonego przez powoda jest znacznie zawyżona, z uwagi na brak podniesienia przez powoda jakichkolwiek merytorycznych argumentów za przyznaniem mu zadośćuczynienia w kwocie dochodzonej pozwem (osnowa odpowiedzi na pozew – k. 34-39) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W Zakładzie Karnym w Rzeszowie, w okresie pobytu powoda.......... wystąpiło zjawisko przeludnienia cel. Na mocy zarządzeń Dyrektora Zakładu Karnego w Rzeszowie, wydawanych na podstawie ówcześnie obowiązującego art 248 § 1 k.k.w., umieszczano osadzonych w celach mieszkalnych, w których powierzchnia na jednego osadzonego wynosi mniej niż 3 m.kw. O fakcie wydawania takich zarządzeń, powiadamiany był sędzia penitencjarny. Zjawisko przeludnienie istniało w Zakładzie Karnym w Rzeszowie do 2010 roku. (dowody: zawiadomienia kierowane w trybie art 248 k.k.w., do Sądu Okręgowego w Rzeszowie Wydziału III Penitencjarnego i Nadzoru nad Wykonywaniem Orzeczeń Karnych z dnia 2 stycznia 2009 roku (k. 49-52), zarządzenia Dyrektora Zakładu Karnego w Rzeszowie z dnia 29 grudnia 2007 roku, 31 grudnia 2008 roku, 30 marca 2009 roku, 1 lipca 2009 roku, 30 września 2009 roku (k.53-57) Powód przebywał w Zakładzie Karnym w Rzeszowie w okresie od 7 lipca 2007 roku do 14 września 2007, a następnie od 23 listopada 2007 roku do chwili opuszczenia tego zakładu w dniu 17 kwietnia 2012 roku. W czasie pobytu w Zakładzie Karnym w Rzeszowie był osadzony w celi nr 339 (od dnia 07 lipca 2007 roku do 16 lipca 2007 roku), a następnie w celi nr 315 (od dnia 10 lipca 2007 roku do 14 września 2007 roku). Podczas drugiego pobytu w Zakładzie Karnym w Rzeszowie …......... przebywał w celach: nr 339 (od dnia 23 listopada 2007 roku do dnia 02 grudnia 2007 roku), nr 310 (od dnia 4 grudnia 2007 roku do dnia 24 września 2008 roku), nr 304 (od dnia 24 września 2008 roku do chwili opuszczenia zakładu karnego). Cele, w których przebywał powód mają powierzchnię: cela nr 339- 11,71 m.kw., i jest ona przeznaczona dla 3 osób, cela nr 315- 11,87 m.kw., i jest ona przeznaczona dla 3 osób, cela nr 339- 11,71 m.kw., i jest ona przeznaczona dla 3 osób, cela nr 310- 12,04 m.kw., i jest ona przeznaczona dla 4 osób, cela 304- 11,80 m.kw., i jest ona przeznaczona dla 3 osób. Podczas osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w Rzeszowie w okresie od 7 lipca 2007 roku do 14 września 2007 roku powód odbywał karę pozbawienia wolności w przebywając w celi nr 315, w warunkach przeludnienia. W celi przebywały wówczas cztery osoby, a powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 2,97 m.kw. Podczas osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w Rzeszowie w okresie od 23 listopada 2007 roku, do dnia wniesienia pozwu, przebywał on w warunkach przeludnienia w następujących dniach i celach: • w dniach od 23 listopada 2007 roku do 2 grudnia 2007 roku- w celi numer 339, w której to przebywały 4 osoby, przez co powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 2,93 m.kw., • w dniach od 4 grudnia 2007 roku do 4 stycznia 2008 roku – w celi numer 310, w której to przebywało 5 osób, przez co powierzchnia mieszkalna na jednego osadzonego wynosiła 2,41 m.kw. • W dniach od 24 września 2008 roku do 30 października 2008 roku – w celi nr 304, w której to przebywały 4 osoby, przez co powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 2,95 m.kw. • W dniach od 30 października 2008 roku do 29 listopada 2008 roku – w celi nr 304, w której to przebywało 5 osób przez co powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 2,36 m.kw. • W dniach od 26 stycznia 2009 roku do 14 kwietnia 2009 roku - w celi nr 304, w której to przebywały 4 osoby, przez co powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 2,95 m.kw. • W dniach od 23lutego 2010 roku do 27 lutego 2010 roku- w celi nr 304, w której to przebywały 4 osoby, przez co powierzchnia mieszkalna przypadająca na jednego osadzonego wynosiła 2,95 m.kw. (dowód: informacja o pobytach powoda w Zakładzie Karnym w Rzeszowie z dnia 21 marca 2012 roku (k. 85-87), decyzja nr 256/2010 z dnia 23 lutego 2010 roku (k. 102), decyzja nr 3/2010/U z dnia 2 marca 2010 roku (k.103). Cele, w których przebywał powód, miały wydzielone kąciki sanitarne, oddzielone od reszty celi przesłoną (kotarą), stwarzającą jedynie izolację wzrokową od przestrzeni celi, wyposażone w miskę ustępową, spłuczkę i umywalkę z doprowadzeniem zimnej wody. W celach znajdowało się oświetlenie jarzeniowe, zaprojektowane i wykonane zgodnie z wytycznymi obowiązującymi w tym zakresie. Wedle nich punkt świetlny powinien być zaprojektowany bezpośrednio nad stołem, a jego moc ustalona została, przy przyjęciu normy jasności na powierzchni stołu opowiadającej natężeniu oświetlenia 100 luxów. Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w Rzeszowie spełniały ten wymóg. Budynki pawilonów zakwaterowania osadzonych w Zakładzie Karnym w Rzeszowie wyposażone były w wewnętrzną sieć wodociągową. W celach dostępna była zimna woda. W razie chęci korzystania z ciepłej wody do celów konsumpcyjnych, czy higienicznych, osadzeni mogli podgrzać zimną wodę posiadanymi w celach grzałkami lub --- STRONA 3 --- czajnikami elektrycznymi. Kąpiel osadzonych w ciepłej wodzie odbywała się zgodnie z obowiązującymi przepisami, raz w tygodniu. Osadzeni otrzymywali odzież zewnętrzną oraz środki czystości, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wszystkie budynki w Zakładzie Karnym w Rzeszowie zostały zrealizowane zgodnie z obowiązującymi wytycznymi projektowania Zakładów Karnych i Aresztów Śledczych. Cele mieszkalne wyposażone są w przewody wentylacji grawitacyjnej, w sprawnie działającą wentylacje i system grzewczy. Przewody kominowe i podłączenia dymowe, spalinowe i wentylacyjne w budynku zakładu karnego w Rzeszowie, w którym przebywał powód odpowiadały przepisom obowiązującym w tym zakresie. Cele wyposażone były w niezbędna sprzęty. W razie zaistnienia usterek w celi, usterki te były usuwane przez administrację zakładu karnego. W zakładzie karnym w Rzeszowie środki do utrzymywania czystości pomieszczeń mieszkalnych były wydawane raz w miesiącu, w ilościach zapewniających właściwe utrzymanie czystości w celi. W przypadku indywidualnego zgłoszenia przez osadzonego, wydawane były dodatkowe środki chemiczne do utrzymania czystości w celi. Środki higieny osobistej osadzeni otrzymywali raz w miesiącu na podstawie wykazów otrzymywanych z działu ewidencji Zakładu Karnego w Rzeszowie, określających ilość osób osadzonych na poszczególnych oddziałach oraz na podstawie pisemnych próśb osadzonych. Osadzeni w Zakładzie Karnym w Rzeszowie mieli dostęp do realizowanej przez tę jednostkę działalności kulturalno – oświatowej. Były to m.in. działalność zakładowego radiowęzła, zajęcia świetlicowe, działalność biblioteki, działalność wydawcza, sportowa, spotkania ze znanymi ludźmi, imprezy okolicznościowe, działalność kół zainteresowań. Powód w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Rzeszowie nie składał skarg ani wniosków dotyczących pobytu w warunkach przeludnienia, niewłaściwego wyposażenia cel, ich oświetlenia czt też ich stanu sanitarnego, czując subiektywne obawy, iż w razie złożenia takich skarg mógłby spotkać się z sankcja w postaci zabrania telewizora czy innego sprzętu, czy też przeniesienia do innej, gorszej celi. Osadzenie powoda w przeludnionych celach stanowiło dla niego udrękę psychiczną i powodowało u niego napięcia psychiczne. Powód czuł się skrępowany korzystając z kącika sanitarnego, niezabudowanego, osłoniętego jedynie kotarą. W celi przebywał z osobami grypsującymi, przy czym na tle warunków panujących w celi dochodziło między powodem a współwięźniami do konfliktów. Trudne warunki pobytu wyzwalały niekiedy u powoda agresję, którą to powód starał się opanowywać. Odczuć związanych z pobytem w przeludnionej celi, nie rekompensowała powodowi możliwość codziennego opuszczenia celi, dla korzystania z godzinnego spaceru. W jednym z okresów przeludnień powód musiał tez spać na materacu rozłożonym na podłodze. Celę mógł powód opuszczać codziennie, w związku z wyjściem na godzinny spacer na spacerniaku. Powód przebywał w różnych Zakładach Karnych od 1997 roku, odbywając kary z kilku wyroków za włamania. Obecnie powód przebywa poza zakładem karnym, na warunkowym przedterminowym zwolnieniu. W chwili obecnej powód nie pracuje, z zawodu jest murarzem, nie posiada nikogo na utrzymaniu. W bieżącym utrzymaniu pomaga mu matka. (dowód: informacja o pobytach powoda w Zakładzie Karnym w Rzeszowie z dnia 21 marca 2012 roku (k. 85-87), oświadczenie Starszego inspektora Działu Kwatermistrzowskiego ZK w Rzeszowie.... z dnia 22 grudnia 2011 roku (k. 58-59), protokół nr 18/06/2011 z okresowej kontroli przewodów kominowych (k.60), informacja dotycząca działalności kulturalno- oświatowej dla skazanych w ZK w Rzeszowie (k. 61-62), zeznania powoda.............(k. 106-107) Powyższy stan faktyczny, Sąd ustalił na podstawie dowodów przywołanych odrębnie w odniesieniu do poszczególnych fragmentów ustalonego przez Sąd stanu faktycznego. Zasadniczy trzon materiału procesowego stanowiły dowody z dokumentów, które to oceniać należy jako wiarygodne, tym bardziej, że nie zostały one w toku postępowania zakwestionowane przez żadną ze stron niniejszego procesu, w trybie określonym w treści art 252 i 253 k.p.c, także co do ich formy i treści. Wiarygodnymi w ocenie Sądu są również zeznania powoda. Dokonując ich oceny Sąd stwierdził bowiem, iż nie są one sprzeczne z treścią pozostałego w sprawie materiału procesowego, uzupełniając w istocie, w odniesieniu do relacjonowanych przez powoda warunków pobytu w Zakładzie Karnym w Rzeszowie, jednolity obraz sytuacji panującej w tej jednostce, w okresie czasowy objętym żądaniem pozwu, a ustalanym z wykorzystaniem pozostałych dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu. Sąd obdarzył walorem wiarygodności zeznania powoda także i w części, jaka obejmuje twierdzenia powoda, co do odczuwanych przez niego dolegliwości psychicznych, związanych z pobytami w przeludnionych celach, a obejmujących fakty zaistnienia niekorzystnych przeżyć, związanych głównie z konfliktami z wynikającymi z faktu przeludnienia konfliktami ze współosadzonymi, pojawiającą się u powoda odczuciami agresji, czy też choćby poczucia dyskomfortu i skrępowania przy korzystaniu dla potrzeb fizjologicznych czy higienicznych, z zasłoniętego jedynie zasłonką kącika sanitarnego, albowiem na fakt możliwości wystąpienia u powoda takich niekorzystnych odczuć wskazują choćby zasady doświadczenia życiowego. Sąd zważył, co następuje: Powództwo powoda podlegało częściowemu uwzględnieniu, co skutkuje przyznaniem powodowi stosownego zadośćuczynienia na podstawie art 448 w zw. Z art 23 i 24 k.c, art. 110§2 k.k.w, i art 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r Dz.U. Nr1993, nr 61, poz 284- ze zmianami, za naruszenie dóbr osobistych powoda w okresie przebywania w Zakładzie Karnym w Rzeszowie, w --- STRONA 4 --- okresie nie objętym zgłoszonym przez pozwanego zarzutem przedawnienia roszczenia, to jest od 15 września 2008 roku. Dalsze roszczenia powoda, wywodzone z faktu jego przebywania w celach przeludnionych w okresach od 1 września 2007 roku do 14 września 2007 roku, a później od dnia 23 listopada 2007 roku do dnia 15 września 2008 roku, uległy natomiast przedawnianiu, stosownie do art 442 KC obowiązującego od dnia 10 sierpnia 2007 roku, znajdującego zastosowanie do roszczeń powstałych po jego wejściu w życie oraz na mocy art. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 roku o zmianie ustawy -Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 80 poz,538) do roszczeń powstałych przed dniem jego wejścia w życie, a według przepisów dotychczasowych, w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, co skutkuje oddaleniem powództwa w odniesieniu do tej części roszczenia. Powód wywodzi swoje roszczenia z powołaniem się na fakt naruszenia jego prawa do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych warunkach, jakie to mieści się w jednym z podstawowych dóbr osobistych, którym jest godność człowieka, i podlega ochronie przewidzianej w art 24 i art 448k.c, art 30, art 40, i art 41 ust 4 Konstytucji, art 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. Z 1993r, nr 61, poz 284) , art 7 i 10 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku w dniu 19 grudnia 1966r. (Dz.U. Z 1977 nr38 poz 167). Przywołane tutaj przepisy, w sposób nie podlegający wątpliwościom interpretacyjnym stanowią, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu, a każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny, z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Warunki zaś odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolności określone zostały w art 110§2 k.k.w. Zgodnie z treścią tego przepisu, powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na jednego skazanego wynosi nie mniej niż 3 m². Zgodnie zaś z treścią art 248 k.k.w., obowiązującego do czasu wejścia w życie, z dniem 6 grudnia 2009r., ustawy z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 190, poz 1475), w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektor zakładu karnego lub aresztu śledczego mógł umieścić osadzonych na określony czas, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jednego osadzonego wynosi mniej niż 3 m² – zważyć jednak należy, iz ten ostatni przepis zakwestionowany został, co do jego zgodności z przepisami art 40, art 41 ust 4 i art2 Konstytucji, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku, sygn akt SK 25/07, OTK-A 2008, nr4, poz 62. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wprowadzone powołanym przepisem odstępstwo od zasady określającej minimum powierzchni w celi mieszkalnej, nie wskazywało o ile ta powierzchnia może być mniejsza, nie precyzowało czasu, na jaki może zostać umieszczenie w mniejszej celi, posługując się jedynie pojęciem „określonego czasu”, jak tez zawierało jedynie ogólną formułę „szczególnie uzasadnionych wypadków”. Oznaczało to, że mógł on być stosowany permanentnie, niezależnie od intencji tego przepisu ustawy, mającego na celu zalegalizowanie krótkotrwałych skutków zdarzeń, które w okresach krótkotrwałych powodowały przeludnienie w zakładach karnych, wskutek np. czasowego wyłączenia z użytkowania zakładu karnego wskutek awarii, klęski żywiołowej czy niespodziewanego zwiększenia liczby osób zatrzymanych. Takie zaś stosowanie wskazanego przepisu ustawy, powodujące nadmierne zagęszczenie osadzonych w celi, w dłuższej jednostce czasowej, samo w sobie może być kwalifikowane jako niehumanitarne traktowanie osób odbywających karę pozbawienia wolności. W odniesieniu do roszczeń osób osadzonych w zakładach karnych, domagających się zadośćuczynień z powołaniem jako podstawy faktycznej powództwa tych okoliczności związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności, jakie wskazywać mogą na możliwość kwalifikowania ich wskazanym uprzednio pojęciem niehumanitarnego traktowania, także i w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto wskazany w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego kierunek wykładni (por, np., wyroki z dnia 28 lutego 2007r., V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13, LEX nr 255593, z dnia 17 marca 2010r., II CSK 486/09, LEX nr 599534., z dnia 19 października 2011r., II CSK 721/10, LEX nr 1102655 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sadu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III CZP 25/11, Biul SN 2011/10/6, LEX 960463), jaki uwzględniał również i orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zapadające na tle stosowania art 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (por. wyroki w sprawach ze skarg: …...przeciwko Grecji nr 40907/98, …......przeciwko Rosji nr 62208/00; .........przeciwko Chorwacji nr 73786/01;...... przeciwko Rosji nr 205/02; ….....przeciwko Rosji nr 37213/02; …...przeciwko Polsce nr 17885/04 i ….... przeciwko Polsce nr 17599/05). Wspomniany tutaj kierunek wykładni, w odniesieniu do oceny roszczenia zgłaszanego przez osoby pozbawione wolności, nakazuje ocenę ich zasadności w świetle wszelkich okoliczności rozpoznawanej przez Sąd sprawy odnoszących się do warunków odbywania, przez osobę osadzona w zakładzie karnym, orzeczonej prawomocnie kary pozbawienia wolności. Rozstrzygając o zasadności takich roszczeń Sąd winien uwzględniać powierzchnię celi mieszkalnej przypadającej na osobę osadzonego, umożliwienie mu dostęp do światła i powietrza, stan infrastruktury sanitarnej, zapewnione przez zakład karny osobie osadzonej warunki spania i spożywania posiłków, możliwość przebywania poza celą, indywidualne cechy osadzonego (w tym jego wiek i stan zdrowia) oraz czas trwania nieodpowiedniego traktowania. Pamiętać jednak należy, że wspomniana konieczność kumulatywnej oceny wskazywanych okoliczności nie może wykluczać, na tle okoliczności konkretnej sprawy, że dla jej rozstrzygnięcia podstawowego znaczenia nie może mieć tylko jedna ze wspomnianych okoliczności, w tym w szczególności fakt osadzenia skazanego w celi mieszkalnej, z zabezpieczeniem mu powierzchni mniejszej, aniżeli wskazana w treści art 110§2 k.k.w., to jest powierzchni mniejszej aniżeli 3 m² na jedną osobę. Przebywanie w celi o powierzchni mniejszej niż minimum wyznaczone ustawowo może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia dóbr osobistych osadzonego. Nie oznacza to jednak, że zawsze, bezwzględnie i automatycznie należy kwalifikować je, jako naruszenie tych dóbr, bo uwzględniane być mogą w konkretnej sprawie także inne istotne okoliczności faktyczne, jak chociażby czas przebywania w tych niewłaściwych warunkach (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III --- STRONA 5 --- CZP 25/11, Biul. SN 2011/10/6, LEX nr 960463) Przenosząc powyższe uwagi na ustalone w toku postępowania okoliczności faktyczne Sąd Okręgowy stwierdza, iż w okresie osadzenia powoda w Zakładzie Karnym w Rzeszowie, naruszone zostały dobra osobiste powoda. Ustalone w toku niniejszego postępowania fakt osadzenia powoda w warunkach przeludnienia cel jak i w warunkach należytego zabezpieczenia możliwości nieskrępowanego korzystania zamkniętego trwale kącika sanitarnego, w sposób izolujący osobę korzystającą z takiego kącika nie tylko wzrokowo, ale i również od dźwięku i zapachu, doprowadziło do naruszenia niezbywalnych dóbr osobistych powoda tj. jego godności osobistej, czy tez prawa do intymności. Podkreślić należy, że w warunkach zagęszczenia celi mieszkalnej, w jednoczesnych warunkach braku odizolowania kącika sanitarnego od reszty pomieszczenia, ze zrozumiałych względów prawo do zachowania intymności i godności nie jest w pełni respektowane, a takie warunki osadzenia dodatkowo obciążają wytrzymałość psychiczną osadzonego. Powód miał prawo do odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przewidzianych prawem, w tym do przebywania w celach mieszkalnych, w warunkach spełnienia ustawowej normy powierzchni przypadającej na jednego osadzonego tym bardziej, iż powierzchnia każdej celi liczona jest jako powierzchnia rzeczywista, a więc i uwzględniająca część wydzieloną pod kącik sanitarny. Już samo osadzenie powoda w celi o niewystarczającej powierzchni przypadającej na jednego osadzonego stanowiło wystarczającą podstawę do przypisania stronie pozwanej zarzutu naruszenia dóbr osobistych powoda. Jak ustalił Sąd takie osadzenie, w połączeniu z brakiem zapewnienia powodowi intymności przy realizowaniu czynności fizjologicznych i higienicznych, spowodowało u powoda dodatkowe obciążenie psychiczne, ponad rozmiary usprawiedliwione nałożona na niego karą pozbawienia wolności, wpływając tym na bezzasadne zwiększenie jej dolegliwości, wynikającej z faktu samej izolacji powoda w zakładzie karnym. Ten ostatni jest przecież jednostką zamkniętą, przez co nie jest w niej z przyczyn oczywistych dozwolone częste dobrowolne opuszczanie przeludnionej celi. Osadzenie zaś powoda w warunkach nadmiernego zagęszczenia cel, jak ustalił Sąd w niniejszym postępowaniu, w okresie nieprzedawnionym przez 144 dni, w tym przez 31 dni w celi trzyosobowej, przy przebywaniu w niej pięciu osadzonych, mogło rodzić dodatkowe napięcia psychiczne i niewątpliwie pociągało za sobą znaczną niedogodność dla powoda, wykraczając poza ograniczenia i dolegliwości, stanowiących dyskomfort izolacji penitencjarnej. Fakt taki stanowi więc źródło krzywdy doznanej przez powoda w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, pozostającej w bezpośrednim związku przyczynowo- skutkowym z warunkami, jakie pozwany zabezpieczył powodowi w trakcie odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, odbiegającymi od obowiązujących w tym zakresie przepisów. Stwierdzenie przez Sąd w toku postępowania, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w rozważanym nieprzedawnionym okresie jego osadzenia w Zakładzie karnym, wymaga następczego rozważenia odpowiedzialności Skarbu Państwa, w świetle zarzutów merytorycznych pozwanego wskazującego te okoliczności, jakie w jego ocenie wskazywać mają na wyłączenie bezprawności jego działania, a których to uwzględnienie przez Sąd powodowałoby zniweczenie zasadności roszczenia powoda. Rozważenie tychże zarzutów staje się istotne o tyle, że w niniejszej sprawie to pozwany winien był wskazać, że warunki w zakładzie karnym, w którym przebywał powód, odpowiadały obowiązującym normom, i że nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Zgodnie bowiem z zasadą rozkładu ciężaru dowodu, powoda obciążał w sprawie obowiązek dowiedzenia, że odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach naruszających jego dobra osobiste, zaś pozwanego – obowiązek obalenia wynikającego z art24 k.c, domniemania bezprawności naruszenia (por, stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 28 lutego 2007 roku, V CSK 431/06, OSNC 2008/1/13, LEX:255593) . W niniejszej sprawie pozwany nie kwestionował istnienia zjawiska przeludnienia Zakładu Karnego w Rzeszowie w okresie objętym żądaniem pozwu, w tym faktu przebywania powoda w celach w warunkach nie spełniających norm w zakresie powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, jak i faktu braku należytego odizolowania kącika sanitarnego od reszty pomieszczenia celi. Pozwany poszukiwał usprawiedliwienia dla takiego stanu rzeczy w fakcie zagęszczenia cel w wyniku uprzedniego wydania przez Dyrektora Zakładu Karnego w Rzeszowie zarządzeń nr 37/07/DE z dnia 29 grudnia 2007 roku, nr 31/08/DE z dnia 31 grudnia 2008 roku, nr 10/09/DE z dnia 30 marca 2009 roku, nr 17/09/DE z dnia 01 lipca 2009 roku, nr 31/09/DE z dnia 30 września 2009 roku, wydanych na podstawie art 248§1 k.k.w., z jednoczesnym poinformowaniu o przeludnieniu zakładu karnego właściwego sędziego penitencjarnego. Jak już uprzednio wskazywano, przywołany przepis ustawy wyeliminowany został z porządku prawnego z dniem 06 grudnia 2009 roku jako niezgodny z Konstytucją. Zważyć jednak należy, iż do czasu jego pozostawania w porządku prawnym pozwany mógł wykazywać, że ograniczenie powierzchni celi, stanowiące odstępstwo od standardu określonego w treści art 110§2 k.k.w. ( 3 m.kw. Na jedną osobę) dopuszczalne na podstawie tego przepisu, wywołane było „szczególnie uzasadnionym wypadkiem”, w znaczeniu konkretnym i nadzwyczajnym, na ściśle określony i niezbyt długi okres. Nie może to być zatem każda dowolna sytuacja, lecz wyjątkowa, szczególnie uzasadniona. Przepis ten we wskazanym zakresie nie mógł więc podlegać wykładni rozszerzającej, a więc w żadnej mierze nie mógł być uznany za podstawę odstąpienia od wymaganej normy na czas nieoznaczony (por. np. wywody uzasadnienia uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 roku, III CZP 25/11, OSNC 2012, nr 2, poz 15, LEX 960463, czy też choćby wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, z dnia 18 listopada 2010r sygn akt I Aca 870/10, LEX nr 756731). Zwolnienie więc w niniejszej sprawie od odpowiedzialności w drodze wykazania bezprawności naruszenia dóbr osobistych powoda, uzależnione było od wykazania, w toku procesu, że ograniczenie powierzchni celi mieszkalnej, przypadającej na osobę powoda, nastąpiło z konkretnej przyczyny o charakterze nadzwyczajnym, i na krótki czas. Faktu istnienia zaś takich nadzwyczajnych okoliczności, oprócz powołania się na fakt wydania wspomnianych zarządzeń Dyrektora Zakładu Karnego i powiadomienia sędziego penitencjarnego pozwany nie wykazał w toku postępowania. Co więcej, treść tychże zarządzeń wskazywać może jedynie, iż stan przeludnienia w --- STRONA 6 --- Zakładzie Karnym w Rzeszowie miał do końca 2009 roku charakter permanentny i niezależny od jakichkolwiek szczególnych okoliczności, za wyjątkiem wskazywanej w treści tychże zarządzeń okoliczności „przekroczenia ustalonej pojemności jednostki”, jaka w żadnej mierze nie może być uznana za okoliczność o charakterze nadzwyczajnym. Przekonanie Sądu o braku wskazania przez pozwanego bezprawności naruszenia dóbr osobistych powoda, poprzez brak wykazania istnienia szczególnych okoliczności do zastosowania przepisu art 248§1 k.k.w, w okresie nie przedawnionym , niweczy dalsze twierdzenia pozwanego w zakresie domniemania konstytucyjności wspomnianego przepisu do dnia 06 grudnia 2009 roku (odpowiedź pozwanego na pozew k. 37), skoro fakt odroczenia utraty mocy obowiązującej art 248§1 k.k.w., orzeczonego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 roku SK 25/07, nie daje podstaw do przyjęcia, że może on być do tego czasu (18 miesięcy od 5 czerwca 2008r., to jest do dnia 06 grudnia 2009r) stosowany bez żadnych ograniczeń, przez co może mieć żadnego na ocenę zakresu i przesłanek jego stosowania (por. co do tej kwestii np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 maja 2009 roku, sygn akt I Aca 284/09, LEX nr 563072). W ocenie tutejszego Sądu Okręgowego trudno zaś zaakceptować stanowisko pozwanego, wyrażone w pkt III pisma procesowego z dnia 11 maja 2012 roku, z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2006 roku, II CSK 280/06, w którym to pozwany podnosi fakt zwolnienia się z odpowiedzialności, poprzez wyłączenie bezprawności działania z uwagi na zgodę uprawnionego powoda, nie składającego skarg na warunki osadzenia w zakładzie karnym. Niezależnie od faktu, iż stan faktyczny sprawy, w jakim zapadł przedmiotowy wyrok, był odmienny od ustalonego przez Sąd w niniejszej sprawie, albowiem obejmował ewentualną zgodę powoda na osadzenie w celi z osobami palącymi. Sąd Okręgowy wskazuje, iż w realiach obecnie rozpoznawanej sprawy naruszenie dóbr osobistych powoda spowodowało bezprawne działanie pozwanego, na które to powód, izolowany w zakładzie karnym, w którym to istniał permanentny stan przeludnienia, naruszający dobra osobiste osób osadzonych, nie mógł mieć żadnego wpływu, przez co ewentualny brak skarg powoda na warunki osadzenia nie podważają samej zasady odpowiedzialności pozwanego, a jedynie wpływać mogą na wysokość przyznanego zadośćuczynienia, która to przecież winna uwzględniać ocenę uciążliwości naruszenia czy też ewentualnie osłabienie występującego u powoda odczucia krzywdy, tym bardziej, iż jak relacjonuje powód w treści swoich zeznań brak składania przez niego takich skarg wywołany był obawą o pogorszenie warunków odbywania kary pozbawienia wolności (zeznania powoda- k. 106) Zważyć też należy, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa, na podstawie art. 448§1 k.c za krzywdę wywołana naruszeniem dóbr osobistych powoda nie zależy też od winy pozwanego. Wynikający bowiem z art 77 ust 1 Konstytucji i art 417 k.c obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie władzy publicznej obejmuje także szkodę niemajątkową, o której mowa w art 448 k.c. Z uwagi na to, że źródłem odpowiedzialności pozwanego jest szkoda, pozostająca w normalnym związku przyczynowym z wykonywaniem władzy publicznej, to odpowiedzialność ta oparta jest na przesłance bezprawności wskazanej w art 77 ust 1 Konstytucji i nie jest uzależniona od winy organu władzy publicznej ( tak Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 18 października 2011 roku, III CZP 25/11, OSNC 2012/2/15, LEX nr 960463). Dlatego też w niniejszej sprawie pozwany ponosi odpowiedzialność za naruszenie dóbr osobistych powoda z uwagi na ustalony fakt jego zaistnienia w warunkach braku obalenia domniemania jego bezprawności. Zgodnie z art 448 zdanie pierwsze in principio k.c. w razie naruszenia dobra osobistego Sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Jeżeli więc Sąd stwierdzi, że krzywda została wyrządzona przez naruszenie dobra osobistego, to powinien określić jej rozmiar i skutki, ustalić, czy możliwe jest jej naprawienie w drodze niepieniężnej oraz czy zachodzi potrzeba naprawienia jej w drodze zadośćuczynienia pieniężnego. W takim wypadku jest obowiązany określić kwotę, która byłaby w tym zakresie odpowiednia, Swoboda decyzyjna sądu dotyczy rozmiaru kwoty zadośćuczynienia w odniesieniu do którego możliwe jest rozważanie zmniejszenia go, stosownie do ewentualnych zarzutów pozwanego, które mogłyby wpływać na zakres jego odpowiedzialności. W niniejszej sprawie powód dochodzi naprawienia krzywdy poprzez przyznanie na jego rzecz zadośćuczynienia pieniężnego w wysokości określonej w pozwie. W ocenie Sądu, żądanie zasądzenia od Skarbu Państwa kwoty zadośćuczynienia w wysokości 80 000 zł za krzywdę wyrządzona powodowi w związku z osadzeniem w celach przeludnionych, w poszczególnych okresach na przestrzeni lat 2008-2010, jak i braku zabezpieczenia przez pozwanego warunków do intymności przy zaspakajaniu przez powoda potrzeb fizjologicznych i higienicznych, było znacznie wygórowane, głównie z uwagi na okres, w którym powód poddany został uchybiającemu jego godności traktowaniu. Pozytywnie na wysokość zasądzonego zadośćuczynienia wpływa przede wszystkim okres, w którym to powód przebywał w celi mieszkalnej e warunkach przeludnienia. W sumie były to 144 dni, przy czym w przeważającej większości tych dni norma powierzchni celi na jednego osadzonego nie została przekroczona w sposób drastyczny (na jednego osadzonego zamiast 3 metrów kwadratowych przypadało 2,95 m.kw.) W okresie nieprzedawnionym zdarzył się jednak okres 31 dni, w którym to w odniesieniu do osoby powoda doszło do naruszenia dyspozycji przepisu art 110§2 k.k.w., nawet do wartości 2,36 metra kwadratowego przypadającego na jednego osadzonego, poprzez osadzenie wraz z powodem w celi pięciu osób, w miejsce trzech. Powyższe należy ocenić jako znaczne i rażące odstępstwo od norm statuujących możliwy najniższy standard, jaki winien być zagwarantowany osadzonym, tj. 3 m.kw. przypadające na osobę Takie warunki panujące w celi sprzyjały konfliktom osadzonych z grypsującymi współwięźniami, wpływając niekorzystnie na stan psychiczny powoda, czemu dodatkowo towarzyszyło poczucie braku intymności podczas korzystania z kącika sanitarnego w celi, który był oddzielony jedynie przesłoną stwarzającą izolację wzrokową od pozostałej przestrzeni celi. Wysokość przyznanego powodowi zadośćuczynienia uwzględniać musi z drugiej strony także i te --- STRONA 7 --- okoliczności, jakie podniesione zostały w treści naprowadzonych przez pozwanego zarzutów. W istocie bowiem pozostałe warunki sanitarne i higieniczne, oprócz braku należytego odizolowania kącika sanitarnego od reszty celi, czy też dotyczące wyposażenia celi, dostępu do świeżego powietrza, należytej wentylacji, ogrzewania celi, dostępu do zimnej i ciepłej wody, w zakresie należytego ubioru i przyborów kosmetycznych, zgodne były z obowiązującymi w tym zakresie przepisami kodeksu karnego wykonawczego oraz przepisów wykonawczych. Jak słusznie podnosi pozwany cele mieszkalne, w których przebywał powód w Zakładzie Karnym w Rzeszowie były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę, według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Powód miał też zabezpieczoną możliwość korzystania z rożnych form zapełnienia wolnego czasu czy też zaspokojenia potrzeb edukacyjnych i intelektualnych. Powód zaś nigdy nie składał skarg, ani wniosków dotyczących niewłaściwego wyposażenia cel, ich stanu technicznego, oświetlenia cel, czy choćby odnośnie braku dostępu do różnych sposobów spędzania wolnego czasu, a więc w odniesieniu do okoliczności, na jakie mógł mieć realny wpływ, łagodząc w ten sposób warunki izolacji penitencjarnej. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 2 000 zł uznając, że powyższa kwota jest adekwatna do stopnia cierpień psychicznych i niedogodności fizycznych, należycie kompensuje krzywdę powoda, a także wyczerpuje rozmiar ujemnych reperkusji psychofizycznych wywołanych zachowaniem strony pozwanej (pkt 1 wyroku). W ocenie Sądu orzeczenie takie, zapadłe na podstawie art 448 w zw z art 23 i 24 k.c, art 110§2k.k.w, i art 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Dz. U. Nr 1993, nr 61, poz 284- ze zmianami, adekwatne jest do rozmiaru krzywdy powoda jak i stopnia jej naruszenia przez pozwanego. Kwota zadośćuczynienia zasądzona została na rzecz powoda, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania do dnia zapłaty. Orzeczenie w tym zakresie, uwzględniające regułę – w razie sporu- wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, jego jednorazowości oraz nadal waloryzacyjny charakter odsetek uzasadnia przyznanie ich- zgodnie z żądaniem powoda od dnia wyrokowania przez sąd pierwszej instancji i nie pozostaje w sprzeczności z regułami wynikającymi z art 455 in principio i art 481 §2 k.c. Bacząc na sytuację osobistą i majątkową powoda Sąd na zasadzie art 113 ust 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz. U. Z 2010 roku, nr 124, poz.1361- ze zmianami, odstąpił od obciążania go kosztami sądowymi w części oddalonego powództwa (pkt 3 wyroku). Rozstrzygnięcie zaś w przedmiocie nie obciążaniu powoda kosztami zastępstwa procesowego Skarbu Państwa wykonywanego przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zawarte w pkt 4 wyroku uzasadnia przepis art 102 k.p.c. Obciążenie bowiem powoda takimi kosztami byłoby bowiem w ocenie Sądu sprzeczne z zasadami słuszności zważywszy nie tylko na obecną sytuację osobistą i majątkową powoda, który to po opuszczeniu zakładu karnego, pozostaje obecnie bez pracy nie mając żadnych źródeł utrzymania, ale przede wszystkim ze względu na podstawę oddalenia żądania w części przekraczającej zasądzoną pozwem kwotę, jaka – w warunkach ustalenia i przesądzenia kwestii zasadności merytorycznej samego powództwa co do zasady, zależała, w przedmiotowej sprawie co do wysokości od oceny i uznania sądu orzekającego. SSO