Wyrok I C 1097/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 kwietnia 2013r Sąd Okręgowy w Siedlcach

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1097/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 kwietnia 2013r Sąd Okręgowy w Siedlcach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Andrzej Kirsch Protokolant st. sek. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2013r w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa M. W. (1), J. W. (1), D. W. (1) i N. W. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie I. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki M. W. (1) kwotę 55.500 (pięćdziesiąt pięć tysięcy pięćset) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami: - od kwoty 75.500 (siedemdziesiąt pięć tysięcy pięćset) złotych od dnia 4 czerwca 2011r do dnia 13 września 2011r w wysokości 13% w stosunku rocznym, - od kwoty 55.500 (pięćdziesiąt pięć tysięcy pięćset) złotych od dnia 14 września 2011r do dnia 30 kwietnia 2013r w wysokości 13% w stosunku rocznym i od dnia 1 maja 2013r do dnia zapłaty z ustawowymi odsetkami, II. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda J. W. (1) kwotę 55.500 (pięćdziesiąt pięć tysięcy pięćset) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami: - od kwoty 75.500 (siedemdziesiąt pięć tysięcy pięćset) złotych od dnia 4 czerwca 2011r do dnia 13 września 2011r w wysokości 13% w stosunku rocznym, --- STRONA 2 --- - od kwoty 55.500 (pięćdziesiąt pięć tysięcy pięćset) złotych od dnia 14 września 2011r do dnia 30 kwietnia 2013r w wysokości 13% w stosunku rocznym i od dnia 1 maja 2013r do dnia zapłaty z ustawowymi odsetkami, III. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda D. W. (1) kwotę 22.000 (dwadzieścia dwa tysiące) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami: - od kwoty 31.000 (trzydzieści jeden tysięcy) złotych od dnia 4 czerwca 2011r do dnia 13 września 2011r w wysokości 13% w stosunku rocznym, - od kwoty 22.000 (dwadzieścia dwa tysiące) złotych od dnia 14 września 2011r do dnia 30 kwietnia 2013r w wysokości 13% w stosunku rocznym i od dnia 1 maja 2013r do dnia zapłaty z ustawowymi odsetkami, IV. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powódki N. W. kwotę 22.000 (dwadzieścia dwa tysiące) złotych tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami: - od kwoty 31.000 (trzydzieści jeden tysięcy) złotych od dnia 4 czerwca 2011r do dnia 13 września 2011r w wysokości 13% w stosunku rocznym, - od kwoty 22.000 (dwadzieścia dwa tysiące) złotych od dnia 14 września 2011r do dnia 30 kwietnia 2013r w wysokości 13% w stosunku rocznym i od dnia 1 maja 2013r do dnia zapłaty z ustawowymi odsetkami, V. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda J. W. (1) kwotę 2.640 (dwa tysiące sześćset czterdzieści) złotych tytułem odszkodowania wraz z odsetkami od dnia 10 maja 2012r do dnia 30 kwietnia 2013r w wysokości 13% w stosunku rocznym i od dnia 1 maja 2013r do dnia zapłaty z ustawowymi odsetkami, VI. zasądza od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda J. W. (1) kwotę 179,51 (sto siedemdziesiąt dziewięć złotych i pięćdziesiąt jeden groszy) tytułem skapitalizowanych odsetek od kwoty 5.600 (pięć tysięcy sześćset) złotych za okres od 10 maja 2012r do dnia 7 sierpnia 2012r, VII. w pozostałej części powództwo oddala, VIII. koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie znosi. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I C 1097/12 UZASADNIENIE W dniu 4 października 2012r wpłynął do Sądu Okręgowego w Siedlcach pozew M. W. (1), J. W. (1) oraz małoletnich D. W. (1) i N. W., którzy byli reprezentowani przez przedstawicieli ustawowych rodziców M. i J. małż. W., przeciwko (...) SA w W. o zadośćuczynienie i odszkodowanie. - Powodowie M. W. (1) i J. W. (1) wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kwot po 80.500 zł na rzecz każdego z nich tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 grudnia 2011r do dnia zapłaty, - w imieniu małoletnich powodów wnieśli o zasądzenie na rzecz każdego z nich kwoty po 43.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 grudnia 2011r do dnia zapłaty, - powód J. W. (1) wniósł o zasądzenie na jego rzecz kwoty 4.060 zł tytułem zwrotu kosztów poniesionych na wykonanie nagrobka dla zmarłej córki K. W. wraz z odsetkami liczonymi od dnia 9 maja 2012r do dnia zapłaty oraz kwoty 253,14 zł tytułem odsetek w związku z nieterminową wypłata kwoty 7.663,38 zł należnej z tytułu zwrotu kosztów nagrobka za okres od dnia 9 maja 2012r do dnia 9 sierpnia 2012r. W uzasadnieniu pozwu podniesiono, że w dniu 16 listopada 2010r w miejscowości P. doszło do wypadku drogowego, w wyniku którego śmierć poniosła K. W., która była córką powodów M. i J. małż. W. i siostrą małoletnich powodów N. i D. W. (1). Sprawca wypadku był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem oc w pozwanym towarzystwie. Za spowodowanie wypadku drogowego został on skazany prawomocnym wyrokiem karnym. Powodowie podnieśli, że zgłosili swoje roszczenia pozwanemu i ubezpieczyciel przyznał M. W. (1) i J. W. (1) zadośćuczynienie w kwotach po 35.000 zł, zaś małoletnim dzieciom przyznał zadośćuczynienie w kwotach po 20.000 zł. Stwierdzili, że powyższe kwoty zostały przez pozwanego pomniejszone o 30% tytułem przyczynienia. Powodowie podali, że w dniu wypadku K. W. miała 9 lat i była uczennicą (…) klasy Szkoły Podstawowej w P.. Miała bardzo pogodne usposobienie, wzbudzała powszechną sympatię i koncentrowała na sobie uwagę. Jak na swój wiek miała szerokie zainteresowania, lubiła --- STRONA 4 --- rysować, malować, pisać opowiadania. Jej prawdziwą pasją było jeżdżenie na rolkach i na rowerze. Powodowie stwierdzili, że K. nie sprawiała żadnych problemów natury wychowawczej, była wzorową uczennicą, lubianą przez koleżanki i kolegów. Śmierć K. była olbrzymim szokiem dla rodziców i rodzeństwa. Brat K. – D. niezwykle przeżył wypadek, zamknął się w sobie, a chwilami próbował dawać upust swoim emocjom i wówczas stawał się agresywny. Małoletnia N. przez jakiś czas bała się wracać do swojego domu i wówczas na stałe przebywała u swojej ciotki. Po powrocie do domu bała się sama spać i musiała ją usypiać mama. Powodowie stwierdzili, że do dziś nie mogą pogodzić się ze śmiercią dziecka, towarzyszy im ogromna trauma, przez dłuższy czas musieli się wspomagać środkami uspokajającymi. W ich domu panuje pustka i cisza, wszystkie rzeczy zmarłej K. nadal leżą na swoich miejscach. Powodowie podali, że kilkakrotnie w tygodniu odwiedzają grób córki, pamięć o niej jest wciąż żywa. Powodowie stwierdzili, że zwrócili się do pozwanego o wypłatę kwoty 13.800 zł, którą ponieśli na budowę nagrobka dla córki. Pozwany stwierdził, że żądana kwota jest wygórowana i w sposób zupełnie dowolny określił granicę swojej odpowiedzialności na kwotę 8.000 zł. Żądana kwota 4.060 zł stanowi zatem różnicę pomiędzy kwotą wynikającą z faktury (13.800 zł) a kwotą uznana przez pozwanego (8.000 zł) i pomniejszoną o 30% tytułem przyczynienia (5.800 zł x 30% = 4.060). Zdaniem powodów, zwrot kosztów nagrobka winien nastąpić w terminie 30 dni od daty zgłoszenia szkody. Pozwany otrzymał zgłoszenie w dniu 11 kwietnia 2012r, a zatem powinien spełnić świadczenie do dnia 11 maja 2012r. Wobec przekroczenia tego terminu odsetki winny być liczone od dnia 12 maja 2012r i w przypadku wypłaconej kwoty 7.663,38 zł stanowią one kwotę 244,98 zł (od 12 maja 2012r do dnia 9 sierpnia 2012r). W odniesieniu do nieuznanej kwoty 4.060 zł za datę początkową odsetek należy uznać dzień 12 maja 2012r. W dniu 23 listopada 2012r wpłynęła do akt sprawy odpowiedź na pozew pozwanego (...) SA z siedzibą w W., w której pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że pozwane towarzystwo uznało swoją odpowiedzialność co9 do zasady i przyznało powodom zadośćuczynienie po 35.000 zł dla rodziców i po 10.000 zł dla rodzeństwa oraz koszty pogrzebu w kwocie 15.415,68 zł, które pomniejszył o 30% z tytułu przyczynienia się K. W. do szkody. Pozwany zarzucił, że powodowie nie udowodnili, aby śmierć K. wywołała u nich poczucie krzywdy większe niż zwykłe poczucie żałoby po śmierci córki i siostry. Nie udowodnili również, aby --- STRONA 5 --- pomiędzy nimi istniała szczególna więź uzasadniająca zasadzenie zadośćuczynienia w większym rozmiarze niż wypłacone kwoty. Powodowie po śmierci córki nie podjęli leczenia psychiatrycznego lub psychologicznego, po przebyciu żałoby powrócili do codziennych obowiązków i do zwykłego życia. Odnośnie kosztów nagrobka, to z faktury za nagrobek w kwocie 13.800 zł pozwany uznał kwotę 8.000 zł, ponieważ wykonany nagrobek jest podwójny, a pozwany zobowiązany jest do zwrotu kosztów pogrzebu, które pozostają w związku przyczynowym ze śmiercią K. W.. W ocenie pozwanego, wykonanie pojedynczego nagrobka nie przekroczyłoby kwoty 8.000 zł (k. 39-40). Na rozprawie w dniu 14 lutego 2013r pełnomocnik powodów złożył do akt sprawy pismo procesowe zawierające modyfikację powództwa. Podtrzymał żądanie o zasądzenie na rzecz powodów M. i J. W. (1) kwot po 80.500 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z odsetkami: od kwoty 75.500 zł od dnia 3 czerwca 2011r do dnia zapłaty, zaś od kwoty 5.000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W przypadku małoletnich powodów wniósł o zasądzenie kwot po 43.000 zł wraz z odsetkami: od kwoty 31.000 zł od dnia 3 czerwca 2011r do dnia zapłaty, od kwoty 12.000 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W uzasadnieniu pisma podniesiono, że zgłoszenie szkody powodów datowane jest na dzień 26 kwietnia 2011r (omyłkowo wskazano datę 2013r) i doliczając 7 dni na jego doręczenie pozwany powinien spełnić świadczenie do dnia 3 czerwca 2011r. W zakresie wykraczającym poza kwoty zgłoszonych roszczeń odsetki winny być uwzględnione od dnia wniesienia pozwu (k. 77-78). Na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2013r pełnomocnik powodów popierał powództwo w zmodyfikowanej formie, zaś pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa i wniósł o jego oddalenie (00:01:58-00:02:33 – stanowiska pełnomocników stron zarejestrowane na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2013r). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: W dniu 16 listopada 2010r w miejscowości C. gm. P., S. G. umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, w ten sposób, że kierując zestawem drogowym składającym się z ciągnika siodłowego i naczepy z niesprawnym układem hamulcowym, mimo znajdujących się znaków drogowych: pionowego A-30 „inne niebezpieczeństwo” z tabliczką T-14 informującą o niebezpieczeństwie potrącenia pieszego oraz poziomych: P-4 zakazującego przekraczania i najeżdżania na podwójna linię ciągłą, P-6 informującego o zbliżaniu się do linii, przez którą przejeżdżanie jest zabronione lub do miejsca --- STRONA 6 --- niebezpiecznego i ponownie P-4, podjął manewr omijania stojącego przy przystanku (...) autobusu, przy czym nie zachował należytej ostrożności widząc wysiadających z autobusu pasażerów, w tym małoletnich, nie zredukował prędkości oraz nie użył sygnału dźwiękowego, w wyniku czego potrącił przebiegającą przez jezdnię w miejscu niedozwolonym pieszą K. W., która upadła na jezdnię i została przejechana lewym tylnym bliźniaczym kołem ciągnika, w wyniku czego doznała obrażeń skutkujących jej zgonem. Sprawca wypadku S. G. skazany został za powyższy czyn wyrokiem Sądu Rejonowego w G., wydanym w dniu 19 października 2011r w sprawie II K 199/11 2010r. Powyższy wyrok w części został zmieniony wyrokiem Sądu Okręgowego w S., wydanym w dniu 20 stycznia 2012r w sprawie II Ka 743/11 (dowód: wyrok Sądu Rejonowego w G. wydany w dniu 19 października 2011r w sprawie II K 199/11 i wyrok Sądu Okręgowego w S. wydany w dniu 20 stycznia 2012r w sprawie II Ka 743/11 – k. 207-207v i k. 250-250v w sprawie II K 199/11). Z opinii biegłego T. S., która sporządzona została w postępowaniu przygotowawczym oraz uzupełniającej w sprawie karnej, wynika, że bezpośrednią przyczyną zaistnienia wypadku było niezachowanie należytej ostrożności przez pieszą K. W.. Przebiegła ona przez jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżającym samochodem, w odległości poniżej 100 m od najbliższego przejścia dla pieszych, za przeszkodą (autobusem) ograniczającym widoczność drogi. W chwili przebiegania przez jezdnię K. W. była bez opieki jakiejkolwiek osoby dorosłej. Jej rodzice – powodowie M. i J. W. (1) byli w tym czasie w pracy, poza miejscem zamieszkania (dowód: opinie biegłego T. S. – k. 61-67, 179v-180v, 185-189, w sprawie II K 199/11), . Małoletnia K. W. zmarła w dniu 16 listopada 2010r w miejscowości C.. K. W. była córką powodów M. i J. małż. W. oraz siostrą małoletnich powodów D. W. (1) i N. W. (dowód: odpis skrócony aktu zgonu oraz odpisy skrócone aktów urodzenia – k. 16, 17 i 18). W dniu wypadku K. W. miała 9 lat i była uczennicą (…) klasy Publicznej Szkoły Podstawowej w P.. Bezpośrednio przed wypadkiem zamieszkiwała wraz z rodzicami oraz rodzeństwem D. i N. w domu jednorodzinnym w miejscowości C.. Powodowie M. W. (1) i J. W. (1) mieli bardzo dobre i zażyłe relację z córką K.. Była ona dzieckiem wesołym, towarzyskim i pogodnym. Lubiła tańczyć, śpiewać, rysować, układała proste opowiadania. W domu powodów M. i J. małż. W. panowała rodzinna i pogodna atmosfera. Czas wolny od pracy spędzali wyjeżdżając poza miejsce zamieszkania, chętnie odwiedzali również --- STRONA 7 --- najbliższych członków rodziny. Powodowie zazwyczaj wyjeżdżali w towarzystwie swoich dzieci. K. W. była bardzo pomocna i uczynna. Była bardzo lubiana przez kolegów i koleżanki z klasy. Przez jakiś czas po wypadku na ławce szkolnej, przy której siedziała K., stało jej zdjęcie udekorowane kwiatami. M. W. (1) otrzymała informację o śmierci córki będąc w pracy i na skutek szoku zemdlała. J. W. (1) również był w pracy i w chwili, kiedy dowiedział się o wypadku córki pracował jako operator maszyny drogowej. Nie był w stanie wyjść z tego pojazdu i wypadł z niego. M. W. (1) po kilku tygodniach wróciła do pracy, ale cały czas płakała i jej pracodawca powiedział, że z powodu jej zachowania są źle postrzegani przez klientów. Z tego powodu M. W. (1) zwolniła się z pracy. J. W. (1) zamknął się w sobie i przez kilka miesięcy nadużywał alkoholu. Po śmierci K. jej rodzice postrzegają swój dom jako cichy i pusty. W początkowym okresie po wypadku M. i J. małż. W. stracili energię, zapał i chęć do życia. Niemalże każda rozmowa kończyła się na osobie nieżyjącej córki K.. Rodzice prawie codziennie chodzą na cmentarz i odwiedzają grób córki. W domu wszystkie rzeczy K. pozostały w nienaruszonym stanie. Od dnia wypadku powodom nieprzerwanie towarzyszy uczucie straty i pustki. Wypadek miał miejsce w bezpośrednim sąsiedztwie domu małżonków W.. W miejscu, w którym zdarzył się wypadek znajomi i sąsiedzi palą znicze i świeczki. Powódka M. W. (1) usuwa je, ponieważ cały czas przypominają jej o wypadku i śmierci córki. Szczególnie tragicznie zapisało się w pamięci M. W. (1) zdarzenie, kiedy bezpośrednio po wypadku strażacy zmywali wodą miejsce wypadku, w tym szczątki nieżyjącej K.. Siostra nieżyjącej K. – N. W. nie chciała po wypadku wracać do domu. Zaczęła ssać palec. Przy każdej okazji wspomina i opowiada o siostrze. Małoletni D. W. (1) bardzo często płakał. Nie potrafiąc poradzić sobie z nieobecnością siostry, układał na poduszce zabawki K. i siedział przy nich (dowód: świadectwo szkolne z dnia 16 czerwca 2009r – k. 19, opowiadanie K. W. – k. 23, zeznania świadków I. B. i B. Z. zarejestrowane na rozprawie w dniu 7 stycznia 2013r – 00:43:08-00:52:20 i 00:52:27-01:06:45, zeznania powodów M. W. (1) i J. W. (1) zarejestrowane na rozprawie w dniu 14 lutego 2013r – 00:16:21-00:23:10, 00:23:16- 00:29:45). W piśmie datowanym na dzień 26 kwietnia 2011r powodowie zgłosili swoje roszczenia w (...) S.A. z siedzibą w W.. M. W. (1) i J. W. (1) wnieśli o przyznanie i wypłacenie im kwot po 100.000 zł, zaś działając w imieniu małoletnich dzieci wnieśli o przyznanie i wypłacenie na --- STRONA 8 --- rzecz D. W. (1) i N. W. kwot po 45.000 zł – tytułem zadośćuczynienia na podstawie art. 446 par. 4 kc. W dniu 13 września 2011r pozwany wydał decyzje, w których przyznał powodom M. W. (1) i J. W. (1) zadośćuczynienia w kwocie po 35.000 zł, zaś na rzecz małoletnich powodów w kwocie po 20.000 zł. Pozwany przyjął 30% przyczynienia się K. W. do powstania szkody, pomniejszył przyznane kwoty i wypłacił M. i J. W. (1) po 24.500 zł, zaś D. i N. W. po 14.000 zł. Z kolei w piśmie datowanym na dzień 2 kwietnia 2012r pełnomocnik powodów zwrócił się do pozwanego ubezpieczyciela o wypłatę kwoty odpowiadającej kosztom pogrzebu K. W. i nagrobka. Do wniosku załączone zostały rachunki i faktury dokumentujące wydatki na: nagrobek i ułożenie kostki brukowej wokół niego, usługę fotograficzną, elementy dekoracyjne z kamienia, nagrobek granitowy i litery na nagrobku. Zgodnie z rachunkiem nr (...) z dnia 29 października 2011r koszt wykonania fundamentu pod nagrobek i ułożenia kostki brukowej wyniósł 2.000 zł. Zgodnie z fakturą VAT nr (...) z dnia 14 listopada 2011r koszt nagrobka granitowego na grobie K. W. wyniósł 13.800 zł. Na grobie wykonany został pomnik granitowy podwójny, a koszt pojedynczego pomnika według wzoru z grobu K. W. wyniósłby o 3.500 zł mniej, tj. 10.300 zł. W dniu 7 sierpnia 2012r pozwany wypłacił J. W. (1) tytułem zwrotu kosztów pogrzebu kwotę 7.663,38 zł. Kwota ta obejmowała wszystkie koszty związane z pogrzebem, tj. koszty organizacji pogrzebu, koszty odzieży żałobnej i koszty nagrobka. Pozwany ustalił uzasadnione koszty nagrobka na kwotę 8.000 zł, pomniejszył powyższą kwotę o 30% z tytułu przyczynienia i z tytułu wykonania nagrobka wypłacił J. W. (1) kwotę 5.600 zł (dowody: dokumentacja zgromadzona w postępowaniu likwidacyjnym, pismo pełnomocnika powodów z dnia 2 kwietnia 2012r – k. 28, rachunek nr (...) z dnia 29 października 2011r – k. 79, oświadczenie M. W. (2) z dnia 29 stycznia 2013r – k. 80, faktura VAT nr (...) – k. 81, informacja pełnomocnika pozwanego z dnia 28 marca 2013r – k. 90). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 446 par. 1 kc „jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł”. Ustawą z dnia 30 maja 2008r o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, dodany został do art. 446 kc paragraf 4 o treści: „sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę”. Zatem zobowiązanym do naprawienia szkody na podstawie art. 446 par. 4 kc jest podmiot, który --- STRONA 9 --- ponosi odpowiedzialność deliktową za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, a w konsekwencji śmierć bezpośrednio poszkodowanego. W myśl art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r – o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, „z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia”. Artykuł 35 stanowi natomiast, iż „ubezpieczeniem OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest objęta odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania odpowiedzialności ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z ruchem tego pojazdu”. Zatem nie ulega wątpliwości, że co do zasady ciąży na pozwanym (...) SA z siedzibą w W. obowiązek odszkodowawczy, ponieważ sprawca wypadku zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia w zakresie oc i wypadek zdarzył się w okresie odpowiedzialności pozwanego (fakt przyznany przez pozwanego). Przewidziane w art. 446 par. 4 kc zadośćuczynienie ma kompensować uszczerbek niemajątkowy doznany przez najbliższych członków rodziny zmarłego. Kompensacji podlega krzywda, a więc w szczególności cierpienie, ból i poczucie osamotnienia po śmierci najbliższego członka rodziny. Zadośćuczynienie pieniężne przyznane na podstawie art. 446 par. 4 kc ma na celu przede wszystkim złagodzenie cierpień fizycznych i psychicznych członków rodziny będących wynikiem śmierci najbliższej osoby, a także ma pomóc im przystosować się do nowej rzeczywistości. Kwestia zadośćuczynienia pieniężnego stwarza wiele problemów w praktyce, gdyż szkoda niemajątkowa jest bardzo trudna do ustalenia i wymierzenia. Przepisy kodeksu nie zawierają żadnych kryteriów, jakie należy uwzględniać przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego, w dużej mierze wypracowała je judykatura, szczególnie orzecznictwo Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu, odnośnie wysokości zadośćuczynienia jedynie pomocniczo można się odwołać do orzecznictwa dotyczącego art. 445 kc. Wynika to z faktu, że art. 446 par. 4 kc nie wiąże wystąpienia krzywdy ze szkodą ujętą w kategoriach medycznych. I tak, w wyroku z dnia 26 lutego 1962 (IV CR902/61, OSNCP 1963 nr 5, poz.107) Sąd Najwyższy stwierdził, iż „zadośćuczynienie z art. 445 kc ma przede wszystkim charakter kompensacyjny i tym samym jego wysokość musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość”. Zgodnie z wyrokiem Sądu --- STRONA 10 --- Najwyższego z dnia 19 maja 1998 r. (II CKN 756/97 nie publ.) „treść art. 445 pozostawia – z woli ustawodawcy - swobodę sądowi orzekającemu w ustalaniu wysokości zadośćuczynienia i pozwala – w okolicznościach rozpoznawanej sprawy – uwzględnić indywidualne właściwości i subiektywne odczucia osoby pokrzywdzonej”. Jak słusznie zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 kwietnia 2010r (I ACa 178/10) – mierzenie skali cierpienia osoby, która nie doznała uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia, pozostaje poza możliwościami dowodowymi Sądu i zakładu ubezpieczeń. Tym samym zadośćuczynienie ma kompensować nie tyle doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, lecz przedwczesną utratę członka rodziny. Nie oznacza to jednak, że nie należy brać pod uwagę takich okoliczności jak: poczucie osamotnienia, cierpienie moralne i wstrząs psychiczny wywołany śmiercią osoby najbliższej, rola jaką w rodzinie pełniła osoba zmarłego, stopień w jakim pozostali członkowie rodziny będą umieli odnaleźć się w nowej rzeczywistości i na ile zdolni są zaakceptować obecny stan rzeczy. Należy za Sądem Apelacyjnym w Łodzi powtórzyć, że z uwagi na ciężar gatunkowy dobra osobistego w postaci prawa do życia w rodzinie, powinno ono w hierarchii wartości zasługiwać na wzmożoną w porównaniu z innymi dobrami ochronę. Naruszenie tego dobra stanowi dalece większą dolegliwość psychiczną dla członka rodziny zmarłego, niż w przypadku innych dóbr, a jej skutki rozciągają się na całe życie osób bliskich. W kontekście poczynionych powyżej uwag ogólnych należy stwierdzić, że doznana przez powodów M. i J. W. (1) krzywda niewątpliwie była znaczna. Co prawda, po śmierci córki powodowie nie stali się osobami samotnymi (mają jeszcze dwoje dzieci), ale przed wypadkiem stanowili wraz z córką K. pełną, szczęśliwą rodzinę i wychowywali małoletnią K.. K. W. zginęła w wypadku mając zaledwie 9 lat. Była szczęśliwym dzieckiem, o czym świadczą zeznania powodów M. i J. W. (1) oraz świadków. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, że powodowie wraz z dziećmi tworzyliby szczęśliwą rodzinę przez kilkadziesiąt najbliższych lat. Oczywistym jest, że wskutek wypadku, w którym śmierć poniosła K., małżonkowie W. zostali pozbawieni możliwości uczestniczenia w życiu córki jako rodzice. Zostali pozbawieni możliwości obserwowania procesu dorastania córki, uczestnictwa w nim, a w przyszłości poczynań córki w życiu zawodowym, jak i prywatnym. Rzeczą oczywistą jest, że każdy rodzic chce szczęścia dla swoich dzieci. Z zeznań złożonych przez świadków I. B. i B. Z. wynika, że powodowie M. i J. małż. W. pozostawali w bardzo bliskich relacjach z córką K. i łączyła ich szczególna więź. Jak ocenili świadkowie, K. była bardzo dobrym, pogodnym i radosnym. Z materiału dowodowego nie wynika, aby powodowie różnicowali swoje dzieci, ale zarówno z zeznań powodów, ja i zeznań świadków, --- STRONA 11 --- wynika, że to w szczególności K. wnosiła do domu rodziny W. wiele radości i pogody. W dużej mierze dzięki niej w domu powodów panowała miła i życzliwa atmosfera. Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia nie bez znaczenia pozostaje również to, że powodowie w dalszym ciągu bardzo przeżywają śmierć córki i nie mogą wrócić do równowagi. Z relacji świadków wynika, że powodowie nie mają energii i chęci do życia. Niemalże codziennie odwiedzają grób córki. Od czasu wypadku pozostawili w stanie nienaruszonym jej rzeczy. Powodowie bardzo często wspominają córkę K.. Bardzo emocjonalne zeznania powódki M. W. (1) świadczą niezbicie o tym, jak olbrzymią tragedie przeżywa i nie może pogodzić się ze śmiercią córki. Powódka zeznała, że bardzo ciężko jest mieszkać i żyć w miejscu, w którym wszystko „przypomina” jej o nieżyjącej córce. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności świadczą o tym, że powodowie nie akceptują obecnego stanu rzeczy i mają poważne problemy w odnalezieniu się w aktualnej rzeczywistości. Przemawia to za koniecznością zasądzenia na rzecz powodów zadośćuczynienia w znacznej wysokości. W ocenie Sądu, kwotą adekwatną do rozmiaru krzywdy jest w przypadku powodów M. W. (1) i J. W. (1) kwota po 100.000 zł dla każdego z nich. W przypadku małoletnich powodów D. W. (1) i N. W. rozmiar krzywdy spowodowany śmiercią siostry był najprawdopodobniej mniejszy. Oczywiście Sąd nie jest w stanie przesądzić o tym kategorycznie, ponieważ, jak wspomniano powyżej, nie ma żadnych obiektywnych kryteriów pozwalających na ocenę rozmiaru bólu rodzica spowodowanego śmiercią dziecka i bólu, jaki towarzyszy rodzeństwu po śmierci siostry. Można jedynie domniemywać, że poczucie straty i osamotnienia, jakie niewątpliwie towarzyszyły powodom D. i N. W., były jednak mniejsze niż w przypadku rodziców zmarłej K.. Materiał dowodowy przedstawiony przez stronę powodową również nie pozwalał na jednoznaczne i kategoryczne ustalenie rozmiaru krzywdy doznanej przez powodów D. i N. W.. Prawdę mówiąc trudno byłoby taki materiał przedstawić. Jednak jak wynika z zeznań powodów M. i J. W. (1) oraz świadków - małoletni powodowie byli bardzo zżyci z siostrą K., lubili się, mieli bardzo dobre relacje. Przez pryzmat zachowania małoletnich powodów bezpośrednio po wypadku, można stwierdzić, jak wielka tragedią była dla nich śmierć siostry. Otóż, jak wynika z zeznań M. i J. W. (1), D. W. (1) zamknął się w sobie, czasem zachowywał się agresywnie. Po śmierci siostry bardzo często układał na poduszce jej zabawki i płakał. Z kolei małoletnia N. W. przez jakiś czas Pio śmierci siostry, bała się wracać do rodzinnego domu i miała problemy z --- STRONA 12 --- zasypianiem. Zdanie Sądu, w przypadku małoletnich powodów, adekwatne do rozmiary cierpień będą kwoty po 45.000 zł. Sąd podzielił stanowisko strony pozwanej, że należne powodom zadośćuczynienie oraz odszkodowanie winny ulec zmniejszeniu z tytułu przyczynienia się powodów M. i J. W. (1) do powstania i rozmiarów szkody. Pozwany zaprezentował pogląd, że współprzyczyną wypadku drogowego było nieprawidłowe zachowanie małoletniej K. W. polegające na tym, że wbiegła ona na jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd, w miejscu oddalonym nie więcej niż 100 m od przejścia dla pieszych oraz zza przeszkody znacznie ograniczającej możliwość obserwowania drogi. Powyższe okoliczności w pełni znajdują potwierdzenie w opinii biegłego T. S., która została sporządzona w dniu 31 stycznia 2011r w trakcie postępowania przygotowawczego. Nie była ona również kwestionowana przez żadną ze stron w trakcie niniejszego procesu. Sąd przeprowadził dowód z przedmiotowej opinii biegłego w niniejszej sprawie i w całości podzielił wnioski w niej zawarte. W doktrynie prawa cywilnego prezentowane jest słuszne stanowisko, że samo przyczynienie poszkodowanego do powstania szkody nie przesądza automatycznie o zmniejszeniu odszkodowania (zadośćuczynienia). Nie ulega wątpliwości, że odstąpienie od zastosowania art. 362 kc winno mieć charakter wyjątkowy, ale wszystko zależy od okoliczności sprawy. K. W. w dniu wypadku miała ukończone 9 lat i oczywiste jest, że z racji wieku nie można przypisać jej winy w spowodowaniu wypadku. Dziewięcioletnie dziecko nie ma na tyle wyobraźni i nie jest w pełni świadome zagrożeń związanych z ruchem drogowym. Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na wiek swojego dziecka, powodowie M. i J. W. (2) mieli obowiązek sprawowania właściwej pieczy nad córką i zapewnienia jej możliwości bezpiecznego powrotu ze szkoły do domu. W sytuacji, kiedy z powodu wykonywania obowiązków służbowych poza miejscem zamieszkania nie mogli tego zrobić osobiście, winni zapewnić opiekę ze strony osób trzecich. W ocenie Sądu, naruszenie przez powodów ich obowiązków wynikających z prawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej naraziło ich córkę na niebezpieczeństwo i pozostaje w bezpośrednim związku z powstałą szkodą. Mając na uwadze, że sprawca wypadku S. G. dopuścił się umyślnego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym i zakres naruszenia tych norm prawnych był znaczny, Sąd uznał, że zmniejszenie należnych powodom świadczeń winno ulec na poziomie 20%. Zgodnie a art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r – o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli --- STRONA 13 --- Komunikacyjnych – „zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie”. Jak wynika z akt postępowania likwidacyjnego, powodowie zgłosili swoje roszczenia pozwanemu w piśmie z dnia 26 kwietnia 2011r. Z akt tych nie wynika jednak, kiedy pismo to wpłynęło do pozwanego. Zakładając, że najpóźniej winno to nastąpić po upływie 7 dni, trzydziestodniowy termin do wypłaty świadczeń powinien być liczony od dnia 4 maja 2011r. Pozwany ubezpieczyciel dysponował opinia biegłego, która sporządzona została w styczniu 2011r oraz aktem oskarżenia przeciwko podejrzanemu S. G., który wpłynął do Sądu Rejonowego w G. w marcu 2011r. Pozwany przyznał i wypłacił częściowo zadośćuczynienie uprawnionym w dniu 13 września 2011r nie czekając na wyrok skazujący sprawcę wypadku, który zapadł dopiero w dniu 19 października 2011r. Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby dysponując dokumentacją dotyczącą wypadku drogowego, w którym zginęła K. W., pozwany zachował ustawowy termin i wypłacił należne powodom świadczenia w terminie 30 dni od daty powiadomienia o szkodzie. Skoro tego nie uczynił, to w ocenie Sądu, od dnia 4 czerwca 2011r pozostawał w zwłoce z wypłata należnych świadczeń. W ocenie Sądu, w dniu 4 czerwca 2011r nie istniały już żadne wątpliwości, co do okoliczności zdarzenia, rozmiaru krzywdy powodów i podstaw odpowiedzialności pozwanego. Zadośćuczynienia winny być ustalone na poziomie 100.000 zł dla M. W. (1) i J. W. (1) oraz na poziomie 45.000 zł dla N. W. i D. W. (1). Pozwany miał pełne prawo przyjąć przyczynienie się powodów do powstania szkody na poziomie 20%, co powinno skutkować wypłatą kwot: po 80.000 zł dla M. i J. W. (1) oraz po 36.000 zł dla N. i D. W. (1). Uzasadniałoby to przyznanie odsetek ustawowych od pełnych powyższych kwot od dnia 4 czerwca 2011r. Należy jednak mieć na uwadze, że w piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2013r modyfikującym powództwo, pełnomocnik powodów wniósł o przyznanie odsetek od kwot: w przypadku M. i J. W. (1) – 75.500 zł, zaś w przypadku N. i D. W. (1) – 31.000 zł. Sąd ustalił, że roszczenie stało się wymagalne w dniu 4 czerwca 2011r, a nie jak wnosiła o to strona powodowa w dniu 3 czerwca 2011r, ale nie mogąc orzec ponad żądanie, Sąd przyznał powodom ustawowe odsetki odpowiednio od wnioskowanych 75.500 zł (M. i J. W. (2)) i 31.000 zł (N. i D. W. (2)). W dniu 13 września 2011r pozwany wypłacił częściowo zadośćuczynienia w kwotach po 24.500 zł dla M. i J. W. (1) oraz po 14.000 zł dla N. i D. W. (1). Od dnia 14 września 2011r pozwany pozostawał w zwłoce z zapłatą M. W. (1) i J. W. (1) uzupełniającego zadośćuczynienia w kwocie po 55.500 zł (100.000 – 20% = 80.000 i 80.000 – 24.500 = 55.500) oraz w zwłoce z zapłatą D. W. (1) i N. W. uzupełniającego zadośćuczynienia w kwocie po 22.000 zł (45.000 – 20% = 36.000 i 36.000 – 14.000 = 22.000). Zatem od kwot uzupełniającego zadośćuczynienia Sąd przyznał --- STRONA 14 --- powodom ustawowe odsetki od dnia 14 września 2011r do dnia zapłaty. W części ponad zasądzone kwoty, Sąd uznał roszczenie powodów o zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za niezasadne i na podstawie art. 446 par. 4 kc je oddalił. W ocenie Sądu nie było również podstaw do przyjęcia, tak jak to uczynił pozwany, że zasadne było poniesienie przez powodów kosztów wykonania nagrobka na grobie K. W. jedynie do kwoty 8.000 zł. Wynika to z decyzji wydanej przez pozwanego w dniu 7 sierpnia 2012r. W oparciu o zdjęcia obrazujące wygląd przedmiotowego nagrobka, które znajdują się w aktach postępowania likwidacyjnego, można stwierdzić, że niczym nie odbiega on od miejscowych zwyczajów. Prawda jest, co słusznie podniósł pozwany w odpowiedzi na pozew, że pozwany miał obowiązek zwrócić powodom poniesione przez nich koszty nagrobka, ale tylko te, które pozostają w związku przyczynowym z odniesiona przez nich szkodą. Tymczasem, jak wynika z zeznań powodów, wykonali oni na grobie swojej córki tzw. nagrobek podwójny. Być może było to uzasadnione faktem pochowania córki na cmentarzu w podwójnej kwaterze. Nie ulega jednak wątpliwości, że odpowiedzialność pozwanego winna być ograniczona jedynie do kosztów wykonania pojedynczego nagrobka. Z załączonej do akt sprawy faktury VAT nr (...) wynika, że koszt nagrobka wykonanego na grobie K. W. wyniósł 13.800 zł (k. 81). Z kolei w oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2013r wykonawca nagrobka stwierdził, że różnica pomiędzy pomnikiem podwójnym a pojedynczym, według wzoru z grobu córki powodów, wyniosłaby 3.500 zł (k. 80). W ocenie Sądu, kwotę 13.800 zł należało pomniejszyć o 3.500 zł, co oznacza, że odpowiedzialność pozwanego z tytułu poniesionych przez powodów kosztów nagrobka winna być ograniczona do kwoty 10.300 zł. Należy również zwrócić uwagę na niekonsekwencję, która wkradła się w żądaniu pozwu. Powodowie wnosili o zasądzenie na ich rzecz kwoty 4.060 zł z tytułu kosztów poniesionych na wykonanie nagrobka dla zmarłej K. W.. Wnosili również o wypłatę kwoty 253,14 zł w związku z nieterminową wypłatą kwoty 7.663,38 zł należnej z tytułu zwrotu kosztów nagrobka za okres do 9 maja 2012r do 9 sierpnia 2012r. Tymczasem, jak wynika z akt postępowania likwidacyjnego, kwota 7.663,38 zł obejmowała nie tylko częściowy koszt nagrobka, ale wszystkie poniesione przez powodów koszty pogrzebu córki (decyzja pozwanego z dnia 7 sierpnia 2012r). Skoro pozwany przyznał powodom z tytułu kosztów nagrobka na grobie córki kwotę 8.000 zł, a następnie pomniejszył ją o 30% przyczynienia, to oznacza, że otrzymali oni z tego tytułu sumę 5.600 zł i stanowiła ona część wypłaconej powodom kwoty 7.663,38 zł. Jak ustalono powyżej, Sąd przyjął, że zasadnym było określenie stopnia przyczynienia do powstania szkody na poziomie 20%. Kwota 10.300 zł (koszt pojedynczego --- STRONA 15 --- nagrobka) winna być pomniejszona o 20%, co oznacza, że tytułem kosztów nagrobka pozwany powinien wypłacić powodom kwotę 8.240 zł. A zatem, skoro dotychczas pozwany spełnił świadczenie jedynie do kwoty 5.600 zł (część z wypłaconej kwoty 7.663,38 zł), to w chwili obecnej pozostaje w zwłoce z wypłatą kwoty 2.640 zł. Pismo powodów z wnioskiem o przyznanie i wypłatę kosztów pogrzebu datowane było na dzień 2 kwietnia 2012r. Zakładając, że wpłynęło ono do pozwanego najpóźniej po siedmiu dniach i doliczając ustawowy termin 30 dni na wypłatę odszkodowania, pozwany winien spełnić świadczenie w terminie do 9 czerwca 2012r. Skoro tego nie uczynił, to Sąd zasądził na rzecz powoda J. W. (1) kwotę 2.640 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 maja 2012r do dnia zapłaty. Jak wynika z informacji pozwanego, wypłata na rzecz powoda kwoty 7.663,38 zł z tytułu zwrotu kosztów pogrzebu nastąpiła w dniu 7 sierpnia 2012r (k. 90). Jak ustalono powyżej, w tej kwocie zawierała się kwota 5.600 zł z tytułu kosztów nagrobka. Sąd uznał zatem, że zasadnie powód J. W. (1) domagał się zasądzenia ustawowych odsetek, ale nie od kwoty 7.663,38 zł, a jedynie od kwoty 5.600 zł, tj. częściowych kosztów wykonania nagrobka – za okres od dnia 10 maja 2012r do dnia 7 sierpnia 2012r. Stanowiło to kwotę 179,51 zł. Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd na podstawie art. 446 par. 1 i 4 kc orzekł jak w wyroku, zaś w części ponad zasądzone kwoty jako niezasadne powództwo oddalił. W oparciu o treść art. 100 kpc Sąd koszty procesu pomiędzy stronami wzajemnie zniósł.