Postanowienie I C 1049/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin

--- STRONA 1 --- Sygnatura akt I C 1049/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Konin, dnia 04-07-2016 r. Sąd Okręgowy w Koninie Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Jan Bartniak Protokolant: sekr. sąd. Joanna Piwońska po rozpoznaniu w dniu 04-07-2016 r. w Koninie sprawy z powództwa E. W. przeciwko M. R. o ochronę dóbr osobistych 1. oddala powództwo. 2. zasądza pozwanej M. R. od powódki E. W. kwotę 737 zł (siedemset trzydzieści siedem złotych) kosztów procesu. Jan Bartniak Sygn. akt IC 1049/15 UZASADNIENIE E. W. pozwem skierowanym do Sądu Okręgowego w K.wniosła o nakazanie pozwanej M. R., złożenie oświadczenia „Przepraszam panią E. W. że mylnie stwierdziłam, że jest chorą osobą. To była moja pomyłka,” - w tygodniku (...) - oraz w obecności osób powódce bliskich to jest: siostry I. T., (braci powódki z żonami) P. i R. małżonków W., P. i A. małżonków W., E. i A. małżonków C. (kuzynka powódki z mężem), ciotki E. S., kuzynki M. S. i sołtysa wsi S. pana P.. Oświadczenie powyższe winna pozwana złożyć w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia wyroku, z tym że oświadczenie w obecności osób bliskich powódki, winno być złożone w mieszkaniu powódki, która wcześniej zawiadomi osoby bliskie. Ponadto powódka jest otwarta na propozycje co do miejsca złożenia oświadczenia wobec obecnych jej osób bliskich. (vide powódka k.4-4v, k.8-8v, k.45-45v, k.65). Wedle powódki, pozwana „wydała błędną opinię lekarską co do mego zdrowia psychicznego nie badając mnie, pani R. stwierdziła u mnie psychozę schizofreniczną z pobudzeniem psychoruchowym.” W sprawie przed Sądem Rejonowym w T., dwóch biegłych lekarzy sądowych stwierdziło, że powódka jest zupełnie zdrową osobą. Jak pisze powódka (k.4) „Pozwana „zaszkodziła mi tą opinią na całe życie… Nawet mnie nie przeprosiła zachowała się wręcz chamsko… ” Pozwana M. R. wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu (w podwójnej wysokości stawki minimalnej z uwagi na charakter sprawy, jej zawiłość i nakład czasu pracy. (k.22-25 i k.60). W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew wskazywała, że działała w trybie określonym przez art.29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i przeprowadzała badanie w trudnych warunkach. W następstwie badania, stwierdziła „objawy” chorobowe, które wystąpiły w chwili badania, a nie wystąpienie określonej choroby. --- STRONA 2 --- Wydane przez pozwaną jako lekarza, zaświadczenie inicjowało postepowanie sądowe przed Sądem Rejonowym w T. i o niczym nie rozstrzygało. Wedle pozwanej, powódka nie wskazała tego jakie jej dobro osobiste zostało naruszone. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Przed Sądem Rejonowym w T. III Wydział Rodzinny i Nieletnich toczyła się sprawa o sygn. III R Ns (...) (data wpływu do Sądu 09.12. (...).) z wniosku córki powódki D. W. o przymusową hospitalizację psychiatryczną powódki. Wedle wnioskodawczyni jej mama swoimi urojeniami prześladowczymi i agresją spowodowała, że tata i brat wnioskodawczyni boją się jakichkolwiek przedsięwzięć, niezbędnych dla dobra mamy, która od kilku lat cierpi na zaburzenia psychiczne. Mama nie przyjmuje do wiadomości tego, że jest chora i nie wyraża zgody na leczenie. Wnioskodawczyni zwracała się do Sądu, by ten nie podawał do wiadomości mamy, miejsca zamieszkania wnioskodawczyni. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarza psychiatry M. R. z dnia 04.12.2013 r., że „u badanej występują objawy psychozy schizofrenicznej z pobudzeniem psychoruchowym.” Wnioskodawczyni (lat 25) wskazywała, że w rodzinie mamy są przypadki schizofrenii, (siostra mamy leczy się psychiatrycznie), w jej ocenie mama zachowuje się podobnie. Natomiast u wnioskodawczyni wykluczono psychozę dwubiegunową, przyznaje, że jest trzeźwą alkoholiczką, nie pije od 5 lat. E. W. twierdziła natomiast, że to jej córka jest chora psychicznie z powodu psychozy dwubiegunowej. Wedle uczestniczki lekarz psychiatra nie widziała jej, nie rozmawiała z nią i oparła się tylko na relacji córki(k.11v). W toku postępowania w sprawie o przymusową hospitalizację, potwierdziła fakt iż M. R., była u niej na jednorazowej wizycie domowej, „po cichu do niej weszła”,(k.14 i k.29 akt (...)) Córka mieszka w P., uczestniczka nie zna jej adresu i nie wie co córka teraz robi.(niesporne, nadto k.2-3, k.11-11v, k. akt IIIRNs (...) Sądu Rejonowego w T.) Występująca w charakterze świadka M. R. (k.24-24v cyt. akt IIIRNs (...))potwierdzała, że wizyta domowa u E. W. odbyła się na wniosek D. W., podczas wizyty pacjentka była agresywna słownie wobec lekarza, wyrzuciła z domu i zepchnęła ze schodów, mówiła, ze w domu są kamery, takie zachowanie świadczyło (w momencie wizyty domowej) o objawach psychozy schizofrenicznej.(k.24-24v cyt. akt IIIRNs) Opinie dwu lekarzy psychiatrów (jedna oparta o jednorazowe badanie w dniu 18.02.2014 r. druga wynikająca z badania w dniu 01.07.2014 r.) wykazały, że jednorazowe badanie nie daje podstaw do rozpoznania u E. W. choroby psychicznej, że ww. jest zdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, i nie wymaga w obecnym stanie psychicznym leczenia w szpitalu psychiatrycznym.(niesporne, nadto opinie wydane w sprawie IIIRNs (...), lekarza psychiatry E. K. k.13-16, lekarza psychiatry C. S. k.28-30). Prawomocnym postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. oddalono wniosek o umieszczenie E. W. w szpitalu psychiatrycznym bez zgody na wniosek.(niesporne) Powódka występowała do (...) Izby Lekarskiej - Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej w P., ze skargą na lekarza psychiatrę M. R. o wydanie niezgodnej z prawdą (wg skarżącej) opinii o jej stanie zdrowia. Okręgowy Rzecznik postanowieniem z dnia 30.03.2015 r. umorzył postępowanie wyjaśniające, uznając że postepowanie lekarza nie wypełnia znamion przewinienia zawodowego. Dostępne w chwili przeprowadzenia badania dane na temat pacjentki E. W., uzupełnione wynikami trudnego badania, dawały podstawę do rozpoznania „objawów” choroby (a nie choroby sensu stricto). Nadto wydane zaświadczenie inicjowało jedynie postępowanie sądowe, a rozstrzygającym było sporządzenie opinii przez biegłego sądowego, które wykluczyło chorobę psychiczną u powódki.(k.39-40) Po rozpoznaniu zażalenia skarżącej E. W., Okręgowy Sąd Lekarski w P. postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. zażalenia nie uwzględnił i utrzymał w mocy postanowienie Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej. Przyjęto, że lekarz opisała objawy na które wskazywało zachowanie skarżącej w dniu wizyty domowej. Lekarz kierowała się procedurą z art.29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Córka p. W. skarżyła się na zachowanie mamy, mogące być objawami choroby, stąd umówiona wizyta domowa i wydane zaświadczenie lekarskie. (k.41-44) Wedle siostry powódki, B. A. (1) (k.63-64v)około 5-6 lat temu ograniczyła kontakty z powódką, gdyż ta uważała, że w jej domu są kamery i podsłuchy, oklejała okienka w drzwiach uważając że jest podglądana. Trzy lata temu skontaktowała się ze świadkiem, córka powódki D., która informowała świadka że podjęła działania efektem których jest wniosek w sprawie IIIRNs (...) Sądu Rejonowego w T.. Wedle świadka wizyta domowa w dniu 4 grudnia 2013 r. była z inicjatywy siostry powódki B. A. (1) i córki powódki D., która była obecna gdy lekarz przyszła z wizytą lekarską do domu powódki. Od tego czasu świadek kilkakrotnie była wzywana do prokuratury i komendy policji w związku z zarzutami powódki iż świadek z mężem m.in. włamują się do domu powódki i kradną pieniądze, przebijają oponę w rowerze powódki, wysyłają jej obraźliwe wiadomości SMS. Wedle świadka zachowanie powódki jest podobne do zachowania ich siostry D. P., która ostatecznie została ubezwłasnowolniona z powodu schizofrenii paranoidalnej. Powódka nadal „zaczepia znajomych i rodzinę mojego męża, mówiąc, ze jesteśmy członkami mafii, że jesteśmy narkomanami --- STRONA 3 --- i zgnijemy w więzieniu.”(zeznania świadka k.64-64v) Z uwagi powyższe, świadek sama wystąpiła do Sądu Rejonowego w T. z wnioskiem o przymusowe leczenie powódki i 28.06.2016 r. odbyła się pierwsza rozprawa w sprawie, której celem (wg świadka) jest ochrona zdrowia powódki.(vide zeznania: świadka B. A. k.63-64v, pozwanej k.46, k.65v-66, powódki k.45-45v. k.65-65v) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane w ustaleniach faktycznych dowody, w tym zawarte w aktach załączonej sprawy o sygn. III (...) Sądu Rejonowego w T. i zawartych tam zaświadczenia lekarskiego, wniosku, oświadczeń i zeznań i opinii biegłych, zeznań świadka B. A. (1) (k.63-64v). Z danego stanu faktycznego każda ze stron procesu wywodzi odmienne skutki prawne. Wnioski powódki o przesłuchanie biegłych psychiatrów, których opinie były podstawą oddalenia wniosku w sprawie IIIRNs (...) Sądu Rejonowego w T. i sędziego prowadzącego ww. sprawę, oddalono jako zbędne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Opinie stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie o przymusową hospitalizacje powódki. Rozstrzygniecie w cyt. sprawie Sądu Rejonowego w T. samo w sobie jest jednoznaczne. W ocenie sądu zachowanie powódki podczas rozpraw w niniejszej sprawie, którą sama zainicjowała, utrudniało postępowanie i potwierdza zeznania pozwanej dotyczące agresywnej postawy pozwanej wobec lekarza w dniu 4 grudnia 2013 r. Sąd zważył, co następuje: Stosownie do art. 24 § 1 k.c. ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Jak wynika z powyższego w pierwszej kolejności należy ustalić czy doszło do naruszenia dóbr osobistych, zaś w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, ocenić czy działanie pozwanej było bezprawne. Ustawodawca nie zdefiniował dobra osobistego, a jedynie wskazał przykładowo w art. 23 k.c. takie chronione dobra osobiste jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. W przedmiotowej sprawie powódka nie sprecyzowała wprawdzie z naruszenia którego dobra wywodzi swe roszczenia, jednakże, uwzględniając powoływane przez powoda wypowiedzi pozwanej należało wywieść, że chodzi o potencjalne naruszenie czci powódki. Cześć człowieka obejmuje dwa aspekty: dobre imię (cześć zewnętrzna) i godność (cześć wewnętrzna). Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka (art. 30 Konstytucji RP). Konkretyzuje się w poczuciu własnej wartości człowieka i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi. Naruszenie godności (zniewaga - art. 216 k.k.) polega z reguły na ubliżeniu komuś lub obraźliwym zachowaniu wobec niego. Naruszenie dobrego imienia (zniesławienie - art. 212 k.k.) polega na pomówieniu o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć tę osobę w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Może tu chodzić zarówno o rozpowszechnianie wiadomości określonej treści, która stanowi zarzut pod adresem jednostki, jak i wyrażanie ujemnej oceny jej działalności (J. W., Niemajątkowa..., s. 60). Niejednokrotnie naruszanie czci przejawiać się będzie w obu aspektach. Jak wyjaśnił SN w wyroku z dnia 29 października 1971 r., II CR 455/71, OSNCP 1972, nr 4, poz. 77, z glosą E. R., PiP 1973, z. 6, s. 167: "Cześć, dobre imię, dobra sława człowieka są pojęciami obejmującymi wszystkie dziedziny jego życia osobistego, zawodowego i społecznego. Naruszenie czci może więc nastąpić zarówno przez pomówienie o ujemne postępowanie w życiu osobistym i rodzinnym, jak i przez zarzucenie niewłaściwego postępowania w życiu zawodowym, naruszające dobre imię danej osoby i mogące narazić ją na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności" (za Komentarzem P. K. do art. 23 k.c., LEX). W niniejszej sprawie powódka twierdziła, że pozwana naruszyła jego dobra osobiste, za sprawą zaświadczenia lekarskiego z dnia 4 grudnia 2013 r., potwierdzając w tym zaświadczeniu nieprawdę stwierdzając u powódki „psychozę schizofreniczna z pobudzeniem psychoruchowym”(vide powódka k.4). W tej sytuacji prowadzone postepowanie nieprocesowe w sprawie (...) Sądu Rejonowego w T. doprowadziło do tego, że „znajomi i mieszkańcy S. dowiedzieli się o sprawie,” z tym że sama powódka przyznaje, że „mówiłam im o tym, że wzywano mnie do Sądu Rejonowego w T., w sprawie o zdrowie psychiczne.”(vide powódka k.65). W ocenie powódki powyższe łącznie naruszyło jej dobra osobiste, za sprawą pozwanej. W pierwszej kolejności należało stwierdzić, że pozwana wydawała zaświadczenie lekarskie, które przedłożono jako załącznik do wniosku w sprawie Sądu Rejonowego w T. (sygn. akt III RNs (...)). Zaświadczenie oparte o dostępne w chwili przeprowadzenia badania dane na temat pacjentki E. W.(pochodzące od członków rodziny powódki), uzupełnione wynikami trudnego badania w dniu 4 grudnia 2013 r., które dawały podstawę do rozpoznania „objawów” choroby (a nie choroby sensu stricto jak to --- STRONA 4 --- zarzuca powódka). Nadto wydane zaświadczenie inicjowało jedynie postępowanie sądowe, a rozstrzygającym było sporządzenie opinii przez dwu lekarzy psychiatrów i to te dwie opinie były podstawą rozstrzygnięcia w sprawie z wniosku córki powódki D. W.. Sformułowania użyte (w zaświadczeniu lekarskim) przez pozwaną w sposób obiektywny nie miały charakteru piętnującego czy dyskredytującego powódkę, mówiły o „objawach” choroby, pozwana nie używała określeń pejoratywnych, stygmatyzujących, mających na celu naruszenie dobrego imienia powódki. Nie stanowi naruszenia dóbr osobistych sam fakt, że dane zawarte w zaświadczeniu lekarskim stanowiły załącznik do wniosku córki powódki o przymusową hospitalizację psychiatryczną powódki (będącej matką wnioskodawczyni). Należy również zauważyć, że zaświadczenie lekarskie wystawione przez pozwaną było jawne wyłącznie dla uczestników postepowania i Sądu, nie dotarło i nie mogło dotrzeć do szerszego kręgu osób, a zatem nie mogło poniżyć powódki czy nadszarpnąć jej wizerunku w oczach opinii społecznej. W działaniu pozwanej jako lekarza psychiatry poprzez fakt wystawienia zaświadczenie lekarskiego nie może być uznane za akt bezprawności. Pozwana działała w ramach wizyty domowej, wnioskowanej przez członków rodziny powódki jej siostrę i córkę (która była obecna w chwili wizyty domowej lekarza psychiatry). Lekarz jest uprawniony do wystawienia zaświadczeń medycznych, które jak ustaliły orzeczenia sądu lekarskiego nie wykraczało poza kompetencje i nie wypełniało znamion przewinienia zawodowego. Działanie pozwanej było działaniem w ramach porządku prawnego i wyłączało bezprawność w rozumieniu art. 24 k.c. gdyż zostało dokonane w granicach określonych porządkiem prawnym(vide art.4 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty – Dz.U. 2015.464 j.t., art. 29 i 30 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego Dz.U. 2016.546 j.t.), a nie tylko działaniem w ramach kompetencji.( vide LEX nr 50831) Należy podkreślić, że Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19 sierpnia 1994 r. Dz.U. 2016 poz. 546 j.t.) reguluje dwa tryby przyjęcia do szpitala psychiatrycznego: tryb nagły (art. 23 ust. 1 u.o.z.p.) i wnioskowy (art. 29 u.o.z.p.; I. W., Wnioskowy tryb przyjęcia do szpitala psychiatrycznego – nowelizacja ustawy, (...) 2011, nr 1, s. 108). Przewidziana w przepisie art. 29 ustawy, sytuacja dotyczy przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie bez wymaganej przepisem art. 22 u.o.z.p. zgody, lecz na wniosek m.in. małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwa, przedstawiciela ustawowego, prokuratora. W przypadku sprawy IIIRNs (...) Sądu Rejonowego w T., wnioskodawczynią była córka powódki. Wobec braku naruszenia dóbr osobistych powódki, nie ą spełnione przesłanki nakazania przeproszenia powódki, stąd należało na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzec jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczono stosownie do wyniku procesu (powódka przegrała proces). Koszty te stanowi suma kosztów zastępstwa procesowego pozwanej wg norm przepisanych, zgodnie z wnioskiem i uwzględniając argumentację pozwanej(k.60, nadto §11 ust 1 pkt 2 i § 2 ust 1 i 2 rozporządzenia ministra Sprawiedliwości z 22.09.2002 r. wobec tego, ze postepowanie w sprawie wszczęto w 2015 r.).(vide punkt 2-gi wyroku). /-/ SSO Jan Bartniak