Wyrok I C 1048/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Opolu

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1048/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 listopada 2020 r. Sąd Okręgowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSO Izabela Bogusz Protokolant: st. sekr. sądowy Małgorzata Gabriel po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2020 r. w Opolu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa W. G. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w B. o zapłatę I. oddala powództwo, II. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Opolu na rzecz adwokata I. P., z Kancelarii Adwokackiej (...) s.c. w O. kwotę 120 (sto dwadzieścia złotych) zł plus VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, III. zasądza od powoda W. G. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Na oryginale właściwy podpis UZASADNIENIE Powód W. G. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w B., wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 85.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 22 maja 2020 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego za pomoc prawną udzieloną z urzędu. W uzasadnieniu podniósł, że jest osobą chorą na (...) i w związku z tym zmuszony jest do regularnego przyjmowania (...). Od połowy kwietnia 2018 r. przebywa w Zakładzie Karnym w B., a warunki w celach w których był osadzony nie spełniają nawet minimalnych podstaw egzystencji. Powód wskazał na złe warunki, które występowały w prawie każdej celi: brak wentylacji, nieszczelne i zniszczone (uszkodzone) okna, brud, wilgoć i pleśń, brudne i poryte pleśnią szafki, tylko jedna szafka na dwie osoby w celi, w której powód wraz z drugim osadzonym mieli w sposób niezabezpieczony przechowywać swoje rzeczy, w tym lekarstwa i (...), --- STRONA 2 --- przestarzałe żarówki jarzeniowe, które męczyły wzrok oraz zniszczony parkiet posadzki. Dodatkowo powód wskazał na uszkodzony kran i ogrzewanie centralne, brak materaca do spania, wulgarne napisy na ścianach, odpadający tynk, odpadającą górną lampę. Powód skarżył się również na to, że nie pali, a każdorazowo był osadzany w celach dla palących. Powód zarzucił również pozwanemu, że pomimo zaleceń lekarskich nie miał możliwości korzystania z siłowni oraz świetlicy ponieważ były niedostępne, a nadto że pozwany, nie wyraził zgody na dodatkowe spacery. Wskazał również, że spacerował bez nadzoru funkcjonariusza, dlatego obawiał się o własne zdrowie i życie. Dodał również, że posiłki nie były dostoswane do potrzeb osoby chorej na (...). Pozwany uniemożliwił mu również podjęcie pracy. Pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w B. w odpowiedzi na pozew z dnia 7 lipca 2020 r. ( k. 26-34) wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że zapewnił powodowi prawidłowe i bezpieczne warunki osadzenia, odpowiednie do zgłaszanych przez niego chorób i dolegliwości. Odnosząc się szczegółowo do zarzutów, pozwany podkreślił, że część cel mieszkalnych, w których przebywał powód z uwagi na historyczną architekturę budowli, nie posiada odrębnych kanałów wentylacyjnych. Wentylacja odbywa się przez okna i kratki wentylacyjne z wykutymi otworami wychodzącymi na korytarz. Tym niemniej, przewody kominowe są drożne i na bieżąco kontrolowane oraz odpowiadają właściwym przepisom. Pozwany wskazał, że warunki higieniczne w celach były prawidłowe, okna były w odpowiednim stanie technicznym, cele były ogrzewane, wyposażone w sprawne technicznie oświetlenie, powód miał możliwość sprawdzenia stanu w jakim znajdowały się koce ręczniki, materace itp. Cele zostały wyposażone w sprawny technicznie i bezpieczny sprzęt kwaterunkowy nadający się do użytkowania. Pozwany wskazał ponadto, że szafki w celach nie mogą być zamykane na klucz. Pozwany podkreślił, że przestrzega tego by nie osadzać niepalących więźniów w celach dla palących oraz wskazał, że siłownia była czasowo wyłączana z użytku, ponieważ więźniowie niszczyli wyposażenie. Pozwany podniósł ponadto, że zarzuty powoda odnośnie braku możliwości wykonywania przez niego pracy w Zakładzie Karnym w B. są całkowicie nieprawdziwe. Powód wykonywał nieodpłatnie prace na stanowisku pracownika gospodarczego przy pracach porządkowych i pomocniczych, został wycofany z tej pracy na własną prośbę. Obecnie powód został ponownie skierowany do pracy na stanowisku pracownika gospodarczego od 16 czerwca 2020 r. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód W. G. był osadzony w Zakładzie Karnym w B. od (...) do nadal. W celach, wymienionych w pozwie powód przebywał w następujących okresach: - w celi nr 131 od 12 kwietnia 2018 r. do 24 maja 2018 r., - w celi nr 113 od 24 maja 2018 r. do 25 maja 2018 r., - w celi nr 109 od 25 maja 2018 r. do 15 października 2018 r., - w celi nr 118 od 15 października 2018 r. do 11 stycznia 2019 r. i od 26 listopada 2019 r. do 28 listopada 2019 r., - w celi nr 1 od 19 września 2019 r. do 24 października 2019 r. i od 28 listopada 2019 r. do 18 grudnia 2019 r., - w celi nr 15 w dniu 18 grudnia 2019 r. Dowód: historia rozmieszczenia - k. 36. W celach nr 131 pawilonu B2, nr 118 pawilonu B2 i nr 15 pawilonu A1, z uwagi na architekturę budynku nie ma odrębnych kanałów wentylacyjnych; wentylacja odbywała się poprzez okna i kratki wentylacyjne z wykutymi otworami wychodzącymi na korytarz. Czynny kanał wentylacyjny był w celi nr 109 w pawilonie B2. --- STRONA 3 --- W celach, w których był osadzony powód nie stwierdzono zawilgocenia. Ściany były pomalowane farbą emulsyjną albo farbą olejną. Cele były wyposażone w sprawną technicznie instalację elektryczną. W niektórych celach zamontowane było oświetlenie ledowe (cele nr 131, 109, 118, 1). Cele były wyposażone w sprzęt kwaterunkowy, w tym szafkę więzienną. Szafki więzienne nie mogą mogły być zamykane na klucz, ponieważ uniemożliwiłoby to ich kontrolę. Powód nigdy nie zgłaszał, by doszło do przywłaszczenia jego rzeczy osobistych, w tym leków. Stolarka okienna w celach była drewniana. Okna są dwuskrzydłowe, zgodne z architekturą budynku. Szyby w oknach są całe, niepopękane, okucia w oknach są sprawne. Instalacja c.o. w Zakładzie Karnym wyposażona jest w zawory odpowietrzające układ ogrzewania. Ewentualne awarie były usuwane na bieżąco. Jednostka była w trakcie termomodernizacji budynków mieszkalnych polegającej na wymianie i przebudowie instalacji c.o., ociepleniu stropodachów, wymianie stolarki okiennej oraz montażu wentylacji wyciągowej. Podczas przyjęcia do jednostki powód miał prawo sprawdzić w magazynie, w jakim stanie otrzymuje przysługujące mu rzeczy, takie jak koce, ręczniki, materace itp. Powód za każdym razem w dniu przyjęcia go do Zakładu karnego w B. pobierał materac i nigdy nie zgłaszał uwag, co do jego stanu. Podobnie w dniu 26 listopada 2019 r. powód pobrał materac z magazynu. W Zakładzie Karnym w B. panuje zasada, że nie umieszcza się osób niepalących z osobami palącymi. Za każdym razem, kiedy do jednostki przybywa nowy osadzony jest z nim przeprowadzany wywiad, w tym odnośnie jego palenia lub niepalenia i na tej podstawie skazanego umieszcza się w celi palącej lub niepalącej. Powód od początku umieszczenia go w pozwanej jednostce deklarował się jako osoba niepaląca i był umieszczany z osobami, które również deklarowały się jako osoby niepalące. Ze względu na charakter popełnionego przestępstwa, powód odbywał spacery na oddzielnym placu spacerowym nr 3, który spełnia wszelkie warunki podyktowane przepisami. Na placu spacerowym, który jest odizolowany od ogólnego placu spacerowego powodowi zawsze zapewnione były warunki bezpiecznego odbywania spaceru. Służyło to zwiększeniu jego bezpieczeństwa, ponieważ po ponownym osadzeniu w pozwanym Zakładzie Karnym (we wrześniu 2019r.) powód zgłaszał obawy o swoje bezpieczeństwo, które uzasadniał wcześniejszymi konfliktami. Podczas osadzenia w pozwanym Zakładzie nie doszło do żadnego incydentu z udziałem powoda, który mógłby świadczyć o niezapewnieniu mu bezpieczeństwa osobistego przez funkcjonariuszy pozwanego. Powód miał zgodę na korzystanie z siłowni, jednakże w wyniku działań osadzonych urządzenia do ćwiczeń będące na wyposażeniu siłowni wielokrotnie były niszczone i nie nadawały się do bezpiecznego użytku stąd czasowo siłownia była wyłączana z użytkowania. Częste naprawy urządzeń i koszty z tym związane doprowadziły do likwidacji siłowni z początkiem 2020 r. Pomimo likwidacji siłowni powód miał inne możliwości wykonywania aktywności fizycznej takie jak np. tenis stołowy. Ponadto miał możliwość korzystania z zajęć świetlicowych według ustalonego tygodniowego grafiku oraz planu zajęć kulturalno-oświatowych. Powód wykonywał nieodpłatnie prace na stanowisku pracownika gospodarczego przy pracach porządkowych i pomocniczych, z pracy tej powód został wycofany w dniu 1 marca 2019 r. na własną prośbę. Od dnia 16 czerwca 2020 r. powód został ponownie skierowany do pracy na stanowisku pracownika gospodarczego. Powód jest pod stałą opieką ambulatorium i ma stały dostęp do lekarza. Leczy się z powodu (...). Powód podobnie jak inni osadzeni otrzymywał trzy posiłki dziennie o odpowiedniej kaloryczności i w miarę możliwości urozmaicone owocami i warzywami. Pozwany odmówił powodowi prawa do dodatkowego spaceru i dodatkowej łaźni ponieważ nie było to uzasadnione wskazaniami lekarskimi Podczas osadzenia powód sformułował szereg skarg odnośnie warunków odbywania kary. Kwestionował głównie jakość otrzymywanych posiłków w ramach zleconej diety, warunki sanitarne panujące na placu spacerowym, bezpieczeństwo osobiste, a także opiekę medyczną. Skargi były rozpatrywane przez pozwanego, Inspektorat Służby Więziennej oraz Sąd Okręgowy w Opolu. W żadnym przypadku nie uznano zarzutów podnoszonych przez powoda za uzasadnione. Dowody: skargi i wnioski powoda oraz związana z nimi korespondencja, --- STRONA 4 --- notatki służbowe oraz sprawozdania – k. 37-38, 40-47, 49-83, 85- 91/2, 103-116, 120-129/2, 131, 136-138, 141-156, 167-172, 183-184, karta rzeczy pobranych przez powoda – k. 39, przeglądarka wyżywienia i jadłospis – k. 92/2-102, 117-119, 157-166, 173-182, książka zdrowia powoda – k. 185-231, pisma – k. 252-258. Powiatowy Zespół ds. (...) w B. orzeczeniem z dnia 8 sierpnia 2019 r. zaliczył powoda do (...). Dowód: orzeczenie (...) – k. 80. Powód od 12 lat choruje na (...). W 2015r. przeszedł (...). Podczas osadzenia w pozwanym Zakładzie zdiagnozowano u niego(...). Dowód: pisemne zeznania powoda – k. 242-249. Pismem z dnia 7 maja 2020 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 85.000 zł tytułem zadośćuczynienia w terminie 2 dni. Dowody: wezwanie do zapłaty z 7 maja 2020 r. – k. 14-17 wraz z potwierdzeniem nadania – k. 18. Sąd zważył co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Podstawę dla zgłoszonego roszczenia stanowiły art. 23 i 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 417 § 1 k.c. Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia warunków osadzenia powoda, które powód opisał w pozwie. W zdecydowanej większości wiązały się one z warunkami obywania kary pozbawienia wolności oraz stanem technicznym cel i sprzętu kwaterunkowego. Powód nie przedłożył żadnego materiału dowodowego, a wykazaniu podnoszonych przez niego okoliczności miały służyć wyłącznie jego zeznania. Pozwany przedłożył natomiast notatki służbowe dotyczące stanu cel, sprawozdania, a także dokumenty dotyczące wydanego powodowi sprzętu, przygotowane dla niego jadłospisy oraz książkę zdrowia. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. ( Dz.U. z 1977 r. Nr 38 , poz. 167 i 169 ) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nie naruszających godności ludzkiej. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust.4 i 47 Konstytucji RP wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego ( wyrok SN z dnia 28 lutego 2007r. V CSK 431/06 , OSNC 2008 nr 1 , poz. 13). Art. 448 k.c. stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Natomiast art. 24 k.c. stanowi podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Przesłanką odpowiedzialności za naruszenie cudzego dobra osobistego jest bezprawność działania, przez którą rozumie się działanie sprzeczne z porządkiem prawnym i zasadami --- STRONA 5 --- współżycia społecznego. Przepis ten przewiduje domniemanie bezprawności działania naruszającego dobra osobiste, zatem na pozwanym ciąży obowiązek wykazania, iż jego działanie było zgodne z prawem. Powód natomiast winien wykazać , że doszło do naruszenia dobra osobistego. Bezprawność działania wyłącza: 1) działanie w ramach porządku prawnego, 2) wykonywanie prawa podmiotowego, 3) zgoda pokrzywdzonego, 4) działanie w obronie uzasadnionego interesu. Ciężar uchylenia domniemania bezprawności spoczywał na pozwanym, który przedłożył dokumentację, w szczególności notatki służbowe, z których wynikało, że warunki osadzenia powoda były zgodne z przepisami. Co więcej, w sprawie bezsporne było, że powód składał liczne skargi na warunki osadzenia, które, po wyczerpaniu ustawowego tryb odwoławczego, zostały uznane za niezasadne. Miało to znaczenie dla oceny zasadności powództwa albowiem przepisy Kodeksu karnego wykonawczego przewidują szczególną drogę do dochodzenia ochrony praw skazanych. Zgodnie z art. 7 i art. 34 k.k.w. skazany może zaskarżyć do sędziego penitencjarnego oraz do sądu penitencjarnego decyzje wydane między innymi przez dyrektora zakładu karnego, z powodu ich niezgodności z prawem. Decyzje te kształtują m.in. warunki osadzenia. W tym trybie następuje zatem stwierdzenie, czy decyzja dyrektora zakładu karnego była zgodna z prawem czy bezprawna. W tym trybie następuje także badanie merytorycznej zasadności takich decyzji, które są wydawane w celu zapewnienia bezpieczeństwa i realizacji zadań wychowawczo - resocjalizacyjnych ciążących na administracji zakładu karnego. Sąd cywilny w procesie o naruszenie dóbr osobistych skazanego nie jest władny oceniać, czy dyrektor zakładu karnego działał zgodnie z prawem czy bezprawnie. Do oceny tej uprawniony jest sędzia lub sąd penitencjarny w sytuacji odwołania się skazanego od decyzji dyrektora lub podjęcia działania z urzędu. Dopuszczenie badania tych kwestii przez sąd cywilny w sprawie o naruszenie dóbr osobistych skazanego oznaczałoby nie tylko dopuszczenie dwutorowości postępowania sądowego w zakresie nadzoru nad wykonywaniem kary pozbawienia wolności, lecz także w konsekwencji prowadziłoby do faktycznego pozbawienia znaczenia przyjętego przez ustawodawcę trybu postępowania i oddziaływania sędziego i sądu penitencjarnego na skazanego osadzonego w zakładzie karnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2013r., IV CSK 276/11, wydany w analogicznej sytuacji). Wszystkie domniemane uchybienia wskazane w pozwie, powinny być zatem przedmiotem skarg powoda w okresie osadzenia, jednakże pozwany wykazał, że skargi powoda na opisane warunki osadzenia były niezasadne, a to oznacza, że jego działalnie nie było bezprawne. Pozwany działał zatem w ramach porządku prawnego, co obaliło wynikające z art. 24 k.c. domniemanie bezprawności, co oznacza że to na powodzie spoczywał obowiązek wykazania, że warunki w celi były złe, jednakże powód w żaden sposób nie wykazał, zgodnie z regułą wynikającą z art. 6 k.c. w z art. 232 k.p.c., by w trakcie pobytu w pozwanym Zakładzie Karnym doszło do naruszenia jego dóbr osobistych. Poza hasłowym opisem warunków, które w jego ocenie naruszały jego dobra osobiste, powód nie wytłumaczył w jaki sposób miało to doprowadzić do uwłaczających warunków osadzenia. Powód nie wykazał również w jaki sposób miało się przejawiać lekceważące zachowanie funkcjonariuszy. Wręcz przeciwnie, analiza dokumentacji prowadzi do wniosku, że pozwany bardzo sumiennie podchodził do obowiązku zapewnienia powodowi bezpiecznych warunków osadzenia. Umożliwił mu spacer i korzystanie z łaźni z osobną grupą więźniów, co wynikało po części ze stanu zdrowia powoda, a po części ze zgłaszanych przez niego obaw z uwagi na uprzednie konflikty (podczas wcześniejszego osadzenia w tym zakładzie). Powód nie wykazał również związku ze szkodą, której miał doznać, a żądaną wysokością zadośćuczynienia. Nie wykazał żadnej z tych okoliczności, ani nie podjął inicjatywy dowodowej, która by pozwoliła ustalić takie okoliczności. Powód nie wykazał zatem, by warunki osadzenia były tak złe, jak opisał to w pozwie. Zarzut zaniedbanych, nieogrzewanych i źle wentylowanych, zawilgoconych oraz źle wyposażonych cel został w ocenie Sądu podniesiony wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania. Podobnie pozostałe zarzuty dotyczące zachowania funkcjonariuszy, posiłków, opieki medycznej oraz osadzenia w celach dla palących. Należy podkreślić, że powód miał zapewnioną właściwą opiekę medyczną, co wynika nawet z zeznań samego powoda, z których wynikało, że to właśnie podczas osadzenia w pozwanym Zakładzie, zdiagnozowano u niego (...). Świadczy to o tym, że powód miał dostęp do usług medycznych. Na koniec należy jeszcze zauważyć, że powód nie potrafił podać na czym miała polegać jego krzywda. Z jego zeznań wynikało, że miało to być pogorszenie jego stanu zdrowia, jednakże powód nie wykazał, by miały na to wpływ warunki osadzenia, a nie sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności bądź stan jego zdrowia. --- STRONA 6 --- Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, iż panujący podczas osadzenia dyskomfort był elementem odbywania kary pozbawienia wolności. Powód naruszając rażąco porządek prawny, winien liczyć się z karą pozbawienia wolności i wszystkimi ograniczeniami i dolegliwościami z tej kary płynącymi. Podkreślić należy również, iż poziom tych dolegliwości uwarunkowany był nie tylko samym pozbawieniem wolności, ale także standardami życia w danym kraju, w tym sytuacji ekonomicznej determinującej przeciętny poziom życia obywateli. Powszechnie znanym jest fakt, niedofinansowania nie tylko więziennictwa, ale też wielu innych dziedzin publicznej działalności państwa w tym także i tej działalności, która jest podejmowana na rzecz osób nienaruszających porządku prawnego. Chodzi tu przede wszystkim o służbę zdrowia, szkolnictwo i opiekę społeczną. Ponadto w odbiorze społecznym standardów, warunki panujące w zakładach karnych, niewiele odbiegają od przeciętnego poziomu egzystowania ubogiej polskiej rodziny. Zwrócić należy także uwagę, iż niedogodności, które spotkały powoda w związku z odbywaniem kary w takim samym stopniu dotyczyły także innych współosadzonych. Warunki te zaś były takie, jak w danej sytuacji mogła optymalnie zapewnić administracja Zakładu. Już na marginesie należy stwierdzić, iż zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia, stałoby zdaniem Sądu w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. Nadto, warunki osadzenia powoda nie wynikały z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu, ani też próby represjonowania skazanego i dotyczyły wszystkich osadzonych. W tym kontekście zwrócić należy również uwagę, iż wynikły na tym tle konflikt wartości, w postaci naruszenia dóbr osobistych skazanego i z drugiej strony konieczność wykonywania kary, trzeba rozstrzygnąć zdaniem Sądu na rzecz tego drugiego dobra. Konieczność wykonywania kary pozbawienia wolności jest wartością nadrzędną, mającą na celu uchronienie społeczeństwa przed osobami, które weszły w konflikt z prawem tak, jak to było w przypadku powoda. Stąd też interes społeczny wyrażający się w poczuciu bezpieczeństwa indywidualnego i zbiorowego, przemawia również za oddaleniem powództwa. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł jak w sentencji. Na podstawie § 4 i 14 ust. 1 pkt 26 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu Sąd orzekł jak w pkt II wyroku. Rozstrzygniecie o kosztach zawarte w pkt III wyroku uzasadnia art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i § 8 ust. 1 pkt 26) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Na oryginale właściwy podpis za zgodność (...)