Postanowienie I C 102/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2011r Sąd Okręgowy w Siedlcach I

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 102/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 czerwca 2011r Sąd Okręgowy w Siedlcach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Andrzej Kirsch Protokolant: st. sek. sąd. Joanna Makać po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2011r w Siedlcach na rozprawie sprawy z powództwa J. T. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w K. o zapłatę I. powództwo oddala, II. zasądza od powoda J. T. na rzecz pozwanego (...) S.A. z siedzibą w K. kwotę 3.617 (trzy tysiące sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 102/11 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2010r Sąd Rejonowy w Mińsku Mazowieckim uznał się niewłaściwym i przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Siedlcach sprawę z powództwa J. T. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w K.. W pozwie J. T. wniósł o nakazanie pozwanej spółce przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zakazanie dalszych naruszeń prawa własności działki gruntu, położonej w G. gmina H. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), w ten sposób, aby zobowiązać pozwaną spółkę do usunięcia z wyżej wymienionej działki urządzeń elektroenergetycznych. Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanej kwoty 6.200 zł płatnej co miesiąc do dnia 5-go każdego miesiąca z góry wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa, tytułem wynagrodzenia za --- STRONA 2 --- bezumowne korzystanie z działki (...), dla której w Sądzie Rejonowym w M.prowadzona jest księga wieczysta nr (...). W uzasadnieniu pozwu podniósł, że od 2 lutego 1976r jest właścicielem nieruchomości składającej się z działki gruntu, położonej w miejscowości G. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...). Na jego działce znajdują się urządzenia elektroenergetyczne, tj. linia wysokiego napięcia 400 kV. Stwierdził, że nigdy nie wyraził zgody na posadowienie przez pozwanego powyższych urządzeń. Linia ta znacząco utrudnia mu korzystanie z działki np. nie mógł zrealizować inwestycji w postaci budowy domu. Wynagrodzenie za korzystanie z gruntu oszacował na kwotę 6.200 zł miesięcznie, która jego zdaniem odpowiada stawkom czynszu dzierżawnego za taki właśnie grunt. W odpowiedzi na pozew, która wpłynęła do Sądu w dniu 16 marca 2011r, pełnomocnik pozwanego nie uznał powództwa, wniósł o jego oddalenie i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew podniesiono, że przedmiotowa linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia została wybudowana w 1984r przez Skarb Państwa. Pozwany stwierdził, że jest posiadaczem tych urządzeń przesyłowych w dobrej wierze, legitymuje się uprawnieniem do korzystania z nieruchomości powoda, a działanie pozwanego i jego poprzedników prawnych nie było i nie jest bezprawną ingerencją w sferę własności powoda. Pozwany podniósł również zarzut braku legitymacji czynnej powoda do dochodzenia tego rodzaju roszczenia. Ponadto stwierdził, że nie jest posiadaczem nieruchomości należącej do powoda, ale posiadaczem służebności gruntowej (k. 31-50). W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2011r powód skonkretyzował powództwo i wniósł jedynie o zasądzenie od pozwanej spółki kwoty 6.200 zł miesięcznie, płatnej do dnia 5-go każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa, waloryzowanej co roku o stopień inflacji, tytułem bezumownego korzystania przez pozwaną spółkę z działki gruntu, położonej w miejscowości G. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) (k. 122-123). Na rozprawie w dniu 12 maja 2011r pełnomocnik powoda cofnął pozew w części dotyczącej zobowiązania pozwanego do usunięcia z działki (...) linii wysokiego napięcia 400 kV, przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zakazu dalszych naruszeń. Pełnomocnik pozwanego wyraził zgodę na cofnięcie pozwu w tej części (k. 131v). Postanowieniem z dnia 12 maja 2011r Sąd umorzył postępowanie w części dotyczącej żądania przez powoda usunięcia z działki urządzeń elektroenergetycznych i zakazania naruszania własności (k. 135). Na rozprawie w dniu 3 czerwca 2011r pełnomocnicy stron podtrzymali swoje stanowiska procesowe (k. 151). Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powód J. T. jest właścicielem nieruchomości składającej się z działki gruntu, położonej w miejscowości G. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...) o powierzchni 0,6544 ha. Dla powyższej nieruchomości w Sądzie Rejonowym w M.prowadzona jest księga wieczysta numer (...). Powód nabył własność nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży zawartej w --- STRONA 3 --- dniu 2 lutego 1976r. Wcześniej jej właścicielem była Z. W. (dowód: odpis księgi wieczystej numer (...) – k. 17-18v i umowa sprzedaży z dnia 2 lutego 1976r – k. 12-13). Nieruchomość, którą powód kupił w 1976r składała się z działek gruntu, które wówczas oznaczone były numerami ewidencyjnymi (...). W wyniku zmiany numeracji ewidencyjnej działek nieruchomość zakupiona przez powoda w 1976r oznaczona została numerem (...). W 1987r wykonany został operat techniczny nr (...), w wyniku którego działka (...) została podzielona na działki (...). W 1988r własność części powyższej nieruchomości, tj. działkę (...) powód przekazał umową darowizny swojemu bratu. Przed podziałem działka nr (...) odpowiadała dawnym działkom oznaczonym numerami (...) (rów). Z aktualnie prowadzonej mapy zasadniczej oraz mapy ewidencyjnej z 1982r wynika, że linia napowietrzna wysokiego napięcia przebiega przez obszar działki ewidencyjnej nr (...), stanowiącej część dawnej działki nr (...) ( dowód: pismo Starostwa Powiatowego w M. z dnia 30 maja 2011r – k. 148 i zeznania powoda – k. 150v-151). W latach 1981-1987 Skarb Państwa – Zakład (...) w W. zrealizował inwestycję polegającą na budowie ciągu liniowego wysokiego napięcia na trasie B.-P.-G.-G.. Jeden z odcinków linii w kierunku W. został wybudowany w 1981r i oddany do eksploatacji w 1984r. Po dokonaniu odbioru linia była eksploatowana przez Zakład (...) w P. i Zakład (...) w W.. W 1997r nastąpiło wprowadzenie dwóch odcinków linii do stacji M.. Obecnie jest to linia dwutorowa M.-M. i M.-P.. Część infrastruktury elektroenergetycznej, tj. linia wysokiego napięcia 400 kV przebiega przez miejscowość G. w odległości kilku kilometrów od stacji S.. Działka powoda nr (...) ma kształt podłużnego prostokąta i przedmiotowa linia wysokiego napięcia przebiega w poprzek jego działki, mniej więcej w połowie jej długości. W odległości około 150 m od miejsca, w którym nad działką przebiega linia, posadowiony jest dom mieszkalny powoda. Na działce nr (...) nie został posadowiony żaden słup elektroenergetyczny, a część linii przebiegającej nad działką powoda rozciąga się pomiędzy słupami nr (...) (dowód: zeznania świadków W. Z. – k. 132-133, G. K. – k. 133-133v, zeznania powoda J. T. – k. 150v-151, mapa – k. 130). Decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji nr (...)z dnia 13 czerwca 1980r Zastępca Przewodniczącego (...)przy (...)ustalił lokalizację linii elektroenergetycznej 400 kV na trasie M.-M.-P.-G. ( dowód: decyzja nr (...) o ustaleniu lokalizacji inwestycji – k. 51). W dniu 22 grudnia 1980r Naczelnik (...) H. wydał decyzję nr (...) zezwalającą Zakładowi (...) na czasowe wejście na teren stanowiący własność prywatną celem budowy linii energetycznej 400 kV M.-M., na terenie gminy H., po terenach wsi G. – nr działki (...) będącej własnością J. T.. Decyzja została wydana na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r – o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z decyzji wynika, że otrzymał ją zainteresowany J. T. ( dowód: decyzja Naczelnika (...)S. z dnia 22 grudnia 1980r – k. 55). Decyzją nr (...) z dnia 11 marca 1981r Urząd Miasta (...)zatwierdził plan realizacyjny przebiegu linii energetycznej 400 kV na odcinku M.-granica województwa, zaś decyzją nr (...)z dnia 23 marca 1981r Urząd Miasta(...)zatwierdził plan realizacyjny i udzielił pozwolenia na budowę linii 400 kV M.-M. na bazie zatwierdzonego planu realizacyjnego decyzją z dnia 30 sierpnia 1980r ( dowód: decyzja z dnia 11 marca 1981r i 23 marca 1981r – k. 52 i 56). Decyzją nr (...) z dnia 20 maja 1981r Naczelnik (...)H. zezwolił Zakładowi (...) na czasowe wejście na teren stanowiący własność prywatną celem budowy linii energetycznej 400 kV M.- M. po terenach wsi m.in. G. (dowód: decyzja z dnia 20 maja 1981r – k. 54). --- STRONA 4 --- Powód J. T. otrzymał decyzję przyznającą odszkodowanie za zniszczenie upraw, które nastąpiło w trakcie realizacji inwestycji i przeprowadzenie przedmiotowej linii elektroenergetycznej nad jego działką (dowód: zeznania powoda – k. 150v-151). Od czasu budowy przedmiotowej linii elektroenergetycznej pozwany w sposób niezakłócony korzystał z działki numer (...) w zakresie eksploatacji tej linii. Pracownicy pozwanego, a wcześniej pracownicy jego poprzednika prawnego bez przeszkód dokonywali przeglądów i kontroli urządzeń. Po raz pierwszy w 2009r powód J. T. zwrócił się do pozwanej spółki o usunięcie linii przebiegającej nad jego działką, a w przypadku odmowy do podpisania umowy dzierżawy regulującej zasady korzystania z działki oraz do zapłaty należności z tytułu bezumownego korzystania z jego działki (dowód: pismo powoda z dnia 12 marca 2009r – k. 8). Na mocy Zarządzenia nr 16 Naczelnego Dyrektora (...)z dnia 12 sierpnia 1975r Zakłady (...) prowadziły m.in. Zakład (...) w W. i Zakład (...) w P.. Na mocy Zarządzenia nr 57 Prezesa Rady Ministrów w wyniku podziału (...) w W. powstały przedsiębiorstwa państwowe – Zakład (...) w W. i Zakład (...) w P.. Zarządzeniem nr (...)Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993r dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...) w P. i przekształcenia w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. W wyniku podziału linia 400 kV P.- R. i P.-M. zostały wniesione do spółki (...) S.A. w W.. Zarządzeniem nr (...)z dnia 9 lipca 1993r dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego Zakład (...) w W. i przekształcenia w jednoosobową spółkę Skarby Państwa. Linia 400 kV M.-R. i M.-P. została wniesiona do spółki (...) S.A. w W.. W 2007r spółka (...) S.A. zmieniła nazwę na (...) S.A. Na skutek podziału i sukcesji uniwersalnej częściowej (...) S.A. w W. wstąpił we wszystkie prawa i obowiązki (...) S.A. związanej z własnością linii elektroenergetycznej 400 kV M.-R. i M.-P.. W 2008r spółka (...) S.A. zmieniła firmę na (...) S.A. z siedzibą w K. ( dowody: zarządzenie nr (...) z dnia 12 sierpnia 1975r, zarządzenie nr (...) Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1988r, zarządzenia nr (...)Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993r, akt notarialny z dnia 31 maja 1994r (...), odpis pełny z rejestru przedsiębiorców nr KRS (...), plan podziału ogłoszony w Monitorze Sądowymi Gospodarczym nr (...) z dnia 5 października 2007r poz. (...), odpis pełny z rejestru przedsiębiorców nr KRS (...) – k. 63-66v, 67-70v, 71- 74, 75-83, 84-97v, 98-102v, 103-105). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ponad wszelką wątpliwość wynika, że przez nieruchomość stanowiącą własność powoda przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna wysokiego napięcia 400 kV. Powód J. T. stał na stanowisku, że przeprowadzenie linii energetycznej i korzystanie z niej, a co za tym idzie korzystanie z jego nieruchomości – działki gruntu oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), odbywa się bez tytułu prawnego. Jego zdaniem taki stan rzeczy rodzi po stronie pozwanej spółki obowiązek zapłaty wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W ocenie Sądu, stanowiska powoda, jak również zaprezentowanej przez niego argumentacji nie można podzielić. Nie ma uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że korzystanie przez pozwanego z części działki położonej w miejscowości G. i oznaczonej numerem ewidencyjnym (...), odbywa się bez tytułu prawnego. Odnośnie przedmiotowej linii energetycznej wysokiego napięcia 400 kV – Naczelnik Gminy H. wydał w dniu 22 grudnia 1980r decyzję nr (...) zezwalającą Zakładowi (...) w W. na czasowe zajęcie nieruchomości stanowiącej własność powoda, tj. działki położonej w G. i oznaczonej numerem (...). W 1980r --- STRONA 5 --- J. T. był właścicielem działki nr (...). Działka powoda oznaczona obecnie numerem (...) jest częścią działki (...) i właśnie nad działką (...) przebiega linia energetyczna 400 kV. Zezwolenia na czasowe wejście na działkę udzielono w celu budowy przedmiotowej linii elektroenergetycznej 400 kV na odcinku M.-M.. Z treści decyzji z dnia 22 grudnia 1980r wynika, że została ona doręczona powodowi. Decyzja wydana została na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r – o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z ustępem 1 art. 35 powyższej ustawy „(...) instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogą za zezwoleniem naczelnika gminy – a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub naziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń”. Z kolei ustęp 2 stanowił, że osobom upoważnionym przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Jak wynika z ustalonego powyżej stanu faktycznego, decyzjami Urzędu Miasta (...)z 11 i 23 marca 1981r – zatwierdzono plany realizacyjne przebiegu linii elektroenergetycznej napowietrznej 400 kV, a następnie udzielono pozwolenia na jej budowę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie prawa cywilnego art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r uznany został za szczególny przypadek wywłaszczenia, co wiąże się z trwałością stanu, jaki decyzja stwarza, obejmując sobą każdoczesnego właściciela nieruchomości, której dotyczy oraz każdoczesnego przedsiębiorcę przesyłowego występującego w miejsce pierwotnego adresata decyzji. Zatem powód nie może skutecznie powoływać się na prawo własności, ponieważ jak stanowi art. 140 kc prawo to nie jest absolutne. Przepisy ustawowe i zasady współżycia społecznego mogą niekiedy prawo to ograniczać. Warto w tym miejscu przytoczyć uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010r (III CZP 116/09), w której stwierdzono: „decyzja wydana na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jest tytułem prawnym dla przedsiębiorcy przesyłowego do stałego korzystania z wymienionej w tej decyzji nieruchomości”. W uzasadnieniu uchwały wprost stwierdzono, że z art. 35 ust. 1 ustawy wynika, zarówno uprawnienie wskazanych w nich podmiotów do korzystania z cudzej nieruchomości, jak i trwałe ograniczenie zakresu uprawnień właściciela. Co za tym idzie, właścicielowi nieruchomości wymienionej w decyzji nie można się sprzeciwić zakładaniu przewodów, a po ich założeniu nie może żądać ich usunięcia przez okres, w którym będą one gospodarczo użyteczne. Decyzja Naczelnika Gminy H. zezwalająca na czasowe zajęcie nieruchomości powoda J. T. wydana została przeszło 30 lat temu. Wynika z niej, że została przesłana powodowi. Inwestycja została w pełni zrealizowana przy braku jakiegokolwiek sprzeciwu J. T., Co więcej, otrzymał on odszkodowanie za zniszczone podczas realizacji inwestycji uprawy. Powód stwierdził, że nie sprzeciwiał się inwestycji i nie składał żadnych skarg. Nie ulega wątpliwości, że decyzja Naczelnika (...) H. z dnia 22 grudnia 1980r jest wiążąca dla powoda J. T.. Zatem ma on ustawowy obowiązek znoszenia ograniczenia własności nieruchomości wynikającego z posadowienia na nieruchomości urządzenia elektroenergetycznego w postaci linii wysokiego napięcia 400 kV. Mając na uwadze powyższą argumentację należy stwierdzić, że pozwana spółka posiada tytuł prawny i tym samym jest uprawniona do przetrzymywania na nieruchomości powoda urządzeń elektroenergetycznych i eksploatowania ich. Zatem nie można uznać, że pozwana ingeruje we własność J. T. bez tytułu prawnego, co czyni niezasadnym roszczenie powoda o zapłatę. --- STRONA 6 --- Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958r – o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – „odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy (...)”. W przypadku sporu ustalenie wysokości należnego odszkodowania następowało w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że dochodzenie roszczeń majątkowych na tej podstawie prawnej przed sądem powszechnym jest niedopuszczalne. Podstawą skutecznego dochodzenia roszczeń tego rodzaju nie mogą być również art. 224 i 225 kc. W orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieją rozbieżności, co do charakteru roszczeń uregulowanych w powyższych przepisach. Określane są one jako roszczenia uzupełniające roszczenie windykacyjne o wydanie rzeczy i wiążą się z samoistnym posiadaniem rzeczy przez posiadacza. Nie ma również zgodności co do tego, czy mogą być one dochodzone „samodzielnie”, czy też konieczne jest dochodzenie ich łącznie z roszczeniem windykacyjnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 9 marca 2007r (II CSK 457/06). Sąd Najwyższy stwierdza w nim, że w razie naruszenia własności w inny sposób niż przez pozbawienie faktycznego władztwa nad rzeczą właścicielowi nie przysługują roszczenia uzupełniające o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o których mowa w art. 224 par. 2 i 225 kc. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że roszczenia te uzupełniają nie tylko roszczenia windykacyjne, ale także roszczenia negatoryjne przysługujące przeciwko osobie, która, nie mając tytułu prawnego, korzysta z cudzej nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, że powód J. T. nie utracił władztwa nad nieruchomością, a ograniczenie jego własności polega na konieczności znoszenia znajdujących się na działce urządzeń elektroenergetycznych. Na koniec należy stwierdzić, że roszczenie powoda nie zasługiwałoby na uwzględnienie nawet wówczas, gdyby dopuścić możliwość jego dochodzenia obok roszczenia negatoryjnego, a nawet możliwość samodzielnego dochodzenia tego typu roszczeń. Artykuły 224 i 225 kc mogą mieć zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy posiadaczowi nie przysługuje skuteczny względem właściciela tytuł prawny do korzystania z rzeczy. Innymi słowy, posiadanie takie musiałoby być bezprawne. Z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. W ocenie Sądu, uprawnienie pozwanej spółki do utrzymywania na działce powódki urządzeń elektroenergetycznych i eksploatowanie ich znajduje oparcie w decyzji Naczelnika (...) H. z dnia 22 grudnia 1980r. W związku z faktem, że korzystanie przez pozwaną spółkę z nieruchomości powoda nie wymaga regulacji na przyszłość, brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia roszczenia w zakresie żądania zasądzenia kwoty 6.200 zł miesięcznie. Mając na uwadze powyższą argumentację Sąd oddalił powództwo i na podstawie art. 98 par. 1 kpc orzekł o kosztach procesu.