Wyrok I C 1013/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 października 2019 r. Sąd Okręgowy w Pio

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I C 1013/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 października 2019 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia SO Alina Gąsior Protokolant st.sekr.sądowy Beata Gurdziołek po rozpoznaniu w dniu 26 września 2019 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa P. T. przeciwko Skarbowi Państwa- Aresztowi Śledczemu w P. o zadośćuczynienie 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w P. na rzecz powoda P. T. kwotę 2.000,00 (dwa tysiące 00/100) złotych tytułem zadośćuczynienia z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 11 listopada 2018 roku do dnia zapłaty; 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie; 3. nie obciąża powoda P. T. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego . SSO Alina Gąsior Sygn. akt I C 1013/18 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 1 sierpnia 2018 r. powód P. T. wniósł o zasądzenie od Aresztu Śledczego w P. kwoty 100.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wyrokowania do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za niezgodne z prawem działanie. W uzasadnieniu wskazał, że w pozwanym zakładzie karnym: • obszar do odbywania spacerów nie posiadał zadaszenia, przez co powodowi odmawiano zakończenia spacerów w czasie niekorzystnej pogody, jak też odbywały się one w niekorzystną pogodę, przez co powód chorował, • badania lekarskie powoda odbywały się w pomieszczeniach przy otwartych drzwiach, a także zdarzało się również, że przy obecności innych więźniów, przez co przebywający z powodem w celi więźniowie dowiedzieli się, że choruje on na WZW typu C, w konsekwencji stan psychiczny powoda uległ pogorszeniu, --- STRONA 2 --- • nie zapewniono powodowi właściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w przydzielonej celi tj. wymaganej powierzchni 3 m 2 , wystarczającego dostępu do światła, w pełni funkcjonalnego systemu wentylacji, dostępu do niezbędnych środków czystości (ścierka do podłogi), intymności (kamera) • wewnętrznym regulaminem zabroniono powodowi posiadania więcej niż jednej pary krótkich spodni, które przeznacza do zajęć sportowych, przez co nie posiada stroju na co dzień w okresie letnim. W piśmie procesowym dnia 30 listopada 2019 r. powód, reprezentowany przez pełnomocnika, sprecyzował żądanie pozwu i wniósł o zasądzenie kwoty 100.000 zł na podstawie art. 448 kc i 24 kc, wskazując, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie władzy publicznej na podstawie 417 kc w zw. z 415 kc. Powód, reprezentowany przez pełnomocnika, wskazał, iż odbywania kary naruszają jego dobra osobiste w postaci godności ludzkiej, prawa do intymności podczas badania lekarskiego oraz prawo do zachowania tajemnicy stanu zdrowia pacjenta, a na skutek bezprawnych działań pozwanego doszło u powoda do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności niż wynika to z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Powód, reprezentowany przez pełnomocnika, podał, że przejawem działań bezprawnych, które w ocenie powoda wywołały szkodę są działania pozwanego, przejawiające się w: • uwłaczającym ludzkiej godności spacerowaniu w strugach deszczu (niezadaszony spacerniak), • brak możliwości swobodnego korzystania z podstawowych elementów garderoby zapewniających warunki higieny osobistej, • braku doświetlenia celi mieszkalnej, braku wentylacji pomieszczenia mieszkalnego, przeludnieniu celi mieszkalnej (w myśl jednej z Europejskich Reguł Więziennych stanowiącej, że miejsce przeznaczone dla więźniów, a w szczególności przeznaczone do spania, powinny zapewniać poszanowanie ludzkiej godności oraz, o tyle o ile to możliwe, prywatności, a także spełniać wymogi w zakresie powierzchni, ilości powietrza, oświetlenia, ogrzewania i wentylacji (R.. 18.1.). • poniżającym traktowaniu poprzez niezapewnienie wystarczających warunków higieny osobistej • zbyt dużej ingerencji w prawo do prywatności powoda w sytuacjach, kiedy potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa staje się zasadą w nadzorowaniu wszystkich osadzonych, bez względu na to, że często jest zbędna; W wyniku wskazanych powyżej naruszeń, a zwłaszcza na skutek naruszenia prawa do intymności podczas badań lekarskich, naruszono prawo do zachowania w tajemnicy stanu zdrowia pacjenta, a w konsekwencji powód był napiętnowany przez współwięźniów, miał poczucie niższości, udręki i nagromadzonego cierpienia, które wykraczało poza zakres nieuniknionego cierpienia i poniżenia w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. W dniu 17 grudnia 2019 r. powód rozszerzył żądanie o zasądzenie dodatkowej kwoty zadośćuczynienia w związku z pozbawieniem go prawa do obrony w postępowaniu dyscyplinarnym przed Dyrektorem pozwanej jednostki. W odpowiedzi na pozew z dnia 12 grudnia 2018 r. pozwany Skarb Państwa – Dyrektor Aresztu Śledczego w P. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut nieudowodnienia szkody, a także zakwestionował bezprawność swoich działań, w tym podniósł także, iż do oceny m.in. warunków bytowych skazanych, prawidłowości rozmieszczenia osadzonych oraz stanu technicznego i wyposażenia pomieszczeń właściwy jest sędzia penitencjarny, który w przypadku powoda nie uchylił żadnej decyzji Dyrektora, natomiast kwestie te nie podlegają ocenie w postępowaniu o naruszenie dóbr. Pismem z dnia 9 stycznia 2019 r. pozwany podtrzymał swoje stanowisko również w zakresie rozszerzonej części powództwa. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód P. T. odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w P. od kwietnia 2018 roku do chwili obecnej. W tym okresie przebywał w celach dwuosobowych i raz przez miesiąc w celi trzyosobowej. --- STRONA 3 --- /dowód: zeznania powoda na rozprawie 26 września 2019 r. płyta k.2016, protokół k.215-215v, w tym na rozprawie 14 lutego 2019 r. płyta k.109, protokół k.107-108/ Powód ma przydzieloną grupę A1, czyli jest traktowany jak recydywista w zakładzie typu zamkniętego. /dowód: zeznania świadka M. K. na rozprawie 1 kwietnia 2019 r.: płyta k.146, protokół k.144-144v/ Powód po zakładzie przemieszcza się w ubraniach koloru zielonego, tzw. skarbowych, otrzymuje spodnie, bluzę, czapkę. Ubiór wymieniany jest na czysty raz na dwa tygodnie. Powód dostaje też dwie podkoszulki, jak chce wymienić to oddaje dotychczas noszone i od razu dostaje czyste. Ponadto otrzymuje proszek do prania. Na wyposażeniu celi jest szczotka do mycia wc, miska, jeden kosz, szczotka i zmiotka do podłogi, płyn do mycia naczyń i płyn uniwersalny. Funkcjonariusze na prośbę osadzonych dostarczają inne rzeczy. Ścierki do podłogi są udostępnione. Osadzonym przysługuje jedna godzina spaceru dziennie. Na oddziale, gdzie przebywa powód, plac do spaceru nie posiada zadaszenia. We wszystkich celach, w tym również celi powoda, wentylacja jest grawitacyjna w kąciku sanitarnym, są dwa okna, jedno u góry można uchylić, okno niżej można swobodnie otworzyć. Szyba okna nie jest osłonięta pleksą, przed oknem na murze jest zmatowiona osłona na całości okna, która nie zabiera światła, a jedynie powoduje jego rozproszenie. Celem izolacji jest zapewnienie bezpieczeństwa i uniemożliwienie kontaktowania się z innymi osadzonymi. Ponadto są kraty w oknach. W pozwanej jednostce znajdują się 3 gabinety lekarskie, gdzie odbywają się wizyty lekarza ogólnego, lekarza specjalisty i zabiegi pielęgniarskie. Przy gabinetach są trzy poczekalnie - jedna duża i dwie mniejsze. /dowód: zeznania świadka M. K. na rozprawie 1 kwietnia 2019 r.: płyta k.146, protokół k.144-144v/ Osadzeni mają do dyspozycji jedną parę spodni krótkich. Powód przeznacza je do ćwiczeń. W celach powód nie posiadał do dyspozycji ścierki przeznaczonej do mycia podłogi. Do mycia podłogi używał koszulki lub ręcznika. Okno w celi powoda otwiera się na szerokość 45 stopni. Za oknem są kraty i blenda. Zdarzyło się, że spacery odbywały się przy deszczowej pogodzie. Spacery, w których brał udział powód, nie były przerywane, jeśli zaczęło nagle padać. Czynność przeszukania osadzonego przez funkcjonariusza po widzeniach jest nagrywana przez monitoring. W czasie przeszukania więźniowie są rozebrani . /dowód: zeznania powoda na rozprawie 26 września 2019 r. płyta k.2016, protokół k.215-215v, w tym na rozprawie 14 lutego 2019 r. płyta k.109, protokół k.107-108, zeznania świadka Ł. T. na rozprawie 1 kwietnia 2019 r.: płyta k.146, protokół k.143-143v, zeznania świadka R. K. na rozprawie 29 maja 2019r., protokół k.198-199, zeznania świadka na rozprawie 21 sierpnia 2019 r. płyta k. 205, protokół k.203-204 / Badanie lekarskie odbywa się przy otwartych drzwiach. Obok pomieszczenia czekają na korytarzu kolejni dwaj więźniowie na swoje badania. Zdarzyło się, że w czasie badania powoda inni więźniowie wchodzili do pomieszczenia. Powód miał badania co dwa tygodnie. Podczas jednego z badań w czerwcu 2018 r. osadzony M. B. dowiedział się o tym, że powód cierpi na chorobę WZW typu C. Informacja ta rozniosła się wśród więźniów, dotarła m.in. do Ł. T., który był z powodem w jednej celi. Ł. T. podczas innego badania słyszał rozmowę lekarza z powodem na temat badań okresowych. --- STRONA 4 --- Powód od tego czasu zaczął być inaczej traktowany. Inni więźniowie nie chcieli z nim ćwiczyć sportów walki na zajęciach sportowych, musiał też zabezpieczać się przed ewentualnymi otarciami, ponadto więźniowie nie chcieli korzystać z tych samych przedmiotów, co powód, ani siedzieć obok niego pod celą. Między więźniami a powodem dochodziło również na tym tle do spięć. Powód czuł się ignorowany, gorszy od innych. W konsekwencji powód stał się bardziej nerwowy. Zaczął się izolować, nie chciał ćwiczyć ani chodzić na spacery. /dowód: zeznania powoda na rozprawie 26 września 2019 r. płyta k.2016, protokół k.215-215v, w tym na rozprawie 14 lutego 2019 r. płyta k.109, protokół k.107-108, zeznania świadka Ł. T. na rozprawie 1 kwietnia 2019 r.: płyta k.146, protokół k.143-143v, protokół k.144-144v, zeznania świadka R. K. na rozprawie 29 maja 2019r., protokół k.198-199, zeznania świadka na rozprawie 21 sierpnia 2019 r. płyta k. 205, protokół k.203-204 / Powód od 2013 r. leczy się w kierunku zaburzeń nastroju. Po ujawnieniu choroby powód odbył 6 wizyt u lekarza psychiatry. Podczas wizyty w dniu 15 stycznia 2019 r. powód uskarżał się na pogorszenie samopoczucia od kilku miesięcy, narastającą drażliwość, złość, impulsywność, podał, że stał się konfliktowy. Lekarz rozpoznał u niego zaostrzenie zaburzeń nastroju i emocji (F.43.2), a także zalecił farmakoterapię. Podczas wizyty w dniu 12 lutego 2019 r. powód podał, że woli przebywać sam w celi, bo drażni go każda drobnostka, ponadto powód stwierdził: „jak się siedzi 15 lat, to w końcu wszystko zaczyna denerwować i potrzeba po prostu spokoju”. W czasie wizyty w dniu 19 marca 2019 r. powód podał, że subiektywnie jako przyczynę swoich dolegliwości dostrzega długość przebywania w Areszcie Śledczym, stwierdził, że najbardziej pomogłoby mu skierowanie do celi 1-osobowej. Lekarz zalecił czasowe umieszczenie powoda w celi 1-osobowej. W dniu 19 marca 2019 r. powód został doprowadzony do celi 1-osobowej, z której zrezygnował. W czasie wizyty w dniu 9 kwietnia 2019 r. powód podał, że zrezygnował z celi w izbie chorych z uwagi na inne warunki. Lekarz odstawił zalecenie przekazania do celi 1-osobowej Podczas wizyty w dniu 21 maja 2019 r. powód opisał drażliwość z powodu różnych nieporozumień odnośnie spraw organizacyjnych w Areszcie Śledczym, wskazał dolegliwości na podłożu adaptacyjnym i osobowościowym. W czasie wizyty 20 sierpnia 2019 r. powód wskazał, że przez miesiąc przebywał w Zakładzie Karnym w S., gdzie był w celi 1- osobowej i tam czuł się lepiej, po powrocie do celi 2-osobowej podaje poczucie braku kontroli nad emocjami i zachowaniem. /dowód: dokumentacja medyczna – koperta-k.213/ Areszt Śledczy w P. przy ul. (...) funkcjonuje od dnia 14 października 2003 r. Pojemność Aresztu Śledczego wynosi 701 miejsc, stan zaludnienia na dzień 18 kwietnia 2918 r. wynosi 95,3%. Wszystkie cele wyposażone są w podstawowy sprzęt kwaterunkowy przynależny każdej osobie osadzonej w postaci łóżek, taboretów, szafek na żywność i odzież. W każdej celi znajduje się kącik sanitarny wyposażony w prysznic, umywalkę i wc. Wszystkie cele na oddziale dla (...) są monitorowane. Osadzeni w Areszcie Śledczym w P. przebywają w warunkach gwarantujących zachowanie normy powierzchni celi mieszkalnej przypadającej na jednego osadzonego a ustalonej przez kkw. /dowód: sprawozdanie z wizytacji z kwietnia 2018 k.121-126/ Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wyżej wskazanych dowodów. Sąd oddalił wniosek powoda o zobowiązanie pozwanego do wskazania, jaka jest pojemność Aresztu Śledczego w/m i ilu skazanych i osadzonych faktycznie przebywało na terenie Aresztu w okresie od 19.04.2018r. oraz do przedłożenia dokumentacji budowlanej (fragmentu) lub innego dokumentu pozwalającego --- STRONA 5 --- ustalić powierzchnię użytkową w celi nr 513 na oddziale V oraz jej wyposażenie w wentylację, rodzaj zastosowanej w oknach przesłony. W ocenie Sądu wnioski te nie przyczyniłyby się do rozstrzygnięcia sprawy, poza tym dokumentacja budowlana Aresztu, nie powinna być udostępniania ze względów bezpieczeństwa. Sąd był w stanie ustalić istotne okoliczności sprawy na podstawie innych przeprowadzonych dowodów, załączonych przez obie strony. Sąd nie czynił ustaleń w zakresie postępowania dyscyplinarnego, na którym powód oparł żądanie dodatkowego zadośćuczynienia. Powód nie wnosił o zasądzenie żadnej kwoty jak również w toku postępowania nie odniósł się do okoliczności dotyczących tego postępowania. Sąd zważył, co następuje: Powództwo jest częściowo zasadne. Roszczenie powoda znajduje podstawę w treści art. 448 kc w zw. z art. 23 i 24 § 1 kc w zakresie zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w związku z warunkami socjalno-bytowymi, w jakich przebywał powód oraz sposobem traktowania przez funkcjonariuszy pozwanego. Zgodnie z art. 448 zd. 1 kc w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Art. 448 kc jest samodzielnym instrumentem ochrony dóbr osobistych. Przepis wymienia przesłanki i środki sądowej ochrony dóbr osobistych. Przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: istnienie dobra osobistego, zagrożenie lub naruszenie tego dobra oraz bezprawność zagrożenia lub naruszenia. Pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony, natomiast pozwany może bronić się, wykazując, że nie działał bezprawnie. Na pozwanym spoczywać będzie ciężar dowodu w tym zakresie. Wskazuje na to przepis art. 24 § 1 k.c. używając zwrotu „chyba, że nie jest ono bezprawne” (por.m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2004 r., V CK 609/03, Lex nr 109404). W sprawach o odszkodowanie bądź zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności, przyjmuje się, że to na pozwanym spoczywa ciężar dowodu, że warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2008 r., V CSK 431/06, OSNC 23008/1/13). Jeśli zatem pozwany wykaże, ze warunki w zakładzie karnym odpowiadały obowiązującym normom powództwo zostanie oddalone wobec braku bezprawności w zachowaniu pozwanego. Na wstępie należy zatem ustalić, czy doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda oraz czy działanie pozwanego było bezprawne, przy czym tylko wykazanie pierwszej z wymienionych przesłanek należało do powoda. Przewidziane w art. 24 kc domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, na stronę pozwaną przerzuca ciężar udowodnienia, że jej działanie było zgodne z prawem. W razie wykazania, że naruszenie dóbr osobistych powoda odbyło się przez niezgodne z prawem działania Aresztu Śledczego, dla odpowiedzialności Skarbu Państwa z tego tytułu, nie byłoby już konieczne wykazywanie przesłanki zawinienia. Zgodnie z przepisem art. 23 kc, dobra osobiste człowieka, jak w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Stosownie zaś do treści przepisu art. 24 § 1 kc, ten czyje dobro zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia ich skutków, w szczególności, ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie, może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W tym miejscu należy jednak podkreślić, iż dokonując oceny, że określone zachowanie dotknęło sfery dóbr osobistych osoby żądającej ochrony, Sąd ma na uwadze nie tylko punkt widzenia osoby żądającej ochrony i jej indywidualną wrażliwość (kryterium subiektywne), ale przede wszystkim kryterium wzorców obiektywnych, w tym także odczucia szerszego grona osób oraz powszechnie --- STRONA 6 --- przyjmowane i zasługujące na akceptację normy postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie od dawna została przesądzona kwestia obiektywnej koncepcji naruszenia dóbr osobistych – to jest ocenianej z punktu widzenia reakcji i odczuć społeczeństwa, a nie bezpośrednio zainteresowanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1976 roku, sygn. II CR 692/75, OSNCP 1976/11/251 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1999 roku, sygn. I CKN 16/98, OSNC 2000/2/25). Dobra osobiste są szczególnie narażone na uszczerbek przy wykonywaniu władzy publicznej. Stosownie do treści art. 30 Konstytucji RP, przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, gdzie państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07, LEX nr 315849). W przypadku osób skazanych istnieje większa trudność w ocenie naruszenia ich dóbr osobistych, a to z uwagi na fakt, iż samo pozbawienie wolności jest już ze swej istoty naruszeniem dobra osobistego w postaci wolności, godności. Samo pozbawienie wolności na skutek tymczasowego aresztowania, czy też w oparciu o wyrok skazujący, jak i wszelkie procedury, którym podlega osadzony w zakładzie karnym są jednak przewidziane prawem. Tak więc o naruszeniu dóbr osobistych skazanego można mówić dopiero wówczas, gdy dobra te zostają naruszone wskutek działań nieprzewidzianych procedurą regulującą pozbawienie wolności. Działanie w ramach porządku prawnego wyłącza bezprawność w rozumieniu art. 24 kc, jeśli jest ono dokonane w granicach określonych porządkiem prawnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 roku, I CKN 1149/98, Lex nr 50831). Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 i 169) głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., ratyfikowany przez Polskę w 1993 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu lub karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 40, 41 ust. 4 i art. 47 Konstytucji wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Poszanowanie i ochrona godności jest obowiązkiem władzy publicznej, wypełniającej zadania represyjne państwa. Realizacja pozbawienia wolności wiąże się z ustaleniem poziomu, na którym warunki uwięzienia są „odpowiednie” i nie naruszają przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka. Organy zakładów karnych mają obowiązek stworzenia takiego systemu organizacji kontroli i nadzoru, który zapewni osobom osadzonym całkowite bezpieczeństwo pobytu w zakładzie, a w szczególności ochronę ich życia i zdrowia. Zgodnie z ogólną regułą zawartą w art. 6 k.c. ciężar udowodnienia niezgodnych z obowiązującym porządkiem prawnym warunków odbywania kary spoczywa na powodzie jako osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W niniejszej sprawie powód udowodnił, iż nie zostały zachowane warunki poszanowania jego prywatności w zakresie stanu zdrowia, a tym samym doszło do naruszenia dobra osobistego powoda. Na gruncie kodeksu karnego wykonawczego (art. 115 i art. 102 pkt 1) skazanym należy zapewnić opiekę lekarską w placówkach służby zdrowia w zakładach karnych, a razie potrzeby - w placówkach poza tymi zakładami. Zadaniem więziennej służby zdrowia jest zapewnianie niezbędnej, standardowej opieki. Sposób zorganizowania badań winien przy tym zapewniać warunki prywatności podczas przeprowadzania wizyt lekarskich. Niewątpliwie prawo do prywatności należy do kluczowych dóbr osobistych jednostki, chociaż nie zostało wprost wymienione w przepisie art. 23 kc. Składnikiem i pochodną tego prawa jest niejawność: danych adresowych człowieka, informacji o jego --- STRONA 7 --- stanie zdrowia i realiach życia rodzinnego, intymnych szczegółów dotyczących sfery erotycznej itd. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 września 2017 r., I ACa 236/17, Legalis nr 1683534). Na skutek ujawnienia choroby powoda, zmienił się sposób traktowania go przez pozostałych więźniów. O ile Sąd dostrzega, iż głównym powodem leczenia psychiatrycznego powoda było przede wszystkim długotrwałe przebywanie w warunkach osadzenia, to jednak nie można pomijać, iż sytuacja ta miała wpływ na jego samopoczucie, zwłaszcza wobec zgłaszanej drażliwości. Wiedzę o chorobie powoda powzięli więźniowie z jego otoczenia, w tym również więźniowie z jego celi. Powód czuł się dyskryminowany z powodu tej choroby. Współwięźniowie nie chcieli ćwiczyć z powodem, izolowali go, obawiali się dotykać rzeczy powoda, co niewątpliwie wpływało na pogorszenie stanu psychicznego powoda i nie służyło jego resocjalizacji. W ocenie Sądu przedstawione przez powoda okoliczności uzasadniają zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa – Aresztu Śledczego w P. na rzecz powoda kwoty 2.000 zł tytułem zadośćuczynienia, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 kc, zasądzając je od daty doręczenia odpis pozwu pozwanemu. Natomiast pozostałe twierdzenia powoda w zakresie naruszenia jego dobra osobistego w postaci godności rozumianej tu jako prawo do godnego odbywania kary pozbawienia wolności nie znajdują uzasadnienia. W przypadku powoda nie miało miejsca przeludnienie żadnej celi w której przebywał. Powód przebywał głownie w celach 2-osobowych, ponadto pozwany wykazał, że na kwiecień 2018 r. zaludnienie jednostki wynosiło ok. 95%, a powierzchnia celi mieszkalnej przypadająca na jednego osadzonego nie naruszała normy określonej w art. 110 § 2 kkw., tj. min. 3 m 2 . Pozwany również wykazał, że nie doszło do naruszenia art. 102 kkw oraz art. 111 § 1 kkw jak też przepisów rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2016 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2224) w zakresie zapewnia powodowi prawa do odpowiedniej odzieży odpowiednio do pory roku oraz w zakresie środków do utrzymania higieny i czystości w celi. W sprawie nie zachodzą także usprawiedliwione podstawy do uwzględnienia twierdzeń powoda, zgodnie z którymi zamontowane w oknach cel przesłony poliwęglanowe (tzw. blendy) powodowały ograniczenie w dopływie światła dziennego i cyrkulacji powietrza w celi, w szczególności powód nie podawał, że są one zamontowane niezgodnie z zasadami sztuki budowlanej bądź też bez wymaganych atestów, natomiast ich obecność jest uzasadniona względami bezpieczeństwa i nie zachodzi w tym zakresie bezprawność pozwanego. Również zarzut wadliwej wentylacji nie został dostatecznie sprecyzowany, a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia bezprawności pozwanego. W okresie pobytu powoda została przeprowadzona wizytacja przez sędziego penitencjarnego, który w sprawozdaniu z przeprowadzonej kontroli nie stwierdził uchybień i nieprawidłowości co do warunków bytowych oraz naruszenia obowiązujących przepisów prawa dotyczących funkcjonowania jednostki (k.121-126). Na marginesie zwrócić należy uwagę także, że z akt sprawy nie wynika, by powód w ogóle sygnalizował w czasie odbywania przez niego kary, że dochodziło do naruszenia jego praw w tym zakresie. Opisywane przez powoda niewłaściwe w jego ocenie warunki odbywania kary, stanowią zdaniem Sądu wyłączne jego osobiste odczucie. Obiektywna ocena tych odczuć nie może jednak prowadzić do wniosku, że nastąpiło przekroczenie zwykłego zakresu dolegliwości, wiążącego się z osadzeniem w zakładzie karnym, uzasadniające naruszenie dóbr osobistych. Niższy standard celi, niż oczekiwał tego powód, nie daje podstaw do przyjęcia naruszenia dobra osobistego osoby pozbawionej wolności. Z kolei w zakresie zarzutu dotyczącego monitoringu podczas czynności przeszukania, wskazać należy, iż zgodnie z art. 73a § 1 kkw zakłady karne mogą być monitorowane przez wewnętrzny system urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk, w tym przez system telewizji przemysłowej. Jedynie w przypadku celi mieszkalnej przeznaczonej do celów sanitarno-higienicznych oraz w łaźniach obraz z kamer przekazywany winien być w sposób uniemożliwiający ukazywanie intymnych części ciała osadzonego oraz wykonywanych przez niego czynności fizjologicznych (art. 73a § 5 kkw, art. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2009 r. w sprawie rodzaju urządzeń i środków technicznych służących do przekazywania, odtwarzania i utrwalania obrazu lub dźwięku z monitoringu w zakładach karnych). Stosowanie w zakładzie karnym monitoringu ma na celu przede wszystkim zapewnienie porządku i zwiększenie bezpieczeństwa osadzonych. Powód wskazywał co prawda na swoje obawy co do możliwości ujawnienia nagrania z czynności przeszukania, natomiast sama obawa nie stanowi o bezprawności pozwanego. Za taką bezprawność uchodzić będzie dopiero niezabezpieczenie nagrań przed jego posiadaniem przez osoby nieuprawnione, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wobec powyższego również ta argumentacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Niniejsze postępowanie wykazało brak zadaszenia na części pozwanego zakładu, gdzie odbywały się spacery osadzonych. Wytyczne nr 2/2013 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 04.06.2013 roku w sprawie wymagań dla zabezpieczeń techniczno- ochronnych w jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej przewidują co prawda, że każdy plac spacerowy powinien posiadać --- STRONA 8 --- zadaszone miejsce umożliwiające schronienie się osadzonych przed opadami atmosferycznymi, jednak wymogi te nie obowiązywały w chwili powstawania obiektu w 2003 r. Wytyczne (mające charakter zaleceń) nie powodują zaś obowiązku natychmiastowego wdrożenia zmian, a co najwyżej uwzględnienia przy budowie nowych oraz adaptacji i przebudowie jednostek organizacyjnych Służby Więziennej. Dlatego też w tym zakresie nie zachodzi po stronie pozwanego bezprawność. Poza tym powód nie wykazał w tym zakresie także szkody, jaką miałby ponieść w związku z brakiem zadaszenia. W konsekwencji należało uznać, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności, poza zagwarantowaniem prawa do prywatności w zakresie stanu zdrowia, w pozwanej jednostce odpowiadały obowiązującym przepisom, zaś opisywane w pozwie okoliczności mają charakter subiektywnych ocen powoda. Pobyt w Zakładzie Karnym pozostaje zatem w ścisłym związku z nagannych zachowaniem powoda, które poddano negatywnej ocenie społecznej, wyrażającej się w skazaniu na karę o charakterze izolacyjnym. Oczywistym jest, że kara jest środkiem dolegliwym i skutkującym znaczącymi ograniczeniami w sferze funkcjonowania skazanego, również w zakresie warunków pobytu w jednostce, w której odbywa karę. Subiektywne odczucia w tym zakresie nie mogą być podstawą do skutecznego sformułowania zarzutów co do bezprawności działania organów państwa prowadzących jednostkę penitencjarną, o ile oczywiście obiektywnie panujące tam warunki nie naruszają przepisów prawa i przeciętnego poczucia sprawiedliwości. W każdym przypadku to do sądu należy ocena, czy zakres i stopień naruszenia dóbr osobistych, nawet gdy ono wystąpiło, uzasadniają przyznanie zadośćuczynienia pieniężnego i w jakiej wysokości, przy zachowaniu zasady, że przyznana ochrona powinna być dostosowana do charakteru i rodzaju naruszonego dobra osobistego oraz stopnia i zakresu naruszenia. Z literalnego brzmienia art. 448 kc wynika, że zastosowanie tego środka usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych ma charakter fakultatywny. Nie każde więc naruszenie dobra osobistego rodzi prawo do żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi, z dnia 20 kwietnia 2017 r., I ACa 1372/16, L. i orzeczenia tam wskazane). Analizując powyższe ustalenia Sąd doszedł do wniosku, że powód nie wykazał naruszenia dóbr osobistych ponad naruszenie prawa do prywatności co do stanu zdrowia. Warunki, w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności, odpowiadały minimalnym standardom i nie uwłaczały ludzkiej godności. W konsekwencji Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie jako niezasadne. Na podstawie art. 102 kpc Sąd nie obciążył powoda kosztami procesu mając na uwadze jego sytuację majątkową, brak dochodów i obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym . SSO Alina Gąsior ZARZĄDZENIE 1. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda. SSO Alina Gąsior