Postanowienie I BU 5/06

--- STRONA 1 --- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2006 r. I BU 5/06 TEZA aktualna Teza częściowo nieaktualna 1. Trzeba odrzucić wykładnię zmierzającą do uznania za kończące postępowanie w sprawie takich orzeczeń, które zamykają tylko jakiś fragment sprawy lub jej boczny nurt, rozstrzygają kwestię wpadkową albo finalizują postępowanie pomocnicze bądź czynności przygotowawcze. 2. Zważywszy, że nadanie klauzuli wykonalności następuje w postępowaniu pomocniczym, toczącym się poza ramami sprawy głównej i tylko w celu jej uzupełnienia, należy przyjąć, iż postanowienie w tym przedmiocie - nadające klauzulę lub odmawiające jej nadania - nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie. Z tych względów skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia od takiego postanowienia jest niedopuszczalna, co uzasadnia jej odrzucenie (art. 424 § 1 k.p.c.). 3. Wśród tzw. konstrukcyjnych wymagań skargi przewidziano obowiązek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody (art. 424 § 1 pkt 4 k.p.c.), co oznacza złożenie przez skarżącego w skardze oświadczenia, że szkoda wystąpiła - ze wskazaniem jej rodzaju (damnum emergens, lucrum cessans) i rozmiaru - oraz uwiarygodnienie tego oświadczenia. W tym celu, w związku z treścią art. 243 k.p.c., skarżący może powoływać i przedstawiać zarówno dowody, w tym tzw. dowody niedające pewności, jak i inne środki, nieuznawane przez kodeks za dowody (np. pisemne oświadczenia, surogaty dokumentów itp.) 8 5 UZASADNIENIE Skład orzekający Sędziowie SN: Katarzyna Gonera. Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z odwołania Elżbiety G. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o rentę rolniczą w związku z wypadkiem przy pracy rolniczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 października 2006 r., skargi ubezpieczonej o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 25 maja 2005 r., odrzuca skargę. Uzasadnienie faktyczne Postanowieniem z 21 kwietnia 2005 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił wniosek Elżbiety G. o nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi Sądu Wojewódzkiego z 4 grudnia 1998 r. Wyrokiem tym Sąd Wojewódzki zmienił zaskarżoną decyzjęKasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i przyznał ubezpieczonej Elżbiecie G. prawo do renty rolnej w związku z wypadkiem przy pracy w gospodarstwie rolnym, któremu uległa 18 sierpnia 1997 r., poczynając od 29 kwietnia 1998 r. Oddalając wniosek o nadanie klauzuli wykonalności powołanemu wyrokowi z 4 grudnia 1998 r. Sąd Okręgowy stwierdził, że jest to wyrok ustalający prawo ubezpieczonej do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a nie wyrok zasądzający świadczenie, a zatem nie nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. Zażalenie wnioskodawczyni Elżbiety G. od tego postanowienia oddalone zostało postanowieniem Sądu Apelacyjnego z 25 maja I BU 5/06 - Postanowienie Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- 2005 r. Postanowienie Sądu Apelacyjnego oddalające zażalenie ubezpieczonej i "utrzymujące w mocy" postanowienie Sądu Okręgowego w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności zaskarżyła ubezpieczona skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 424 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - ustanowiona ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) - przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a w wyjątkowych wypadkach, określonych w art. 424 § 2 k.p.c., także od prawomocnego orzeczenia sądu pierwszej instancji. W obu wypadkach przedmiotem zaskarżenia może być jedynie prawomocne orzeczenie kończące postępowanie w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie jest wyrok oraz postanowienie co do istoty sprawy wydane w postępowaniu nieprocesowym, zatem dla oceny dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem kluczowego znaczenia nabiera objaśnienie pojęcia "postanowienie kończące postępowanie w sprawie". Pojęcie to, występujące w Kodeksie postępowania cywilnego niejednokrotnie, jest w doktrynie i judykaturze definiowane w różny sposób, przy zastosowaniu różnych kryteriów, można jednak sumarycznie przyjąć, że chodzi tu o takie postanowienie, które przez uprawomocnienie się trwale zamyka drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty w danej instancji (por. np. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 24 listopada 1998 r., III CZP 44/98, OSNC 1999, nr 5, poz. 87, z 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1 i z 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22). Pojęcie "postanowienie kończące postępowanie w sprawie", stanowiące cząstkę użytego w art. 424 k.p.c. pojęcia "orzeczenie kończące postępowanie w sprawie", podlega opisowi w opozycji do pojęcia "postanowienie niekończące postępowania w sprawie" (por. np. art. 356, 359 oraz 394 § 1 k.p.c.). Jest przy tym oczywiste, że użycie przez ustawodawcę dopełnienia "w sprawie" świadczy wyraźnie o zamiarze zwężenia omawianego pojęcia tylko do orzeczeń kończących postępowanie jako całość poddaną pod osąd, z wyłączeniem orzeczeń incydentalnych, ubocznych. Z tych przyczyn trzeba odrzucić wykładnię zmierzającą do uznania za kończące postępowanie w sprawie takich orzeczeń, które zamykają tylko jakiś fragment sprawy lub jej boczny nurt, rozstrzygają kwestię wpadkową albo finalizują postępowanie pomocnicze bądź czynności przygotowawcze. W tym kierunku szło także orzecznictwo dotyczące dopuszczalności kasacji na podstawie art. 392 § 1 k.p.c., obowiązującego przed 5 lutego 2005 r. (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 14 listopada 1996 r., I CKN 7/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 31, z 22 stycznia 1997 r., I CKN 48/96, OSNC 1997, nr 8, poz. 107 lub z 8 kwietnia 1997 r., I CZ 22/97, OSNC 1997, nr 10, poz. 147). Zważywszy, że nadanie klauzuli wykonalności następuje w postępowaniu pomocniczym, toczącym się poza ramami sprawy głównej i tylko w celu jej uzupełnienia, należy przyjąć, iż postanowienie w tym przedmiocie - nadające klauzulę lub odmawiające jej nadania- nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie. Z tych względów skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia od takiego postanowienia jest niedopuszczalna, co uzasadnia jej odrzucenie (art. 424 § 1 k.p.c.). Pogląd taki został już wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który stwierdził, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje od postanowienia w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu (por. postanowienie z 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006 nr 1, poz. 16). Skarga wniesiona przez ubezpieczoną podlega odrzuceniu także z innej przyczyny. Zgodnie z art. 424 § 1 k.p.c., odczytywanym łącznie z art. 417 § 2 k.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje tylko wtedy, gdy przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem stronie wyrządzona została szkoda. Właśnie z tego względu wśród tzw. konstrukcyjnych wymagań skargi przewidziano obowiązek uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody (art. 424 § 1 pkt 4 k.p.c.), co oznacza złożenie przez skarżącego w skardze oświadczenia, że szkoda wystąpiła - ze wskazaniem jej rodzaju (damnum emergens, lucrum cessans) i rozmiaru - oraz uwiarygodnienie tego oświadczenia. W tym celu, w związku z treścią art. 243 k.p.c., skarżący może powoływać i przedstawiać zarówno dowody, w tym tzw. dowody niedające pewności, jak i inne środki, nieuznawane przez kodeks za dowody (np. pisemne oświadczenia, surogaty dokumentów itp.) (por. także orzeczenie Sądu Najwyższego z 19 czerwca 1951 r., C 398/51, OSN 1951, nr 3, poz. 89). Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. art. 424 § 1 pkt 4 k.p.c. nie wystarczy zatem, jak uczyniła to skarżąca, złożenie oświadczenia, że powstanie szkody jest oczywiste albo że "utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia z całą pewnością wyrządza ubezpieczonej szkodę", nawet wówczas, gdy według jej twierdzeń zawartych w skardze, odmowa nadania klauzuli 1 1 1 8 1 1 5 5 --- STRONA 3 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. wykonalności pozbawia ubezpieczoną możliwości korzystania z należnych jej praw, a renta, jaką otrzymuje ubezpieczona z ogólnego stanu zdrowia, jest średnio o 10 % niższa niż ta, jaką powinna otrzymywać z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym. W konsekwencji skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu.