Postanowienie I BP 6/07 postanowienie z dnia 6 lutego 2009 r. sygn. akt I BP 20/08

--- STRONA 1 --- Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2009 r. II BP 27/08 TEZA aktualna Teza częściowo nieaktualna 1. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, mająca na celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej polegającego na wydaniu orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas, gdy wskazane w niej naruszenie prawa ma charakter wyjątkowy i nie może być traktowana jako środek prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od Państwa w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku. 2. Stwierdzenie, że wysokość szkody oraz jej uprawdopodobnienie wynika z akt postępowania sądowego przed sądem powszechnym nie może stanowić wykazania (uprawdopodobnienia) szkody dla potrzeb stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 3. Nie jest możliwe prowadzenie dowodu z akt sprawy (całych akt) a jedynie z dokumentów znajdujących się w tych aktach. Stanowisko takie podlega zastosowaniu także w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. 4. Zasady prawa pracy mogą stanowić podstawę orzekania jedynie wyjątkowo, gdy nie istnieją inne normy mające w sprawie bezpośrednie zastosowanie. UZASADNIENIE Skład orzekający Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar. Sędziowie SN: Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sentencja Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Doroty W. przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń C. Spółce Akcyjnej w W. o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie, odszkodowanie za pozbawienie wycieczki, dyskryminację, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 lipca 2009 r., skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 czerwca 2007 r., oddala skargę. Uzasadnienie faktyczne Pozwem z dnia 6 maja 2003 r. powódka Dorota W. domagała się przywrócenia do pracy w pozwanym Bankowym Towarzystwie Ubezpieczeń i Reasekuracji H. S.A. oraz zasądzenia kwoty 4.000 zł - kosztu wycieczki do Danii i Szwecji, wypłaty premii kwartalnej 10.500 zł oraz kwoty 4.800 zł za dyskryminację w związku z pozbawieniem nagród rzeczowych i wskazała, że pozwany nie sporządził dla niej zakresu obowiązków. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2005 r. Sąd Rejonowy Wydział Pracy, oddalił powództwo w całości. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. II BP 27/08 - Wyrok Sądu Najwyższego --- STRONA 2 --- Powódka zatrudniona była na stanowisku specjalisty na podstawie umowy na czas określony z klauzulą przewidującą możliwość wypowiedzenia w okresie od 1 sierpnia 2002 do dnia 17 maja 2003 r. W dniu 20 kwietnia 2003 r. powódce wręczono wypowiedzenie. W trakcie trwania stosunku pracy nie przedstawiono powódce pisemnego zakresu obowiązków. Pozwany w ramach motywowania pracowników zorganizował w dniach 8-11 maja 2003 r. wycieczkę do Danii i Szwecji oraz w dniach 13-20 czerwca 2003 r. na Maltę, na które powódka nie została zakwalifikowana. Sąd przyjął wartość wycieczki na Maltę na kwotę 3.424 zł. Powództwo o przywrócenie do pracy zostało oddalone z uwagi na brak takiego roszczenia w związku z rozwiązaniem stosunku pracy z umowy na czas określony. Zarzut zaniechania wręczenia powódce zakresu obowiązków na piśmie uznał sąd za niezasadny, albowiem pracodawca nie ma takiego obowiązku a zaznajamianie z obowiązkami może następować także w formie ustnej. Natomiast w kwestii nagród w postaci wycieczek sąd kierował się treścią regulaminu wynagradzania pozwanego, zgodnie, z którym nagrody pieniężne mogą zostać przyznane wyróżniającym się pracownikom, przy czym nagrody te mają charakter uznaniowy. Ponieważ powódce nie przyznano prawa do uczestnictwa w wyciecze, nie może ona domagać się odszkodowania z tego tytułu. Apelację od wyroku wywiodła strona powodowa, kwestionując prawidłowość prowadzenia postępowania dowodowego i wybiórczą ocenę dowodów dokonaną przez Sąd Rejonowy. Rozpatrujący sprawę Sąd Okręgowy, Wydział Pracy wyrokiem z dnia 5 czerwca 2007 r. oddalił apelację w całości, podzielając argumentację Sądu Rejonowego. Od wyroku powyższego powódka wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, zarzucając niezgodność z art. 11 k.p., art. 22 § 1 i § 1 k.p. w zw. z art. 8 k.p. oraz art. 233 k.p.c. Uzasadnienie prawne Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przesłankami stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w świetle art. 424 § 1 k.p.c. są niezgodność orzeczenia z prawem, wyrządzenie szkody oraz niemożność zmiany lub uchylenia orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych. Zgodnie bowiem z art. 424 § 1 k.p.c., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Sąd Najwyższy w licznych swych orzeczeniach stoi na stanowisku, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, usytuowana wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, mająca na celu uzyskanie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem działania władzy publicznej polegającego na wydaniu orzeczenia, może odnieść zamierzony skutek tylko wówczas, gdy wskazane w niej naruszenie prawa ma charakter wyjątkowy i nie może być traktowana jako środek prowadzący do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od Państwa w odniesieniu do każdego wadliwego wyroku. Innymi słowy, niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi mieć - w ocenie Sądu Najwyższego - charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim przypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechy bezprawności (por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2005 r., II BP 1/05, OSNP z 2006 r. nr 23-24, poz. 351 oraz z 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC z 2007 r. nr 2, poz. 35). Niezgodność z prawem rodząca odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa (art. 424 § 1 k.p.c. w związku z art. 417 § 1 k.c. i art. 417 § 2 k.c.) musi polegać na oczywistej i rażącej obrazie prawa. Nie jest nią natomiast wybór jednej z możliwych interpretacji stanu faktycznego i prawa. Traktowanie jako niezgodnego z prawem każdego orzeczenia sądowego ocenionego jako wadliwe niosłoby zagrożenie dla porządku prawnego, stabilności obrotu prawnego, nie mówiąc o zagrożeniu swobody sądu w ocenie dowodów i stosowaniu prawa. Zwrócił na to uwagę także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 grudnia 2001 r., SK 18/00 (OTK z 2001 r. nr 8, poz. 256), wskazując, że stan prawny wynikający z wykładni art. 77 ust. 1 Konstytucji nie może być rozumiany jako stworzenie podstawy prawnej do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w odniesieniu do każdego wadliwego orzeczenia sądowego (tak np. wyrok z dnia 23 sierpnia 2007 r. sygn. akt I BP 6/07 postanowienie z dnia 6 lutego 2009 r. sygn. akt I BP 20/08) W ocenie Sądu Najwyższego skarga Doroty W. spełnia jedynie ostatnią z wymienionych przesłanek, albowiem z uwagi na wartość przedmiotu sporu skarżąca rzeczywiście nie mogła zaskarżyć rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego przy pomocy skargi kasacyjnej. Skarżąca nie uprawdopodobniła szkody, jaką ponieść miała wskutek wydania zaskarżonego wyroku. Jedynie sama szkoda zostaje określona w petitum skargi jako "nie wypłacenie powódce żadnego odszkodowania z tytułu pozbawienia możliwości udziału w wycieczkach zagranicznych, co nastąpiło na skutek wydania zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego". Natomiast skarga w pozostałym zakresie dotyczącym szkody ogranicza się do stwierdzenia, że wysokość szkody oraz jej uprawdopodobnienie wynika z akt postępowania sądowego przed sądem powszechnym. Stwierdzenia tego rodzaju nie może stanowić wykazania (uprawdopodobnienia) szkody dla potrzeb stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Sąd Najwyższy nie widzi możliwości weryfikowania całych akt postępowania przed sądami powszechnymi w celu wyszukiwania 3 1 1 1 1 1 --- STRONA 3 --- Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego. okoliczności, które potwierdzałyby szkodę poniesioną przez stronę. Obowiązek wykazania, na czym polega szkoda oraz przedstawienia okoliczności, które szkodę uprawdopodobniają należy do skarżącego. Jak wskazuje Sąd Najwyższy (por. np. postanowienie z dnia 14 kwietnia 2008 r. sygn. II BP 1/08) uprawdopodobnienie szkody w rozumieniu art. 424 § 1 pkt 4 k.p.c. polega na określeniu rodzaju i rozmiaru szkody oraz powołaniu okoliczności (dowodów), które świadczą o tym, że szkoda wystąpiła. Powołanie tych okoliczności może następować zarówno przez przedstawienie środków dowodowych (np. dokumentów) jak i środków nie uznawanych za środki dowodowe (por. punkt 3 tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2006 r., sygn. I BU 5/06). W każdym jednak przypadku dowody jak i inne środki winny mieć charakter skonkretyzowany. Jeśli zatem stanowią one element większej całości (zbioru dokumentów) winny zostać wyodrębnione albo, co najmniej wskazane w czytelny sposób umożliwiający ich ocenę. Za spełnienie wymagania przedstawienia okoliczności uprawdopodobniających szkodę nie sposób zatem uznać, jak to uczyniła skarżąca, wskazania akt całego postępowania. Sąd Najwyższy wskazywał wielokrotnie (por. np. wyrok z dnia 30 maja 2008 r., sygn. III CSK 344/07), że nie jest możliwe prowadzenie dowodu z akt sprawy (całych akt) a jedynie z dokumentów znajdujących się w tych aktach. Stanowisko takie podlega zastosowaniu także w postępowaniu ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Uprawnia to do przyjęcia, że skarżąca nie uprawdopodobniła szkody w rozumieniu art. 424 § 1 pkt 4 k.p.c. Odnosząc się do drugiej przesłanki dopuszczalności skargi należy przyjąć, że nie zaistniał stan niezgodności z prawem w rozumieniu art. 424 § 1 k.p.c. w zakresie żadnej z wymienionych w skardze jej podstaw. Na początek wskazać trzeba,że podstawą skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 424 dz. 2 k.p.c.). Tymczasem do tego celu zmierza zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy nie pozostaje władny do rozstrzygania tego zarzutu. (por. postanowienie SN z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt III BU 3/08). Spośród pozostałych zarzutów na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 22 § 1 i 1 k.p. oraz art. 8 k.p. Nie istnieje bowiem związek przyczynowy między szkodą w postaci utraty prawa (odszkodowania) do nagrody a ustaleniem istnienia stosunku pracy, którego to ustalenia powódka dochodzi powołując się na wskazane przepisy. W sprawie powódki nie budziło wątpliwości istnienie stosunku pracy. Strona powodowa, jak się wydaje, kwestionowała przyjęcie, że źródłem stosunku pracy powódki była umowa na czas określony podnosząc, że zatrudnienie miało charakter bezterminowy. Ustalenie takie nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie o uprawnieniu do nagrody. Jak wskazuje Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. I BU 13/07 "w toku postępowania wywołanego wniesieniem skargi badaniu zostaje poddany związek wydania zaskarżonego orzeczenia z zaistniałą szkodą. Istnienie takiego związku (szkody) warunkuje dokonanie merytorycznej oceny, czy zaskarżone orzeczenie wydano z naruszeniem prawa". W niniejszej sprawie szkoda określona przez powódkę nie miała związku z rozstrzyganiem na temat charakteru stosunku pracy (terminowy, bezterminowy), a zatem nie ma podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 22 § 1 i 1 k.p. oraz art. 8 k.p. Ponadto, a może przede wszystkim, nie można mówić o kwalifikowanym naruszeniu prawa z art. 424 § 1 k.p.c., powołując się na art. 8 k.p. Po pierwsze subsumpcja normy prawnej zawartej w tym przepisie z istoty rzeczy jest niezwykle ocenna; po drugie - i co ważniejsze - art. 8 k.p. stanowi o nadużyciu prawa, a nie o jego naruszeniu. Przepis zawiera klauzulę generalną i z uwagi na fakt, iż jego celem jest osłabienie rygoryzmu dyspozycji norm może wchodzić w grę jako podstawa roszczenia tylko wyjątkowo. Ze szkodą mógłby teoretycznie być powiązany zarzut naruszenia art. 11 k.p. Przepis należy do podstawowych zasad prawa pracy. Z uwagi na swoją rolę zasady prawa pracy nie stanowią same z siebie podstawy merytorycznego rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron stosunku pracy, a pełnią jedynie rolę wskazówek co do wykładni norm prawa pracy ewentualnie określają prawidłowości regulowania tej dziedziny prawa. Z tego względu rozstrzygnięcie w indywidualnej sprawie pracowniczej generalnie wynika z uregulowań innych niż zasady prawa pracy. Zasady prawa pracy mogą stanowić podstawę orzekania jedynie wyjątkowo, gdy nie istnieją inne normy mające w sprawie bezpośrednie zastosowanie. Okoliczności takie w niniejszym postępowaniu nie zaistniały. Problematyka dyskryminacji została uregulowana w art. 18 i nast. k.p. Naruszenie tych norm przez sądy orzekające mogłoby stanowić dającą się weryfikować podstawę skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Ponieważ jednak Sąd Najwyższy rozpatruje skargę w granicach zaskarżenia i w granicach podstaw (art. 424 k.p.c.), nie ma możliwości weryfikowania w niniejszym postępowaniu, czy doszło do naruszenia norm antydyskryminacyjnych, zawartych w art. 18 i nast. k.p. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. 5 5 1 4 1 1 1 3 3a 10 3a