Wyrok I ACr 450/96 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 1997 r. Sąd Apelacyjny w War

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACr 450/96 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 1997 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSA - Katarzyna Gonera /spr./ Sędziowie: SA - Alicja Podgórska SA - Wanda Lasocka Protokolant: - Monika Kosewska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 1997 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa E Ż przeciwko Skarbowi Państwa - Zespołowi Opieki Zdrowotnej w P /obecnie Skarbowi Państwa - Wojewodzie 0 odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentą na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku z dnia 29 grudnia 1995 r. sygn.akt I C 100/94 1 . Prostuje z urzędu niedokładność w oznaczeniu strony pozwanej w zaskarżonym wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku w ten sposób, że w komparycji sentencji w miejsce słów: "przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w Płocku" wpisuje słowa: "przeciwko Skarbowi Państwa - Zespołowi Opieki Zdrowotnej w P "; Sygn. akt I ACr 450/96 H Y R O K H IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 1997 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSA - Katarzyna Gonera /spr./ Sędziowie: SA - Alicja Podgórska SA - Handa Lasocka Protokolant: - Monika Kosewska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 1997 r. w Harszawie na rozprawie sprawy z powództwa E Ż przeciwko Skarbowi Państwa - Zespołowi Opieki Zdrowotnej w P /obecnie Skarbowi Państwa - Hojewódzie o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Hojewódzkiego w Płocku z dnia 29 grudnia 1995 r. sygn.akt I C 100/94 1. Prostuje z urzędu niedokładność w oznaczeniu strony pozwanej w zaskarżonym wyroku Sądu Wojewódzkiego w Płocku w ten sposób, że w komparycji sentencji w miejsce słów: "przeciwko Zespołowi Opieki Zdrowotnej w Płocku" wpisuje słowa: "przeciwko Skarbowi Państwa - Zespołowi Opieki Zdrowotnej w P "; --- STRONA 2 --- - 2 - II. Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. zasądzoną w punkcie 1. tytułem zadośćuczynienia kwotą 15.000,- /piętnaście tysięcy/ złotych podwyższa do kwoty 30.000,- /trzydzieści tysięcy/ złotych; 2. zasądzoną w punkcie 2. tytułem renty miesięcznej po- czynając od dnia 1 stycznia 1996 r. kwotę 342,95 złotych /trzysta czterdzieiści dwa złote i dzie- więćdziesiąt pięć groszy/ podwyższa do kwoty 386,- /trzysta osiemdziesiąt sześć/ złotych; 3. zasądzoną w punkcie 3 tytułem skapitalizowanej renty za okres od 1 września 1990 r. do 31 grudnia 1995 r. włącznie kwotę 21.952,80 /dwadzieścia jeden tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy/ podwyższa do kwoty 24.704,- /dwadzieścia cztery tysiące siedemset cztery/ złote; 4. zasądzoną w punkcie 6. tytułem zwortu kosztów procesu kwotę 2.200,- złotych podwyższa do kwoty 2.950,- złotych. III. Oddala rewizję w pozostałej części. IV. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody na rzecz powódki E Ż kwotę 1.500,- złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. V. Opłaty sądowe za II instancję przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. III ¦ 11';----~_' "¿4..łÅ... _ _ 2 _ II. Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1 2. 1 8. 4. zasądzoną w punkcie 1. tytułem zadośćuczynienia kwotę 15.000,- /piętnaście tysięcy/ złotych podwyższa do kwoty 30.000,- /trzydzieści tysięcy/ złotych; zasądzoną w punkcie 2. tytułem renty miesięcznej po- czynając od dnia 1 stycznia 1996 r. kwotę 342,95 złotych /trzysta czterdzieiści dwa złote i dzie- więćdziesiąt pięć groszy/ podwyższa do kwoty 386,- /trzysta osiemdziesiąt sześć/ złotych; zasądzoną w punkcie 3 tytułem skapitalizowanej renty za okres od 1 września 1990 r. do 31 grudnia 1995 r. włącznie kwotę 21.952,80 /dwadzieścia jeden tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy/ podwyższa do kwoty 24.704,- /dwadzieścia cztery tysiące siedemset cztery/ złote; zasądzoną w punkcie 6. tytułem zwortu kosztów procesu kwotę 2.200,- złotych podwyższa do kwoty 2.950,- złotych. . 0dda1a rewizję w pozostałej części. IV. Zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Wojewody na rzecz powódki E . Ż kwotę 1.500,- złotych» tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję. V. Opłaty sądowe za II instancję p{zejmuje na rachunek Skarbu Państwa. -¬_ --- STRONA 3 --- iiiiflomniniiiiiniiiiiMiiiiMiiniMniMiii Sygn. akt I ACr 450/96 Uzasadnienie. Ostatecznie precyzując powództwo powódka E Ż wniosła 0 zasądzenie na jej rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Zespołu Opieki Zdrowotnej w P odszkodowania z tytułu zarażenia wirusowym zapaleniem wątroby podczas zabiegów leczniczych wykonywanych przez pozwanego obejmującego: 1) zadośćuczynienie za krzywdę w wysokości 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tj. od 14 listopada 1990 r., 2) odszkodowanie za sam fakt wszczepienia wirusa żółtaczki oraz za uszczerbek na zdrowiu tym spowodowany w wysokości 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 14 listopada 1990 r., 3) rentę z tytułu zwiększonych potrzeb (w tym zwrot kosztów leczenia, specjalnej diety 1 opieki sprawowanej przez inne osoby), poczynając od dnia 1 stycznia 1989 r. w wysokości sprecyzowanej w piśmie procesowym z dnia 31 maja 1995 r. (k. 261) i na rozprawie w dniu 15 grudnia 1995 r. (k. 293), w szczególności za 1995 r. w wysokości 471,80 złotych miesięcznie, zaś poczynając od 1 stycznia 1996 r. w wysokości 550 złotych miesięcznie, z ustawowymi odsetkami od daty uchybienia płatności którejkolwiek z rat renty, 4) skapitalizowane odsetki od poszczególnych rat renty poczynając od daty wniesienia pozwu tj. od 14 listopada 1990 r., szczegółowego wyliczenia skapitalizowanych odsetek powódka nie przedstawiła (k. 261, żądanie zasądzenia skapitalizowanych odsetek pojawiło się po raz pierwszy w piśmie procesowym z 31 maja 1995 r.). Ponadto powódka domagała się ustalenia, że pozwany Skarb Państwa - Zespół Opieki Zdrowotnej w P ponosił będzie odpowiedzialność za mogące ujawnić się w przyszłości skutki zakażenia powódki wirusem żółtaczki (żądanie sprecyzowane w pozwie), oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w kwocie 24.150 złotych (k. 293). Pozwany Skarb Państwa - Zespół Opieki Zdrowotnej wnosił o oddalenie powództwa, kwestionując samą zasadę swojej odpowiedzialności. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 grudnia 1995 r. Sąd Wojewódzki w Płocku zasądził od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia kwotę 15.000 złotych z odsetkami od daty wyroku, tytułem skapitalizowanej renty za okres od 1 września 1990 r. do 31 grudnia 1995 r. (razem za 64 miesiące) kwotę 21.952,80 złotych z odsetkami od daty wyroku, tytułem renty miesięcznej kwotę 342,95 złotych poczynając od dnia 1 stycznia 1996 r. płatną do 10. dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminu płatności, tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu kwotę 2.200 złotych, a ponadto ustalił odpowiedzialność pozwanegNza skutki zdarzenia powodującego szkodę mogące ujawnić się w przyszłości. W pozostałej części powództwo zostało oddalone. Rozstrzygnięcie powyższe Sąd Wojewódzki oparł o następujące ustalenia i rozważania. .„..... ..._-‹ .„ .- ›-z _ .‹ ...zę ~‹ ..--‹ ._._. ...__ ›........ Su..-1 W...- ż.¿¶ .llllllll iišiššlšiřššššlllłl lllillëlll -iiišliliłliiiillli Sygn. akt I ACr 450/96 Uzasadnienie. Ostatecznie precyzując powództwo powódka E Ż wniosła o zasądzenie na :jej rzecz od pozwanego Skarbu Państwa - Zespołu Opieki Zdrowotnej w P odszkodowania z tytułu zarażenia wirusowym zapaleniem wątroby podczas zabiegów leczniczych wykonywanych przez pozwanego obej mującego: 1) zadośćuczynienie za krzywdę w wysokości 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tj. od 14 listopada 1990 r., 2) odszkodowanie za sam fakt wszczepienia wirusa żółtaczki oraz za uszczerbek na zdrowiu tym spowodowany w vwsokości 15.000 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 14 listopada 1990 r., 3) rentę z tytułu zwiększonych potrzeb (w tym zwrot kosztów leczenia, specjalnej diety i opieki sprawowanej przez inne osoby), poczynając od dnia 1 stycznia 1989 r. w wysokości sprecyzowanej w piśmie procesowym z dnia 31 maja 1995 r. (k. 261) i na rozprawie w dniu 15 grudnia 1995 r. (k. 293), w szczególności za 1995 r. w wysokości 471,80 złotych miesięcznie, zaś poczynając od 1 stycznia 1996 r. w wysokości 550 złotych miesięcznie, z ustawowymi odsetkami od daty uchybienia płatności której kolwiek z rat renty, 4) skapitalizowane odsetki od poszczególnych rat renty poczynając od daty wniesienia pozwu tj. od 14 listopada 1990 r., szczegółowego wyliczenia skapitalizowanych odsetek powódka nie przedstawiła (k. 261, żądanie zasądzenia skapitalizowanych odsetek pojawiło się po raz pierwszy w piśmie procesowym z 31 maja 1995 r.). Ponadto powódka domagała się ustalenia, że pozwany Skarb Państwa - Zespół Opieki Zdrowotnej w P ponosił będzie odpowiedzialność za mogące ujawnić się w przyszłości skutki zakażenia powódki wirusem żółtaczki (żądanie sprecyzowane w pozwie), oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w kwocie 24.150 złotych (k. 293). Pozwany Skarb Państwa - Zespół Opieki Zdrowotnej wnosił o oddalenie powództwa, kwestionując samą zasadę swojej odpowiedzialności. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 grudnia 1995 r. Sąd Wojewódzki w Płocku zasądził od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia kwotę 15.000 złotych z odsetkami od daty wyroku, tytułem skapitalizowanej renty za okres od 1 września 1990 r. do 31 grudnia 1995 r. (razem za 64 miesiące) kwotę 21 .952,80 złotych z odsetkami od daty wyroku, tytułem renty miesięcznej kwotę 342,95 złotych poczynając od dnia 1 stycznia 1996 r. płatną do 10. dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia tenninu płatności, tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu kwotę 2.200 złotych, a ponadto ustalił odpowiedzialność pozwanegbşza skutki zdarzenia powodującego szkodę mogące ujawnić się w przyszłości. W pozostałej części powództwo zostało oddalone. Rozstrzygnięcie powyższe Sąd Wojewódzki oparł o następujące ustalenia i rozważania. --- STRONA 4 --- Powódka (ur. w r.) jest osobą obarczoną licznymi chorobami. W 1986 r. wykryto u niej cukrzycę, od tej pory miała regularnie pobieraną krew na poziom cukru (co 4-6 tygodni), miała również wykonywane iniekcje. Zabiegi te były wykonywane w Przychodni Rejonowej w P i przy ul. , podległej pozwanemu. W dniu 8 sierpnia 1990 r. została przyjęta na oddział zakaźny szpitala z rozpoznaniem wirusowego zapalenia wątroby typu "B" (tzw. żółtaczki wszczepiennej). W szpitalu przebywała do 30 sierpnia 1990 r. Sąd Wojewódzki ustalił - na podstawie opinii biegłej D, . D - że najbardziej prawdopodobnym okresem wszczepienia powódce wirusa zapalenia wątroby typu "B" były lata 1988-1989, wyniki badań wskazują bowiem na przewlekłe zapalenie wątroby z cechami marskości. Początkowo przebieg choroby był bezobjawowy, mógł być niezauważony przez powódkę i jej najbliższe otoczenie. W okresie domniemanego zakażenia pobierano u powódki krew oraz wykonywano iniekcje. W Przychodni Rejonowej przy ul. pełne zaopatrzenie w sprzęt jednorazowego użytku (igły i strzykawki) istniało w laboratorium analitycznym od połowy 1989 r., zaś w gabinecie zabiegowym dopiero od połowy 1990 r. Wcześniej w użyciu był sprzęt wielokrotnego użytku. Sprzęt wielokrotnego użytku zwiększa prawdopodobieństwo infekcji, w tym zakażenia wirusem wzw typu "B", który jest oporny na odkażanie - żadna sterylizacja nie jest w stanie całkowicie go wyeliminować. Cukrzyca zwiększa predyspozycje do zakażenia żółtaczką. W polskich warunkach kontakt ze służbą zdrowia związany z częstymi pobraniami krwi i iniekcjami oznacza stałe ryzyko zakażenia. Ostatecznie Sąd Wojewódzki ustalił, że do zakażenia doszło przy pobieraniu krwi w laboratorium analitycznym lub przy wykonywaniu zastrzyków w gabinecie zabiegowym, podległych pozwanemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej, przy użyciu sprzętu wielokrotnego użytku. W ocenie Sądu Wojewódzkiego istniały podstawy do przypisania pozwanemu odpowiedzialności na podstawie art. 417 kc za zawinione działanie lub zaniechanie polegające na braku takich przedsięwzięć organizacyjnych, które mogłyby całkowicie wyeliminować możliwość zakażenia pacjentów Przychodni Rejonowej wirusowym zapaleniem wątroby. U powódki nie nastąpiło całkowite wyleczenie choroby - stan zapalny wątroby utrzymuje się nadal, co wymaga stosowania leków oraz specjalnej diety polegającej na przyjmowaniu pokarmów wysokiej jakości, świeżo przygotowanych, gotowanych. Dobranie odpowiedniej diety jest w przypadku powódki szczególnie utrudnione, ponieważ dieta wątrobowa (żółtaczkowa) i cukrzycowa wykluczają się nawzajem. Żółtaczka znacznie pogorszyła ogólny stan zdrowia powódki. Powódka praktycznie jest osobą leżącą, wymaga opieki ze strony innych osób. Proces marskości wątroby przyspiesza proces starzenia się organizmu i upośledza funkcje życiowe chorej. Żółtaczka oznacza się nieprzyjemnymi objawami - wzdęciami, nudnościami, osłabieniem, które potrafią być bardziej dokuczliwe niż krótkotrwały ból. Choroba powódki trwa już kilka lat (ujawniła się w sierpniu 1990 r.), nie nastąpiło wyleczenie. Długotrwałość cierpień powódki i ich charakter uzasadniają zasądzenie na jej rzecz zadośćuczynienia I _ 2 _ Powódka (ur. w r.) jest osobą obarczoną licznymi chorobami. W l98(› r. wykryto u niej cukrzycę, od tej pory miała regularnie pobieraną krew na poziom cukru (co 4-6 tygodni), miała również wykonywane iniekcje. Zabiegi te były wykonywane w Przychodni Rejonowej w P 1 przy ul. , podległej pozwanemu. W dniu 8 sierpnia 1990 r. została przyjęta na oddział zakaźny szpitala z rozpoznaniem wirusowego zapalenia wątroby typu "B" (tzw. żółtaczki wszczepiennej). W szpitalu przebywała do 30 sierpnia 1990 r. Sąd Wojewódzki ustalił - na podstawie opinii biegłej D. . D - że najbardziej prawdopodobnym okresem wszczepienia powódce wirusa zapalenia wątroby typu "B" były lata 1988-1989, vvyniki badań wskazują bowiem na przewlekłe zapalenie wątroby z cechami marskości. Początkowo przebieg choroby był bezobjawowy, mógł być niezauważony przez powódkę i jej najbliższe otoczenie. W okresie domniemanego zakażenia pobierano u powódki krew oraz wykonywano iniekcje. W Przychodni Rejonowej przy ul. _ _ pełne zaopatrzenie w sprzęt 'jednorazowego użytku (igły i strzykawki) istniało w laboratorimn analitycznym od połowy 1989 r., zaś w gabinecie zabiegowym dopiero od połowy 1990 r. Wcześniej w użyciu był sprzęt wielokrotnego użytku. Sprzęt wielokrotnego użytku zwiększa prawdopodobieństwo infekcji, w tym zakażenia wirusem wzw typu "B", który jest oporny na odkażanie - żadna sterylizacja nie jest w stanie całkowicie go wyeliminować. Cukrzyca zwiększa predyspozycje do zakażenia żółtaczką. W polskich warunkach kontakt ze służbą zdrowia związany z częstymi pobraniami krwi i iniekcjami oznacza stałe ryzyko zakażenia. Ostatecznie Sąd Wojewódzki ustalił, że do zakażenia doszło przy pobieraniu krwi w laboratorium analitycznym lub przy wykonywaniu zastrzyków w gabinecie zabiegowym, podległych pozwanemu Zespołowi Opieki Zdrowotnej, przy użyciu sprzętu wielokrotnego użytku. W ocenie Sądu Wojewódzkiego istniały podstawy do przypisania pozwanemu odpowiedzialności na podstawie art. 417 kc za zawinione działanie lub zaniechanie polegające na braku takich przedsięwzięć organizacyjnych, które mogłyby całkowicie wyeliminować możliwość zakażenia pacjentów Przychodni Rejonowej wirusowym zapaleniem wątroby. U powódki nie nastąpiło całkowite wyleczenie choroby - stan zapalny wątroby utrzymuje się nadal, co vvymaga stosowania leków oraz specjalnej diety polegającej na przyjmowaniu pokarmów vvysokiej jakości, świeżo przygotowanych, gotowanych. Dobranie odpowiedniej diety jest w przypadku powódki szczególnie utrudnione, ponieważ dieta wątrobowa (żółtaczkowa) i cukrzycowa wykluczają się nawzajem. Żółtaczka znacznie pogorszyła ogólny stan zdrowia powódki. Powódka praktycznie jest osobą leżącą, wymaga opieki ze strony innych osób. Proces marskości wątroby przyspiesza proces starzenia się organizmu i upośledza funkcje życiowe chorej. Żółtaczka oznacza się nieprzyjemnymi objawami - wzdęciami, nudnościami, osłabieniem, które potrafią być bardziej dokuczliwe niż krótkotrwały ból. Choroba powódki trwa już kilka lat (ujawniła się w sierpniu 1990 r.), nie nastąpiło wyleczenie. Długotrwałość cierpień powódki i ich charakter uzasadniają zasądzenie na jej rzecz zadośćuczynienia --- STRONA 5 --- w kwocie 15.000 złotych. Ustalając wysokość należnego powódce zadośćuczynienia według relacji cenowych z daty wyrokowania, Sąd Wojewódzki uznał, że początkiem biegu odsetek ustawowych powinna być data wyrokowania. Uwzględnienie żądań powódki - co do zasądzenia odsetek ustawowych od tej kwoty poczynając od daty wniesienia pozwu w 1990 r. - oznaczałoby, że kwota zadośćuczynienia byłaby nadmierna i nieodpowiednia do doznanej krzywdy. Sąd oddalił powództwo w części dotyczącej odszkodowania za sam fakt zakażenia wirusem żółtaczki i spowodowanie tym samym uszczerbku na zdrowiu, stwierdzając, że brak jest podstaw do zasądzenia odrębnej kwoty z tego tytułu. Sąd uznał, że choroba spowodowała zwiększenie potrzeb powódki: wymaga ona opieki, gdyż zakażenie żółtaczką upośledza jej funkcje życiowe, musi zażywać leki i stosować specjalną dietę. Potrzeby powódki wycenił na zlecenie Sądu biegły inżynier rolnik Hi K . N a podstawie jego opinii Sąd Wojewódzki określił koszty opieki nad powódką na 150 złotych miesięcznie oraz wydatki na lekarstwa również na 150 złotych miesięcznie. Wartość diety stosowanej przez powódkę biegły określił na 171,80 złotych miesięcznie. Sąd uznał, że dla celów ustalenia wysokości renty należnej powódce od pozwanego należy uwzględnić jedynie 1/4 tej kwoty, ponieważ powódka nawet bez zakażenia jej żółtaczką musiałaby stosować dietę ze względu na różne inne dolegliwości (np. cukrzycę) oraz podeszły wiek. Sąd wyliczył miesięczną rentę z tytułu zwiększonych potrzeb na kwotę 342,95 złotych, w tym z tytułu opieki 150 złotych, z tytułu leków 150 złotych i z tytułu diety 42,95 złotych. Bieżącą rentę Sąd zasądził od 1 stycznia 1996 r., natomiast za okres od opuszczenia przez powódkę szpitala po ujawnieniu się żółtaczki (czyli od 1 września 1990 r.) do końca 1995 r. Sąd skapitalizował rentę, zasądzając z tego tytułu za 64 miesiące odszkodowanie w kwocie 21.952,80 złotych z odsetkami od daty wyroku. Sąd ustalił wysokość renty według relacji cenowych z daty orzekania jako daty ustalenia wysokości odszkodowania (art. 363 § 2 kc) i z tej przyczyny nie uwzględnił zarówno żądania zasądzenia odsetek od każdej raty renty oddzielnie, jak i żądania skapitalizowania odsetek za okres poprzedzający wydanie wyroku. Od powyższego wyroku wniosła rewizję powódka. Rewizja skarży wyrok w części oddalającej powództwo. Jako podstawy rewizyjne powódka wskazała: 1) naruszenie prawa materialnego (art. 368 pkt 1 kpc), w szczególności art. 904, 359, 360, 481 i 110 - 116 kodeksu cywilnego, przez zasądzenie zaległej renty na rzecz powódki bez odsetek za opóźnienie dłużnika w płatności poszczególnych rat renty, a także art. 417, 444 i 445 Kodeksu cywilnego, przez zasądzenie rażąco niskiego odszkodowania za doznaną przez powódkę szkodę w postaci nabytego stanu przewlekłego zapalenia wątroby o cechach marskości oraz stanu nosicielstwa wirusa, a ponadto nieodpowiedniego zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i psychiczne, 2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy (art. 368 pkt 5 kpc), w szczególności art. 187 § 1 kpc w związku z art. 316 § 1 kpc i art. 482 kodeksu cywilnego, przez brak rozstrzygnięcia roszczenia powódki o zasądzenie skapitalizowanych odsetek za okres od 14 listopada 1990 r. do 29 grudnia 1995 r., 1 1 ł J 1 1 z """' .iu "! _1_ w kwocie 15 .O00 złotych. Ustalając wysokość należnego powódce zadośćuczynienia wedlug relacji cenowych z daty wyrokowania, Sąd Wojewódzki uznał, że początkiem biegu odsetek ustawowych powinna być data wyrokowania. Uwzględnienie żądań powódki - co do zasądzenia odsetek ustawowych od tej kwoty poczynając od daty wniesienia pozwu w 1990 r. - oznaczałoby, że kwota zadośćuczynienia byłaby nadmierna i nieodpowiednia do doznanej krzywdy. Sąd oddalił powództwo w części dotyczącej odszkodowania za sam fakt zakażenia wirusem żółtaczki i spowodowanie tym samym uszczerbku na zdrowiu, stwierdzaj ąc, że brak jest podstaw do zasądzenia odrębnej kwoty z tego tytułu. Sąd uznał, że choroba spowodowała zwiększenie potrzeb powódki: wymaga ona opieki, gdyż zakażenie żółtaczką upośledza jej funkcje życiowe, musi zażywać leki i stosować specjalną dietę. Potrzeby powódki wycenił na zlecenie Sądu biegły inżynier rolnik Hr K _ Na podstawie jego opinii Sąd Wojewódzki określił koszty opieki nad powódką na 150 złotych miesięcznie oraz wydatki na lekarstwa również na 150 złotych miesięcznie. Wartość diety stosowanej przez powódkę biegły określił na 171,80 złotych miesięcznie. Sąd uznał, że dla celów ustalenia wysokości renty należnej powódce od pozwanego należy uwzględnić jedynie 1/4 tej kwoty, ponieważ powódka nawet bez zakażenia jej żółtaczką musiałaby stosować dietę ze względu na różne inne dolegliwości (np. cukrzycę) oraz podeszły wiek. Sąd wyliczył miesięczną rentę z tytułu zwiększonych potrzeb na kwotę 342,95 złotych, w tym z tytułu opieki 150 złotych, z tytułu leków 150 złotych i z tytułu diety 42,95 złotych. Bieżącą rentę Sąd zasądził od 1 stycznia 1996 r., natomiast za okres od opuszczenia przez powódkę szpitala po ujawnieniu się żółtaczki (czyli od 1 września 1990 r.) do końca 1995 r. Sąd skapitalizował rentę, zasądzając z tego tytułu za 64 miesiące odszkodowanie w kwocie 21.952,80 złotych z odsetkami od daty wyroku. Sąd ustalił wysokość renty według relacji cenowych z daty orzekania jako daty ustalenia wysokości odszkodowania (art. 363 § 2 kc) i z tej przyczyny nie uwzględnił zarówno żądania zasądzenia odsetek od każdej raty renty oddzielnie, jak i żądania skapitalizowania odsetek za okres poprzedzaj ący wydanie wyroku. Od powyższego wyroku wniosła rewizję powódka. Rewizja skarży wyrok w części oddalającej powództwo. Jako podstawy rewizyjne powódka wskazała: 1) naruszenie prawa materialnego (art. 368 pkt 1 kpc), w szczególności art. 904, 359, 360, 481 i 110 - 116 kodeksu cywilnego, przez zasądzenie zaległej renty na rzecz powódki bez odsetek za opóżnienie dłużnika w płatności poszczególnych rat renty, a także art. 417, 444 i 445 kodeksu cywilnego, przez zasądzenie rażąco niskiego odszkodowania za doznaną przez powódkę szkodę w postaci nabytego stanu przewlekłego zapalenia wątroby o cechach marskości oraz stanu nosicielstwa wirusa, a ponadto nieodpowiedniego zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i psychiczne, 2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy (art. 368 pkt 5 kpc), w szczególności art. 187 § 1 kpc w związku z art. 316 § 1 kpc i art. 482 kodeksu cywilnego, przez brak rozstrzygnięcia roszczenia powódki o zasądzenie skapitalizowanych odsetek za okres od 14 listopada 1990 r. do 29 grudnia 1995 r., --- STRONA 6 --- - 4 - 3) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego (art. 368 pkt 4 kpc) przez ustalenie - wbrew opinii biegłego H K < - ograniczonej wysokości bieżącej renty dla powódki, nie rekompensującej jej w całości wydatków na dietę specjalną, oraz przez błędne ustalenie, że datą powstania prawa do ubiegania się powódki o rentę jest data opuszczenia przez nią szpitala (czyli 1 września 1990 r.), a nie data 1 stycznia 1989 r., 4) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie wydatków z tytułu zwiększonych potrzeb, leczenia, specjalnej diety, w okresie od zaistniałej infekcji (czyli od 1 stycznia 1989 r.) do daty wyrokowania (czyli do 29 grudnia 1995 r.) i niezasądzenie stosownej renty w poszczególnych okresach płatności, 5) naruszeniu przepisów o rozliczaniu kosztów procesu, zwłaszcza art. 98 kpc. Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości zgodnie z żądaniami powódki. Po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki nastąpiły istotne zmiany w zakresie prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, wprowadzone ustawą z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych (Dz. U. Nr 141, poz. 692). Zgodnie z art. 2 ust.2 tej ustawy, gminy o statusie miasta wymienione w załączniku do ustawy (w tym również Płock) przejęły z dniem 1 stycznia 1996 r. od wojewodów do prowadzenia jako zadania własne zakłady opieki zdrowotnej. W związku z tym z dniem 1 stycznia 1996 r. Zespół Opieki Zdrowotnej w P - będący dotychczas jednostką organizacyjną Skarbu Państwa - stał się jednostką organizacyjną Gminy P . Z tego względu Sąd Apelacyjny - dbając z urzędu o prawidłową reprezentację pozwanego Skarbu Państwa w procesie - wezwał do udziału w sprawie na podstawie art. 67 § 1 kpc Wojewodę - jako właściwą jednostkę organizacyjną (statio fisci), która powinna reprezentować w dalszym postępowaniu pozwany Skarb Państwa (k. 330). Zawiadomiony o toczącym się procesie Wojewoda , działający jako statio fisci Skarbu Państwa, złożył pismo procesowe z dnia 17 lipca 1996 r., w którym domagał się uchylenia zasłużonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania powołując się na nieważność postępowania (k. 349 - 350). Pismo to zostało potraktowane przez Sąd Wojewódzki jako rewizja pozwanego Skarbu Państwa (k. 361) i taki też został nadany temu pismu bieg przez sąd I instancji. Jednakże na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik pozwanego oświadczył, że Wojewoda nie składał rewizji w niniejszej sprawie i nie miał takiego zamiaru, a pismo z dnia 17 lipca 1996 r. zostało błędnie potraktowane jako rewizja (oświadczenie pełnomocnika - k. 429 v, wcześniej pismo z dnia 25 października 1996 r. - k. 370). Wobec takiego _4_ 3) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego (art. 368 pkt 4 kpc) przez ustalenie - wbrew opinii biegłego H K - - ograniczonej wysokości bieżącej renty dla powódki, nie rekompensującej jej w całości wydatków na dietę specjalną, oraz przez błędne ustalenie, że datą powstania prawa do ubiegania się powódki o rentę jest data opuszczenia przez nią szpitala (czyli 1 września 1990 r.), a nie data 1 stycznia 1989 r., 4) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie wydatków z tytułu zwiększonych potrzeb, leczenia, specjalnej diety, w okresie od zaistniałej infekcji (czyli od 1 stycznia 1989 r.) do daty wyrokowania (czyli do 29 grudnia 1995 r.) i niezasądzenie stosownej renty w poszczególnych okresach płatności, 5) naruszeniu przepisów o rozliczaniu kosztów procesu, zwłaszcza art. 98 kpc. Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości zgodnie z żądaniami powódki. Po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki nastąpiły istotne zmiany w zakresie prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, wprowadzone ustawą z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych (Dz. U. Nr 141, poz. 692). Zgodnie z art. 2 ust.2 tej ustawy, gminy o statusie miasta wymienione w załączniku do ustawy (w tym również Płock) przejęły z dniem 1 stycznia 1996 r. od wojewodów do prowadzenia jako zadania własne zakłady opieki zdrowotnej. W związku z tym z dniem 1 stycznia 1996 r. Zespół Opieki Zdrowotnej w P - będący dotychczas jednostką organizacyjną Skarbu Państwa - stał się jednostką organizacyjną Gminy P _. Z tego względu Sąd Apelacyjny - dbając z urzędu o prawidłową reprezentację pozwanego Skarbu Państwa w procesie - wezwał do udziału w sprawie na podstawie art. 67 § 1 kpc Wojewodę . jako właściwą jednostkę organizacyjną (statio fisci), która powinna reprezentować w dalszym postępowaniu pozwany Skarb Państwa (k. 330). Zawiadomiony o toczącym się procesie Wojewoda _ , działający jako statio fisci Skarbu Państwa, złożył pismo procesowe z dnia 17 lipca 1996 r., w którym domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania powołując się na nieważność postępowania (k. 349 - 350). Pismo to zostało potraktowane przez Sąd Wojewódzki jako rewizja pozwanego Skarbu Państwa (k. 361) i taki też został nadany temu pismu bieg przez sąd I instancji. Jednakże na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik pozwanego oświadczył, że Wojewoda nie składał rewizji W niniejszej sprawie i nie miał takiego zamiaru, a pismo z dnia 17 lipca 1996 r. zostało błędnie potraktowane jako rewizja (oświadczenie pełnomocnika - k. 429 V, wcześniej pismo z dnia 25 października 1996 r. - k. 370). Wobec takiego --- STRONA 7 --- stanowiska pełnomocnika pozwanego Sąd Apelacyjny uznał, że została mu przedstawiona do rozpoznania jedynie rewizja powódki i tylko w takim zakresie, jaki wynikał z tej rewizji, rozpoznał sprawę w drugiej instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Podstawowe znaczenie w toku postępowania rewizyjnego miało określenie strony pozwanej, w szczególności zdecydowanie, czy po 1 stycznia 1996 r. pozwanym powinien być nadal Skarb Państwa (a jeśli tak, to przez jaką jednostkę organizacyjną reprezentowany), czy też pozwaną powinna być Gmina P :. Stanowisko powódki w tej kwestii nie było zdecydowane (por. oświadczenie pełnomocnika powódki podczas rozprawy rewizyjnej - k. 429 v), tym niemniej powódka nie wnosiła w sposób formalny o dopozwanie - na podstawie art. 194 kpc - Gminy P ani też nie powoływała się na wynikające z mocy prawa następstwo prawne Gminy P w odniesieniu do zobowiązań objętych powództwem w niniejszej sprawie, zaś jej wniosek o zawiadomienie o toczącym się procesie Wojewody jako reprezentanta Skarbu Państwa (k. 330) należy potraktować jako konsekwentne kierowanie przez nią powództwa w stosunku do Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji Wojewody P że w związku ze zmianami organizacyjnymi w usytuowaniu publicznych zakładów opieki zdrowotnej, wprowadzonymi ustawą z dnia 24 listopada 1995 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 692), winno nastąpić przekształcenie podmiotowe po stronie pozwanej polegające na wezwaniu do udziału w sprawie Zarządu Miasta P , który został następcą prawnym Skarbu Państwa we wszystkich stosunkach prawnych, jakie powstały do dnia 31 grudnia 1995 r. i trwają nadal w związku z działalnością statutową Zespołu Opieki Zdrowotnej w P (k. 349 - 350), oraz że zobowiązania Skarbu Państwa, 0 jakich mowa w art. 27 tejże ustawy, mają ten charakter, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1996 r. były stwierdzone prawomocnym wyrokiem (k. 429). Zespół Opieki Zdrowotnej w P był do dnia 1 stycznia 1996 r. jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, a zatem Skarb Państwa ponosił odpowiedzialność za zobowiązania tej jednostki powstałe z tytułu świadczonych usług medycznych, w tym zwłaszcza za szkody wyrządzone wskutek nieprawidłowego ich wykonania. Odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa opiera się w niniejszej sprawie na art. 417 § 1 kc w związku z zawinionym zaniedbaniem funkcjonariusza państwowego i szkodą wyrządzoną z winy funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonych mu czynności. Deliktowa odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa pozostaje taką nadal po zmianach organizacyjnych przewidzianych ustawą z dnia 24 listopada 1995 r. Artykuł 27 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zobowiązanie wynikające z tytułu usług świadczonych przez zakład użyteczności publicznej (np. zakład opieki zdrowotnej) powstałe przed dniem 31 grudnia 1995 r. pozostaje _5_ stanowiska pełnomocnika pozwanego Sąd Apelacyjny uznał, że została mu przedstawiona do rozpoznania jedynie rewizja powódki i tylko w takim zakresie, jaki wynikał z tej rewizji, rozpoznał sprawę w drugiej instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Podstawowe znaczenie w toku postępowania rewizyjnego miało określenie strony pozwanej, w szczególności zdecydowanie, czy po 1 stycznia 1996 r. pozwanym powinien być nadal Skarb Państwa (a jeśli tak, to przez jaką jednostkę organizacyjną reprezentowany), czy też pozwaną powinna być Gmina P :_ Stanowisko powódki w tej kwestii nie było zdecydowane (por. oświadczenie pełnomocnika powódki podczas rozprawy rewizyjnej - k. 429 V), tym niemniej powódka nie wnosiła w sposób formalny o dopozwanie - na podstawie art. 194 kpc - Gminy Pt ani też nie powoływała się na wynikające z mocy prawa następstwo prawne Gminy P iw odniesieniu do zobowiązań objętych powództwem w niniejszej sprawie, zaś jej wniosek o zawiadomienie o toczącym się procesie Wojewody . jako reprezentanta Skarbu Państwa (k. 330) należy potraktować jako konsekwentne kierowanie przez nią powództwa w stosunku do Skarbu Państwa. Sąd Apelacşíjny nie podzielił argumentacji Wojewody Pí że w związku ze zmianami organizacyjnymi w usytuowaniu publicznych zakładów opieki zdrowotnej, wprowadzonymi ustawą z dnia 24 listopada 1995 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 692), winno nastąpić przekształcenie podmiotowe po stronie pozwanej polegające na wezwaniu do udziału w sprawie Zarządu Miasta P , który został następcą prawnym Skarbu Państwa we wszystkich stosunkach prawnych, jakie powstały do dnia 31 grudnia 1995 r. i trwają nadal w związku z działalnością statutową Zespołu Opieki Zdrowotnej w P (k. 349 - 350), oraz że zobowiązania Skarbu Państwa, o jakich mowa w art. 27 tejże ustawy, mają ten charakter, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1996 r. były stwierdzone prawomocnym wyrokiem (k. 429). Zespół Opieki Zdrowotnej w P był do dnia 1 stycznia 1996 r. jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, a zatem Skarb Państwa ponosił odpowiedzialność za zobowiązania tej jednostki powstałe z tytułu świadczonych usług medycznych, w tym zwłaszcza za szkody wyrządzone wskutek nieprawidłowego ich wykonania. Odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa opiera się w niniejszej sprawie na art. 417 § 1 kc w związku z zawinionym zaniedbaniem funkcjonariusza państwowego i szkodą wyrządzoną z winy funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonych mu czynności. Deliktowa odpowiedzialność odszkodowawcza Skarbu Państwa pozostaje taką nadal po zmianach organizacyjnych przewidzianych ustawą z dnia 24 listopada 1995 r. Artykuł 27 ust. 1 tej ustawy stanowi, że zobowiązanie wynikające z tytułu usług świadczonych przez zakład użyteczności publicznej (np. zakład opieki zdrowotnej) powstałe przed dniem 31 grudnia 1995 r. pozostaje --- STRONA 8 --- nadal zobowiązaniem Skarbu Państwa. Przepis ten nie uzależnia dalszego istnienia zobowiązania powstałego przed tą datą jako zobowiązania Skarbu Państwa od tego, czy przed dniem 1 stycznia 1996 r. zapadło prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające w stosunku do Skarbu Państwa istnienie takiego zobowiązania. Nie ma też żadnego znaczenia dla oceny, że zobowiązanie, o jakie chodzi w niniejszej sprawie, jest zobowiązaniem Skarbu Państwa, okoliczność, że nie zostało ono objęte wykazem zobowiązań Zespołu Opieki Zdrowotnej w P i przejętych przez Skarb Państwa (wykaz został złożony przez Wojewodę P po zamknięciu rozprawy przed sądem rewizyjnym). Wykaz ten - jak można wywnioskować na podstawie listy wierzycieli - obejmuje wyłącznie zobowiązania kontraktowe, a nie deliktowe. Ponadto, skoro istniał spór pomiędzy Wojewodą . a Zarządem Miasta P co do tego, kto powinien odpowiadać z tytułu czynu niedozwolonego stanowiącego podstawę faktyczną powództwa w niniejszej sprawie (por. pisma obydwu tych podmiotów - k. 329, 338, 349 - 350, 370, 410 - 411), zrozumiałe jest, że wykaz zobowiązań przedstawiony przez pozwanego nie obejmował przedmiotowego zobowiązania. Zważywszy na unormowanie wynikające z art. 27 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. uznać należało, że skoro zobowiązanie powstało przed dniem 31 grudnia 1995 r. (objawy wirusowego zapalenia wątroby u powódki ujawniły się w sierpniu 1990 r.), to podmiotem biernie legitymowanym do występowania po stronie pozwanej jest Skarb Państwa. Jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, która poczynając od dnia 1 stycznia 1996 r. - a więc już po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki - powinna reprezentować Skarb Państwa jest Wojewoda P ,, albowiem to od wojewodów zakłady opieki zdrowotnej (w tym ZOZ w P ) przejęły do prowadzenia jako własne zadania związane ze świadczeniem usług medycznych (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r.). Wojewoda nie kwestionował tego, że to on powinien w niniejszym procesie podejmować czynności za pozwany Skarb Państwa stosownie do art. 67 § 2 kpc. Z tego względu w sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego nastąpiło nowe oznaczenie strony pozwanej, stosownie do sytuacji prawnej, jaka zaistniała po 1 stycznia 1996 r. Nie jest uzasadniony podniesiony przez pozwanego zarzut nieważności postępowania, który wobec niezłożenia przez pozwanego rewizji - mimo otrzymania odpisu wyroku z uzasadnieniem (k. 358) - mógł być potraktowany jedynie jako zwrócenie sądowi rewizyjnemu uwagi na podstawę rewizyjną braną pod rozwagę z urzędu (art. 381 § 1 kpc). Zarzut ten pozwany odnosił do postępowania przed Sądem Wojewódzkim po wyroku w związku z niepowiadomieniem Wojewody P o toczącym się postępowaniu i niedoręczeniem mu odpisu wyroku z uzasadnieniem (k. 350 i k. 429 v). W związku z tak sformułowanym zarzutem podnieść należy, że J 1 1 _(,_ nadal zobowiązaniem Skarbu Państwa. Przepis ten nie uzależnia dalszego istnienia zobowiązania powstałego przed tą datą jako zobowiązania Skarbu Państwa od tego, czy przed dniem 1 stycznia 1996 r. zapadło prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające w stosunku do Skarbu Państwa istnienie takiego zobowiązania. Nie ma też żadnego znaczenia dla oceny, ze zobowiązanie, o jakie chodzi w niniejszej sprawie, jest zobowiązaniem Skarbu Państwa, okoliczność, że nie zostało ono objęte wykazem zobowiązań Zespołu Opieki Zdrowotnej W P 1 przejętych przez Skarb Państwa (wykaz został złożony przez Wojewodę P po zamknięciu rozprawy przed sądem rewizyjnym). Wykaz ten -jak można wywnioskować na podstawie listy wierzycieli- obejmuje wyłącznie zobowiązania kontraktowe, a nie deliktowe. Ponadto, skoro istniał spór pomiędzy Woj ewodą . a Zarządem Miasta P co do tego, kto powinien odpowiadać z tytułu czynu niedozwolonego stanowiącego podstawę faktyczną powództwa w niniejszej sprawie (por. pisma obydwu tych podmiotów - k. 329, 338, 349 - 350, 370, 410 - 411), zrozumiałe jest, że wykaz zobowiązań przedstawiony przez pozwanego nie obejmował przedmiotowego zobowiązania. Zważywszy na unormowanie wynikające z art. 27 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. uznać należało, że skoro zobowiązanie powstało przed dniem 31 grudnia 1995 r. (objawy wirusowego zapalenia wątroby u powódki ujawniły się w sierpniu 1990 r.), to podmiotem biernie legitymowanym do vwstępowania po stronie pozwanej jest Skarb Państwa. Jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, która poczynając od dnia 1 stycznia 1996 r. - a więc już po wydaniu wyroku przez Sąd Wojewódzki - powinna reprezentować Skarb Państwa jest Wojewoda P ., albowiem to od wojewodów zakłady opieki zdrowotnej (w tym ZOZ w P ) przejęły do prowadzenia jako własne zadania związane ze świadczeniem usług medycznych (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r.). Wojewoda . nie kwestionował tego, że to on powinien w niniejszym procesie podejmować czynności za pozwany Skarb Państwa stosownie do art. 67 § 2 kpc. Z tego względu w sentencji wyroku Sądu Apelacyjnego nastąpiło nowe oznaczenie strony pozwanej, stosownie do sytuacji prawnej, jaka zaistniała po 1 stycznia 1996 r. Nie jest uzasadniony podniesiony przez pozwanego zarzut nieważności postępowania, który wobec niezłozenia przez pozwanego rewizji - mimo otrzymania odpisu wyroku z uzasadnieniem (k. 358) - mógł być potraktowany 'jedynie jako zwrócenie sądowi rewizyjnemu uwagi na podstawę rewizyjną braną pod rozwagę z urzędu (art. 381 § 1 kpc). Zarzut ten pozwany odnosił do postępowania przed Sądem Wojewódzkim po wyroku w związku z niepowiadomieniem Wojewody P o toczącym się postępowaniu i niedoręczeniem mu odpisu wyroku z uzasadnieniem (k. 350 i k. 429 v). W związku z tak sforrnułowanym zarzutem podnieść należy, że --- STRONA 9 --- - 7 - postępowanie przed Sądem Wojewódzkim aż do momentu ogłoszenia zaskarżonego wyroku nie było dotknięte nieważnością, natomiast ewentualne uchybienia procesowe dotyczące braku doręczenia pozwanemu Skarbowi Państwa po dniu 1 stycznia 1996 r. odpisu wyroku z uzasadnieniem - na wniosek złożony jeszcze przez Zespół Opieki Zdrowotnej w P (k. 297) - mogłyby zostać naprawione, gdyby faktycznie pozwany Skarb Państwa-Wojewoda miał zamiar składać rewizję. Tymczasem pozwany takiego zamiaru nie przejawił, choć w sposób nieformalny otrzymał odpis wyroku z uzasadnieniem w dniu 4 kwietnia 1996 r. (k. 358), co więcej wyraźnie oświadczył, że nie miał zamiaru składać rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego (k. 429). Uchybienia procesowe nie stanowią natomiast podstawy rewizyjnej branej pod rozwagę z urzędu. Sąd Apelacyjny z urzędu - na podstawie art. 350 kpc - sprostował oczywistą niedokładność w oznaczeniu strony pozwanej w zaskarżonym wyroku Sądu Wojewódzkiego, albowiem zarówno z samej sentencji wyroku, jak i z treści jego uzasadnienia wynikało, że Sąd Wojewódzki jako pozwanego traktował Skarb Państwa, a w dacie wyrokowania Zespół Opieki Zdrowotnej w P jako państwowa jednostka organizacyjna nie miał samoistnie osobowości prawnej i zdolności sądowej. Przechodząc do rewizji powódki stwierdzić należy, że jest ona uzasadniona jedynie częściowo, a mianowicie w takim zakresie, w jakim powódka powołując się na zarzut naruszenia prawa materialnego kwestionuje wysokość zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia oraz wysokość renty z tytułu zwiększonych potrzeb. Zadośćuczynienie. Z tytułu zadośćuczynienia Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki 15.000 złotych, oddalając jednocześnie powództwo o odszkodowanie za sam fakt . . Xrotec < V l Z J r \ a . K i a . wszczepienia wirusa (również w kwocie 15.000 złotych); uznając że brak jest podstaw prawnych do zasądzenia odrębnej kwoty z tego tytułu. Faktycznie, powódka domagała się tytułem zadośćuczynienia kwoty 15.000 złotych oraz dalszych 15.000 złotych tytułem odszkodowania za sam fakt wszczepienia wirusa i uszczerbek na zdrowiu (k. 293). W rewizji powódka równocześnie kwestionuje wysokość zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia, podnosząc że kwota przyznana jej z tego tytułu jest rażąco niska, oraz domaga się w dalszym ciągu odszkodowania na podstawie art. 444 kc za doznaną przez nią szkodę w postaci trwałego uszczerbku na zdrowiu. Należy w pełni podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że brak jest podstaw prawnych do zasądzenia odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu lub z tytułu samego faktu wszczepienia wirusa zapalenia wątroby. Roszczenia takiego nie przewidują bowiem przepisy prawa cywilnego. Poszkodowanemu, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, przysługuje na podstawie art. 445 § 1 kc zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, obejmujące rekompensatę za cierpienia -7_ postępowanie przed Sądem Wojewódzkim aż do momentu ogłoszenia zaskarżonego wyroku nie było dotknięte niewaznością, natomiast ewentualne uchybienia procesowe dotyczące braku doręczenia pozwanemu Skarbowi Państwa po dniu 1 stycznia 1996 r. odpisu wyroku z uzasadnieniem - na wniosek złożony jeszcze przez Zespół Opieki Zdrowotnej w P (k. 297) - mogłyby zostać naprawione, gdyby faktycznie pozwany Skarb Państwa-Wojewoda miał zamiar składać rewizję. Tymczasem pozwany takiego zamiaru nie przejawił, choć W sposób niefonnalny otrzymał odpis wyroku z uzasadnieniem w dniu 4 kwietnia 1996 r. (k. 358), co więcej wyraźnie oświadczył, że nie miał zamiaru składać rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego (k. 429). Uchybienia procesowe nie stanowią natomiast podstawy rewizyjnej branej pod rozwagę z urzędu. Sąd Apelacyjny z urzędu - na podstawie art. 350 kpc - sprostował oczywistą niedokładność w oznaczeniu strony pozwanej w zaskarżonym wyroku Sądu Wojewódzkiego, albowiem zarówno z samej sentencji wyroku, jak i z treści jego uzasadnienia wynikało, że Sąd Wojewódzki jako pozwanego traktował Skarb Państwa, a w dacie wyrokowania Zespół Opieki Zdrowotnej w P jako państwowa jednostka organizacyjna nie miał samoistnie osobowości prawnej i zdolności sądowej. Przechodząc do rewizji powódki stwierdzić należy, że jest ona uzasadniona jedynie częściowo, a mianowicie w takim zakresie, w jakim powódka powołując się na zarzut naruszenia prawa materialnego kwestionuje wysokość zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia oraz vvysokość renty z tytułu zwiększonych potrzeb. Zadośćuczynienie. Z tytułu zadośćuczynienia Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki 15 .OOO złotych, oddalając jednocześnie powództwo o odszkodowanie za sam fakt wszczepienia wirusa (również w kwocie 15.000 złotychjêgāiāsşaåkdšążbčichrak jest podstaw prawnych do zasądzenia odrębnej kwoty z tego tytułu. Faktycznie, powódka domagała się tytułem zadośćuczynienia kwoty 15.000 złotych oraz dalszych 15.000 złotych tytułem odszkodowania za sam fakt wszczepienia wirusa i uszczerbek na zdrowiu (k. 293). W rewizji powódka równocześnie kwestionuje wysokość zasądzonego na jej rzecz zadośćuczynienia, podnosząc ze kwota przyznana jej z tego tytułu jest rażąco niska, oraz domaga się w dalszym ciągu odszkodowania na podstawie art. 444 kc za doznaną przez nią szkodę w postaci trwałego uszczerbku na zdrowiu. Należy w pełni podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do tego, że brak jest podstaw prawnych do zasądzenia odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu lub z tytułu samego faktu wszczepienia wirusa zapalenia wątroby. Roszczenia takiego nie przewidują bowiem przepisy prawa cywilnego. Poszkodowanemu, który doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, przysługuje na podstawie art. 445 § 1 kc zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, obejmujące rekompensatę za cierpienia --- STRONA 10 --- fizyczne oraz psychiczne, oraz na podstawie art. 444 § 1 kc odszkodowanie na pokrycie wszelkich wynikłych z tego powodu kosztów (np. kosztów leczenia, kosztów rehabilitacji, kosztów opieki nad chorym w czasie choroby i rekonwalescencji, kosztów dodatkowego specjalnego odżywiania itd.). Ustalony fakt zakażenia wirusem HBs typu "B" oraz procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu poszkodowanego wywołany tym zakażeniem stanowią okoliczności brane pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia, nie istnieje natomiast w prawie cywilnym pojęcie odszkodowania za trwały uszczerbek na zdrowiu. Odszkodowanie przysługuje w związku z poniesionym uszczerbkiem majątkowym, nie zaś w związku z uszczerbkiem na zdrowiu. Z tych względów nie można podzielić wywodów rewizji dotyczących naruszenia art. 444 kc w związku z brakiem zasądzenia odszkodowania za szkodę w postaci nabytego stanu przewlekłego zapalenia wątroby o cechach marskości oraz stanu nosicielstwa wirusa ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami. Uzasadnione są natomiast zarzuty rewizji dotyczące zasądzenia zbyt niskiego, a zatem nieodpowiedniego w rozumieniu art. 445 § 1 kc, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Mimo określenia przez powódkę żądania z tego tytułu na kwotę 15.000 złotych, Sąd Wojewódzki powinien był - mając na względzie treść art. 321 § 2 kpc - zasądzić na rzecz powódki zadośćuczynienie w rozmiarze usprawiedliwionym wynikami postępowania, a nie tylko takim, jakie zostało zgłoszone w żądaniu. Ponadto, gdyby pominąć okoliczność, że powódka w sposób nieprawidłowy rozbija w swoim żądaniu kwotę 30.000 złotych osobno na zadośćuczynienie za cierpienia psychiczne i fizyczne, a osobno na odszkodowanie za trwały uszczerbek na zdrowiu (k. 293), okaże się, że kwota żądana przez nią faktycznie z tytułu zadośćuczynienia wynosi 30.000 złotych. Sąd Wojewódzki bardzo lakonicznie uzasadnił wysokość przyznanego powódce zadośćuczynienia - odwołując się jedynie do dolegliwości odczuwanych przez powódkę oraz długotrwałości choroby. Nie ustalał stopnia trwałego uszczerbku na zdrowiu powódki spowodowanego przebytą żółtaczką. Co prawda, ustalony procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu stanowi tylko jedną z okoliczności branych pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia i nie funkcjonuje w związku z tym jakikolwiek sztywny przelicznik (kwota za 1 % uszczerbku), który byłby stosowany dla celów określenia wysokości zadośćuczynienia, tym niemniej ustalenie stopnia trwałego uszczerbku daje wyobrażenie o skali dolegliwości spowodowanych chorobą. Określenie wysokości zadośćuczynienia stanowi uprawnienie sądu merytorycznie rozstrzygającego sprawę w pierwszej instancji. Korygowanie przez sąd rewizyjny wysokości zasądzonego już zadośćuczynienia jest uzasadnione tylko 1 ā '«.-,..' ..',. ;_... --...-›.-« -. s _ '._ . :__ __., › ,= I J. '- < .¿ ł I 1 1 1 1 1 1 _g_ fizyczne oraz psychiczne, oraz na podstawie art. 444 § 1 kc odszkodowanie na pokrycie Wszelkich wynikłych z tego powodu kosztów (np. kosztów leczenia, kosztów rehabilitacji, kosztów opieki nad chorym w czasie choroby i rekonwalescencji, kosztów dodatkowego specjalnego odżywiania itd.). Ustalony fakt zakażenia wirusem HBS typu "B" oraz procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu poszkodowanego wywołany tym zakażeniem stanowią' okoliczności brane pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia, nie istnieje natomiast w prawie cywilnym pojęcie odszkodowania za trwały uszczerbek na zdrowiu. Odszkodowanie przysługuje W związku z poniesionym uszczerbkiem majątkowym, nie zaś W związku z uszczerbkiem na zdrowiu. Z tych względów nie można podzielić wywodów rewizji dotyczących naruszenia art. 444 kc W związku z brakiem zasądzenia odszkodowania za szkodę W postaci nabytego stanu przewlekłego zapalenia wątroby o cechach marskości oraz stanu nosicielstwa wirusa ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami. Uzasadnione są natomiast zarzuty rewizji dotyczące zasądzenia zbyt niskiego, a zatem nieodpowiedniego W rozumieniu art. 445 § 1 kc, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Mimo określenia przez powódkę żądania z tego tytułu na kwotę 15.000 złotych, Sąd Wojewódzki powinien był - mając na względzie treść art. 321 § 2 kpc - zasądzić na rzecz powódki zadośćuczynienie W rozmiarze usprawiedliwionym wynikami postępowania, a nie tylko takim, jakie zostało zgłoszone W żądaniu. Ponadto, gdyby pominąć okoliczność, że powódka W sposób nieprawidłowy rozbija W swoim żądaniu kwotę 30.000 złotych osobno na zadośćuczynienie za cierpienia psychiczne i fizyczne, a osobno na odszkodowanie za trwały uszczerbek na zdrowiu (k. 293), okaże się, że kwota żądana przez nią faktycznie z tytułu zadośćuczynienia wynosi 30.000 złotych. Sąd Wojewódzki bardzo lakonicznie uzasadnił wysokość przyznanego powódce zadośćuczynienia - odwołując się jedynie do dolegliwości odczuwanych przez powódkę oraz długotrwałości choroby. Nie ustalał stopnia trwałego uszczerbku na zdrowiu powódki spowodowanego przebytą żółtaczką. Co prawda, ustalony procentowy trwały uszczerbek na zdrowiu stanowi tylko jedną z okoliczności branych pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia i nie funkcjonuje w związku z tym jakikolwiek sztywny przelicznik (kwota za 1 % uszczerbku), który byłby stosowany dla celów określenia wysokości zadośćuczynienia, tym niemniej ustalenie stopnia trwałego uszczerbku daje wyobrażenie o skali dolegliwości spowodowanych chorobą. Określenie wysokości zadośćuczynienia stanowi uprawnienie sądu merytorycznie rozstrzygającego sprawę W pierwszej instancji. Korygowanie przez sąd rewizyjny wysokości zasądzonego już zadośćuczynienia jest uzasadnione tylko ___ lI1,¿ --- STRONA 11 --- M ft - 9 - wówczas, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy mających wpływ na jego wysokość J e s t ono niewspółmiernie nieodpowiednie, np. rażąco zaniżone (por, wyrok SN z dnia 9 lipca 1970 r., III PRN 39/70, OSNCP 1971, z. 3, poz. 53). W ocenie Sądu Apelacyjnego kwota zasądzona na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia jest niewspółmierna do skali doznanych przez nią cierpień, a zatem nieodpowiednia w rozumieniu art. 445 § 1 kc. Rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego narusza więc prawo materialne - powołany art. 445 § 1 kc. Okoliczność ta uzasadniała zmianę zaskarżonego wyroku w kierunku żądanym przez powódkę w rewizji. Skoro powódka domagała się uwzględnienia powództwa w całości, to oznacza, mimo braku sprecyzowania wniosków rewizji, że domagała się podwyższenia zadośćuczynienia do kwoty 30.000 złotych, czyli takiej, jakiej żądała łącznie tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania (k. 293). Na podstawie art. 385 § 2 kpc Sąd Apelacyjny dopuścił z urzędu uzupełniający dowód z opinii biegłego lekarza specjalisty chorób wewnętrznych celem ustalenia zakresu trwałych następstw zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby dla zdrowia powódki (k. 339 v - 340). Na podstawie dowodu z uzupełniającej opinii biegłej prof. D D Sąd Apelacyjny dokonał nowych ustaleń, m.in. dotyczących następstw przebytej żółtaczki. Jak wynika z opinii, u powódki utrzymuje się przewlekły proces zapalny wątroby spowodowany zakażeniem wirusem "B", chociaż od wystąpienia ostrych objawów w 1990 r. minęło już siedem lat. Choroba ma charakter postępujący, wyniki laboratoryjne wskazują na nasilenie procesu martwiczego zachodzącego w wątrobie. Ponieważ choroba u powódki trwa od 1990 r., proces chorobowy jest bardzo zaawansowany. Współistniejąca cukrzyca pogarsza możliwości regeneracyjne wątroby, z kolei przewlekły proces zapalny w wątrobie wywiera negatywny wpływ na leczenie cukrzycy. Zaawansowany proces zapalny wątroby powoduje utratę jej funkcji w zakresie co najmniej 60 %. W taki też sposób oceniła wysokość trwałego uszczerbku na zdrowiu powódki biegła. Przewlekłe zapalenie wątroby typu "B" u osób w podeszłym wieku rzadko ulega wyleczeniu, rokowania dla powódki są więc niepomyślne. Konsekwencją przewlekłego procesu zapalnego jest marskość wątroby, która jest procesem nieodwracalnym i powoduje nie tylko upośledzenie funkcji tego istotnego organu wewnętrznego, lecz także stwarza niebezpieczeństwo wystąpienia nowotworu. Marskość wątroby bywa przyczyną śmierci. Zachorowanie na żółtaczkę stanowiło dla powódki istotny przełom w życiu. Po ujawnieniu się ostrych objawów zapalenia wątroby nastąpiło załamanie ogólnego stanu jej zdrowia, powódka - dotychczas samodzielna - stała się osobą leżącą, wymagającą opieki i pielęgnacji. Dodatkowo dotkliwe dla powódki jest wystąpienie u niej przewlekłego zapalenia wątroby jako schorzenia współistniejącego z innymi 1 _9_ Wówczas, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy mających wplyw na jego Wysokość, jest ono niewspółmiemie nieodpowiednie, np. rażąco zaniżonc (por. Wyrok SN z dnia 9 lipca 1970 r., Ill PRN 39/70, OSNCP 1971, z. 3, poz. 53). W ocenie Sądu Apelacyjnego kwota zasądzona na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia jest niewspółmiema do skali doznanych przez nią cierpień, a zatem nieodpowiednia W rozumieniu art. 445 § 1 kc. Rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego narusza więc prawo materialne - powołany art. 445 § 1 kc. Okoliczność ta uzasadniała zmianę zaskarżonego wyroku W kierunku żądanym przez powódkę W rewizji. Skoro powódka domagała się uwzględnienia powództwa W całości, to oznacza, mimo braku sprecyzowania wniosków rewizji, że domagała się podwyższenia zadośćuczynienia do kwoty 30.000 złotych, czyli takiej, jakiej żądała łącznie tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania (k. 293). Na podstawie art. 385 § 2 kpc Sąd Apelacyjny dopuścił z urzędu uzupełniający dowód z opinii biegłego lekarza specjalisty chorób wewnętrznych celem ustalenia zakresu trwałych następstw zakażenia Wirusovvym zapaleniem wątroby dla zdrowia powódki (k. 339 v - 340). Na podstawie dowodu z uzupełniającej opinii biegłej prof. D D Sąd Apelacyjny dokonał nowych ustaleń, m.in. dotyczących następstw przebytej żółtaczki. Jak wynika z opinii, u powódki utrzymuje się przewlekły proces zapalny wątroby spowodowany zakażeniem wirusem "B", chociaż od Wystąpienia ostrych objawów w 1990 r. minęło już siedem lat. Choroba ma charakter postępujący, wyniki laboratoryjne wskazują na nasilenie procesu martwiczego zachodzącego W wątrobie. Ponieważ choroba u powódki trwa od 1990 r., proces chorobowy jest bardzo zaawansowany. Współistniejąca cukrzyca pogarsza możliwości regeneracyjne wątroby, z kolei przewlekły proces zapalny W wątrobie wywiera negatywny Wpływ na leczenie cukrzycy. Zaawansowany proces zapalny wątroby powoduje utratę jej funkcji W zakresie co najmniej 60 %. W taki też sposób oceniła wysokość trwałego uszczerbku na zdrowiu powódki biegła. Przewlekłe zapalenie wątroby typu "B" u osób W podeszłym wieku rzadko ulega wyleczeniu, rokowania dla powódki są Więc niepomyślne. Konsekwencją przewlekłego procesu zapalnego jest marskość wątroby, która jest procesem nieodwracalnym i powoduje nie tylko upośledzenie funkcji tego istotnego organu wewnętrznego, lecz także stwarza niebezpieczeństwo wystąpienia nowotworu. Marskość wątroby bywa przyczyną śmierci. Zachorowanie na żółtaczkę stanowiło dla powódki istotny przełom W życiu. Po ujawnieniu się ostrych objawów zapalenia wątroby nastąpiło załamanie ogólnego stanu jej zdrowia, powódka - dotychczas samodzielna - stała się osobą leżącą, wymagającą opieki i pielęgnacji. Dodatkowo dotkliwe dla powódki jest wystąpienie u niej przewlekłego zapalenia wątroby jako schorzenia Współistniejącego z innymi --- STRONA 12 --- - 10- chorobami (przede wszystkim cukrzycą). Także te okoliczności - obok wskazanych przez Sąd Wojewódzki oraz wynikających wprost z opinii biegłej D D powinny być brane pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny, zatem jego wysokość powinna przedstawiać odczuwalną ekonomicznie wartość. Tego warunku nie spełnia zadośćuczynienie zasądzone przez Sąd Wojewódzki. W ocenie Sądu Apelacyjnego - dokonanej w oparciu o uzupełniające ustalenia dotyczące stanu zdrowia powódki będącego następstwem choroby (art. 385 § 2 kpc) - według cen z daty ustalenia odszkodowania (art. 363 § 2 kc) odpowiednim do skali cierpień fizycznych i psychicznych powódki powinno być zadośćuczynienie w wysokości 30.000 złotych (na datę wyrokowania przez sąd I instancji) i do takiej też kwoty zostało podwyższone zadośćuczynienie należne powódce. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w powyższym zakresie na podstawie art. 390 § 1 kpc. Sąd Apelacyjny pozostawił natomiast bez zmian określone przez Sąd Wojewódzki warunki płatności zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, co odnosi się do początkowej daty, od jakiej naliczane mają być odsetki ustawowe za opóźnienie. Było to następstwem przyjęcia, że nie jest uzasadniona rewizja powódki w części dotyczącej oddalenia powództwa o zasądzenie odsetek od przyznanej kwoty zadośćuczynienia za okres od daty wytoczenia powództwa do daty wyrokowania. Ustalając wysokość zadośćuczynienia według relacji cenowych w dacie orzekania (czyli w grudniu 1995 r.) prawidłowo Sąd Wojewódzki przyjął, że odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia należą się powódce dopiero od daty wyrokowania, uwzględnienie bowiem żądania powódki co do odsetek (od daty wniesienia pozwu) oznaczałoby, iż kwota świadczenia głównego wraz z odsetkami byłaby nadmierna i nieodpowiednia do doznanej krzywdy. Sąd Apelacyjny podziela argumentację przedstawioną w zaskarżonym wyroku. Skoro Sąd Wojewódzki ustalił wysokość zadośćuczynienia mając na uwadze siłę nabywczą pieniądza w grudniu 1995 r., to nie mógł od tej kwoty zasądzić odsetek od daty wniesienia pozwu. Pomijając okoliczność, że w pozwie powódka domagała się tytułem zadośćuczynienia jedynie kwoty 10.000.000 starych (czyli 1.000 nowych) złotych, a zatem jedynie od tej kwoty mogłaby domagać się odsetek od daty wniesienia pozwu (żądanie zadośćuczynienia w wysokości 15.000 złotych pojawiło się bowiem dopiero w maju 1995 r. - k. 261), zasądzeniu odsetek za opóźnienie za okres od wytoczenia powództwa sprzeciwiają inne względy. Odsetki za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego - należne wierzycielowi na podstawie art. 481 kc - mogą być zasądzone dopiero od określonej daty wymagalności tego świadczenia (art. 455 kc). Dla określenia daty wymagalności podstawowe znaczenie ma okoliczność, że wysokość zasądzonego zadośćuczynienia "7Ĺł'!Ć"""'."'.- ';..'; ..¦ . 1 \`Y 'x .,„-\ -J _]()_ chorobami (przede wszystkim cukrzycą). Także te okoliczności - obok wskazanych przez Sąd Wojewódzki oraz wynikających wprost z opinii biegłej .D '. .D - powinny być brane pod uwagę przy określaniu wysokości zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny, zatem jego wysokość powinna przedstawiać odczuwalną ekonomicznie wartość. Tego warunku nie spełnia zadośćuczynienie zasądzone przez Sąd Wojewódzki. W ocenie Sądu Apelacyjnego - dokonanej W oparciu o uzupełniające ustalenia dotyczące stanu zdrowia powódki będącego następstwem choroby (art. 385 § 2 kpc) - według cen z daty ustalenia odszkodowania (art. 363 § 2 kc) odpowiednim do skali cierpień fizycznych i psychicznych powódki powinno być zadośćuczynienie W wysokości 30.000 złotych (na datę wyrokowania przez sąd I instancji) i do takiej też kwoty zostało podwyższone zadośćuczynienie należne powódce. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok W powyższym zakresie na podstawie art. 390 § 1 kpc. Sąd Apelacyjny pozostawił natomiast bez zmian określone przez Sąd Wojewódzki Warunki płatności zasądzonej kwoty zadośćuczynienia, co odnosi się do początkowej daty, od jakiej naliczane mają być odsetki ustawowe za opóźnienie. Było to następstwem przyjęcia, że nie jest uzasadniona rewizja powódki W części dotyczącej oddalenia powództwa o zasądzenie odsetek od przyznanej kwoty zadośćuczynienia za okres od daty wytoczenia powództwa do daty wyrokowania. Ustalając wysokość zadośćuczynienia Według relacji cenowych W dacie orzekania (czyli W grudniu 1995 r.) prawidłowo Sąd Wojewódzki przyjął, że odsetki za opóźnienie W spełnieniu świadczenia należą się powódce dopiero od daty wyrokowania, uwzględnienie bowiem żądania powódki co do odsetek (od daty wniesienia pozwu) oznaczałoby, iż kwota świadczenia głównego wraz z odsetkami byłaby nadmierna i nieodpowiednia do doznanej krzywdy. Sąd Apelacyjny podziela argumentację przedstawioną W zaskarżonym wyroku. Skoro Sąd Wojewódzki ustalił wysokość zadośćuczynienia mając na uwadze siłę nabywczą pieniądza W grudniu 1995 r., to nie mógł od tej kwoty zasądzić odsetek od daty wniesienia pozwu. Pomijając okoliczność, że W pozwie powódka domagała się tytułem zadośćuczynienia jedynie kwoty 10.000.000 starych (czyli 1.000 nowych) złotych, a zatemjedynie od tej kwoty mogłaby domagać się odsetek od daty wniesienia pozwu (żądanie zadośćuczynienia w wysokości 15.000 złotych pojawiło się bowiem dopiero W maju 1995 r. - k. 261), zasądzeniu odsetek za opóźnienie za okres od wytoczenia powództwa sprzeciwiają inne względy. Odsetki za opóźnienie W spełnieniu świadczenia pieniężnego - należne wierzycielowi na podstawie art. 481 kc - mogą być zasądzone dopiero od określonej daty wymagalności tego świadczenia (art. 455 kc). Dla określenia daty wymagalności podstawowe znaczenie ma okoliczność, że vvysokość zasądzonego zadośćuczynienia --- STRONA 13 --- wammmmmM^.. I - 1 1 - ustalona została przez Sąd Wojewódzki (z korektą co do wysokości wynikającą z orzeczenia Sądu Apelacyjnego) według cen z chwili wyrokowania, co wynika wyraźnie z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Jest to zgodne z art. 363 § 2 kc. Ustalone w ten sposób odszkodowanie spełnia funkcję waloryzacyjną. Taką też funkcję spełniają odsetki ustawowe, których wysokość poczynając od 1989 r. jest odnoszona do stopnia spadku siły nabywczej pieniądza (inflacji). Funkcja waloryzacyjna odsetek powinna być dostrzeżona i znaleźć wyraz w orzeczeniu - przez wskazanie, od jakiej daty zasądzone zostają odsetki od odszkodowania ustalonego co do wysokości według relacji cenowych z daty wyrokowania. Zasadą jest, że odszkodowanie nie może być wyższe od doznanej szkody. Ta zasada sprzeciwia się zasądzaniu odsetek za opóźnienie w wypłacie odszkodowania w rozmiarze, w jakim łącznie z odszkodowaniem przewyższałyby one wartość szkody. Takie stanowisko wyrażone zostało w ostatnim czasie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uznał, że skoro odsetki mają obecnie charakter waloryzacyjny, to należą się one wierzycielowi dopiero od dnia wyrokowania jako chwili, która decyduje 0 wysokości odszkodowania (stosownie do art. 363 § 2 kc). Odszkodowanie wyliczone według cen z daty jego ustalenia - z reguły jest nią data orzekania - staje się wymagalne (art. 455 kc) dopiero we wspomnianej dacie i od niej dopiero dłużnik pozostaje w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia (por. uchwała SN z dnia 8 lipca 1993 r., III CZP 80/93 - OSP 1994, z. 4, poz. 50, uchwała SN z dnia 6 września 1994 r., III CZP 105/94 - OSNC 1995, z. 2, poz. 26, wyrok SN z dnia 29 stycznia 1997 r., ICKU 60/96 - nie publ.). Powyższe względy prowadzą do wniosku, że roszczenie odszkodowawcze powódki - w szczególności o zadośćuczynienie - ustalone przez Sąd Wojewódzki co do wysokości według zasady wyrażonej w art. 363 § 2 kc, stało się wymagalne dopiero w chwili jego ustalenia (wyrokowania przez sąd I instancji), a pozwany jako dłużnik opóźniał się w spełnieniu świadczenia dopiero od tej chwili. Z tej przyczyny nie podlegała uwzględnieniu rewizja w części zarzucającej naruszenie art. 481 i 482 kc w zawiązku z oddaleniem powództwa o odsetki od zasądzonego zadośćuczynienia za okres poprzedzający datę wyrokowania przez sąd 1 instancji. W tej zatem części rewizja podlegała oddaleniu na podstawie art. 387 kpc. Renta. Częściowo uzasadniona jest natomiast rewizja w odniesieniu do świadczeń rentowych, w szczególności do ograniczenia wysokości bieżącej renty na zwiększone potrzeby w stosunku do żądania powódki. Ostatecznie precyzując powództwo w zakresie renty powódka domagała się z tego tytułu - poczynając od 1 stycznia 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. - kwoty po 471,80 złotych miesięcznie (k. 293), czyli dokładnie tyle, ile wyliczył biegły inż. rolnik ' :.'u|'a';:¬='¬ê.f _ _11_ ustalona została przez Sąd Wojewódzki (z korektą co do vvysokości wynikającą z orzeczenia Sądu Apelacyjnego) Według cen z chwili wyrokowania, co wynika Wyraźnie z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Jest to zgodne z art. 363 § 2 kc. Ustalone W ten sposób odszkodowanie spełnia funkcję Waloryzacyjną. Taką też funkcję spełniają odsetki ustawowe, których Wysokość poczynając od 1989 r. jest odnoszona do stopnia spadku siły nabywczej pieniądza (inflacji). Funkcja waloryzacyjna odsetek powinna być dostrzeżona i znaleźć Wyraz W orzeczeniu - przez Wskazanie, od jakiej daty zasądzone zostają odsetki od odszkodowania ustalonego co do wysokości Według relacji cenowych z daty wyrokowania. Zasadą jest, że odszkodowanie nie może być Wyższe od doznanej szkody. Ta zasada sprzeciwia się zasądzaniu odsetek za opóźnienie W wypłacie odszkodowania W rozmiarze, W jakim łącznie z odszkodowaniem przewyższałyby one wartość szkody. Takie stanowisko wyrażone zostało W ostatnim czasie W orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uznał, że skoro odsetki mają obecnie charakter waloryzacyjny, to należą się one wierzycielowi dopiero od dnia wyrokowaniajako chwili, która decyduje o wysokości odszkodowania (stosownie do art. 363 § 2 kc). Odszkodowanie vvyliczone według cen z daty jego ustalenia - z reguły jest nią data orzekania - staje się wymagalne (art. 455 kc) dopiero we wspomnianej dacie i od niej dopiero dłużnik pozostaje W opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia (por. uchwała SN z dnia 8 lipca 1993 r., III CZP 80/93 - OSP 1994, z. 4, poz. 50, uchwała SN z dnia 6 września 1994 r., III CZP 105/94 - OSNC 1995, z. 2, poz. 26, Wyrok SN z dnia 29 stycznia 1997 r., I CKU 60/96 - nie publ.). Powyższe względy prowadzą do wniosku, że roszczenie odszkodowawcze powódki - W szczególności o zadośćuczynienie - ustalone przez Sąd Wojewódzki co do wysokości Według zasady wyrażonej W art. 363 § 2 kc, stało się wymagalne dopiero W chwili jego ustalenia (wyrokowania przez sąd I instancji), a pozwany jako dłużnik opóźniał się W spełnieniu świadczenia dopiero od tej chwili. Z tej przyczyny nie podlegała uwzględnieniu rewizja W części zarzucającej naruszenie art. 481 i 482 kc W zawiązku z oddaleniem powództwa o odsetki od zasądzonego zadośćuczynienia za okres poprzedzający datę wyrokowania przez sąd I instancji. W tej zatem części rewizja podlegała oddaleniu na podstawie art. 387 kpc. Renta. Częściowo uzasadniona jest natomiast rewizja W odniesieniu do świadczeń rentowych, W szczególności do ograniczenia wysokości bieżącej renty na zwiększone potrzeby W stosunku do żądania powódki. Ostatecznie precyzując powództwo W zakresie renty powódka domagała się z tego tytułu - poczynając od 1 stycznia 1995 r. do 31 grudnia 1995 r. - kwoty po 471,80 złotych miesięcznie (k. 293), czyli dokładnie tyle, ile wyliczył biegły inż. rolnik --- STRONA 14 --- - 12- H K (k. 276 - 278). Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo co do renty w całości w zakresie dodatkowej opieki (150 złotych) i kosztów leczenia (150 złotych), natomiast w zakresie specjalnej diety tylko w zakresie 1/4 kosztów wyliczonych przez biegłego (1/4 z 171,80 złotych), ze względu na to, że nawet gdyby powódka nie zachorowała na żółtaczkę, musiałaby stosować dietę z racji cukrzycy i wieku. Powyższa argumentacja Sądu Wojewódzkiego - co do znacznego ograniczenia wysokości kwoty przynanej w ramach renty na specjalną dietę w stosunku do ponoszonych przez powódkę ogólnych wydatków na odżywianie - nie może zostać podzielona w kontekście dodatkowych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Apelacyjny na podstawie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego lekarza specjalisty chorób wewnętrznych. Sąd Apelacyjny dopuścił z urzędu ten dowód (na podstawie art. 385 § 2 kpc) m.in. z tej przyczyny, że w postępowaniu przed sądem I instancji opinię w przedmiocie zwiększonych potrzeb powódki będących następstwem zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby wydał biegły inżynier rolnik, a nie lekarz. Ustalenia biegłego H K wymagały więc weryfikacji. Na podstawie opinii biegłej prof. D D (k. 399) Sąd Apelacyjny ustalił, że dieta chorego z przewlekłym zapaleniem wątroby jest droga, przynajmniej 150 % droższa niż dieta człowieka zdrowego. Wyliczenia dokonane przez biegłego H.K biegła D.D oceniła jako bardzo ramowe. Współistnienie różnych chorób rzutuje negatywnie na procesy chorobowe powódki związane z zakażeniem żółtaczką i trudno jest określić, jaka część specjalnej diety ma związek tylko i wyłącznie z zapaleniem wątroby, a jaka z innymi schorzeniami i wiekiem. Nie ulega wątpliwości, że gdyby powódka nie cierpiała na przewlekłe schorzenie wątroby, także musiałaby stosować odpowiednią dietę - chociażby ze względu na cukrzycę, inne schorzenia oraz przez podeszły wiek. Tym niemniej stwierdzić należy, że uwzględnienie przez Sąd Wojewódzki z kwoty ogólnych kosztów odżywiania się powódki określonych przez biegłego H.K jedynie 1/4 nie odpowiada - w ocenie Sądu Apelacyjnego - skali potrzeb powódki będących następstwem choroby. Z tego względu z kwoty wskazanej przez biegłego jako koszty miesięcznego wyżywienia powódki dla celów określenia renty z tytułu zwiększonych potrzeb należy uwzględnić przynajmniej 1/2, w takim bowiem zakresie specjalna dieta stosowana przez powódkę ma związek z przewlekłym stanem zapalnym wątroby , pozostała część ma natomiast związek ze schorzeniami współistniejącymi, za które pozwany nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej. Z tej przyczyny nie jest uzasadniona rewizja w części domagającej się uwzględnienia w całości wyliczeń biegłego H.K w tym co do kosztów specjalnej diety do kwoty 171,80 złotych miesięcznie. Żądanie powódki nie uwzględnia współistnienia innych wskazań do stosowania diety, które nie mają związku przyczynowego z chorobą, za którą odpowiada pozwany. ¬. \ -. _12_ H K (k. 276 - 278). Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo co do renty W całości W zakresie dodatkowej opieki (150 złotych) i kosztów leczenia (150 złotych), natomiast W zakresie specjalnej diety tylko W zakresie 1/4 kosztów wyliczonych przez biegłego (1/4 z 171,80 złotych), ze względu na to, że nawet gdyby powódka nie zachorowała na żółtaczkę, musiałaby stosować dietę z racji cukrzycy iwieku. Powyższa argumentacja Sądu Wojewódzkiego - co do znacznego ograniczenia wysokości kwoty przynanej W ramach renty na specjalną dietę W stosunku do ponoszonych przez powódkę ogólnych wydatków na odżywianie - nie może zostać podzielona W kontekście dodatkowych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Apelacyjny na podstawie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego lekarza specjalisty chorób wewnętrznych. Sąd Apelacyjny dopuścił z urzędu ten dowód (na podstawie art. 385 § 2 kpc) min. z tej przyczyny, że W postępowaniu przed sądem I instancji opinię W przedmiocie zwiększonych potrzeb powódki będących następstwem zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby Wydał biegły inżynier rolnik, a nie lekarz. Ustalenia biegłego H K wymagały więc weryfikacji. Na podstawie opinii biegłej prof; D D (k. 399) Sąd Apelacyjny ustalił, że dieta chorego z przewlekłym zapaleniem wątroby jest droga, przynajmniej 150 % droższa niż dieta człowieka zdrowego. Wyliczenia dokonane przez biegłego H.K ` biegła D.D* oceniła jako bardzo ramowe. Współistnienie różnych chorób rzutuje negatywnie na procesy chorobowe powódki związane z zakażeniem żółtaczką i trudno jest określić, jaka część specjalnej diety ma związek tylko i wyłącznie z zapaleniem wątroby, ajaka z innymi schorzeniami i wiekiem. Nie ulega wątpliwości, że gdyby powódka nie cierpiała na przewlekłe schorzenie wątroby, także musiałaby stosować odpowiednią dietę - chociażby ze względu na cukrzycę, inne schorzenia oraz -przez podeszły wiek. Tym niemniej stwierdzić należy, że uwzględnienie przez Sąd Wojewódzki z kwoty ogólnych kosztów odżywiania się powódki określonych przez biegłego H.K jedynie 1/4 nie odpowiada - W ocenie Sądu Apelacyjnego - skali potrzeb powódki będących następstwem choroby. Z tego względu z kwoty wskazanej przez biegłego jako koszty miesięcznego wyżywienia powódki dla celów określenia renty z tytułu zwiększonych potrzeb należy uwzględnić przynajmniej 1/2, W takim bowiem zakresie specjalna dieta stosowana przez powódkę ma związek z przewlekłym stanem zapalnym wątroby , pozostała część ma natomiast związek ze schorzeniami współistniejącymi, za które pozwany nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej. Z tej przyczyny nie jest uzasadniona rewizja W części domagającej się uwzględnienia w całości wyliczeń biegłego H.K W tym co do kosztów specjalnej diety do kwoty 171,80 złotych miesięcznie. Ządanie powódki nie uwzględnia Współistnienia innych wskazań do stosowania diety, które nie mają związku przyczynowego z chorobą, za którą odpowiada pozwany. --- STRONA 15 --- - 13- W wyniku powyższych ustaleń Sąd Apelacyjny dokonał korekty wysokości bieżącej renty z tytułu zwiększonych potrzeb podwyższając ją - w stosunku do zasądzonej przez Sąd Wojewódzki - do kwoty 386 złotych. Kwota ta obejmuje koszty opieki i koszty lekarstw (łącznie 300 złotych) oraz koszty specjalnej diety (połowa z kwoty wyliczonej przez biegłego, w zaokrągleniu 86 złotych). Brak było podstaw do uwzględnienia rewizji powódki w części dotyczącej zasądzenia renty na zwiększone potrzeby poczynając od 1 stycznia 1996 r. w wysokości 550 złotych miesięcznie (k. 293). Powódka nie sprecyzowała we wnioskach rewizji, że domaga się takiej właśnie zmiany wyroku, jednakże ogólne żądanie uwzględnienia powództwa w całości odnosi się do tego, czego powódka ostatecznie żądała przed zamknięciem rozprawy. Skoro biegły przedstawił opinię z wyliczeniem wydatków na zwiększone potrzeby w październiku 1995 r. (k. 276), a Sąd Wojewódzki ustalał wysokość renty bieżącej poczynając od 1 stycznia 1996 r. na podstawie tej opinii w końcu grudnia 1995 r., to brak było podstaw faktycznych do zasądzenia kwoty istotnie wyższej od wyliczonej przez biegłego, zwłaszcza, że powódka nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że od 1 stycznia 1996 r. koszty pokrycia zwiększonych potrzeb wzrosną. Z tych samych względów Sąd Apelacyjny nie uwzględnił żądania powódki - zgłoszonego już w toku postępowania rewizyjnego (k. 414) - o podwyższenie renty poczynając od 1 stycznia 1996 r. do kwoty 600 złotych miesięcznie. Kwota ta odbiega od wyliczonej ^przez biegłego na dwa miesiące przed okresem, jaki miałaby objąć, o prawie 30 % (600 zł : 470 zł = 1,28), a z pewnością pomiędzy październikiem 1995 r. a styczniem 1996 r. nie nastąpił wzrost kosztów utrzymania o 30 %. Uwzględniając częściowo rewizję w odniesieniu do wysokości bieżącej renty na zwiększone potrzeby, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w tej części na podstawie art. 390 § 1 kpc. W pozostałej części (co do kwoty stanowiącej różnicę między kwotą żądaną przez powódkę - 471,80 złotych lub 550 złotych - a kwotą zasądzoną z tego tytułu - 386 złotych - rewizja została oddalona. Nie jest uzasadniona rewizja w części kwestionującej zasądzenie odszkodowania - mającego pokryć te wszystkie koszty wynikłe z wywołania rozstroju zdrowia u powódki, które na bieżąco powinna pokrywać renta z tytułu zwiększonych potrzeb - w postaci odpowiadającej wysokości skapitalizowanej renty za okres poprzedzający wydanie wyroku. Sąd Wojewódzki bowiem zamiast zasądzać za każdy miesiąc (od chwili opuszczenia przez powódkę szpitala we wrześniu 1990 r.) osobnej kwoty pokrywającej jej wydatki na leczenie, opiekę i specjalną dietę - w wysokości innej za każdy miesiąc i odpowiadającej faktycznie poniesionym przez nią wydatkom - zasądził odszkodowanie, które stanowi wielokrotność wysokości bieżącej renty. Skoro renta ta została określona na datę wyrokowania przez Sąd Wojewódzki - czyli _13.. W wyniku powyższych ustaleń Sąd Apelacyjny dokonał korekty wysokości bieżącej renty z tytułu zwiększonych potrzeb podwyższając ją - W stosunku do zasądzonej przez Sąd Wojewódzki - do kwoty 386 złotych. Kwota ta obejmuje koszty opieki i koszty lekarstvv (łącznie 300 złotych) oraz koszty specjalnej diety (połowa z kwoty wyliczonej przez biegłego, W zaokrągleniu 86 złotych). Brak było podstaw do uwzględnienia rewizji powódki W części dotyczącej zasądzenia renty na zwiększone potrzeby poczynając od 1 stycznia 1996 r. W vvysokości 550 złotych miesięcznie (k. 293). Powódka nie sprecyzowała we wnioskach rewizji, że domaga się takiej Właśnie zmiany vvyroku, jednakże ogólne żądanie uwzględnienia powództwa W całości odnosi się do tego, czego powódka ostatecznie żądała przed zamknięciem rozprawy. Skoro biegły przedstawił opinię z Wyliczeniem wydatków na zwiększone potrzeby W październiku 1995 r. (k. 276), a Sąd Wojewódzki ustalał wysokość renty bieżącej poczynając od 1 stycznia 1996 r. na podstawie tej opinii W końcu grudnia 1995 r., to brak było podstaw faktycznych do zasądzenia kwoty istotnie wyższej od wyliczonej przez biegłego, zwłaszcza, że powódka nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że od 1 stycznia 1996 r. koszty pokrycia zwiększonych potrzeb wzrosną. Z tych samych względów Sąd Apelacyjny nie uwzględnił żądania powódki - zgłoszonego już W toku postępowania rewizyjnego (k. 414) - o podwyższenie renty poczynając od 1 stycznia 1996 r. do kwoty 600 złotych miesięcznie. Kwota ta odbiega od wyliczonejrprzez biegłego na dwa miesiące przed okresem, jaki miałaby objąć, o prawie 30 % (600 zł : 470 zł = 1,28), a z pewnością pomiędzy październikiem 1995 r. a styczniem 1996 r. nie nastąpił wzrost kosztów utrzymania o 30 %. Uwzględniając częściowo rewizję W odniesieniu do wysokości bieżącej renty na zwiększone potrzeby, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok W tej części na podstawie art. 390 § 1 kpc. W pozostałej części (co do kwoty stanowiącej różnicę między kwotą żądaną przez powódkę - 471,80 złotych lub 550 złotych - a kwotą zasądzoną z tego tytułu - 386 złotych - rewizja została oddalona. Nie jest uzasadniona rewizja W części kwestionującej zasądzenie odszkodowania - mającego pokryć te Wszystkie koszty wynikłe z wyvvołania rozstroju zdrowia u powódki, które na bieżąco powinna pokrywać renta z tytułu zwiększonych potrzeb - W postaci odpowiadającej wysokości skapitalizowanej renty za okres poprzedzający vvydanie wyroku. Sąd Wojewódzki bowiem zamiast zasądzać za każdy miesiąc (od chwili opuszczenia przez powódkę szpitala We wrześniu 1990 r.) osobnej kwoty pokrywającej jej wydatki na leczenie, opiekę i specjalną dietę - W wysokości innej za każdy miesiąc i odpowiadającej faktycznie poniesionym przez nią wydatkom - zasądził odszkodowanie, które stanowi Wielokrotność wysokości bieżącej renty. Skoro renta ta została określona na datę wyrokowania przez Sąd Wojewódzki - czyli --- STRONA 16 --- .tmmmu - 14- poczynając od stycznia 1996 r. - na kwotę 386 złotych (po korekcie dokonanej przez Sąd Apelacyjny co do kosztów diety ze względów wyżej przedstawionych), to jednorazowe odszkodowanie, które miałoby odpowiadać skapitalizowane^jcncie za 64 miesiące (od września 1990 r. do grudnia 1995 r. włącznie) również powinno zostać podwyższone do kwoty 24.704 złote stanowiącej wynik pomnożenia wysokości renty bieżącej (386 złotych) przez ilość miesięcy (64)., w czasie których powódka ponosiła koszty wynikłe z wywołania u niej rozstroju zdrowia. I tylko w takim zakresie możliwe było uwzględnienie rewizji powódki (punkt II.3. wyroku SA). Nie jest uzasadniony zarzut rewizji dotyczący naruszenia prawa materialnego - w szczególności art. 904. 359, 360, 481 i 110-116 kc - w związku z zasądzeniem odszkodowania, pokrywającego wydatki na zwiększone potrzeby za okres po opuszczeniu przez powódkę szpitala, bez odsetek za opóźnienie w płatności tego odszkodowania za każdy miesiąc osobno. Skoro Sąd Wojewódzki dokonał ustalenia wysokości tego odszkodowania na datę wyrokowania (art. 363 § 2 kc), to aktualne stają się także co do tej części odszkodowania przedstawione wyżej - przy omawianiu zadośćuczynienia - wywody co do terminu wymagalności świadczenia pieniężnego stanowiącego odszkodowanie i w związku z tym co do odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Przyjęta przez Sąd Wojewódzki koncepcja zasądzenia jednej skapitalizowanej kwoty tytułem odszkodowania pokrywającego wydatki związane ze zwiększonymi potrzebami zamiast renty za każdy miesiąc, kwartał lub rok w innej wysokości, jest możliwa do zaakceptowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy odszkodowanie zostaje ustalone według relacji cenowych z daty wyrokowania. Renta na podstawie art. 444 § 2 kc powinna być niewątpliwie zasądzona na przyszłość, jeśli natomiast chodzi o okres przeszły - do chwili wyrokowania w sprawie o odszkodowanie - zasądzenie zaległej renty na zwiększone potrzeby podobne jest do zasądzenia odszkodowania mającego pokryć poniesione wydatki. Jeśli podzieli się koncepcję Sądu Wojewódzkiego w powyższej kwestii, wówczas za całkowicie nieuzasadniony należy uznać zawarty w rewizji zarzut naruszenia przepisów art. 187 § 1 kpc i art. 316 § 1 kpc w związku z art. 482 kc. Skoro Sąd Wojewódzki nie różnicował wysokości wydatków na zwiększone potrzeby za poszczególne okresy po opuszczeniu przez powódkę szpitala, zbędne stało się precyzyjne ustalanie wysokości tych wydatków w poszczególnych okresach. Z tej przyczyny zarzut niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest uzasadniony. Dodatkowo wskazać należy, że to do powoda należy udowodnienie wysokości kwoty dochodzonej tytułem odszkodowania (art. 6 kc) i samo wskazanie wysokości żądanej renty nie wyczerpuje tego obowiązku. -~fr4¬nn±-I 1 1 1 1 1 fitåållflłłł-*T _14_ poczynając od stycznia 1996 r. - na kwotę 386 złotych (po korekcie dokonanej przez Sąd Apelacyjny co do kosztów diety ze względów Wyżej przedstawionych), to jednorazowe odszkodowanie, które miałoby odpowiadać skapitalizowanejşcncie za 64 miesiące (od Września 1990 r. do grudnia 1995 r. włącznie) również powinno zostać podwyższone do kwoty 24.704 złote stanowiącej Wynik pomnożenia wysokości renty bieżącej (386 złotych) przez ilość miesięcy (64)., W czasie których powódka ponosiła koszty wynikłe z wywołania u niej rozstroju zdrowia. I tylko W takim zakresie możliwe było uwzględnienie rewizji powódki (punkt 11.3. wyroku SA). Nie jest uzasadniony zarzut rewizji dotyczący naruszenia prawa materialnego - W szczególności art. 904. 359, 360, 481 i 110-116 kc - W związku z zasądzeniem odszkodowania, pokrywającego Wydatki na zwiększone potrzeby za okres po opuszczeniu przez powódkę szpitala, bez odsetek za opóźnienie W płatności tego odszkodowania za każdy miesiąc osobno. Skoro Sąd Wojewódzki dokonał ustalenia wysokości tego odszkodowania na datę wyrokowania (art. 363 § 2 kc), to aktualne stają się także co do tej części odszkodowania przedstawione Wyżej - przy omawianiu zadośćuczynienia - wywody co do terminu wymagalności świadczenia pieniężnego stanowiącego odszkodowanie i W związku z tym co do odsetek za opóźnienie W spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Przyjęta przez Sąd Wojewódzki koncepcja zasądzenia jednej skapitalizowanej kwoty tytułem odszkodowania pokrywającego wydatki związane ze zwiększonymi potrzebami zamiast renty za każdy miesiąc, kwartał lub rok W innej wysokości, jest możliwa do zaakceptowania, zwłaszcza W sytuacji, gdy odszkodowanie zostaje ustalone Według relacji cenowych z daty wyrokowania. Renta na podstawie art. 444 § 2 kc powinna być niewątpliwie zasądzona na przyszłość, jeśli natomiast chodzi o okres przeszły - do chwili wyrokowania W sprawie o odszkodowanie - zasądzenie zaległej renty na zwiększone potrzeby podobne jest do zasądzenia odszkodowania mającego pokryć poniesione Wydatki. Jeśli podzieli się koncepcję Sądu Wojewódzkiego W powyższej kwestii, Wówczas za całkowicie nieuzasadniony należy uznać zawarty W rewizji zarzut naruszenia przepisów art. 187 § 1 kpc i art. 316 § 1 kpc W związku z art. 482 kc. Skoro Sąd Wojewódzki nie różnicował wysokości wydatków na zwiększone potrzeby za poszczególne okresy po opuszczeniu przez powódkę szpitala, zbędne stało się precyzyjne ustalanie wysokości tych wydatków W poszczególnych okresach. Z tej przyczyny zarzut niewyjaśnienia Wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest uzasadniony. Dodatkowo wskazać należy, że to do powoda należy udowodnienie wysokości kwoty dochodzonej tytułem odszkodowania (art. 6 kc) i samo Wskazanie wysokości żądanej renty nie wyczerpuje tego obowiązku. --- STRONA 17 --- - 15- Domagając się różnych kwot za różne okresy (k. 261) powódka nie wskazała nawet, co składa się na żądane kwoty (np. jakie wydatki składały się na żądaną przez nią kwotę 200 złotych miesięcznie za rok 1992), w sposób umożliwiający weryfikację ich wysokości. To samo dotyczy żądania zgłoszonego już w toku postępowania rewizyjnego (k. 414) o zasądzenie renty z tytułu zwiększonych potrzeb poczynając od 1 stycznia 1997 r. po 800 złotych miesięcznie. Dopuszczalność zgłoszenia takiego żądania (art. 386 kpc) nie zwalnia powoda od obowiązku udowodnienia wysokości żądanego świadczenia. Tymczasem powódka nie przedstawiła nawet, co miałoby się składać na kwotę 800 złotych żądanych tytułem renty za kolejny okres. Nie jest uzasadniony zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki nie rozstrzygnął powództwa o zasądzenie skapitalizowanych odsetek za okres od 14 listopada 1990 r. do 29 grudnia 1995 r. Pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wyjaśnienie, z jakiej przyczyny Sąd Wojewódzki nie uwzględnił roszczenia o skapitalizowane odsetki od renty. Skoro wysokość odszkodowania odpowiadającego skapitalizowanej rencie została ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania (czyli daty wyrokowania), to żądanie zasądzenia odsetek, zarówno na podstawie art. 481 § 1 kc, jak i na podstawie art. 482 kc, za okres poprzedzający to ustalenie było nieuzasadnione Sąd Wojewódzki rozstrzygnął więc w całości o roszczeniu powódki dotyczącym skapitalizowanych odsetek - rozstrzygnął negatywnie, oddalając w tej części powództwo - czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku. Na marginesie należy zauważyć, że gdyby zaskarżony wyrok nie zawierał w ogóle rozstrzygnięcia w tej materii, wówczas rewizja w tym zakresie nie byłaby dopuszczalna i podlegałaby odrzuceniu, albowiem nie istniejąca część orzeczenia nie może zostać zaskarżona, a brak rozstrzygnięcia o roszczeniu jest podstawą do uzupełnienia wyroku w trybie określonym w art. 351 kpc, nie zaś do wniesienia rewizji. Ponadto wskazać należy, że powódka domagając się skapitalizowania odsetek od daty wniesienia pozwu (czyli od 14 listopada 1990 r.) dopiero w piśmie procesowym z dnia 31 maja 1995 r. (k. 261) nie określiła precyzyjnie, ani o jakie odsetki chodzi: od jakiego roszczenia głównego, od jakich kwot (w jakiej wysokości) i za jaki okres, ani na jaką datę ta kapitalizacja ma nastąpić stosownie do art. 482 kc. Prawidłowe określenie żądania zasądzenia odsetek od zaległych odsetek (art. 482 § 1 kc) powinno określać precyzyjnie te zaległe odsetki (od jakiej kwoty należności głównej i za jaki okres opóźnienia), zaś odsetki od zaległych odsetek mogą być naliczane dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa. Skoro więc po raz pierwszy powództwo o odsetki od zaległych odsetek zostało wytoczone w końcu maja 1995 r., niezrozumiały jest podniesiony w rewizji zarzut dotyczący niezasądzenia skapitalizowanych odsetek od 14 listopada 1990 r. do 29 grudnia 1995 r. s 1 i | I _15_ Domagając się różnych kwot za różne okresy (k. 261) powódka nie wskazała nawet, co składa się na żądane kwoty (np. jakie wydatki składały się na żądaną przez nią kwotę 200 złotych miesięcznie za rok 1992), w sposób umożliwiający weryfikację ich wysokości. To samo dotyczy żądania zgłoszonego już w toku postępowania rewizyjnego (k. 414) o zasądzenie renty z tytułu zwiększonych potrzeb poczynając od 1 stycznia 1997 r. po 800 złotych miesięcznie. Dopuszczalność zgłoszenia takiego żądania (art. 386 kpc) nie zwalnia powoda od obowiązku udowodnienia wysokości żądanego świadczenia. Tymczasem powódka nie przedstawiła nawet, co miałoby się składać na kwotę 800 złotych żądanych tytułem renty za kolejny okres. Nie jest uzasadniony zarzut rewizji, że Sąd Wojewódzki nie rozstrzygnął powództwa o zasądzenie skapitalizowanych odsetek za okres od 14 listopada 1990 r. do 29 grudnia 1995 r. Pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wyjaśnienie, z jakiej przyczyny Sąd Wojewódzki nie uwzględnił roszczenia o skapitalizowane odsetki od renty. Skoro wysokość odszkodowania odpowiadającego skapitalizowanej rencie została ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania (czyli daty wyrokowania), to żądanie zasądzenia odsetek, zarówno na podstawie art. 481 § 1 kc, jak i na podstawie art. 482 kc, za okres poprzedzający to ustalenie było nieuzasadnione Sąd Wojewódzki rozstrzygnął więc w całości o roszczeniu powódki dotyczącym skapitalizowanych odsetek - rozstrzygnął negatywnie, oddalając w tej części powództwo - czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku. Na marginesie należy zauważyć, że gdyby zaskarżony wyrok nie zawierał w ogóle rozstrzygnięcia w tej materii, wówczas rewizja w tym zakresie nie byłaby dopuszczalna i podlegałaby odrzuceniu, albowiem nie istniejąca część orzeczenia nie może zostać zaskarżona, a brak rozstrzygnięcia o roszczeniu jest podstawą do uzupełnienia wyroku w trybie określonym w art. 351 kpc, nie zaś do wniesienia rewizji. Ponadto wskazać należy, że powódka domagając się skapitalizowania odsetek od daty wniesienia pozwu (czyli od 14 listopada 1990 r.) dopiero w piśmie procesowym z dnia 31 maja 1995 r. (k. 261) nie określiła precyzyjnie, ani o jakie odsetki chodzi: od jakiego roszczenia głównego, od jakich kwot (w jakiej wysokości) i za jaki okres, ani na jaką datę ta kapitalizacja ma nastąpić stosownie do art. 482 kc. Prawidłowe określenie żądania zasądzenia odsetek od zaległych odsetek (art. 482 § 1 kc) powinno określać precyzyjnie te zaległe odsetki (od jakiej kwoty należności głównej i za jaki okres opóźnienia), zaś odsetki od zaległych odsetek mogą być naliczane dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa. Skoro więc po raz pierwszy powództwo o odsetki od zaległych odsetek zostało wytoczone w końcu maja 1995 r., niezrozumiały jest podniesiony w rewizji zarzut dotyczący niezasądzenia skapitalizowanych odsetek od 14 listopada 1990 r. do 29 grudnia 1995 r. --- STRONA 18 --- - 1 6 - Odsetki od odsetek mogłyby zostać zasądzone dopiero od dnia 31 maja 1995 r. - od chwili wytoczenia powództwa o nie. Przede wszystkim jednak kwota skapitalizowanych odsetek powinna być wyliczona przez powódkę i przedstawiona po wyliczeniu. Również w rewizji powódka - reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem - nie przedstawiła sposobu wyliczenia odsetek od zaległych odsetek. Ponieważ jednak - stosownie do wcześniejszych rozważań - początkową datą wymagalności świadczeń odszkodowawczych zasądzonych na rzecz powódki jest data wyroku Sądu Wojewódzkiego, gdyż na tę datę nastąpiło ustalenie wysokości odszkodowania, a zatem powódce nie należą się w ogóle odsetki za okres poprzedzający datę wyroku Sądu Wojewódzkiego (wcześniej świadczenia nie były wymagalne), zbędne stało się wzywanie powódki do sprecyzowania roszczenia opartego na art. 482 kc, albowiem roszczenia to co do zasady nie zasługiwało na uwzględnienie. Nie jest również uzasadniony zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczący błędnego ustalenia, iż początkową datą powstania prawa powódki do ubiegania się o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb (o odszkodowanie pokrywające wydatki na zwiększone potrzeby) jest data opuszczenia przez nią szpitala w końcu sierpnia 1990 r., a nie data 1 stycznia 1989 r. Pomijając fakt, że Sąd Wojewódzki określił jako najbardziej prawdopodobny okres zakażenia powódki wirusem żółtaczki lata 1988-1989, a w 1989 r. powódka miała pobieraną krew również w grudniu, a więc zakażenie mogło nastąpić w grudniu, nie zaś w styczniu tego roku (k. 108 i 109), istotne znaczenie ma prawidłowo ustalona przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że do chwili ujawnienia się ostrych objawów choroby - a więc do czasu hospitalizacji w sierpniu 1990 r. - powódka funkcjonowała normalnie nie zdając sobie sprawy z zakażenia wzw. W tym czasie nie stosowała specjalnej diety, nie zażywała leków związanych z ochroną wątroby przed skutkami zakażenia i nie wymagała opieki, gdyż była w pełni samodzielna. Istnienie w tym czasie (do sierpnia 1990 r.) choroby w utajonej postaci nie może być utożsamiane już w tym momencie z istnieniem zwiększonych potrzeb i konieczności ponoszenia wydatków na ich zaspokojenie. Prawidłowo więc Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o odszkodowanie za okres poprzedzający umieszczenie powódki w szpitalu na oddziale zakaźnym, ponieważ brak jest podstaw przede wszystkim faktycznych do uwzględnienia roszczeń powódki za ten czas. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny w zdecydowanej części oddalił rewizję powódki co do renty i odsetek od renty - na podstawie art. 387 kpc. Częściowo uzasadnione było zawarte w rewizji zażalenie na zawarte w wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Podlegało ono korekcie na podstawie art. 390 § 1 kpc w związku z art. 397 § 2 kpc. Brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz powódki ..16.. Odsetki od odsetek mogłyby zostać zasądzone dopiero od dnia 31 maja 1995 r. - od chwili wytoczenia powództwa o nie. Przede wszystkim jednak kwota skapitalizowanych odsetek powinna być wyliczona przez powódkę i przedstawiona po wyliczeniu. Również w rewizji powódka - reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem - nie przedstawiła sposobu wyliczenia odsetek od zaległych odsetek. Ponieważ jednak - stosownie do wcześniejszych rozważań - początkową datą wymagalności świadczeń odszkodowawczych zasądzonych na rzecz powódki jest data wyroku Sądu Wojewódzkiego, gdyż na tę datę nastąpiło ustalenie wysokości odszkodowania, a zatem powódce nie należą się w ogóle odsetki za okres poprzedzający datę wyroku Sądu Wojewódzkiego (wcześniej świadczenia nie były wymagalne), zbędne stało się wzywanie powódki do sprecyzowania roszczenia opartego na art. 482 kc, albowiem roszczenia to co do zasady nie zasługiwało na uwzględnienie. Nie jest również uzasadniony zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczący błędnego ustalenia, iż początkową datą powstania prawa powódki do ubiegania się o rentę z tytułu zwiększonych potrzeb (o odszkodowanie pokrywające wydatki na zwiększone potrzeby) jest data opuszczenia przez nią szpitala w końcu sierpnia 1990 r., a nie data 1 stycznia 1989 r. Pomijając fakt, że Sąd Wojewódzki określił jako najbardziej prawdopodobny okres zakażenia powódki wirusem żółtaczki lata 1988-1989, a w 1989 r. powódka miała pobieraną krew również w grudniu, a więc zakażenie mogło nastąpić w grudniu, nie zaś w styczniu tego roku (k. 108 i 109), istotne znaczenie ma prawidłowo ustalona przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że do chwili ujawnienia się ostrych objawów choroby - a więc do czasu hospitalizacji w sierpniu 1990 r. - powódka funkcjonowała normalnie nie zdając sobie sprawy z zakażenia wzw. W tym czasie nie stosowała specjalnej diety, nie zażywała leków związanych z ochroną wątroby przed skutkami zakażenia i nie wymagała opieki, gdyż była w pełni samodzielna. Istnienie w tym czasie (do sierpnia 1990 r.) choroby w utajonej postaci nie może być utożsamiane już w tym momencie z istnieniem zwiększonych potrzeb i konieczności ponoszenia wydatków na ich zaspokojenie. Prawidłowo więc Sąd Wojewódzki oddalił powództwo o odszkodowanie za okres poprzedzający umieszczenie powódki W szpitalu na oddziale zakaźnym, ponieważ brak jest podstaw przede wszystkim faktycznych do uwzględnienia roszczeń powódki za ten czas. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny w zdecydowanej części oddalił rewizję powódki co do renty i odsetek od renty - na podstawie art. 387 kpc. Częściowo uzasadnione było zawarte w rewizji zażalenie na zawarte w wyroku rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Podlegało ono korekcie na podstawie art. 390 § 1 kpc w związku z art. 397 § 2 kpc. Brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz powódki --- STRONA 19 --- w - 17- żądanej przez nią kwoty 22.500 złotych (k. 322). Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że za prowadzenie sprawy w I instancji po raz pierwszy (wyrok z 15 lutego 1993 r. - k. 173) wynagrodzenie adwokata może być określone według stawek wynagrodzenia adwokackiego odniesionych do ówczesnej wartości przedmiotu sporu wynoszącej około 200.000.000 starych złotych (150.000.000 złotych zadośćuczynienie i około 52.000.000 złotych renta). To samo zastrzeżenie dotyczy wynagrodzenia za prowadzenie sprawy w II instancji po raz pierwszy, kiedy wartość przedmiotu zaskarżenia - zresztą w ogóle nie wskazana przez powódkę wbrew treści art. 370 kpc - wynosiła również około 200.000.000 starych złotych. Już choćby z tego względu koszty prowadzenia sprawy od 1990 do 1994 r. nie mogą wynosić tyle, ile wynika z wyliczenia przedstawionego w zażaleniu (k. 322 - 15.000 nowych złotych), gdyż nie pozwala na to wartość przedmiotu sporu i wartość przedmiotu zaskarżenia. Ponadto pełnomocnik powódki nie przedstawił spisu kosztów, a więc Sąd był uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według stawek średnich, a nie najwyższych. Wreszcie, powództwo nie zostało uwzględnione w całości, a zatem orzeczenie o kosztach procesu powinno uwzględniać stopień przegranej i wygranej obydwu stron stosownie do art. 100 kpc. O kosztach postępowania w drugiej instancji Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 100 kpc w związku z art. 108 § 1 kpc oraz na podstawie art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ze względu na treść art. 11 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (...) (Dz. U. Nr 43, poz. 189) wskazane w uzasadnieniu przepisy kpc dotyczące postępowania rewizyjnego powołane zostały w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 1996 r. 1 T 1 _ 17- żądanej przez nią' kwoty 22.500 złotych (k. 322). Przede wszyśtkim należy zwrócić uwagę na to, że za prowadzenie sprawy w I instancji po raz pierwszy (wyrok z 15 lutego 1993 r. - k. 173) wynagrodzenie adwokata może być określone według stawek wynagrodzenia adwokackiego odniesionych do ówczesnej wartości przedmiotu sporu wynoszącej około 200.000.000 starych złotych (150.000.000 złotych zadośćuczynienie i około 52.000.000 złotych renta). To samo zastrzeżenie dotyczy wynagrodzenia za prowadzenie sprawy w 11 instancji po raz pierwszy, kiedy wartość przedmiotu zaskarżenia -› zresztą W ogóle nie wskazana przez powódkę wbrew treści art. 370 kpc - wynosiła również około 200.000.000 starych złotych. Już choćby z tego względu koszty prowadzenia sprawy od 1990 do 1994 r. nie mogą wynosić tyle, ile wynika z wyliczenia przedstawionego W zażaleniu (k. 322 - 15.000 nowych złotych), gdyż nie pozwala na to wartość przedmiotu sporu i wartość przedmiotu zaskarżenia. Ponadto pełnomocnik powódki nie przedstawił spisu kosztów, a więc Sąd był uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według stawek średnich, a nie najwyższych. Wreszcie, powództwo nie zostało uwzględnione w całości, a zatem orzeczenie o kosztach procesu powinno uwzględniać stopień przegranej i wygranej obydwu stron stosownie do art. 100 kpc. O kosztach postępowania W drugiej instancji Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 100 kpc W związku z art. 108 § 1 kpc oraz na podstawie art. 1 1 ustawy o kosztach sądowych W sprawach cywilnych. Ze względu na treść art. 11 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego (__.) (Dz. U. Nr 43, poz. 189) wskazane w uzasadnieniu przepisy kpc dotyczące postępowania rewizyjnego powołane zostały w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 1996 r. ._/Í .ll W « I / 1 z / »_ / I