Wyrok I ACa 979/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 979/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz Sędziowie : SA Barbara Owczarek (spr.) SO del. Tomasz Ślęzak Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa W. K. przeciwko A. B. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt I C 259/10 I zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób że: 1) zobowiązuje pozwanego, aby w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku w liście skierowanym do powoda przeprosił powoda za słowa „ile z tego macie” w następujący sposób: przepraszam Pana W. K. za wyrażenie „ile z tego macie” i oświadczam, że nie dysponuję żadną wiedzą upoważniającą mnie do wygłaszania tego typu opinii, 2) oddala powództwo w pozostałym zakresie, 3) znosi wzajemnie między stronami koszty procesu; --- STRONA 2 --- II odrzuca apelację w zakresie żądania zadośćuczynienia; III oddala apelację w pozostałej części; IV zasądza od pozwanego na rzecz powoda 670 (sześćset siedemdziesiąt) złotych kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 979/11 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 22 lipca 2010 roku powód W. K. domagał się zobowiązania pozwanego A. B., aby ten w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się wyroku w niniejszej sprawie, w obecności wszystkich pracowników Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Z. przeprosił powoda, wygłaszając oświadczenie następującej treści: „w wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia ... sygn. akt .... przepraszam Pana W. K. Inspektora Nadzoru Budowlanego w Z. za wyrażenie „ile z tego macie”, które to słowa godziły w jego dobre imię i oświadczam, że nie dysponuję żadną wiedzą upoważniającą mnie do wygłaszania tego typu opinii”. Nadto powód zażądał zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kwoty 10.000,00 złotych tytułem zadośćuczynienia i kwoty 2.000,00 złotych na rzecz Stowarzyszenia (...) w K., a także zasądzenia od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu. Zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2010 roku Przewodnicząca zwróciła powodowi pozew w części dotyczącej roszczeń majątkowych. Pismem wniesionym do Sądu w dniu 16 listopada 2010 roku powód rozszerzył powództwo, domagając się zasądzenia od pozwanego kwoty 10.000,00, złotych tytułem zadośćuczynienia. W uzasadnieniu powód podniósł, że w obecności J. K. został obrażony przez pozwanego, który jest jego bezpośrednim przełożonym, słowami sugerującymi przyjęcie łapówki. Pozwany A. B. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda zwrotu kosztów procesu zaprzeczając wszelkim twierdzeniom pozwu. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 2.777 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 30 grudnia 1998 roku Prezydent Miasta Z. wydał decyzję nakazującą J. i J. małżonkom G. rozbiórkę budynku wybudowanego bez wymaganego pozwolenia i uporządkowanie terenu po rozbiórce. J. i J. G. odwołali się od wskazanej decyzji. W dniu 18 lutego 1999 roku (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, na co małżonkowie G. złożyli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2001 roku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę. W związku z zapadłym orzeczeniem rozpoczęto postępowanie wykonawcze. W dniu 5 czerwca 2008 roku powód W. K. oraz Ł. W., jako przedstawiciele Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Z. dokonali oględzin budynku podlegającego rozbiórce. W toku oględzin stwierdzili dokonanie częściowej rozbiórki; pozostała ściana od strony ul. (...). W dniu 21 grudnia 2009 roku W. K. oraz J. K. brali udział w kolejnych oględzinach. Stwierdzili wówczas, że budynek został rozebrany; nakaz rozbiórki został wykonany. Podczas kolejnych oględzin przedstawiciele Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Z. A. P. i Ł. Z. uznali, że decyzja o rozbiórce nie została wykonana. Pozostała bowiem płyta posadzkowa, fundamenty, ściana z cegły silikatowej od strony drogi. --- STRONA 3 --- W związku z rozbieżnościami w wynikach oględzin pozwany jako Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Z. wezwał powoda i J. K. na rozmowę w dniu 28 grudnia 2009 roku. Poza tymi trzema osobami nikt nie był obecny podczas rozmowy. W jej trakcie pozwany nie zwracał się do powoda słowami, które miałyby sugerować przyjęcie przez niego korzyści majątkowej - w szczególności nie powiedział „ile z tego macie". W styczniu 2010 roku odbyło się zebranie wszystkich pracowników Inspektoratu. Pozwany stwierdził wówczas, nie wymieniając personaliów, że niektórzy inspektorzy dopuszczają się poświadczeń nieprawdy. Pozwany udzielił W. K. kar upomnienia. Miało to miejsce w dniu 28 stycznia 2010 roku i 13 maja 2010 roku. W uzasadnieniach wskazano, że kary wymierzono wskutek niesporządzenia przez W. K. oraz M. R. protokołu z oględzin budynku przy ulicy (...) w Z. oraz bezczynności W. K. w załatwieniu sprawy administracyjnej. W dniu 28 stycznia 2010 roku pozwany udzielił W. K. kary nagany, co było związane z oględzinami budynku stanowiącego własność małżonków G., przeprowadzonymi w dniu 21 grudnia 2009 roku. W uzasadnieniu podano, że W. K. i J. K. poświadczyli nieprawdę twierdząc, że nakaz rozbiórki został wykonany. Tymczasem ponowne oględziny przeprowadzone w dniu 12 stycznia 2010 roku nie potwierdziły takiego stanu rzeczy. W. K. złożył sprzeciw od kary nagany. W piśmie tym bronił swoich wniosków zawartych w protokole oględzin. Uznał, że to ustalenia ponownych oględzin z dnia 12 stycznia 2010 roku były błędne. Powód stwierdził też, że zawarty w naganie zwrot: „uczestniczący w kontroli pracownicy (...) w Z. - referent Pani J. K. i inspektor nadzoru budowlanego Pan W. K., poświadczyli nieprawdę do protokołu (...)”, jak również słowa wypowiedziane 28 grudnia 2009 roku przez pozwanego podczas składania przez kontrolującego relacji z kontroli: „ile z tego macie” stanowią pomówienia. Wydział Kryminalny KPP w Z. pod nadzorem Prokuratury Rejonowej wZ. prowadził postępowanie sprawdzające w kierunku art. 231 § 1 k.k. Dotyczyło ono rozbiórki budynku przy ulicy (...) w Z., należącego do małżeństwa J. i J. G.. Oceniając zeznania przesłuchanych w sprawie świadków Sąd w całości dał wiarę J. K., która uczestniczyła w rozmowie stron 28.12.2009r. oraz A. P. i Ł. Z.. Świadkowie ci nigdy nie słyszeli, aby pozwany zwracał się do powoda słowami obraźliwymi, w tym takimi, które sugerowałyby przyjęcie łapówki, w szczególności „ile z tego macie”. Nie słyszeli też, aby pozwany w jakikolwiek sposób odnosił się do takich słów, wypowiedzianych wobec powoda. Świadkowi M. R. Sąd nie dał wiary w części, w jakiej świadek twierdzi, że pozwany odnosił się do słów sugerujących przyjęcie łapówki, a wypowiedzianych wobec powoda, skoro na naradzie na początku 2010 roku byli obecni wszyscy pracownicy, a żaden ze świadków nie potwierdził okoliczności podnoszonych przez M. R.. Zdaniem Sądu świadek M. R. nie jest obiektywny w swoich zeznaniach, albowiem i on naruszył obowiązki pracownicze. W ocenie Sądu I instancji powód nie udowodnił, aby pozwany naruszył jego dobra osobiste. W sprawie wykazano jedynie, że powód wraz J. K., jako przedstawiciele Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Z. przeprowadzali w dniu 21 grudnia 2009 roku kontrolę wykonania decyzji nakazującej rozbiórkę budynku wybudowanego bez wymaganego zezwolenia i po przeprowadzonych oględzinach stwierdzili wykonanie wskazanej decyzji. Po tym jednak inni pracownicy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Z. przeprowadzili kolejne oględziny, w trakcie których uznali, że rozbiórka została wykonana jedynie częściowo. W związku z powstałymi rozbieżnościami pozwany przeprowadził rozmowę z powodem i J. K.. W postępowaniu nie wykazano jednak, aby w trakcie tej rozmowy pozwany zwracał się do powoda słowami mającymi sugerować przyjęcie korzyści majątkowej - w szczególności „ile z tego macie”. Zaprzeczył temu pozwany, a także J. K.. Poza wymienionymi osobami i powodem nikt już nie brał udziału w rozmowie. Sąd Okręgowy wskazał, że inni przesłuchani w sprawie świadkowie nie byli obecni podczas rozmowy, w czasie której – zdaniem powoda – miało dojść do naruszenia jego dóbr osobistych. Świadkowie J. K., A. P. i Ł. Z. zgodnie zeznali, że nigdy nie słyszeli, jakoby pozwany kierował w stronę powoda obraźliwe słowa. Także M. R. nie podał, że słyszał, aby kiedykolwiek pozwany wypowiadał takie uwagi. Jak już wskazano Sąd nie dał wiary świadkowi M. R. w zakresie dotyczącym stwierdzenia pozwanego na naradzie przeprowadzonej w styczniu 2010 roku, że żartował, sugerując powodowi przyjęcie korzyści majątkowej. Nikt z --- STRONA 4 --- pozostałych świadków nie potwierdził takiej okoliczności, pomimo tego, że na zebraniu w styczniu 2010 roku byli obecni wszyscy pracownicy. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że powód nie wykazał podnoszonych przez siebie okoliczności, do czego był zobowiązany art. 6 k.c. Ponadto Sąd wskazał, że dochodząc swych praw z tytułu naruszenia dóbr osobistych marginalne znaczenia mają subiektywne odczucia danej osoby albowiem istotnym jest wykazanie negatywnych skutków naruszenia dóbr osobistych - przykładowo wydźwięk w lokalnej społeczności, środowisku pracowniczym. Mając powyższe na uwadze Sąd powództwo oddalił nie znajdując podstaw do zastosowania art. 24 § 1 k.c. i art. 448 k.c. Jako podstawę orzeczenia o kosztach wskazał Sąd art. 98 k.p.c. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód w zakresie oddalenia żądania przeproszenia powoda w sposób określony w pozwie oraz zasądzenia kwoty 2.000zł na rzecz Stowarzyszenia (...). Domagał się zmiany wyroku z uwzględnieniem w tej części powództwa i zasądzenia kosztów ewentualnie jego uchylenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem powoda Sąd Okręgowy błędnie zinterpretował zeznania świadków J. K., A. P. i Ł. Z. i nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, iż pozwany nie wypowiedział obraźliwych dla powoda słów. Pominął nadto treść pisma powoda z dnia 3 lutego 2010r. potwierdzającego zdarzenie i zarzucił, że wymienieni świadkowie zasłaniają się brakiem pamięci albowiem nadal są pracownikami Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego, którego szefem jest pozwany. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja powoda jest uzasadniona w części, w jakiej kwestionuje ustalenia i ocenę poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń, iż nie doszło do wypowiedzenia przez pozwanego słów „ile z tego macie”. Należy przyznać rację skarżącemu, że Sąd Okręgowy pominął w swojej ocenie określone apelacją dowody, w szczególności treść sprzeciwu powoda od kary nagany, w którym opisał całe zdarzenie. Zastrzeżenia budzi również przyjęcie za wiarygodne i potwierdzające tezę pozwanego, zeznań jego pracowników: J. K., A. P. i Ł. Z.. Bezspornym jest, że uwłaczające, zdaniem powoda, a wypowiedziane pod jego adresem przez pozwanego słowa „ile z tego macie”, miały zostać wypowiedziane w dniu 28 grudnia 2009r., w gabinecie pozwanego, w obecności J. K.. Świadek J. K. zeznała, że nie jest w stanie powiedzieć, czy słowa te były skierowane do powoda oraz, że nie przypomina sobie, „aby były jakieś słowa ze strony pozwanego kierowane do powoda, które sugerowałyby jakąś korzyść”. W ocenie Sądu Apelacyjnego takie zeznania świadka nie są równoznaczne z zaprzeczeniem okoliczności wypowiedzenia przez pozwanego słów „ile z tego macie”. Jeśli natomiast do konsekwentnych twierdzeń powoda, iż takie słowa zostały wypowiedziane dołączy się opis całego zdarzenia zamieszczony w sprzeciwie powoda od kary nagany, brak na nie odpowiedzi pozwanego a także zeznania świadka M. R., któremu powód mówił o całym zdarzeniu zaraz po wyjściu z gabinetu pozwanego w dniu 28 grudnia 2009r. oraz, że słyszał na naradzie w styczniu 2010r., w odpowiedzi na pytanie powoda, oświadczenie pozwanego, „że żartował” – Sąd Apelacyjny nie ma żadnych wątpliwości, że słowa takie zostały wypowiedziane. Zatem prawidłowe ustalenia, w oparciu o przedłożone przez strony dowody powinny prowadzić do wniosku, że w dniu 28 grudnia 2009r. pozwany powiedział do powoda i J. K. „ile z tego macie”. --- STRONA 5 --- Zeznania świadków A. P. iŁ. Z. niewiele wniosły do sprawy. Świadek A. P. zeznała, że nie pamięta, czy na naradzie pozwany zwracał się do powoda słowami „ile z tego masz”. Zeznania te są bez znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego albowiem na naradzie w styczniu 2010r. pozwany istotnie nie zwracał się do powoda takimi słowami. Świadek Ł. Z. natomiast nie przypomina sobie, aby na naradach w 2009r. pozwany naruszył dobre imię powoda. W ocenie Sądu Apelacyjnego powód w wystarczający sposób udowodnił, że pozwany wypowiedział konkretne słowa, które uraziły powoda, zatem należało ocenić je w kontekście naruszenia jego dobra osobistego. Nie ulega wątpliwości, że pozwany miał prawo być zdenerwowany treścią protokołu oględzin sporządzonego przez powoda, w którym stwierdził, że decyzja o rozbiorze budynku została w całości przez zobowiązanych wykonana. Niemniej jednak wypowiedziane słowa „ile z tego macie” mogły sugerować przyjęcie korzyści majątkowej, co w sposób jednoznaczny zrozumiał powód. Pozwany zdawał sobie sprawę z treści swojej wypowiedzi, skoro na naradzie na pytanie powoda odpowiedział, że żartował. Obiektywna ocena wypowiedzi pozwanego nie tylko w odczuciu osoby, do której słowa były kierowane ale w kontekście całokształtu okoliczności sprawy mogła zostać zrozumiana w ten sposób, że w związku z poświadczeniem nieprawdy powód przyjął korzyść majątkową. W ocenie Sądu Apelacyjnego powód udowodnił, że pozwany naruszył jego dobro osobiste i na zasadzie art. 24 § 1 kc uzasadnione jest żądanie jego przeproszenia. Bezzasadnym jest natomiast – jak to chce powód – żądanie takich przeprosin w obecności wszystkich pracowników, skoro wypowiedź pozwanego miała miejsce w jego gabinecie i oprócz stron, obecna była tylko J. K., która – jak zeznała – nie słyszała i nie pamięta tej wypowiedzi. Brak jest podstaw aby zadośćuczynienie wnioskowi powoda przeproszenia na forum publicznym. To powód upublicznił treść tej wypowiedzi na naradzie pracowników w styczniu 2010r., a forma oświadczenia, które ma doprowadzić do usunięcia skutków naruszenia zależy od okoliczności, w jakiej do naruszenia doszło. Ponieważ pozwany nie wypowiedział obraźliwych dla powoda słów w obecności wszystkich pracowników, brak jest jakichkolwiek podstaw do nakazania pozwanemu przeproszenia powoda w ich obecności. Przeproszenie powoda przez pozwanego w liście, jest wystarczającym sposobem usunięcia skutków naruszonego dobra osobistego. Nie było również zasadne żądanie zasądzenia jakiegokolwiek zadośćuczynienia na rzecz powoda w oparciu o art. 448 kc. Powód nie zaskarżył tego rozstrzygnięcia Sądu. Niemniej jednak wskazać należy, że zasadniczymi przesłankami rozstrzygnięcia o roszczeniu opartym na art. 448 kc jest rodzaj naruszonego dobra, intensywność naruszenia a także zachowanie się naruszyciela (wyrok z 13.06.2000r., V CKN 1421/00, niepubl.). Mając na uwadze sytuację, w jakiej doszło do obraźliwej wypowiedzi, usprawiedliwione zdenerwowanie pozwanego w związku z poświadczeniem nieprawdy przez powoda a także usiłowanie obrócenia w żart, w czasie narady, wypowiedzianych słów, oddalenie tej części żądania przez Sąd było uzasadnione. W tym miejscu należy wskazać, że pozew dotyczący zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz Stowarzyszenia (...) został powodowi zwrócony (k.12), więc powód zaskarżył nieistniejące roszczenie. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok na zasadzie art. 386 § 1 kpc zobowiązując pozwanego do przeproszenia powoda w sposób przez niego określony, ale w liście skierowanym do powoda, oddalił w pozostałym zakresie żądanie pozwu przy uwzględnieniu, że powód nie zaskarżył wyroku w zakresie oddalonego powództwa o zasądzenie 10 000 zł zadośćuczynienia. --- STRONA 6 --- Z uwagi na częściowe uwzględnienie powództwa, koszty procesu przed Sądem I instancji zostały zniesione (art. 100 kpc). Oddalenie apelacji nastąpiło na zasadzie art. 385, przy czym apelacja została odrzucona w części dotyczącej żądania zadośćuczynienia w kwocie 2 000 zł na rzecz Stowarzyszenia (...). Powód wygrał sprawę w apelacji co do zasady, zatem Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda koszty postępowania apelacyjnego, w oparciu o art. 100 zdanie drugie i art. 108 § 1 kpc.