Postanowienie I ACa 952/06 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2007 r. Sąd Apelacyjny

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 952/06 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 października 2007 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – Sędzia S.A. – Sławomir Czopiński Sędzia S.A. – Edyta Jefimko Sędzia S.A. –Anna Kozłowska Protokolant : sekr. sąd . - Agnieszka Nazar po rozpoznaniu w dniu 4 października 2007 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa E. P. i S. A. przeciwko miastu (…) W. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 12 lipca 2006 r. , sygn. akt I C 1683/ 05 1) oddala apelację , 2) zasądza od S. A. i E. P. na rzecz miasta (…) W. kwotę 3600 ( trzy tysiące sześćset) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. 1 w_%W%VÄ"“ á E „Ę _ --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 952/05 U Z A S A D N I E N I E Powodowie E. P. oraz S. A. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagali się zasądzenia od pozwanego miasta (…) W. odpowiednio kwot 80.000 zł oraz 40.000 zł. z tytułu pożytków z nieruchomości jakich zostali pozbawieni na skutek bezprawnego objęcia w posiadanie tej nieruchomości przez pozwanego wskazując jako podstawy dochodzonego roszczenia przepis art. 224 § 1 k.c. w zbiegu z art. 415 i nast. k.c. Pozwany wnosił o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 12 lipca 2006 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu należnych pozwanemu. W motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy ustalił, że decyzją z dnia 29 października 2001 r. Starosta Powiatu (…) udzielił Gminie W. (poprzednikowi prawnemu pozwanego ) zgody na czasowe zajęcie, na okres 6 miesięcy, nieruchomości położonej w W. przy ulicy (…), składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr (…) i nr (…). Nieruchomość ta była przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych Z. S. w 3/6 częściach, E. P. w 2/6/ częściach i S. A. w 1/6 części. Gmina W. zajęła nieruchomość na potrzeby realizacji inwestycji w postaci budowy Trasy (…). Decyzję Starosty Wojewoda (…) uchylił w dniu 17 kwietnia 2002r.. Dnia 16 czerwca 2003 r. miasto (…) W. kupiło od Z. S. jej udział w nieruchomości, a w dniu 10 listopada 2004 r. odkupiło udziały należące do E. P. i S. A. Nastąpiło to w toku sprawy o zniesienie współwłasności wszczętej w dniu 12 lipca 2002 r. z wniosku miasta (…) W. Jak ustalił Sąd Okręgowy żaden ze współwłaścicieli nie występował o uregulowanie korzystania rzeczą wspólną. Za nasadzenia i domek drewniany odszkodowanie zostało wypłacone uprawnionej do tych nakładów Z. S. 2 --- STRONA 3 --- Analizując ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy wskazał, że pozwany był posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze od dnia 29 października 2001r. do 17 kwietnia 2002 r. tj. od daty wydania decyzji przez Starostę Powiatu (…), mocą której udzielił on Gminie W. zgody na czasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, do dnia uchylenia tej decyzji przez Wojewodę (…). Następnie posiadanie pozwanego było posiadaniem w złej wierze. Stan taki utrzymywał się do dnia nabycia przez pozwanego udziału w nieruchomości do Z. S. tj. do dnia 16 czerwca 2003 r. W świetle powyższego Sąd Okręgowy przyjął, że za okres od dnia 17 kwietnia 2002 r. do dnia 16 czerwca 2003 r., powodowie mogli dochodzić roszczeń z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy. Roszczenia takie przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy (art. 229 k.c.) i takie roszczenie powodów uległo przedawnieniu. Zgłoszenie żądania nastąpiło bowiem w dniu 17 grudnia 2004 r. w toku sprawy o zniesienie współwłasności , zaś zwrot rzeczy nastąpił w dniu 16 czerwca 2003 r. Zdaniem Sądu Okręgowego za chwilę zwrotu rzeczy uznać należało dzień zawarcia umowy sprzedaży między pozwanym a Z. S. Ponadto, skoro z chwilą z którą pozwany stał się współwłaścicielem nieruchomości wygasała możliwość stosowania wobec niego przepisu art. 224 k.c. oddaleniu podlegało żądanie wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy w okresie po 16 czerwca 2003r. Ponadto, niezależnie od podniesionego przez pozwanego zarzutu przedawnienia, roszczenia z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości nie przysługują powodom z tej przyczyny, że wystąpili z nimi w chwili gdy nie byli oni już właścicielami spornych działek. Wyrok ten zaskarżyli apelacją powodowie domagając się jego zmiany i uwzględnienia powództwa w całości ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucili: naruszenie przepisów prawa materialnego art. 224, 225, 415 k.c. i 229 § 1 k.c.; naruszenie przepisów prawa procesowego art. 217 § 1 i 2, 227, 233 § 1i 328 § 2 k.p.c.; sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią 3 --- STRONA 4 --- zebranego w sprawie materiału; błędną ocenę i wadliwe rozstrzygnięcie problemów faktycznych występujących w sprawie. W dniu 2 września 2006 r. , już po wniesieniu apelacji, powód S. A. zmarł. Zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi Południe w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2007 r. wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 2263/06 spadek po S. A. nabył w całości syn S. T. A. (k. 150 ). Wobec śmierci powoda S. A. Sąd Apelacyjny zawiesił w stosunku do tego powoda postępowanie apelacyjne ( k. 141 ) i podjął je z udziałem S. A. (k. 151 ). S. A. w postępowaniu przez Sądem Apelacyjnym popierał apelację . Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja nie mogła być uwzględniona. W sprawie nie jest jasne jakiego rodzaju roszczeń dochodzili powodowie i za jaki okres. Co do roszczeń, których dotyczą przepisy art. 224 § 2 k.c. w związku z art. 225 k.c., bo taka podstawa prawna została wskazana przez powodów , to zauważyć należy, że roszczenia te, czy też roszczenie, nie zostało zindywidualizowane, nazwane, w szczególności nie jest jasne czy chodziło o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości czy o zwrot pożytków o jakich powołane przepisy stanowią . W piśmie powodów z dnia 18 lutego 2005 r. ( k. 32 ) jest mowa o pożytkach, ale uzasadnienie żądania w zakresie kwoty nie nawiązuje do roszczeń uzupełniających regulowanych tymi przepisami, o czym będzie jeszcze mowa niżej. Nie jest jasne też jakiego okresu dotyczyło żądanie powodów, w szczególności czy chodziło o okres od 29 października 2001 r. do 10 listopada 2004 r. , czy też od 17 kwietnia 2002 r. do tej samej daty. Sąd Okręgowy w motywach rozstrzygnięcia wskazał , że w okresie od 29 października 2001 r. do 17 kwietnia 2002 r. pozwany był posiadaczem nieruchomości w dobrej wierze i ta ocena Sądu jest kwestionowana w apelacji. Oznaczałoby to, że żądanie zapłaty obejmuje i ten okres ( od 29 października 2001 r. do 17 kwietnia 2002 4 --- STRONA 5 --- r.), w przeciwnym razie kwestionowanie tego ustalenia byłoby bezprzedmiotowe. Uwzględnić jednak należy , że z pisma powodów z dnia 18 lutego 2005 r. (k. 23 ) wynika , że powodowie ,, za datę początkową obliczenia pożytków przyjmują datę wydania przez Wojewodę (…) decyzji z dnia 17 kwietnia 2002 r. ” i za okres 2 lat , sześciu miesięcy i 25 dni ( czyli od 17 kwietnia 2002 r. do 10 listopada 2004 r.) w tymże piśmie obliczono dochodzoną należność . W piśmie procesowym z dnia 16 lutego 2006 r. ( k.80 ) powodowie ograniczyli żądanie kwotowo, do kwoty 40 000 zł powód i 80 000 zł powódka, niczego jednak nie zmieniając jeżeli chodzi o czas za jaki żądają zapłaty . Zatem, zdaniem Sądu Apelacyjnego, badanie czy w okresie przed 17 kwietnia 2001 r. pozwany był posiadaczem w dobrej czy w złej wierze nie ma znaczenia skoro tego okresu żądanie powodów zgłoszone przed Sądem I instancji nie dotyczyło. Jeżeliby stanowisko skarżących wyrażone w apelacji to jest kwestionujące ocenę Sądu co do dobrej wiary pozwanego przed 17 kwietnia 2002 r. odczytywać jako rozszerzenie żądania, to jest oczywiste, że byłoby to bezskuteczne z uwagi na treść art. 383 k.p.c. . Zatem badanie zasadności żądania zapłaty dotyczyć mogło okresu od 17 kwietnia 2002 r. do 10 listopada 2004 r .W tym przedziale czasowym wyróżnić należy dwa okresy : od 17 kwietnia 2002 r. do dnia 15 czerwca 2003 r. i od 16 czerwca 2003 r. do dnia 10 listopada 2004 r. . W pierwszym okresie pozwany nie miał żadnego tytułu do władania nieruchomością, w drugim okresie legitymował się tytułem, był bowiem współwłaścicielem nieruchomość, z dniem 16 czerwca 2003 r. nabył bowiem od Z. S. udział w nieruchomości wynoszący 3/6/części . Powyższe rozróżnienie jest istotne z uwagi na różne podstawy prawne roszczenia o zapłatę za korzystanie z nieruchomości czy też roszczenia o rozliczenie pożytków, korzyści. Powodowie wskazywali jako tę podstawę przepisy art. 224§1 k.c. w zbiegu z art. 415 k.c. . Przepis art. 224 k.c. mieści się w grupie przepisów regulujących rozliczenie właściciela z posiadaczem, który 5 --- STRONA 6 --- włada nieruchomością bez żadnego tytułu prawnego. Przy stanowisku powodów, że pozwany był posiadaczem w złej wierze podstawą prawną roszczenia o zapłatę ( zapłatę wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy czy też zwrotu pożytków a nie odszkodowania ) byłby przepis art. 225 §1 w związku z art. 224 §2 k.c. Powodowie domagając się zapłaty kwot 40 000 zł i 80 000 zł posługiwali się przemiennie pojęciem pożytków , korzyści związanych z korzystaniem z rzeczy i pojęciem szkody . Jeżeli powodowie domagali się zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości czy też wartości pożytków (w pierwszym okresie) to uwzględniając wskazywaną przez nich podstawę prawną, to jest przepis dotyczące rozliczeń posiadacza z właścicielem, podzielić należy stanowisko Sądu Okręgowego , że nie jest możliwe oparcie takiego roszczenia łącznie na dwóch podstawach prawnych to jest art. 225 §1 k.c. i art. 415 k.c. Podstawa deliktowa wchodziłaby w grę wówczas gdyby powodowie jako właściciele domagali się naprawienia szkody sięgającej dalej niż rekompensata strat i uszczerbków uzyskana za pomocą roszczeń z art. 224 i art. 225 k.c. Zatem powracając do podstawy z art. 225 k.c. stwierdzić należy ,że Sąd Apelacyjny podziela pogląd Sądu I instancji co do skuteczności zarzutu pozwanego przedawnienia roszczeń uzupełniających dotyczących okresu pierwszego , od 17 kwietnia 2002 r. do 15 czerwca 2003 r. , to jest okresu kiedy pozwany władał nieruchomością nie majac do tego tytułu prawnego . Żądanie zapłaty zostało zgłoszone , przyjmując możliwie najwcześniejszą datę – w dniu 17 grudnia 2004 r. ( k. 6 ) . W myśl art. 229§1 k.c. roszczenie właściciela o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy . Sąd Apelacyjny akceptuje stanowisko Sądu I instancji co do upływu terminu przedawnienia przed dniem zgłoszenia roszczenia. Podziela też Sąd Apelacyjny pogląd Sądu I instancji, że w okolicznościach sprawy niniejszej przez ,, zwrot rzeczy ”, a więc stan, z którym przepis art. 229 §1 k.c. łączy 6 --- STRONA 7 --- początek biegu przedawnienia, należy rozumieć nabycie przez pozwanego prawa, tu : udziału we współwłasności, na skutek zawarcia umowy z Z. S. Sąd Okręgowy ma rację , że pojęcie ,, zwrotu rzeczy” należy rozumieć szeroko, nie tylko przez powrót rzeczy do właściciela, przez wydanie rzeczy właścicielowi . Zwrot rzeczy to likwidacja stanu niezgodnego z prawem czyli stanu władania cudzym gruntem bez tytułu prawnego . W takiej przeto sytuacji zwrotem rzeczy będzie każda sytuacja faktyczna i prawna, która powoduje likwidację stanu takiej bezprawności . Nabycie udziału we współwłasności nieruchomości usuwa brak tytułu i tym samym likwiduje stan bezprawności. Nie można też pomijać, że nabycie przez pozwanego prawa, czyli uzyskanie statusu współwłaściciela, wyklucza z tą datą stosowanie do wzajemnych rozliczeń właściciela i posiadacza przepisów art. 224 i nast. k.c. . Podstawę prawną rozliczeń między współwłaścicielami stanowią bowiem przepisy art. 206 i art. 207 k.c. . Niemożność przyjęcia, że uzyskanie statusu współwłaściciela przez dotychczas posiadającego nieruchomość posiadacza nie wypełnia pojęcia ,,zwrotu rzeczy” oznaczałoby, że w takich sytuacjach przedawnienie nigdy nie rozpoczęłoby biegu . Jeżeli zatem zwrot rzeczy nastąpił z dniem 16 czerwca 2003 r. , a żądanie zgłoszono 17 grudnia 2004 r. , to roszczenia uzupełniające obejmujące okres od 17 kwietnia 2002 r. ( a nawet okres wcześniejszy gdyby w tym wcześniejszym okresie istniały) do 16 czerwca 2003 r. uległy przedawnieniu z upływem 16 czerwca 2004 r. . W odniesieniu do okresu drugiego , od 16 czerwca 2003 r. do 10 listopada 2004 r. , a więc okresu kiedy pozwany będąc współwłaścicielem władał całą nieruchomością : do wzajemnych rozliczeń stron w tym okresie zastosowanie mają przepisy art. 206 i art. 207 k.c. Zwrócić należy uwagę ,że powodowie tej podstawy prawnej w ogóle nie przywołują . Jakkolwiek strona nie ma obowiązku powołać podstawy prawnej żądania jasne jest ,że odwołanie się do prawa ukierunkowuje postępowanie i wnioskowanie o zasadności 7 --- STRONA 8 --- żądania. Można więc mniemać ,że powodowie roszczeń z art. 206 i art. 207 k.c. nie zgłaszali . Uwzględniając jednak ,że żądali zapłaty za czas do 10 listopada 2004 r. tę podstawę prawną należy rozważyć . Dla zastosowania art. 207 k.c. niezbędne było przeprowadzanie dowodu, że pozwany w tym okresie osiągnął z nieruchomości pożytki i inne przychody. Pożytkami rzeczy wspólnej w rozumieniu art. 207 k.c. są pożytki naturalne i cywilne , o których mowa w art. 53 k.c. a więc płody rolne i inne odłączone od niej części składowe , jeżeli według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy oraz dochody , które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego ( owoce, przychówek, czynsz najmu lub dzierżawy ) . Pojęcie innych przychodów, nie będących pożytkami rzeczy, nie zostało zdefiniowane w kodeksie cywilnym, a w doktrynie tylko przykładowo wskazuje się przychody z drzew powalonych przez huragan lub materiały z rozbiórki domu. Przychody oznaczają wpływy, zwłaszcza pieniężne uzyskane w określonym czasie czyli aktywa ( por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2006 r. III CZP 9/06 , OSNC z. 3/2007 r., poz. 37). Nie ulega wątpliwości, że dowód, który prowadziłby do ustalenia wskazanych okoliczności w ogóle nie został zawnioskowany. Można wskazać że było niesporne, że nieruchomość została przeznaczona pod budowę trasy (…) i na ten cel, od chwili wydania w dniu 29 października 2001 r decyzji przez Starostę Powiatu (…), była zajęta. W takiej więc sytuacji nie byłoby podstaw do przyjęcia, że pozwany uzyskiwał z niej pożytki naturalne i cywilne i inne przychody w rozumieniu wyżej podanym; za odłączone części składowe odszkodowanie uzyskała Z. S., ona bowiem wzniosła zabudowania istniejące na tej działce i ona sadziła na niej rośliny ( zeznanie powódki k.103 ) . W odniesieniu do podstawy prawnej z art. 206 k.c. – jak wskazał Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale III CZP 9/06 ,, współwłaściciel , który z wyłączeniem pozostałych współwłaścicieli korzysta z nieruchomości wspólnej jest zobowiązany do rozliczenia uzyskanych z tego tytułu korzyści”. 8 --- STRONA 9 --- Powodowie w ogóle nie wnosili o przeprowadzenie dowodu dla wykazania ,że pozwany posiadając wyłącznie nieruchomość uzyskał z tego tytułu korzyści. Skarżący nie dostrzegli różnych podstaw prawnych dla zgłoszonego żądania zapłaty stąd zapewne brak właściwych wniosków dowodowych . Co do podstawy deliktowej, którą powodowie powoływali już przed Sądem I instancji i którą przywołują w apelacji : na tej podstawie przysługuje odszkodowanie za szkodę pozostającą w związku przyczynowym ze zdarzeniem będącym źródłem szkody . Z pisma powodów z dnia 18 lutego 2005 r. wynika, że stawiają oni znak równości między pożytkami a stratą jakiej doznali na skutek zawarcia umowy sprzedaży dopiero w dniu 10 listopada 2004r. Wywołane zachowaniem pozwanego opóźnienie , jak powodowie wywodzą we wskazanym piśmie, uniemożliwiło im ulokowanie w obligacjach kwot pochodzących z ceny i tym samym spowodowało utratę pożytków w postaci odsetek czy też przyrostu kapitału . Podobnie rozumie szkodę powódka E. P., z jej wypowiedzi w charakterze strony złożonych na rozprawie przed Sądem Okręgowym w dniu 12 lipca 2006 r. (k. 102 ) wynika, że dochodzone kwoty 40000 zł i 80 000 zł to szkoda polegająca na utracie możliwości inwestowania już w roku 2001 uzyskanej ceny. Przy tak rozumianej przez powodów szkodzie można twierdzić, że brak było podstaw do wnioskowania, iż powodom chodziło o roszczenia uzupełniające (wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy czy pożytki ) na podstawie art. 224 §2 w związku z art. 225 §1 k.c. , czy też, że chodziło im o rozliczenie pożytków i innych przychodów z rzeczy wspólnej na podstawie art. 207 k.c. ,czy też wreszcie o rozliczenie korzyści uzyskanych przez pozwanego w związku z korzystaniem przez niego z nieruchomości wspólnej ( art. 206 k.c. ). Przy tak rozumianej szkodzie można również twierdzić , że brak jest podstaw do przyjęcia, iż źródłem tej szkody było wejście na grunt pozwanego i brak jest podstaw do przyjęcia ,że między wejściem pozwanego na grunt a tak rozumianą szkodą istnieje normalny związek przyczynowy. Skoro powodowie mają pretensję, że do sprzedaży 9 --- STRONA 10 --- doszło zbyt późno, a nawet o to, że doszło do sprzedaży za zbyt niską cenę to można zauważyć, że prawo cywilne nie wyklucza odpowiedzialności kontrahenta za szkodę w stadiach przedumownych. Nielojalne zachowanie partnera w czasie rokowań ocenia się na podstawie ogólnych zasad odpowiedzialności deliktowej (culpa in contrahendo). Jednakże odpowiedzialność ta , ograniczająca przy tym zakres odszkodowania do tzw. negatywnego interesu umowy , ma miejsce wówczas gdy umowa nie zostanie zawarta w następstwie winy w kontraktowaniu, a więc w razie naruszenia dobrej wiary jednej ze strony w lojalne zachowanie się drugiej strony. Roszczenie odszkodowawcze z powodu nielojalnego zachowania się strony nie powstają w razie zawarcia umowy. Nie ma też podstaw do konstruowania odpowiedzialności deliktowej nabywcy w sytuacji uzyskania z umowy niższej ceny niż oczekiwana . W świetle powyższego, dla rozstrzygnięcia sprawy nie były istotne dowody, których niesłusznie, jak twierdzi się w apelacji, Sąd I instancji nie przeprowadził to jest dowód z akt sprawy o przywrócenie posiadania nieruchomości i dowód z przesłuchania w charakterze świadka S. A., które to dowody zmierzały do wykazania, że pozwany objął nieruchomość w posiadanie w złej wierze i posiadanie to kontynuował celem wymuszenia sprzedaży nieruchomości ,, po drastycznie niższej cenie od stosowanej przy zakupie sąsiednich nieruchomości ”. Reasumując, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji , wobec czego na podstawie art. 385 k.p.c. i art. 98 k.p.c. orzekł jak w sentencji . O kosztach posterowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. . 10