Postanowienie I ACa 945/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 sierpnia 2016 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 945/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 sierpnia 2016 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Franciszek Marcinowski Sędziowie: SSA Wojciech Wójcik SSO del. Piotr Jarmundowicz (spr.) Protokolant: Beata Grzybowska po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2016 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa S. D. przeciwko A. M. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 2 lutego 2016 r. sygn. akt I C 622/15 1. odrzuca apelację w zakresie punktu V zaskarżonego wyroku; 2. oddala apelację w pozostałym zakresie; 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego 2.610 zł kosztów postępowania apelacyjnego. U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Opolu zobowiązał pozwanego A. M. do przeproszenia powoda S. D. w formie oświadczenia wysłanego na adres domowy powoda listem poleconym, za potwierdzeniem odbioru, wysłanym w terminie 7 dni od momentu uprawomocnienia się wyroku, za naruszenie jego dóbr osobistych polegającym na wykonywaniu telefonów w porze nocnej i wczesnorannej w miesiącu czerwcu 2014 r. (pkt I), zasądził od pozwanego A. M. na --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 945/16 2 rzecz powoda S. D. kwotę 100 zł kosztów postępowania (pkt II), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt III), zasądził od powoda S. D. na rzecz pozwanego A. M. kwotę 1.200 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (pkt IV) oraz nakazał ściągnąć od pozwanego A. M. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Opolu kwotę 500 zł tytułem opłaty od rozszerzonego powództwa. Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie o następujące ustalenia faktyczne: Na przestrzeni 2010 i 2011 roku powód S. D. i pozwany A. M. skontaktowali się w sprawie ustanowienia służebności przesyłu i uzyskania z tego tytułu stosownego wynagrodzenia. Powód świadczył bowiem usługi dla rolników - odbiorców energii elektrycznej i reklamował je także w Internecie jako prowadzący Biuro Usług (...), powołując się również na to, iż był biegłym sądowym. W pismach reklamowych informował, iż udziela bezpłatnie porad dla rolników w zakresie odszkodowań i zapłaty za służebność przesyłu energii elektrycznej. Podawał swoje dane kontaktowe w formie telefonicznej lub e-mailowo. Na skutek porady prawnej udzielonej przez powoda pozwany A. M. wraz z żoną wystąpili do Sądu Rejonowego w Nysie o ustanowienie służebności przesyłu. Powód w formie mailowej udzielał pozwanemu licznych porad, sporządzał projekty pism procesowych, a także uczestniczył w rozprawach sądowych. Postanowieniem Sądu Rejonowego w Nysie z 28 marca 2014 r. w sprawie I Ns 149/11 ustanowiono na nieruchomości należącej do pozwanego i jego żony odpłatną i nieograniczona służebność przesyłu, zasądzając jednorazowe wynagrodzenie w kwocie 2.900 zł. Pozwany uznał, iż jest to niezgodne z zapewnieniami powoda, który twierdził, iż wynagrodzenie należy się w formie comiesięcznych wpłat. Mailami z 28 kwietnia i 29 kwietnia 2014 r. A. M. zażądał od powoda wystawienia rachunku na świadczone usługi według umówionej kwoty 5.000 zł. Na pismo to powód odpowiedział, informując o terminie i sposobie wniesienia apelacji oraz możliwości zwrócenia się do adwokata. W żadnej z odpowiedzi nie odniósł się do kwestii zwrotu zapłaconej kwoty 5.000 zł. Również w bezpośredniej rozmowie z powodem, którą to rozmowę pozwany nagrał, pozwany domagał się zwrotu pieniędzy za świadczoną usługę twierdząc, iż powód wziął pieniądze za to, by pozwany uzyskał comiesięczne odszkodowanie, a stało się --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 945/16 3 inaczej. Pozwany w celu skontaktowania się powodem wykonywał do niego w miesiącu czerwcu 2014 r. telefony w następujących dniach i godzinach: - 16 czerwca o godzinie 23:25; - 19 czerwca o godzinach 05:30, 05:31, 05:32, 05:33, 23:23; - 22 czerwca o godzinie 23:23; - 26 czerwca o godzinie 21:54; - 27 czerwca o godzinach 05:34, 00:31. W lipcu 2014 r. oraz wrześniu 2014 r. pozwany zwracał się także w formie pisemnej o zwrot dokumentów udostępnionych powodowi na etapie postępowania sądowego - dokumentów skopiowanych z e-maila, umowy leasingu z płytką CD oraz operatu szacunkowego, a to w związku z toczącym się na Komisariacie Policji w N. postępowaniem z zawiadomienia S. D.. Komisariat Policji w N. prowadził postępowanie z zawiadomienia powoda w przedmiocie kierowania przez pozwanego gróźb karalnych oraz w sprawie stalkingu, a także podszywania się pozwanego pod osobę powoda. Postępowanie zostało prawomocnie umorzone. Powód od wielu lat choruje na cukrzycę, a od 1993 roku także na serce. Nałogowo pali papierosy. W dniu 1 września 2014 r. zgłosił się na Izbę Przyjęć Wojewódzkiego Specjalistycznego Zespołu Neuropsychiatrycznego w O. twierdząc, iż od maja jest nękany telefonami z groźbami, cierpi na bezsenność i poczucie zagrożenia oraz bóle nóg z napięciem mięśni, który spowodował już czterokrotną utratę przytomności. Twierdził, że sprawa nękania telefonami jest w Prokuraturze i sprawca jest ujęty. Został skierowany do poradni neurologicznej, gdzie wykonano mu badanie TK głowy. Przy tak poczynionych ustaleniach faktycznych Sąd Okręgowy zważył, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia roszczenia, ale jedynie w niewielkiej części i to z uwzględnieniem tylko i wyłącznie tych faktów, którym pozwany nie przeczył. Sąd I instancji zauważył, że pozwany nie zaprzeczył, aby w dniach 16, 19, 22, 26, 27 czerwca 2014 r. dzwonił do powoda we wskazanych w pozwie godzinach. Zdaniem Sądu I instancji pozwany naruszył w ten sposób dobra osobiste powoda o jakich mowa w art. 23 k.c. Sąd zważył, że kodeks cywilny nie wskazuje na wyczerpujący katalog tychże dóbr, co oznacza, iż jest to katalog otwarty. Należy go przy tym dostosować do obowiązujących reguł życia społecznego i funkcjonujących --- STRONA 4 --- Sygn. akt I ACa 945/16 4 w nim norm. Niewątpliwie, w ocenie Sądu I instancji, takim dobrem osobistym jest prawo każdej osoby do niezakłóconego wypoczynku w porze nocnej. Powszechnie przyjęte jest, iż taka pora, to z pewnością godziny od 22:00 do 8:00 rano. Zdaniem Sądu pozwany dzwoniąc kilkakrotnie do powoda w późnych porach nocnych naruszył podstawowe normy życia społecznego i naruszył też dobra osobiste powoda w postaci prawa do niezakłóconego wypoczynku w porze nocnej. Za niedopuszczalne, zdaniem Sądu – niezależnie od okoliczności i przyczyn, na które pozwany się powoływał – uznać należało telefony w godzinach około północy i godziny 05:30, a tych w miesiącu czerwcu pozwany wykonał osiem. Sąd Okręgowy wskazał, że uwzględnił powództwo w tej części w jakiej powód domagał się przeproszenia za telefony w miesiącu czerwcu w porze nocnej i wczesnym rankiem. Pozwany co prawda bronił się, iż za każdym razem włączała się poczta głosowa, jednakże okoliczności tej nie udowodnił. Zdaniem Sądu nie ma ona znaczenia albowiem prawo do wypoczynku w porze nocnej w ten czy inny sposób zostało zakłócone. Każda operacja wykonana przez telefon, w tym także nieodebrane połączenia, wysyłane smsy może prowadzić do zakłócenia spokojnej nocy, zwłaszcza w przypadku osób starszych, cierpiących często na problemy ze snem i zwłaszcza w sytuacji konfliktu pomiędzy stronami. Sąd Okręgowy zaznaczył, że orzekając o przeproszeniu na podstawie art. 24 k.c. zmodyfikował jego treść, a także formę. W ocenie Sądu I instancji powód nie przedstawił żadnych dowodów na to, by pozwany obrażał powoda przez telefon oraz brak jest podstaw do twierdzenia, iż osiem do dziesięciu telefonów wysłanych w jednym miesiącu nosi cechy uporczywego nękania. Do tego przeprosiny w formie ustnej do protokołu rozprawy są niedopuszczalne, jako że przeprosin można dokonać jedynie po zamknięciu rozprawy i po wydaniu orzeczenia w sprawie, a nie na innym wcześniejszym etapie. Stąd też zobowiązano pozwanego do wysłania listu poleconego. Odnośnie żądania zapłaty zadośćuczynienie jakiego dochodził powód na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Sąd Okręgowy uznał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia żądania nawet w części. Co do zdarzeń takich jak nękanie telefonami w miesiącu maju 2014 r., czy też nachodzeniu domu powoda w porach nocnych w dniach 13 czerwca i 14 czerwca 2014 r. przez obcych mężczyzn (z sugestią, iż działali na zlecenie pozwanego), czy też rozpowszechniania przez pozwanego w prasie informacji, iż powód jest oszustem powód nie przedstawił --- STRONA 5 --- Sygn. akt I ACa 945/16 5 żadnych dowodów, a ciężar wykazania faktów, z których wywodzi swoje roszczenie obciążał powoda. Nie ma też żadnych dowodów na to, by pozwany kiedykolwiek groził powodowi, a sam fakt żądania zwrotu kwoty 5 000 zł, z zastrzeżeniem przez pozwanego możliwości zgłoszenia sprawy na Policji nie stanowi groźby karalnej. Sąd I instancji wskazał, że nie dał wiary zeznaniom powoda, jakoby świadczył on nieodpłatnie usługi doradztwa prawnego. Zdaniem Sądu powód przyznał, iż od wielu lat reklamuje się w Internecie, nadto treść korespondencji e-mailowej między stronami wskazuje na duże zaangażowanie w toczącym się z wniosku pozwanego postępowaniu o służebność przesyłu, włącznie z obecnościami na rozprawach sądowych przez pozwanego. Ponadto Sąd zauważył, iż w odpowiedzi na e-maile wysyłane przez pozwanego o zwrot kwoty 5.000 zł powód nie zaprzeczył, iż kwotę taką otrzymał. Także treść nagrania z rozmowy pomiędzy stronami nie wskazuje na to, iż pomoc była nieodpłatna. Sąd Okręgowy wskazał, że oddalił wniosek powoda zawarty w piśmie z 2 kwietnia 2015 r. zmierzający do podjęcia działań przez Sąd z urzędu celem ustalenia danych osobowych osoby, która poinformowała powoda, że jej znajoma pokazała artykuł o oszuście pomagającym w sprawach o odszkodowanie z słupy. Wniosek ten, zdaniem Sądu, był nieprzydatny do stwierdzenia jakichkolwiek okoliczności istotnych z punktu widzenia sprawy (ustalenie danych tej osoby nie wniesie samo w sobie nic do sprawy), a nadto nie ma podstaw do działania przez Sąd z urzędu. W ocenie Sądu Okręgowego okolicznością przemawiającą za przyznaniem żądanej kwoty zadośćuczynienia nie może być sam fakt wykonania telefonów w liczbie około ośmiu w miesiącu czerwcu w porze nocnej. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, iż nie uzasadnia przyznania zadośćuczynienia naruszenie dóbr osobistych związane z dolegliwością niewielkiej wagi w sytuacji kiedy nie doszło do przekroczenia pewnego dopuszczalnego progu adekwatnego przy ocenie stopnia przeżywanej przykrości. Oceny tej dokonuje się w oparciu o kryteria obiektywne, a nie subiektywne odczucia pokrzywdzonego. Sąd podkreślił, że powód nie wykazał, aby na skutek telefonów doznał jakiejkolwiek szkody na zdrowiu. Sam fakt przedłożenia karty z Izby Przyjęć nie jest dowodem na tą okoliczność. Zauważył także, że już w tej dacie powód był w sporze z pozwanym, złożył już zawiadomienie o przestępstwie, a cała treść informacji zawartej w karcie odnośnie rzekomej utraty przytomności opiera się na wywiadzie zebranym od --- STRONA 6 --- Sygn. akt I ACa 945/16 6 powoda. W ocenie Sądu nie można przyjąć, że powód udowodnił, iż jego obecny stan zdrowia jest wynikiem toczącego się konfliktu z pozwanym. Odnośnie orzeczenia o kosztach Sąd wyjaśnił, że powód uiścił kwotę 100 zł z tytułu opłaty od roszczenia niemajątkowego (opłata od rozszerzonego powództwa winna wynosić 600 zł), przy czym powód wpłacił jedynie 100 zł. Chciał co prawda, aby zaliczono kwotę 500 zł jaką uiścił do sprawy I C 549/15, gdzie zwrócono mu pozew, ale nie było to możliwe z uwagi na to, że w międzyczasie w sprawie I C 549/15 zwrócono całą opłatę od pozwu). Sąd podkreślił, że ponieważ w punkcie I wyroku Sąd zobowiązał pozwanego do przeproszenia powoda, obciążył pozwanego w całości opłatą od pozwu w kwocie 600 zł (punkt II wyroku - 100 zł dla powoda i punkt V wyroku - 500 zł na rzecz Skarbu Państwa). Jednocześnie z uwagi na to, iż powód przegrał proces w części dotyczącej zadośćuczynienia, obciążono powoda obowiązkiem zwrotu na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego od roszczenia majątkowego według stawki minimalnej ( punkt IV wyroku). Jak podstawę podstawą prawna rozstrzygnięcia o kosztach Sąd wskazał art. 100 k.p.c. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu wywiódł powód, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi powód zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnym zastosowaniu art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. w zw. z ustawą prawa ustrojowego polegające na oddaleniu powództwa dotyczącego zadośćuczynienia w tym nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji prawa wykazanego przez powoda z art. 6 k.c. co do skutków doznanego rozstroju zdrowia uporczywym nękaniem telefonami w porze nocnej i wczesnorannej z różnymi groźbami, 2. naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na: - pominięciu przez Sąd wszechstronnego rozważenia zebranego materiału oraz błędne własne przekonanie oddalając powództwo - naruszenie art. 233 § 1 i § 2 k.p.c., - nie wydanie postanowienia o przeprowadzeniu dowodów wnioskowanych przez powoda - naruszenie art. 236 k.p.c. i innych, - nie wykazanie w uzasadnieniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, --- STRONA 7 --- Sygn. akt I ACa 945/16 7 oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, a jedynie własne przez Sąd przekonanie - naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. Przy tak sformułowanych zarzutach powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uznanie powództwa w całości za uzasadnione, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Pismem nadesłanym faxem w dniu 24 sierpnia 2016 r. powód wniósł o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia z leczenia klimatycznego i zabiegów rehabilitacyjnych na okoliczność ich odbycia w związku z utratą zdrowia opisaną w pozwie i pismach procesowych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda co do pkt V zaskarżonego wyroku podlegała odrzuceniu, zaś w pozostałej części oddaleniu. Sąd Apelacyjny zważył, że postępowanie apelacyjne oparte jest na apelacji pełnej cum beneficio novorum , której istota polega na tym, że sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę ponownie, to znaczy jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji (zobacz: uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, mająca moc zasady prawnej z 31 stycznia 2008 r. III CZP 49/2007 OSNC 2008/6 poz. 55). Sąd drugiej instancji, zachowując pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia, ma obowiązek merytorycznie rozpoznać sprawę, nie ograniczając się tylko do skontrolowania legalności orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji. Rozpoznając sprawę kontynuuje postępowanie rozpoczęte w sądzie pierwszej instancji. Jest również sądem, który przeprowadza – jeśli zachodzi konieczność – własne postępowanie dowodowe, w którym istnieje możliwość powtórzenia i uzupełnienia dowodów przeprowadzonych w sądzie pierwszej instancji oraz uwzględnienia nowych faktów i dowodów. Skoro istotą postępowania apelacyjnego jest merytoryczne sądzenie sprawy, to sąd drugiej instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania jego --- STRONA 8 --- Sygn. akt I ACa 945/16 8 własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed sądami obu instancji. Realizując powyższe obowiązki, Sąd Apelacyjny po rozważeniu na nowo całego zebranego w sprawie materiału dokonał jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w konsekwencji czego uznał, że rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego jest trafne. Ustalenia Sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie niniejszej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 października 1998 r., II CKN 923/97 - OSNC 1999, z. 3, poz. 60; z dnia 12 stycznia 1999 r., I PKN 21/98 - OSNAP 2000, Nr 4, poz. 143; z dnia 20 stycznia 2000 r., I CKN 356/98 - LEX nr 50863; z dnia 7 kwietnia 2004 r., IV CK 227/03 - LEX nr 585855; z dnia 20 maja 2004 r., II CK 353/03 - LEX nr 585756; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK 110/09 - LEX nr 518138; z dnia 27 kwietnia 2010 r., II PK 312/09 - LEX nr 602700). W pierwszej kolejności należy wskazać, iż apelacja powoda polegała odrzuceniu co do części wyroku Sądu I instancji, w której został nałożony na pozwanego obowiązek uiszczenia brakującej części opłaty sądowej (pkt V wyroku). Nie wątpliwie podstawą do skarżenia orzeczenia sądu jest istnienie pokrzywdzenia orzeczeniem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd uzależniający uprawnienie do wniesienia środka zaskarżenia od istnienia gravamen , czyli pokrzywdzenia strony orzeczeniem sądu niższej instancji. Pokrzywdzenie to polega na niekorzystnej dla strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją orzeczenia, wynikającej z porównania zakresu żądania z treścią rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 1936 r., C III 1030/35, OSN 1937, Nr 1, poz. 11, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1950 r., ŁC 990/50, PIP 1950 nr 2, s. 359, uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997, Nr 11, poz. 166, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 września 1997 r., III CKN 152/97, LEX nr 50615, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2003 r., I CKN 382/01, LEX nr 109434, czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r., II CZ 22/06, LEX nr 196615). --- STRONA 9 --- Sygn. akt I ACa 945/16 9 W niniejszej sprawie pkt V wyroku zaskarżonego przez powoda, w żaden sposób nie jest krzywdzący dla niego. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Okręgowego, to na pozwanego został nałożony obowiązek uiszczenia brakującej części opłaty sądowej. Z tego względu brak jest podstaw do stwierdzenia, że powód posiada interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia w tej części. Z tego względu apelacja powoda co do pkt V zaskarżonego wyroku podlegała, na podstawie art. 373 k.p.c., odrzuceniu, o czym orzeczono w pkt I wyroku. W pozostałym zakresie apelacja jako nie zasadna podlegała oddaleniu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie są uzasadnione zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przez Sąd Okręgowy norm art. 24 k.c. i art. 448 k.c. W niniejszej sprawie powód po ostatecznym sprecyzowaniu żądania pozwu wnosił o nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o treści wskazanej w piśmie z dnia 18 sierpnia 2015 r. (k. 158). Sąd Apelacyjny zważył, że dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda, oświadczenie o jego przeproszeniu powinno mieć taki sam potencjalny zasięg oddziaływania jak inkryminowana wypowiedź. Powyższe oznacza także konieczność uwzględnienia adekwatności brzmienia oświadczenia o przeproszeniu do sposobu naruszenia dobra osobistego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2011 r., I CSK 409/10, LEX nr 738082). Rozważając powyższe zaznaczyć trzeba, że działanie pozwanego miało miejsce w porze nocnej i przejawiało się w wykonywanych połączeniach telefonicznych na numer telefonu powoda. Przesądza to o tym, że dla uzyskania satysfakcji i usunięcia skutków naruszenia dóbr osobistych powoda wystarczające będzie wysłanie listu sporządzonego przez pozwanego skierowanego do powoda zawierającego treść przeprosin wskazaną w pkt I zaskarżonego wyroku. W tym miejscu należy zauważyć, że wprawdzie treść oświadczenia nie została wprost wskazana, nie mniej jednak Sąd Okręgowy określił formę w jakiej ma nastąpić przeproszenie; termin, w którym pozwany ma wysłać do powoda list polecony oraz określił dobro osobiste powoda, które zostało przez pozwanego naruszone. Tym samym w sposób dostateczny został zakreślony kształt oświadczenia, które ma złożyć pozwany, w związku z dokonanym naruszeniem dobra osobistego powoda. Tym samym nie ma wątpliwości w jakiej treści i formie ma złożyć oświadczenie pozwany. --- STRONA 10 --- Sygn. akt I ACa 945/16 10 Sąd Apelacyjny zauważa, że w aktualnym stanie prawnym nie ulega wątpliwości, że sąd jest uprawniony do kontroli, czy wskazana przez powoda czynność pozwanego, stanowi odpowiedni środek usunięcia skutków naruszenia dobra osobistego. Dotyczy to zarówno formy oświadczenia jaki i jej treści. O ile to na powodzie spoczywa obowiązek sformułowania takiego oświadczenia, to jednak sąd nie jest związany tym żądaniem i może samodzielnie określić treść oświadczenia, jakie złożyć ma pozwany, poprzestając na takich sformułowaniach, które − bez nadmiernego obciążania pozwanego − będą wystarczające by dać satysfakcję pokrzywdzonemu. Niewątpliwie mając na uwadze formę oraz treść przeprosin sformułowaną przez powoda w piśmie z dnia 18 sierpnia 2015 r. (k. 158) konieczność ingerencji Sądu I instancji nie mogła budzić wątpliwości. Pamiętać przy tym należy, że treść przeproszenia nie może być ani nazbyt ogólnikowa, musi zawierać wskazanie dobra osobistego powoda, które zostało naruszone, jak również nie może być nazbyt rozbudowana, prowadząc w istocie do nadmiernego obciążenia pozwanego. Tymczasem, w niniejszej sprawie powód domagał się nakazania pozwanemu przeproszenia przed sądem oraz zaprotokołowania przeproszenia do protokołu rozprawy. Dlatego trafne było stanowisko Sądu Okręgowego o niedopuszczalnej formie oświadczenia oraz doprecyzowania jego treści przez wskazanie naruszonego dobra osobistego. Tym samym brak jest podstaw do zmiany pkt I zaskarżonego wyroku. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, brak jest podstaw do uznania, że Sąd I instancji naruszył normę art. 448 k.c. poprzez oddalenie żądania zapłaty przez pozwanego zadośćuczynienia pieniężnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego w przypadku naruszenia dóbr osobistych powoda brak było podstaw zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia. Uwzględnienie roszczeń z art. 448 k.c. ma charakter fakultatywny, a więc nie muszą być one zasądzone mimo spełnienia przesłanek ustawowych. Dlatego sąd nie ma obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie komentowanego przepisu w każdym przypadku naruszenia dóbr osobistych – przy stosowaniu tego przepisu bierze się pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006 r., II PK 245/2005, OSNP 2007, nr 7 - 8, poz. 101). Zakres istniejącego luzu decyzyjnego ograniczony jest przede wszystkim przez kompensacyjną funkcję --- STRONA 11 --- Sygn. akt I ACa 945/16 11 majątkowych środków ochrony dóbr osobistych. Ponieważ celem przyznania ochrony w formie majątkowej jest zrekompensowanie i złagodzenie doznanej krzywdy moralnej – dlatego judykatura przyjmuje, że znikomość ujemnych następstw może być podstawą oddalenia powództwa o przyznanie zadośćuczynienia na rzecz pokrzywdzonego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2008 r., I ACa 1150/06, OSAW 2008, nr 4, poz. 110). Uwzględnić przy tym trzeba, że ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 4 lipca 2008 r., I ACa 278/08, LEX nr 531750). Mając zatem na uwadze, że naruszenie dóbr osobistych powoda polegało na wykonywanych kilkukrotnie w przeciągu jednego miesiąca w porze nocnej telefonach, Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego, że doznana przez powoda krzywda w należytym stopniu zostanie zrekompensowana w wyniku złożenia przez pozwanego oświadczenia o przeproszeniu. Dla uchylenia skutków doznanego przez powoda cierpienia psychicznego i moralnego nie jest zatem konieczne zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego, zwłaszcza, że powód nie zdołał wykazać, iż na skutek nie uprawnionego działania pozwanego doznał uszczerbku na zdrowiu fizycznym. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że Sąd Okręgowy naruszył w zaskarżonym wyroku powołane w apelacji normy prawa materialnego. Odnośnie podniesionych w apelacji powoda zarzutów naruszenia norm prawa procesowego należy zauważyć, że skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania przez skarżącego, że sąd I instancji uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego oraz nie dokonał wszechstronnej oceny wszystkich istotnych dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1998 r. II UKN 151/98 - OSNAPiUS 1999/15/492; z 4 lutego 1999 r. II UKN 459/98 - OSNAPiUS 2000/6/252; z 5 stycznia 1999 r. II UKN 76/99 - OSNAPiUS 2000/19/732). Podkreślić trzeba, że jeśli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew --- STRONA 12 --- Sygn. akt I ACa 945/16 12 zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00 LEX nr 56906). Zważyć trzeba, że zarzut naruszenia przez sąd tego przepisu może okazać się zasadny tylko wtedy, gdy orzekający sąd wyjdzie poza granice swobodnej oceny dowodów. Oznacza to, że jeśli sąd I instancji, po wszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego, wyprowadził z dowodów wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to nawet jeśli z tego samego materiału dowodowego dałoby się wysnuć inne wnioski, sąd odwoławczy nie może ingerować w dokonane ustalenia faktyczne (por. np.: wyrok Sądu Najwyższego z: 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56096; 27 września 2002 r., IV CKN 1316/00, LEX nr 80273). Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd Okręgowy należycie wyjaśnił sprawę, a przeprowadzona ocena dowodów jest prawidłowa i odpowiada powyższym kryteriom. Powód nie zdołał wykazać, że Sąd I instancji naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów. Nie przedstawił żadnych argumentów, które pozwoliłyby na ustalenie, iż dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne są dowolne i nie mają oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Tym samym zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy normy art. 233 § 1 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie. Zauważyć trzeba, że wbrew twierdzeniom apelacji, Sąd Okręgowy w trakcie postępowania dowodowego rozważał zasadność wniosków dowodowych złożonych przez powoda. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2016 r. Sąd wydał postanowienie, w którym oddalił wnioski dowodowe zawarte w piśmie powoda z dnia 2 kwietnia 2015 r. (k. 201 verte). Powód nie skorzystał z uprawnienia wynikającego z art. 162 k.p.c. i nie zażądał wpisania do protokołu zastrzeżeń co do wydanego przez Sąd postanowienia. Zgodnie zaś z art. 162 k.p.c. strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy. Oznacza to, że strona nie może skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez sąd --- STRONA 13 --- Sygn. akt I ACa 945/16 13 I instancji przepisom postępowania, jeżeli nie zwróciła uwagi sądu na to uchybienie (patrz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CZP 55/05, OSNC 2006, Nr 9, poz. 144, LexisNexis nr 391412; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2010 r. III CSK 248/09, LexisNexis nr 2262879). W doktrynie i orzecznictwie konsekwentnie wskazuje się przy tym, że celem regulacji zawartej w art. 162 k.p.c. jest zapobieżenie nielojalności procesowej przez zobligowanie stron do zwracania na bieżąco uwagi sądu na uchybienia procesowe w celu ich niezwłocznego wyeliminowania i niedopuszczenie do celowego tolerowania przez strony takich uchybień z zamiarem późniejszego wykorzystania ich w środkach odwoławczych (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., V CSK 234/09, OSNC - ZD 2010, Nr D, poz. 102, LexisNexis nr 2372308). Powyższe wskazuje zatem, że powód na tym etapie postępowania nie może już skutecznie zarzucać w apelacji uchybienia przez Sąd I instancji dotyczącego oddalenia wniosków dowodowych zawartych w piśmie z dnia 2 kwietnia 2015 r., gdyż nie zwrócił na nie uwagi Sądu w trybie art. 162 k.p.c. W konsekwencji nie zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji normy art. 236 k.p.c. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. należało stwierdzić, że jest on całkowicie chybiony. Sporządzone uzasadnienie, w ocenie Sądu Apelacyjnego, spełnia wszystkie wymogi określone w tym artykule, zawiera zarówno wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ze wskazaniem dowodów, które Sąd pierwszej instancji uznał za wiarygodne i na których oparł swoje rozstrzygnięcia, jak i wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem mających zastosowanie do tak ustalonego stanu faktycznego przepisów prawa, wedle których Sąd I instancji ocenił roszczenia stron. Zauważyć trzeba, że Sąd Okręgowy w pisemnym uzasadnieniu wyjaśnił, z jakich przyczyn oddalił wnioski dowodowe powoda zawarte w piśmie z dnia 2 kwietnia 2015 r. (patrz k 5 – 6 uzasadnienia). Z tych przyczyn nie można było uznać za uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy normy art. 328 § 2 k.p.c. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek dowody powoda zawarty w piśmie z dnia 24 sierpnia 2016 r. Zauważyć trzeba, iż powyższy wniosek dowodowy nie ma znaczenia dla wykazania twierdzeń powoda o doznanym uszczerbku na zdrowiu w związku z działaniami pozwanego. Z treści przedłożonego zaświadczenia wynika bowiem jedynie, iż powód w okresie od 2 do 23 sierpnia 2016 r. przebywał na turnusie rehabilitacyjnym, w trakcie którego korzystał z zabiegów rehabilitacyjnych --- STRONA 14 --- Sygn. akt I ACa 945/16 14 oraz leczenia klimatycznego. Nie wynika natomiast z przedłożonego zaświadczenia, czy konieczność rehabilitacji i leczenia klimatycznego związana była z działaniem pozwanego czy też wynika ze schorzeń samoistnych. Z tego względu jako nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy należało uznać wniosek dowodowy powoda zawarty w piśmie z dnia 24 sierpnia 2016 r. Mając powyższe na uwadze należało uznać, że apelacja powoda nie zawierała uzasadnionych podstaw, a tym samym na podstawie art. 385 k.p.c. podlegała oddaleniu, o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 98 k.p.c. w związku z § 8 ust. 1 pkt 2 i § 2 pkt 4 w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). W niniejszej sprawie apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie. Z tego względu obowiązany jest zwrócić pozwanemu poniesione koszty postępowania apelacyjnego, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 2.610 zł. Zauważyć trzeba, że okoliczność, iż powód został zwolniony z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej, nie zwalnia go z obowiązku zwrotu poniesionych przez przeciwnika procesowego kosztów procesu. Zgodnie bowiem z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U z 2016 r., poz. 623) zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny działając na podstawie powołanych wyżej przepisów orzekł jak w pkt III sentencji wyroku. Piotr Jarmundowicz Franciszek Marcinowski Wojciech Wójcik bp