Wyrok I ACa 94/13

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 94/13, I ACz 91/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Ewa Jastrzębska (spr.) Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa SA Anna Bohdziewicz Protokolant : Justyna Wnuk po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. W. przeciwko (...) Spółdzielni Mieszkaniowej w M. o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I C 724/11 oraz zażalenia pozwanej na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3. zaskarżonego wyroku 1) oddala apelację i zażalenie; 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej 2970 (dwa tysiące dziewięćset siedemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3) --- STRONA 2 --- przyznaje od Skarbu Państwa–Sądu Okręgowego w Katowicach na rzecz adwokata K. J. wynagrodzenie w kwocie 3 653,10 (trzy tysiące sześćset pięćdziesiąt trzy i 10/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 683,10 złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I ACa 94/13 I ACz 91/13 UZASADNIENIE Powód A. W. domagał się od pozwanej (...) Spółdzielni Mieszkaniowej 70.000 zł z tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych i przeproszenia go. W uzasadnieniu wskazał, iż pozwana naruszyła jego dobra osobiste przez to, że wytoczyła mu sprawę o eksmisję (IC 280/07), w kwestii wysokości zadłużenia podawała nieprawdę, uniemożliwiała mu skorzystanie z dodatku mieszkaniowego, groziła mu wykluczeniem ze spółdzielni podając nieprawdę , nie wymieniono mu w mieszkaniu instalacji wodnej, co miało negatywny wpływ na jego zdrowie, w pokoju, w którym spała córka spadł sufit, nadto spółdzielnia napisała, że zajmuje mieszkanie bez tytułu prawnego, co było nieprawdą. Podnosił też, że pozwana pozbawiła go dodatku mieszkaniowego. W związku z takimi działaniami pozwanej drastycznie pogorszył się stan jego stanu zdrowia, doznał udaru mózgu. Naruszone zostały jego dobra osobiste zdrowie i wizerunek. W piśmie z dnia 10 lipca 2012 roku (k. 173) dodatkowo wskazał, iż pozwana bezzasadnie wytoczyła mu powództwo przed Sądem Rejonowym w Mikołowie w sprawie IC 638/85, pomówiła go przez Sądem Okręgowym w Katowicach w sprawie IC 69/10 o to, iż celowo wprowadza sąd w błąd używając „sztuczek”, gdy faktycznie stan zdrowia powoda był ciężki. Na skutek oderwania się tynku z sufitu powód doznał silnego stresu, jego wynikiem był zawał. Odmowa podpisania wniosku o dodatek mieszkaniowy spowodowała stres, w listopadzie 2010r pozwana taki wniosek wprawdzie podpisała lecz naruszyła godność i wizerunek powoda, gdyż adnotacja na wniosku nie była prawdziwa, bowiem powód był członkiem spółdzielni. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zwrot kosztów procesu. Zarzuciła, iż nigdy nie naruszyła dóbr osobistych powoda. Wyrokiem z dnia 30 listopada 2012r. Sąd Okręgowy w Katowicach : 1. odnośnie żądania w zakresie ochrony dóbr osobistych powoda i zapłaty w przedmiocie zarzutów związanych z dodatkiem mieszkaniowym, co do zdarzeń z roku 2006 - pozew odrzucił; 2. w pozostałej części powództwo oddalił; 3. odstąpił od obowiązku obciążenia powoda zwrotem kosztów procesu na rzecz pozwanej; 4. przyznał adwokatowi K. J. wynagrodzenie w kwocie 4 870,80 zł tytułem świadczonej pomocy prawnej dla powoda ustanowionej z urzędu, z tym zastrzeżeniem, iż kwota ta zawiera podatek VAT. W uzasadnieniu ustalił, iż strony są od wielu lat w sporze. W 2004 roku w sprawie II C 552/04 przed Sądem Okręgowym w Katowicach powód wytoczył pozwanej sprawę o ochronę dóbr osobistych. Powództwo zostało oddalone. W sprawie IC 36/04 Sądu Rejonowego w Mikołowie zawarto w 2005 roku ugodę. Powód domagał się tamtym pozwem --- STRONA 3 --- kwoty 25 000 zł za napiętnowanie go na tablicy ogłoszeń i inne zdarzenia. W ugodzie rozliczono nadpłatę za wodę. Potrącono na rzecz powoda 3250,76zł. W 2006 roku powód wniósł do Sądu Okręgowego w Katowicach (IC 146/06) sprawę o ochronę dóbr osobistych. Wyrok wydany został 1 lutego 2007 roku. Kwestia dodatku mieszkaniowego już wówczas była przez powoda podnoszona. W sprawie IC 217/07 nastąpił zwrot pozwu. Do Sądu Rejonowego w Mikołowie powód wniósł sprawę zarejestrowaną pod sygn. IC 138/08. Domagał się potwierdzenia niezalegania z opłatami i zasądzenia należności pieniężnej jako rekompensaty za utrudnienia, z którymi musiał się zmagać w zajmowanym mieszkaniu. W pozwie podniesiona została sprawa, że w 1986 roku spadł tynk z sufitu w pokoju, w którym spała córka. Wyrok w sprawie IC 138/08 wydany został 27 lipca 2012 roku. Z uzasadnienia wynika, iż pismem procesowym z dnia 25 lipca 2010 roku powód cofnął pozew ponad żądanie zadośćuczynienia za krzywdę mające wynikać z bezzasadnego przyjęcia przez pozwaną, że posiadał w dniu 31 stycznia 2006 roku zaległości czynszowe. Powód korzystał z dodatku mieszkaniowego w latach 2004-2005. Osoba korzystająca z dodatku mieszkaniowego ma obowiązek regularnie płacić czynsz. Z powodu zaległości czynszowych Gmina dodatek wstrzymała. Uchwałą Rady Nadzorczej z 25 czerwca 2007 roku wykluczono powoda z rejestru członków. Pozwem z dnia 26 kwietnia 2008 roku powód domagał się uchylenia tej uchwały w sprawie IC 393/08. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2009 roku powództwo zostało oddalone. Sąd Apelacyjny zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznawana sprawa toczyła się pod sygnaturą IC 69/10 w Sądzie Okręgowym w Katowicach i wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2011 roku Sąd uchylił uchwałę rady nadzorczej z dnia 25 czerwca 2007 roku . W toku sprawy przyznani powodowi pełnomocnicy z urzędu podnosili, że nie mogą nawiązać z powodem kontaktu. Pełnomocnik pozwanej adwokat M. K. oświadczył wówczas, iż podejmowane przez powoda czynności zmierzają do obstrukcji niniejszego postępowania. Powód podnosił, że takim sformułowaniem został urażony. Z akt sprawy wynika też, iż sąd wyznaczył wysłuchanie w miejscu zamieszkania powoda, a powód powołując się na zły stan zdrowia wnosił o jego przesunięcie. Do przesłuchania w domu doszło, gdyż sąd wniosku nie uwzględnił. Powód w związku z tą wypowiedzią wniósł pozew do Sądu Okręgowego w Katowicach przeciwko adwokatowi M. K. o ochronę dóbr osobistych (II C 441/10). Sprawa zakończyła się oddaleniem powództwa. W następstwie podjętej uchwały o wykluczeniu powoda z grona członków spółdzielni, pozwana wytoczyła powodowi pozew o eksmisję przed Sąd Rejonowy w Mikołowie (IC 280/07). W okresie pomiędzy wydaniem uchwały wykluczającej powoda z grona członków, a uchyleniem tej uchwały przez Sąd, pozwana na wniosku powoda o dodatek mieszkaniowy uczyniła adnotację, że toczy się postępowanie o uchylenie uchwały rady nadzorczej o wykluczenie z rejestru członków. Pismem z dnia 4 sierpnia 2010 roku powód wystąpił o podpisanie i przysłanie na jego adres wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Konsekwencją uchylenia uchwały o wykluczeniu było zawieszenie sprawy o eksmisję. W niniejszej sprawie powód przesłuchany został w miejscu zamieszkania (k. 203-205 akt), bo do sądu nie stawiał się. Pod koniec przesłuchania domagał się odroczenia przesłuchania podnosząc, że źle się czuje. Na kolejną rozprawę nie stawił się, motywując to złym staniem zdrowia. Zdaniem sądu pierwszej instancji powództwo na uwzględnienie nie zasługiwało. Postępowanie dowodowe nie dało podstaw do przyjęcia, że pozwany dobra osobiste powoda naruszył. Pełnomocnik powoda wypowiedział się podając własną ocenę postawy powoda w procesie do czego miał prawo, wytoczenie procesu nie jest działaniem bezprawnym, nie doręczenie powodowi uchwały nie jest naruszeniem dobra osobistego, pozwana miała prawo w tym stanie rzeczy wytoczyć sprawę o eksmisję i uczynić stosowną adnotację na wydanym zaświadczeniu. Pozostałe zarzuty nie mogą być w ocenie sądu pierwszej instancji kwalifikowane jako naruszenie dóbr osobistych powoda .Wnoszenie sprawy do sądu nie jest działaniem bezprawnym, podobnie jak podjęcie uchwały o wykluczeniu z grona członków spółdzielni. Nie doręczenie uchwały o wykluczeniu nie stanowi naruszenia dobra osobistego. Podjęcie uchwały o wykluczeniu powoda z grona członków spółdzielni uprawniało spółdzielnię do wytoczenia sprawy o eksmisję. Brak jest też podstaw --- STRONA 4 --- aby ewentualne awarie w lokalu zajmowanym przez powoda miały negatywny wpływ na zdrowie powoda. Zatem powództwo sąd pierwszej instancji oddalił. W sprawie o sygn. IC 146/06 przedmiotem rozpoznania była kwestia dodatku mieszkaniowego, co do zdarzeń sprzed 2006r., zatem w tej części sąd pozew odrzucił. O kosztach sąd orzekł na mocy art. 102 kpc . Od wyroku tego wniósł apelację powód , a pozwana zażalenie . Powód zaskarżył wyrok w części w części tj. w pkt 1,2 i wyrokowi temu zarzucił: - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i przyjęcie, iż pozwana nie była winna naruszenia dóbr osobistych powoda, - naruszenie art. 233§1 k.p.c. przez przyjęcie, iż powód, w swych zeznaniach, stwierdził : że sprawa sufitu zagrażała córce, a nie powodowi i przez to błędne przyjęcie, że jego dobro osobiste nie zostało naruszone w ten sposób. na podstawie art. 386 k.p.c. wnosił o: - zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, - zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, ewentualnie wnosił o: - o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie, sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwana zaskarżyła wyrok w punkcie 3 , domagała się jego zmiany i zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję oraz kosztów postępowania zażaleniowego. Zarzuciła, że powód wytaczając powództwa winien liczyć się z kosztami z tym związanymi, a pozwana musiała koszty zastępstwa procesowego ponieść. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Zarówno apelacja jak i zażalenie nie są zasadne i skutku odnieść nie mogą. Całkowicie niezasadna jest apelacja powoda. Wbrew zarzutom skarżącego sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, wszechstronnie rozważył zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonując oceny zebranego w sprawie materiału nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów. Trafnie przyjął, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że pozwana swym bezprawnym działaniem naruszyła dobra osobiste powoda. Zgodnie z art. 23 kc dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Z mocy natomiast art. 24 § 1 kc ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. --- STRONA 5 --- Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że ochrona dóbr osobistych przysługuje jedynie przed działaniem bezprawnym. Wskazać przy tym trzeba, że ustawodawca w art. 24 kc wprowadził zasadę domniemania bezprawności, zatem to pozwany w procesie o ochronę dóbr osobistych ma obowiązek wykazania okoliczności wyłączających bezprawność, przy czym do okoliczności wyłączających bezprawność zalicza się : działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego czy działanie w ramach uzasadnionego interesu. Powód natomiast ma obowiązek wykazania czy i jakie jego dobra osobiste zostały działaniem pozwanego naruszone. Podkreślić nadto trzeba, że przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego decydujące znaczenia ma nie tyle subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ile to jaką reakcję wywołuje to w społeczeństwie. Podkreślić przy tym należy, że przy ocenie czy doszło do naruszenia dobra osobistego, którego ochrony domaga się osoba zgłaszająca żądanie należy brać pod uwagę całokształt okoliczności, a nie np. zwrot wyrwany z wypowiedzi. Prawidłowo, wbrew zarzutom skarżącego przyjął sąd pierwszej instancji, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia aby pozwana swym bezprawnym działaniem naruszyła dobra osobiste powoda. Sąd Apelacyjny podziela dokonane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne i wyciągnięte przez sąd pierwszej instancji wnioski, a także wskazaną w uzasadnieniu ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonując ustaleń faktycznych i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego nie przekroczył sąd pierwszej instancji zasady swobodnej oceny dowodów. Chybione są podnoszone w apelacji zarzuty, iż pozwana naruszyła dobra osobiste powoda w piśmie z dnia 29 listopada 2010r., poprzez stwierdzenie, że powód zamieszkuje w lokalu bez tytułu prawnego. Takie działania pozwanej nie mogą zostać uznane za bezprawnie naruszające dobra osobiste powoda. Powód miał zaległości czynszowe i została podjęta uchwała o wykluczeniu go z grona członków spółdzielni. Takie działanie nie jest bezprawne, spółdzielnia mieszkaniowa takie działania może podejmować w oparciu o stosowne przepisy. Powód natomiast ma prawo taką uchwałę zaskarżyć. Po wykluczeniu z grona członków spółdzielni pozwana miało prawo wytoczyć do sądu sprawę o eksmisję. Fakt , że sąd uchylił uchwałę wykluczającą powoda z grona członków spółdzielni nie stwarza podstawy do przyjęcia, że działanie spółdzielni bezprawnie naruszyło dobra osobiste powoda. Nie było także działaniem bezprawnym ze strony pozwanej uczynienie na wniosku o dodatek mieszkaniowy adnotacji, że powód został wykluczony z rejestru członków i toczy się postępowanie o uchylenie uchwały rady nadzorczej o wykluczeniu powoda z rejestru członków. Wbrew zarzutom apelacji nie naruszyła także bezprawnie pozwana dóbr osobistych powoda poprzez stwierdzenie swego pełnomocnika w sprawie IC 69/10, że „podejmowane przez powoda czynności zmierzają do obstrukcji niniejszego postępowania”. Przede wszystkim dokonując oceny wypowiedzi pełnomocnika pozwanej należy brać pod uwagę całokształt okoliczności, a nie zwrot wyrwany z kontekstu. Pełnomocnik pozwanego ocenił postawę procesową pozwanego do czego miał prawo broniąc interesów strony, w imieniu której działał. Wypowiedź ta padła na rozprawie w dniu 15.06.2010r. , gdy pełnomocnicy powoda z urzędu podnosili, że nie mogą nawiązać kontaktu z powodem. Nadto pełnomocnik powoda nie użył słów obraźliwych wobec powoda. Wbrew zarzutom zawartym w apelacji nie ma także podstaw do przyjęcia aby odpadnięcie tynku z sufitu w mieszkaniu powoda mogło być bezprawnym działaniem spółdzielni naruszającym dobra osobiste powoda. Przede wszystkim faktu odpadnięcia tynku z sufitu nie można uznać za bezprawne działanie spółdzielni. Nie można też podzielić zarzutu skarżącego, że odpadnięcie tynku z sufitu naruszyło dobra osobiste powoda. Ponadto sprawę odpadnięcia tynku z sufitu powód podnosił już w sprawie wytoczonej spółdzielni już w 2008r., sygn. akt IC138/08 Sądu Rejonowego w Mikołowie. Występowanie natomiast przez spółdzielnię z powództwami przeciwko powodowi nie jest działaniem bezprawnym. Reasumując trafnie przyjął sąd pierwszej instancji, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że pozwana swym bezprawnym działaniem naruszyła dobra osobiste powoda, zatem apelację jako pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddalić na mocy art. 385 kpc. --- STRONA 6 --- Niezasadne jest także w tym stanie rzeczy zażalenie pozwanej. Istniały, wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu podstawy do zastosowania art. 102 kpc i nie obciążania powoda kosztami procesu za pierwszą instancję należnymi stronie pozwanej. Sytuacja materialna powoda nie jest doba, powód jest na rencie inwalidzkiej, nadto działał w oparciu o subiektywne przekonanie o zasadności swego roszczenia. Zatem i zażalenie należało oddalić jako pozbawione podstaw na mocy art. 385 kpc w zw. z art. 397§ kpc. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono natomiast na mocy art. 98 kpc albowiem Sąd Apelacyjny w tym stanie rzeczy nie dopatrzył się podstaw do stosowania po raz kolejny dobrodziejstwa z art. 102 kpc. Sama bowiem trudna sytuacja materialna strony nie może być podstawą do odstąpienia od obciążania jej kosztami należnymi stronie przeciwnej, w sytuacji gdy strona przeciwna koszty te poniosła. Wytaczając pozew przed sądem pierwszej instancji powód mógł jeszcze pozostawać w przekonaniu, że jego żądanie jest uzasadnione, jednakże po zapoznaniu się z motywami sądu pierwszej instancji podejmując decyzję o zaskarżeniu wyroku winien zdawać sobie sprawę z faktu, że w przypadku przegranej będzie musiał ponieść koszty procesu, należne stronie przeciwnej.