Wyrok I ACa 910/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lutego 2015 r. Sąd Apelacyjny w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 910/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lutego 2015 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz Sędziowie : SA Tomasz Ślęzak (spr.) SO del. Joanna Naczyńska Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2015 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. D. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt II C 826/13, 1) oddala apelację; 2) zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 5 400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3) przyznaje od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Katowicach) na rzecz radcy prawnego W. K. 6 642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) złote, w tym 1 242 (tysiąc dwieście czterdzieści dwa) złote podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Sygnatura akt I ACa 910/14 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód M. D. po sprecyzowaniu powództwa domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w (...) kwoty 1 000 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za uszkodzenia ciała których rzekomo doznał on w związku z eksperymentami przeprowadzanymi przez pozwanego, a polegającymi na „wiązaniu całego szkieletu czaszki, przepuszczaniu przez linę magnetyczną w gniazdkach w celach, wyrywaniu włókien mięśniowych, cięciu całej czaszki i wiązaniu narządów i wyrywaniu przez zapis dźwiękowy telefonu”. Nadto żądał powód renty w kwocie 10 000 złotych. Pozwany Skarb Państwa Dyrektor Aresztu Śledczego w (...) wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu wskazując przy tym, że powód był wielokrotnie konsultowany psychiatrycznie, skierowano go na oddział dla osób uzależnionych od alkoholu, a w 2012 roku rozpoznano u niego zespól paranoidalny i wdrożono leczenie. Podniósł również pozwany, że wprawdzie M. D. kilkakrotnie przebywał w Areszcie Śledczym w (...) jednakże jego roszczenia są przedawnione, za wyjątkiem pobytu w 2013 roku kiedy to powód spędził w wymienionej powyżej jednostce organizacyjnej pozwanego 7 dni. Stan instalacji elektrycznej w areszcie jest prawidłowy, zaś powód nie udowodnił działań lub zaniechań Skarbu Państwa z którymi wiąże swoją krzywdę . Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo, orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz odstąpiło od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Sąd I instancji ustalił, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w (...): - od dnia 26 listopada 1992 roku do dnia 1 kwietnia 1993 roku, - od dnia 15 lutego 1997 roku do dnia 6 marca 1997 roku, - od dnia 3 kwietnia 2002 roku do dnia 17 kwietnia 2002 roku, - od dnia 11 lipca 2009 roku do dnia 16 lipca 2009 roku oraz od dnia 7 listopada 2013 roku do dnia 14 listopada 2013 roku. W oparciu o dane zawarte w teczce osobopoznawczej oraz książeczce zdrowia powoda od pewnego czasu słyszy on głosy skarży się na cięcie mu policzków. Był wielokrotnie konsultowany przez psychiatrę i psychologa, a w 2012 rozpoznano u niego zespól paranoidalny oraz wdrożono leczenie farmakologiczne. Zgodnie z diagnozą powód cierpi na zaburzenia urojeniowe ale jednocześnie jej autorzy wskazywali na możliwość symulacji. Prawdziwość dokumentów na podstawie których poczynił Sąd powyższe ustalenia, nie została zakwestionowana przez stronę powodową. Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosków powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych z zakresu instalacji elektrycznych na okoliczność negatywnego wpływu pola magnetycznego wytwarzanego przez gniazdka zamieszczone w celach na zdrowie powoda oraz uszczerbku na zdrowiu powoda w wyniku oddziaływania pól magnetycznych. Oddalono również wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza na okoliczność wyrządzenia powodowi krzywdy w związku z poddawaniem go eksperymentom, oraz oddziaływaniu pól magnetycznych. Swą krzywdę powód łączy z eksperymentami przeprowadzanymi na nim rzekomo przez pozwanego, a które polegały między innymi na: przepuszczaniu przez linie magnetyczna w gniazdkach w celach, wyrywaniu włókien mięśniowych, cięciu czaszki policzkowej oraz wiązaniu i wyrywaniu narządów. W ocenie Sądu żadne z tych działań nie miało miejsca i dlatego za zbędne uznał przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza co do uszczerbku na zdrowiu powoda spowodowanego powyższymi eksperymentami. --- STRONA 3 --- Odnosząc się z kolei do wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny instalacji elektrycznych stwierdził Sąd Okręgowy, że jak wynika z pozwu oraz pisma powoda z dnia 9 stycznia 2014 roku powód nie zarzucał wadliwości tej instalacji ale to, że był on przepuszczany przez linę magnetyczną w gniazdkach zainstalowanych w celach, a to w ramach eksperymentów przeprowadzanych na nim przez pozwanego. Wobec powyższego uznał Sąd, że okoliczność która miał być dowiedziona przy pomocy opinii biegłego nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie uwzględnił również Sąd Okręgowy wniosku powoda o dopuszczenie dowodu z akt penitencjarnych w celu ustalenia danych personalnych współosadzonych z powodem, których zeznania mogłyby potwierdzić fakt wykonywania na powodzie eksperymentów, bowiem pełnomocnik powoda sformułował tezę dowodową tak że nie zmierzała ona do wyjaśnienia spornych okoliczności. Wniosek zaś o przesłuchanie powoda w charakterze strony, oddalił Sąd I instancji uznając, że dowód ten ma charakter subsydiarny i przeprowadzenie go następuje jeżeli nie zostały wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Stwierdził również Sąd, iż mimo oddalenia wniosków dowodowych strona powodowa nie zgłosiła do protokołu zastrzeżenie w trybie art.162 k.p.c. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że skoro pozew w niniejszej sprawie wniesiono w 2013 roku, to przedawnieniu uległy roszczenia powoda związane z jego pobytami w Areszcie Śledczym w (...), które miały miejsce przed 26 listopada 2010 roku. Jednocześnie uznał Sąd, że brak jest podstaw do przyjęcia aby podniesienie przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia ocenić jako nadużycie prawa. Z kolei odnosząc się do roszczeń nieprzedawnionych stwierdził Sąd I instancji, że niewiarygodne są okoliczności podnoszone przez samego powoda jaki i jego pełnomocnika z urzędu na uzasadnienie żądanej przez niego kwoty. Sąd nie prowadził postępowania dowodowego w kierunku ustalenia jak krzywda spotkała powoda w związku z zachowaniami funkcjonariuszy Aresztu Śledczego aby bowiem przeprowadzać taki dowód najpierw strona powodowa musiałaby wykazać że powód był poddawany eksperymentom medycznym ,a takie dowody nie zostały przez stronę powodową zaoferowane. Dlatego też mając na względzie postanowienia art. 6 k. c. oraz art. 442 1 k.c. powództwo oddalono. Sąd Okręgowy mając na uwadze , iż powód odbywa karę pozbawienia wolności nie ma możliwości zarobkowania, a także uwzględniając jego sytuację zdrowotną uznał, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Powyższy wyrok zaskarżył powód w apelacji podnosząc między innymi zarzuty: - naruszenia przepisu art. 379 pkt 5 k.p.c. w związku z art. 5 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz w związku z art. 118 § 4 k.p.c. poprzez niewyznaczenie przez Sąd tłumacza języka romskiego oraz poprzez niezwrócenie się przez Sąd do Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. bądź Okręgowej Rady Adwokackiej w S. o wyznaczenie radcy prawnego lub adwokata z G., co uniemożliwiło powodowi obronę jego praw, a w konsekwencji skutkowało nieważnością postępowania, - naruszenia przepisu art. 217 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w związku z art. -278 § 1 k.p.c. poprzez oddalenie wniosków dowodowych powoda o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu instalacji elektrycznych, opinii biegłego lekarza, a także dowodu z akt penitencjarnych powoda w celu ustalenia danych personalnych osób współosadzonych z powodem, - naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 299 k.p.c. poprzez uznanie, iż przeprowadzone w sprawie dowody były wystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy co skutkowało nieprzeprowadzeniem dowodu z przesłuchania strony, --- STRONA 4 --- - nierozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy , poprzez oddalenie bądź nierozpoznanie wniosków dowodowych zgłaszanych przez stronę powodową, które miały istotne znaczenie w sprawie oraz wydanie wyroku jedynie w oparciu o dowody przedłożone przez stronę pozwaną, podczas gdy stan faktyczny sprawy wymagał przeprowadzenia dowodów wskazywanych przez stronę powodową jako istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Powołując się na powyższe zarzuty apelujący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie I poprzez zasądzenie na rzecz powoda od pozwanego zadośćuczynienia w wysokości 1 000 000 złotych oraz renty miesięczne w wysokości po 10 000 złotych, zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu względnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na apelację Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa domagała się oddalenia wniesionego przez powoda środka zaskarżenia oraz zasądzenia od apelującego na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w (...) kosztów postępowania apelacyjnego jednakże w zakresie kosztów zastępstwa procesowego zasądzenie ich od M. D. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że pozbawionym podstaw był zarzut nieważności postępowania spowodowanej pozbawieniem powoda możności obrony jego praw. Za nietrafną uznać bowiem należało argumentację apelującego, który ziszczenia się przesłanki nieważności postępowania wymienionej w przepisie art. 379 pkt 5 k.p.c. upatrywał między innymi w nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji wniosku jego pełnomocnika o zwrócenie się do Okręgowej Rady Adwokackiej w S. lub Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości w celu podjęcia czynności poza siedzibą sądu orzekającego. Przepis art. 118 § 4 k.p.c. znajduje zastosowanie w przypadku konieczności podjęcia czynności procesowych poza siedzibą sądu orzekającego (vide Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Postępowanie rozpoznawcze. pod redakcją Tadeusza Erecińskiego. Wydawnictwo LexisNexis Wydanie 4. str. 548). Uzasadniając ów wniosek radca prawny reprezentujący powoda wskazał na trudności w komunikowaniu się z klientem wynikające stąd, że odbywa on karę pozbawienia wolności w miejscowości oddalonej o 600 kilometrów od siedziby Sądu i kancelarii pełnomocnika. Tymczasem termin i sposób porozumiewania się pełnomocnika ze stroną należy wyłącznie do tegoż pełnomocnika i strony (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 maja 2011 r. sygn. akt I UZ 11/11, LEX nr 1402597). Oczywiste problemy w nawiązaniu kontaktu pomiędzy przebywającymi w oddalonych od siebie miejscach ustanowionym z urzędu pełnomocnikiem procesowym i jego klientem winny być rozwiązywane w drodze udzielania pełnomocnictw substytucyjnych i nie stanowią one uzasadnienia dla zastosowania instytucji przewidzianej w przepisie art. 118 § 4 k.p.c. Wobec powyższego za błędne uznać należało założenie przyjęte w apelacji, że jedynym sposobem kontaktowania się pomiędzy mandatariuszem a mandatem była droga korespondencyjna, niemożliwa do wykorzystania gdyż powód nie zna języka polskiego w stopniu umożliwiającym mu przekazanie informacji istotnych dla obrony jego interesów w procesie. W tym kontekście nie sposób było również uznać, iż okolicznością powodującą nieważność postępowania w niniejszej sprawie było nieuwzględnienie wniosku o ustanowienie tłumacza dla powoda narodowości romskiej. Jak wynika bowiem ze złożonych do akt sprawy: orzeczenia psychologiczno – penitencjarnego oraz opinii psychologicznej M. D. jest dwujęzyczny, dobrze włada zarówno językiem polskim jak i romskim (k. 74 verte), kontakt werbalny jest z nim dobry, a na zadawane pytania odpowiada w sposób rzeczowy i logiczny (k. 76). W świetle powyższych okoliczności za chybiony uznać należało zarzut pozbawienia powoda możności obrony jego praw. Wbrew stanowisku wyrażonemu w apelacji Sąd Okręgowy nie naruszył przepisu art. 227 k.p.c. w związku z art. 217 k.p.c. oddalając wniosek powoda o dopuszczenie dowodu z dokumentów w aktach penitencjarnych na okoliczność --- STRONA 5 --- danych personalnych współosadzonych z apelującym, których zeznania mogłyby potwierdzić fakt dokonywania eksperymentów medycznych na M. D.. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.) Przeprowadzenie dowodu zgodnie ze sformułowaną przez pełnomocnika powoda tezą prowadziłoby do ustalenia danych osobowych współosadzonych z powodem, która to okoliczność nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie o zadośćuczynienie za krzywdę, której powód rzekomo doznał w wyniku prowadzonych na nim eksperymentów medycznych we wskazanej w pozwie jednostce penitencjarnej. To, że dana osoba przebywała w tym samym miejscu i czasie co powód nie przesądza bowiem, iż posiada ona informacje ważne z punktu widzenia oceny zasadności roszczeń apelującego. Rzeczą fachowego pełnomocnika ustanowionego dla powoda było ustalenie, kto ze współosadzonych z M. D. posiada informacje na okoliczność zdarzeń, z których wywodził on swoje żądania, a następnie wskazanie tak wyselekcjonowanych świadków z dokładnym oznaczeniem faktów, które mają być ich zeznaniami stwierdzone (art. 258 k.p.c.). Za trafne uznać należy również oddalenie wniosków powoda o dopuszczenie dowodów z opinii biegłych z zakresu: - instalacji elektrycznych na okoliczność negatywnego wpływu pola magnetycznego wytwarzanego przez gniazdka elektryczne zainstalowane w celach na zdrowie powoda oraz uszczerbku na zdrowiu jaki odniósł on w wyniku poddania go oddziaływaniu pól magnetycznych gniazdek elektrycznych oraz - medycyny na okoliczność wyrządzenia powodowi krzywdy w związku z poddawaniem go eksperymentom oraz oddziaływaniu pól elektrycznych, uszczerbku na zdrowiu doznanego przez powoda w wyniku działań pozwanego. Podkreślenia wymaga bowiem, że powód nie podjął nawet próby uprawdopodobnienia, okoliczności faktycznych z których wywodził swe roszczenia W szczególności zaś nie wykazał, że doznał jakiejkolwiek krzywdy w związku z działalnością wskazanej w pozwie jednostki organizacyjnej pozwanego, a wobec powyższego brak było podstaw do określenia rozmiaru tej krzywdy. Za niezasadny uznać należało również zarzut apelacji dotyczący niedopuszczenia dowodu z przesłuchania powoda jako strony. Zważyć należy bowiem, że u apelującego podejrzewa się występowanie zaburzeń urojeniowych, ma on skłonność do wypowiadania treści urojeniowych, a jednocześnie lekarze przeprowadzający konsultację psychiatryczną powoda stwierdzili, z dużą dozą prawdopodobieństwa, że M. D. symuluje (k. 74 verte). Uwzględniając powyższe, a także absurdalny charakter twierdzeń powoda co do okoliczności faktycznych stanowiących podstawę powództwa oraz brak jakichkolwiek dowodów poddawania apelującego eksperymentom medycznym, uznać należało, że w oparciu o dowody z orzeczenia psychologiczno – penitencjarnego, opinii psychologicznej oraz notatki służbowej na okoliczność stanu instalacji elektrycznej w Areszcie Śledczym w (...), wyjaśnione zostały wszelkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając zatem na względzie przesłanki dopuszczalności dowodu, o którym mowa w przepisie art. 299 k.p.c. stwierdzić wypada, iż słusznie Sąd I instancji nie uwzględnił wniosku o dopuszczenie dowodu z przesłuchania powoda. Wobec powyższego apelację jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzeczono na mocy przepisu art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny rozstrzygnął na podstawie przepisu art. 98 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz przepisu § 6 pkt 7 i § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa koszów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461). --- STRONA 6 --- Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zastosowania wobec powoda dobrodziejstw wynikających z przepisu art. 102 k.p.c. Apelujący prezentuje bowiem roszczeniową postawę. Będąc świadomym przyczyn oddalenia powództwa wszczął postępowanie apelacyjne, a zważywszy że również w jego trakcie nie podjął nawet próby uprawdopodobnienia, okoliczności faktycznych z których wywodził swe żądania, uznać zatem należy, że wszczął owo postępowanie pochopnie. Podejmując zaś decyzję o dalszym prowadzeniu sprawy związanej z zaskarżeniem niekorzystnego dla niego wyroku Sądu I instancji powinien był uwzględnić możliwość ponoszenia konsekwencji procesowych w postaci obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez stronę przeciwną (podobnie Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I CZ 161/12 LEX nr 1353087). O kosztach pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym przez radcę prawnego ustanowionego dlań z urzędu, Sąd Apelacyjny orzekł na mocy przepisu § 6 pkt 7 w związku z § 12 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r . w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa koszów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.