Wyrok I ACa 907/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 907/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Głowacka Sędziowie: SSA Adam Jewgraf (spr.) SSA Beata Wolfke - Kobzar Protokolant: Małgorzata Kurek po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa T. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I C 18/10 oddala apelację i zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z 28 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Opolu w sprawie z powództwa T. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w K. o zapłatę oddalił powództwo (pkt I), odstąpił od obciążania powoda kosztami sądowymi (pkt II) oraz zasądził od powoda na rzecz Skarbu Państwa- Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 3.600 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego. Podstawą rozlegnięcia Sądu Okręgowego były następujące ustalenia faktyczne: --- STRONA 2 --- Powód T. S., ur. 2.02.1962 r., w pozwanym Zakładzie Karnym w K. odbywał karę pozbawienia wolności od 28 listopada 2008 r. do 13 listopada 2009 r. W powyższym okresie przebywał w celach o następujących numerach: od 28.11.2008 do 5.12.2008 r. w celi 301 przeznaczonej dla 2 osób, gdzie okresowo razem z powodem przebywały 4 osoby, od 5.12 do 29.12.2008 r. w celi 217 przeznaczonej dla 5 osób, gdzie okresowo przebywało razem z powodem 6 osób, od 29.12.2008 do 18.05.2009 r. w celi 311 przeznaczonej dla 6 osób, gdzie okresowo przebywało razem z powodem 8 osób, w okresie od 18.05 do 28.05.2009 r. w celi 105 odbywa karę izolacyjną, gdzie przebywał sam, w okresie od 28.05 do 30.10.2009 r. w celi 306 przeznaczonej dla 5 osób, gdzie okresowo przebywało 18 osób, w celi tej dostawiono też jedno łóżko, od 30.10 do 31.10.2009 r. w celi 219 przeznaczonej dla 4 osób, gdzie przebywały łącznie z powodem 4 osoby, w okresie od 31.10 do 13.11.2009 r. w celi 306 przeznaczonej na 5 osób, gdzie przebywało łącznie z powodem 9 osób. Osadzenie w tych warunkach następowało na mocy pism dyrektora zakładu karnego, o którym to przeludnieniu każdorazowo informowano sędziego penitencjarnego. W celach, w których przebywało więcej osób, następowało każdorazowo zwiększenie liczby łóżek i każdy skazany miał osobne miejsce do spania. Cele, w których przebywał powód, były wizytowane przynajmniej raz w roku przez kierowników działów, wszelkie uwagi dotyczące nieprawidłowości działalności pozwanego były zgłaszane przez osadzonych dyrektorowi zakładu karnego. Nadto skazani na piśmie otrzymywali decyzje o przeludnieniu, o czym strona pozwana informowała sędziego penitencjarnego. Jeżeli przeludnienie przekraczało 2 tygodnie zakład zwracał się o zgodę do sędziego penitencjarnego i taką zgodę otrzymywał. Świadek G. M. w latach 2005-2009 wizytował cele, w których przebywał powód, nie przypomina sobie uwag zgłaszanych przez powoda. Każda cela jest wyposażona w wentylację, w każdej jest kratka wentylacyjna, a kąciki sanitarne są całkowicie zabudowane, oddzielone drzwiami, stanowi to kawałek pomieszczenia. Każdy skazany ma prawo do 60 minut spaceru dziennie i zakład tego przestrzega. Na czas upałów spacery są wydłużane. Budynek Zakładu Karnego w K. pochodzi z początku XX wieku, jest obiektem zabytkowym. Na przełomie lat 80-tych i 90-tych był dostosowywany do wymogów, które obowiązują dzisiaj. Obiekt był malowany 3-4 lata temu. W bieżącym roku planowany jest kolejny remont budynku i malowanie cel. --- STRONA 3 --- Powód był więźniem o grupie R2, czyli taki, który mógłby odbywać karę w zakładzie typu półotwartego. Powodowi zaproponowano pracę przy budowie pawilonu mieszkalnego. Powód zdecydował się zostać w pozwanym zakładzie i pracował 8 godzin dziennie w systemie bez dozorowania. Dokonał ucieczki na przestrzeni września - października 2009 r. Zakład Karny zatrudnia również psychologa. W przypadku zaistnienia niewłaściwego zachowania osadzonego kierowany on jest do psychologa, a nadto osadzony sam może zgłosić się po poradę do psychologa. Powód odbywał konsultację psychologiczną przebywając w celi izolacyjnej w dniu 19.05.2009 r., po dokonanej ucieczce z miejsca pracy. Zdaniem psychologa jego samopoczucie było normalne, był opanowany, wiedział, że musi ponieść konsekwencje swojego zachowania. Liczył się z utratą zatrudnienia oraz karami dyscyplinarnymi. W trakcie rozmowy przyznał, że ucieczki dokonał pod wpływem impulsu, ale szybko zdał sobie sprawę, że nie rozwiąże to jego problemów. Przebywał z rodziną i czekał na pojawienie się policji. Zdaniem psychologa powód był w pełnym, rzeczowym kontakcie, nastroju stabilnym, prezentował racjonalne spojrzenie na swoją sytuację, nie wykazywał objawów świadczących o zaburzeniach psychicznych, emocjonalnych, jak również nie prezentował zaburzeń zachowania. Dotychczasowa jego postawa w zakładzie karnym była poprawna, dobrze funkcjonował w celi. Wobec tego, że powód w czasie badania był w stabilnej kondycji psychicznej i nie wykazywał tendencji do autoagresji, nie wymagał dodatkowego nadzoru ochronnego. Powód w środowisku, według opinii sporządzonej przez kuratora zawodowego 23.12.2008 r., uchodzi za osobę nadużywającą alkoholu, przebywającą w kontakcie z osobami uzależnionymi. Jest on osobą wielokrotnie skazaną. Powód słuchany w drodze pomocy prawnej zeznał, że karę pozbawienia wolności odbywał w pozwanym zakładzie karnym od listopada 2008 do listopada 2009 r., skazany z art. 178 k.k. przez SR w Oleśnie. Twierdzi, że odbywał karę w małej celi, nie wie o jakiej powierzchni, w której przebywało 7 osób. O przeludnieniu celi zgłaszał dyrektorowi zakładu karnego, ale bez skutku. Cela, w której odbywał karę, była brudna, zagrzybiona, bez wentylacji. W celi była woda bieżąca i kącik sanitarny oddzielony od reszty pomieszczenia przepierzeniem. Korzystał z --- STRONA 4 --- jednogodzinnego spaceru, natomiast nie korzystał z żadnych zajęć oświatowych, bo jego zdaniem takich nie było. Nie był badany przez żadnego psychologa. Przy takich ustaleniach Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszym rzędzie Sąd Okręgowy wskazał, że powód wytaczając powództwo zobowiązany był wykazać, iż pozwany naruszył jego godność i prawo do zachowania intymności; wtedy to naruszenie rodziłoby odpowiedzialność określoną w art. 24 k.c. i 448 k.c. W ocenie Sądu I instancji materiał dowodowy uzyskany w sprawie dowodzi, że strona pozwana zapewniała skazanym, w tym powodowi, odpowiednie warunki bytowania, bowiem zgodnie z przepisami powód miał zapewniony godzinny spacer w ciągu dnia, w każdej celi znajdowało się osobne miejsce do spania i kącik sanitarny wydzielony od reszty pomieszczenia. Sąd Okręgowy uzasadniał, że z faktu umieszczenia powoda w przeludnionej celi nie można wnioskować, że działanie administracji zakładu było nacechowane złą wolą i na tej podstawie domagać się zasądzenia zadośćuczynienia, tym bardziej, że przeludnienie to nie było nadmierne i było krótkotrwałe. Z tego powodu zdaniem Sądu powód nie doznał też żadnego uszczerbku, a jak wynika z opinii psychologa, dobrze funkcjonował i był w stabilnej kondycji psychicznej bez cech obniżenia nastroju. Nie prezentował żadnych zaburzeń psychicznych, nie domagał się tez jakichkolwiek badań lekarza psychiatry czy też psychologa w związku ze złymi warunkami panującymi w pozwanym zakładzie. Sąd Okręgowy powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyrok SN z 28.02.2007 r., VI CSK 431/06, OSN 1/08) ocenił, że w niniejsze sprawie nie zachodziła sytuacja naruszenia dóbr osobistych powoda w postaci godności i prawa do intymności, która by uzasadniała odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Orzeczenie o kosztach oparto o przepis art. 102 k.p.c. Od powyższego wyroku apelację złożył powód, zaskarżając je w całości. Jak można wywieść z treści apelacji, zarzucił nieprawidłowość istotnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy z pominięciem warunków, w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym oraz z --- STRONA 5 --- pominięciem przeludnienia w celach, w jakich był osadzony. Zarzucił nadto naruszenie przepisów postępowania obciążenie go kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej w sytuacji, gdy był zwolniony od kosztów sądowych. Wskazując na powyższe zarzuty odwoławcze apelujący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję według norm prawem przepisanych. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu, mimo tego, że Sąd Apelacyjny nie podziela wszystkich ocen i wniosków dokonanych przez Sąd I instancji. W świetle przedstawionych dowodów Sąd Okręgowy uznał za udowodnioną przez powoda okoliczność jego osadzenia okresowo w celach nie spełniających norm metrażowych określonych w art. 110 §2 k.k.w., tj. poniżej 3 m2 powierzchni przypadającej na skazanego. Po rozważeniu, czy umieszczenie powoda podczas odbywania kary pozbawienia wolności w celi nie spełniającej ww. norm, jak twierdził powód - stanowiło naruszenie jego dóbr osobistych, Sąd I instancji ocenił, że w sytuacji powoda nie zachodziła sytuacja naruszenia dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności, która by uzasadniała odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 24 i 448 k.c. Sąd Apelacyjny nie podziela wniosku Sądu Okręgowego, iż przebywanie w przeludnionej celi w żaden sposób nie naruszało dóbr osobistych powoda, bowiem strona pozwana zapewniała skazanym, w tym powodowi, odpowiednie warunki bytowania, - powód miał zapewniony godzinny spacer w ciągu dnia, w każdej celi znajdowało się osobne miejsce do spania i kącik sanitarny wydzielony od reszty pomieszczenia. Zważyć należy, iż niewątpliwie odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia cel niesie za sobą zwiększone dolegliwości ponad te, które --- STRONA 6 --- wiążą się z samym pozbawieniem wolności, a w szczególności powodują trudności z zachowaniem intymności, porządku i higieny osobistej, co może być odbierane jako brak poszanowania godności osobistej skazanego. Sąd Apelacyjny przyjmując, że strona pozwana naruszyła dobra osobiste powoda, tj. jego godność i prawo do intymności, przez umieszczenie go okresowo w celi niespełniającej norm metrażowych, określonych w art. 110 § 2 k.k.w., miał na uwadze stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III CZP 25/11, zgodnie z którym umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 rn 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Sąd Najwyższy wskazał jednocześnie, że odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art. 448 k.c. za krzywdę wyrządzoną tym naruszeniem nie zależy od winy. Ustalenie, że umieszczenie powoda w przeludnionych celach mogło stanowić naruszenie jego godności i prawa do prywatności, nie oznacza jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego konieczności uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Z przepisu art. 448 k.c. wynika bowiem, iż przyznanie przez sąd zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ma charakter fakultatywny. Jako podstawowe kryteria decydujące o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia, wskazuje się m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Podstawą odmowy zastosowania środka, przewidzianego w art. 448 k.c., może być zaś np. nieznaczny rozmiar krzywdy, przebaczenie sprawcy czy niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. Decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być również poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania środka w postaci przyznania tytułem zadośćuczynienia kwoty pieniężnej (wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Odnosząc się do, kwestii winy strony pozwanej wskazać należy, iż warunki, w jakich powód odbywa karę, odpowiadają aktualnym możliwościom finansowym Państwa, i nie różnią się od warunków innych więźniów, nie mają więc charakteru jakiejkolwiek indywidualnej dyskryminacji. W świetle powyższego, stopień winy pozwanego Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda, poprzez --- STRONA 7 --- okresowe umieszczanie go w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionej celi, uznać należy za niski. Dokonując z kolei oceny stopnia pokrzywdzenia, którego doznał powód w związku z naruszeniem ustawowej normy minimalnej powierzchni celi na jednego osadzonego, Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę, że zarówno powód, jak i osadzeni wraz z nim więźniowie, mogą korzystać z oferowanych przez zakład sposobów spędzania czasu poza celą, i zredukować tym samym dyskomfort wynikający z konieczności wspólnego przebywania w przeludnionym pomieszczeniu. Z materiału dowodowego wynika, u przebywając w pozwanym Zakładzie Karnym w K. powód pracował 8 godzin dziennie w systemie bez dozorowania, a zatem praca ta znacznie skróciła czas jego przebywania w przeludnionej celi. Nadto Sąd Apelacyjny miał na uwadze utrwalone stanowisko judykatury, zgodnie z którym przebywanie w zatłoczonym pomieszczeniu samo w sobie wiąże się z pewnością z dyskomfortem, jednakże nie jest to wystarczająca podstawa do uwzględnienia żądania o zasądzenie zadośćuczynienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2007 r., II CSK 269/07). Możliwość taka istniałaby w przypadku jednoczesnego stwierdzenia, że naruszono takie podstawowe standardy, jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania, albo całkowity brak oddzielenia węzła sanitarnego od ogólnej przestrzeni celi. Niewątpliwie jednak, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, powód w takich warunkach nie przebywał. W świetle powyższego w ocenie Sądu Apelacyjnego uznać należało, że powód nie wykazał, aby jego dolegliwości psychiczne, wynikające z przebywania w przeludnionej celi, uzasadniały wysoki stopień pokrzywdzenia. Zdaniem Sądu Apelacyjnego za przyznaniem powodowi kwoty pieniężnej tytułem rekompensaty za naruszenie dóbr osobistych, nie przemawia ani stopień nasilenia dolegliwości, odczuwanych przez powoda w związku z przebywaniem w zatłoczonej celi, ani działania strony pozwanej, dokładającej starań w celu zmniejszenia odczuwanego przez powoda dyskomfortu. Trzeba ponadto mieć na uwadze, iż z istoty odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym wraz z innymi współwięźniami wynikają dolegliwości i liczne ograniczenia, w tym podnoszone przez powoda w związku z przeludnieniem: stres, nerwy i awantury. --- STRONA 8 --- Reasumując, w niniejszej sprawie brak było podstaw do zasądzenia na rzecz powoda nawet symbolicznej kwoty zadośćuczynienia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez obciążenie powoda kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej, Sąd Apelacyjny wskazuje, na treść art. 108 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane stronie, nie zwalnia jej z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Zatem, skoro strona pozwana w niniejszym postępowaniu zażądała tych kosztów, zachodziła podstawa ich zasądzenia, także w postępowaniu apelacyjnym. W sprawie nie wystąpiły bowiem żadne okoliczności, które uprawniałyby do odstąpienia od zasady zwrotu kosztów (art. 102 k.p.c.). Orzeczenie o obowiązku zwrotu stronie pozwanej kosztów zastępstwa procesowego zawarte w pkt. III zaskarżonego orzeczenia było zatem prawidłowe. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda jako bezzasadną, orzekając, na podstawie przepisu art. 385 k.p.c. jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w oparciu o art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 6 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.). --- STRONA 9 --- mw