Wyrok I ACa 871/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 871/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 września 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Adam Jewgraf (spr.) Sędziowie: SSA Jan Gibiec SSA Sławomir Jurkowicz Protokolant: Justyna Łupkowska po rozpoznaniu w dniu 19 września 2012 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa K. L. i D. L. przeciwko () Towarzystwu Ubezpieczeń S.A. w W. Oddział w O. o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt I C 384/11 1. oddala obie apelacje; 2. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania apelacyjnego. U Z A S A D N I E N I E Powodowie D. L. i K. L. wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej (8) Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w W. na rzecz każdego z nich kwoty po 200.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, liczonymi od dnia 05.03.2009 r. do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za śmierć córki, która nastąpiła w wyniku wypadku komunikacyjnego w dniu 29.09.2007 r. Zażądali też zwrotu kosztów procesu. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 871/12 2 Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, podnosząc, że powodowie nie mogą się domagać zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej, która nastąpiła w wyniku czynu niedozwolonego, zaistniałego przez dniem wejścia w życie przepisu art. 446 § 4 k.c. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Opolu zasądził od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów kwotę po 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, liczonymi od dnia 05.03.2009 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od każdego z powodów na rzecz strony pozwanej po 700 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd pierwszej instancji, przedstawiały się następująco. W dniu 29.09.2007 r. na drodze (8) pomiędzy K. a W., P. C., kierujący samochodem marki (8) o numerach rejestracyjnych (8), doprowadził do zderzenia z pojazdem (8). W wyniku wypadku śmierć poniosła pasażerka samochodu (8) – S. L., córka powodów. Strona pozwana, którą ze sprawcą łączyła umowa ubezpieczenia obowiązkowego OC pojazdów mechanicznych, przyjęła odpowiedzialność za skutki kolizji z dnia 29.09.2007 r. i ostatecznie wypłaciła kwotę 20.278 zł na którą złożyło się: - 10.000,00 zł – odszkodowanie z tytułu pogorszenia sytuacji życiowej, - 5.928,00 zł – tytułem zwrotu kosztów pogrzebu, - 4.350,00 – tytułem zwrotu kosztów nagrobka. Strona pozwana odmówiła jednocześnie wypłaty powodom zadośćuczynienia za śmierć córki z uwagi na brak podstawy prawnej w przepisach obowiązujących w dacie zdarzenia. Powodowie posiadali trzy córki. Zmarła S. L. była ich najmłodszym dzieckiem. Powodowie zamieszkiwali wspólnie z najmłodszą córką i prowadzili z nią gospodarstwo domowe. S. L. pracowała zawodowo i z tego tytułu uzyskiwała dochód w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Zamierzała również w najbliższej przyszłości zawrzeć związek małżeński. Powodowie byli emocjonalnie bardzo związani ze swoją córką S.. Wiązali z nią daleko idące plany na przyszłość. Córka, poza pomocą rodzicom, miała także przejąć prowadzenie gospodarstwa powodów (rodziców). Powodowie dotkliwie odczuli jej śmierć wskutek zdarzenia z dnia 29.07.2009 r. Do tej pory są zagubieni i nie mogą pogodzić się z losem; ciągle myślą o córce, pomimo --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 871/12 3 upływu czasu, nie mogą pogodzić się ze stratą tak bliskiej osoby. Po stracie córki odczuwali lęk, mieli niepokojące myśli, sny i nawroty wspomnień, zastanawiali się nad tym, co mogli zrobić aby zapobiec śmierci córki, towarzyszyły im przy tym uczucie gniewu i bezsilności, doznawali zaburzeń pamięci, uczucia napięcia i niepokoju, mieli poczucie, że plany na przyszłość legły w gruzach, przejawiali niechęć do rozmów, mieli uczucie pustki i bezsensu życia. Powodom towarzyszyły także objawy ciągłego zmęczenia, bóle mięśni, palpitacje serca, trudności z wypowiadaniem się, zaburzenia trawienia. Przy tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo częściowo zasługiwało na uwzględnienie. Powodowie dochodzili zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych po śmierci córki na skutek wypadku drogowego. Kwestią sporną była zasadność domagania się przez powodów zadośćuczynienia, albowiem strona pozwana, nie negując swojej odpowiedzialności co do zasady, kwestionowała w toku procesu zasadność i wysokość żądanego zadośćuczynienia, wskazując, że zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w dacie wypadku, brak było jakichkolwiek podstaw, by uznać roszczenie powodów za zasadne. Sąd oparł się na materiale dowodowym w postaci dokumentów. Uzupełnieniem tak zgromadzonego materiału dowodowego było przesłuchanie powoda. Sąd oddalił natomiast wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z dokumentacji z placówek w Niemczech dotyczącej leczenia powoda, a także wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego psychologa oraz biegłego lekarza psychiatry na okoliczność ustalenia stanu emocjonalnego powodów po wypadku S. L., wpływu wypadku na ich życie oraz konsekwencji w/w zdarzenia na ich zdrowie. Sporna w sprawie była zarówno podstawa żądania powodów, jak i jego wysokość. Podstawą żądania powodów były przepisy art. 448 k.c., art. 23 k.c. i art. 24 k.c. Powołując się na aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego, Sąd pierwszej instancji uznał, że spowodowanie śmierci osoby bliskiej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2008 r. Nr 116, poz. 731) może stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc, a katalog dóbr osobistych, do którego odwołuje się art. 23 kc, ma charakter otwarty. Przepis ten wymienia dobra osobiste człowieka pozostające pod ochroną prawa cywilnego w sposób --- STRONA 4 --- Sygn. akt I ACa 871/12 4 przykładowy, uwzględniając te dobra, które w praktyce mogą być najczęściej przedmiotem naruszeń. Nie budzi jednak wątpliwości, że przedmiot ochrony oparty na podstawie art. 23 i 24 kc jest znacznie szerszy. Należy uznać, że ochronie podlegają wszelkie dobra osobiste rozumiane jako wartości niematerialne związane z istnieniem i funkcjonowaniem podmiotów prawa cywilnego, które w życiu społecznym uznaje się za doniosłe i zasługujące z tego względu na ochronę. Rodzina jako związek najbliższych osób, które łączy szczególna więź, wynikająca najczęściej z pokrewieństwa i zawarcia małżeństwa, podlega ochronie prawa. Dotyczy to odpowiednio ochrony prawa do życia rodzinnego obejmującego istnienie różnego rodzaju więzi rodzinnych. Dobro rodziny jest nie tylko wartością powszechnie akceptowaną społecznie, ale także uznaną za dobro podlegające ochronie konstytucyjnej. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji przyjął, że prawo do życia rodzinnego i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i 24 kc. Przepis art. 446 § 4 w relacji do art. 448 kc poszerzył możliwość uzyskania zadośćuczynienia, co ma także znaczenie dla rozmiarów przyznawanego zadośćuczynienia. Wprowadzenie art. 446 § 4 kc nie powinno być natomiast rozumiane w ten sposób, że w dotychczasowym stanie prawnym art. 448 kc nie mógł stanowić podstawy przyznania zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej. Takie stwierdzenie oznaczałoby, że chwila, w której zaszło zdarzenie będące źródłem szkody, decydująca - zgodnie z wyborem ustawodawcy - o możliwości zastosowania art. 446 § 4 kc, rozstrzygałaby definitywnie o istnieniu lub braku istnienia uprawnienia do uzyskania zadośćuczynienia za krzywdę spowodowaną śmiercią osoby bliskiej, bez względu na rodzaj tej krzywdy. Prowadziłoby to do radykalnego zróżnicowania sytuacji osób, które doznały krzywdy o podobnym charakterze, nawet w krótkich odstępach czasu, co jest trudne do zaakceptowania. Reasumując – Sąd pierwszej instancji uznał, że szczególna więź, łącząca członków rodziny, zasługuje na status dobra osobistego, podlegającego ochronie przewidzianej w art. 24 § 1 kc. Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22.10.2010 r. (III CZP 76/2010, Biuletyn Sądu Najwyższego 2010/10), Sąd pierwszej instancji przyjął z kolei, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 kc w związku z art. 24 § 1 kc zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. --- STRONA 5 --- Sygn. akt I ACa 871/12 5 W okolicznościach niniejszej sprawy zawinione działanie sprawcy wypadku w wyniku którego S. L. poniosła śmierć, skutkowało nagłym niespodziewanym zerwaniem więzi rodzinnej, łączącej ze zmarłą jej rodziców. Powodowie należą do grona osób bezpośrednio pokrzywdzonych zawinionym działaniem sprawcy, za którego odpowiedzialność cywilną ponosi strona pozwana. Bezpośrednim skutkiem działania sprawcy wypadku z dnia 29.09.2007 r. było bowiem nie tylko pozbawienie życia córki powodów S. L., ale również naruszenie dobra osobistego rodziców zmarłej w postaci bliskiej więzi łączącej ich z córką. W rezultacie wywołało ono wstrząs psychiczny u powodów i pozbawiło ich obecności w ich życiu jednej z najbliższych osób – najmłodszej córki, darzącej ich miłością i wsparciem. Powodowie do końca życia będą musieli borykać się z traumą po stracie dziecka, żalem z powodu jego śmierci u progu dorosłości i smutkiem wynikającym z braku jego obecności i wsparcia, zarówno w życiu codziennym, jak i w chwilach dla rodziny szczególnie trudnych lub ważnych. Z doświadczenia życiowego wynika, że w sytuacji prawidłowo funkcjonującej rodziny - jaką niewątpliwie była rodzina L. - utrata jednego z jej członków niesie ze sobą dla pozostałych długotrwałe, bolesne, negatywne skutki we wszystkich praktycznie aspektach życia. Śmierć córki powodów niewątpliwie spowodowała wstrząs w dotychczasowym ich życiu rodzinnym. Powodowie byli emocjonalnie bardzo związani ze swoją córką. Wiązali z nią daleko idące plany na przyszłość. Córka poza pomocą rodzicom miała także przejąć prowadzenie gospodarstwa powodów (rodziców). Powodowie utracili najmłodszą córkę, osobę, na której wsparcie, pomoc i miłość mogli zawsze liczyć. Więzi między rodzicami a dziećmi, jako łączące najbliższych członków rodziny, przez swój szczególny charakter zasługują na ochronę w najwyższym stopniu. Rozważając zasadność roszczeń powodów co do wysokości, Sąd miał jednak na uwadze aktualną praktykę orzeczniczą, zgodnie z którą kwoty zadośćuczynień przyznawanych za krzywdę polegającą na utracie bliskiej osoby (zarówno na podstawie art. 446 § 4 k.c., jak i na podstawie art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c.) co do zasady nie osiągają tak znacznych wartości, jak zadośćuczynienia za krzywdy będące konsekwencją tzw. szkód na osobie, polegających na uszkodzeniu ciała lub wywołaniu rozstroju zdrowia (art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 k.c.). Do najważniejszych przyczyn takiego rozróżnienia należy niewątpliwie fakt, iż osoby pozbawione zdrowia cierpią zarówno psychicznie, jak i fizycznie (na skutek okaleczenia, utraty sprawności i możliwości życiowych oraz konieczności --- STRONA 6 --- Sygn. akt I ACa 871/12 6 poddawania się bolesnym zabiegom medycznym), podczas gdy krzywdzie polegającej na utracie bliskiej osoby cierpienia fizyczne co do zasady nie towarzyszą. Ponadto ból i cierpienie osób pokrzywdzonych przez śmierć bliskich przybiera z biegiem czasu, na skutek naturalnych procesów zapominania i częściowego pogodzenia się ze stratą, łagodniejszy rozmiar, podczas gdy w przypadku krzywdy osób pozbawionych zdrowia konieczność ciągłego borykania się z codziennymi problemami powoduje, że proces choćby częściowego pogodzenia się z nową sytuacją życiową jest zacznie utrudniony, a często niemożliwy. W ocenie Sądu w pełni uzasadniona była zatem praktyka przyznawania osobom, których więzi z najbliższymi zostały zerwane, zadośćuczynień w niższej - co do zasady -wysokości, od rekompensat za krzywdę przyznawanych osobom poważnie poszkodowanym na zdrowiu. Bezsprzecznie śmierć S. L. była dla wszystkich powodów bolesnym doświadczeniem. Jej nieoczekiwana śmierć z pewnością zachwiała dotychczasowym życiem rodziny. Zawsze takim zdarzeniom towarzyszy stres pourazowy, podobnie - przygnębienie i przejściowe osłabienie sił życiowych. Zważyć jednak należy, że z reguły objawy te mijają po jakimś czasie, w miarę przystosowywania się do nowej sytuacji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał za zasadne przyznanie powodom kwoty po 50.000 zł, łącznie 100.000 zł. Dalej idące roszczenie powodów Sąd oddalił jako zbyt wygórowane i niemające uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek od dnia 5.03.2009 r. Sąd oparł na treści przepisów art. 817 kc w zw. z art. 481 § 1 i 2 kc w zw. z art. 455 kc. O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji orzekł na podstawie przepisów art. 100 k.p.c. Od powyższego wyroku apelację wywiedli oboje powodowie oraz strona pozwana. Powodowie, po częściowym cofnięciu apelacji (k. 147), ostatecznie zaskarżyli pkt II wyroku w części oddalającej ich powództwo co do kwot po 75.000 zł oraz pkt III, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów: 1) art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegającego na dowolnym przyjęciu, że przyznane tytułem zadośćuczynienia kwoty są odpowiednie w odniesieniu do powodów, a nadto, na nieuzasadnionym przyjęciu, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, --- STRONA 7 --- Sygn. akt I ACa 871/12 7 podczas, gdy prawidłowo analiza zebranego materiału dowodowego, z uwzględnieniem zasado swobodnej oceny dowodów prowadziła do konstatacji, że przyznane tytułem zadośćuczynienia są w okolicznościach sprawy rażąco niskie, zaś wydanie orzeczenia powinno być poprzedzone przeprowadzeniem dowodu z wnioskowanych dokumentów oraz z opinii; 2) art. 448 k.c. w zw. z art. 445 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że zasądzone zadośćuczynienie spełnia wymóg odpowiedniego, podczas, gdy prawidłowe zastosowanie tychże przepisów prowadziło do wniosku, że przyznane powodom zadośćuczynienia są rażąco niskie i nie spełniają funkcji kompensacyjnej. W oparciu o powyższe zarzuty powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez zasądzenie na rzecz każdego z nich kwoty po 125.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami, liczonymi od dnia 05.03.2009 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od strony pozwanej kosztów procesu przeprowadzonego w obu instancjach, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Strona pozwana zaskarżyła wyrok w całości, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów: 1) art. 448 k.c. przez przyjęcie, że w ustalonym stanie faktycznym powołany przepis może stanowić podstawę do przyznania zadośćuczynienia na rzecz rodziców za śmierć pełnoletniej córki; 2) art. 455 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz nieuwzględnienie obowiązku wyrokowania według stanu sprawy z chwili orzekania, a w konsekwencji zasądzenie odsetek od kwoty zadośćuczynienia od dnia 05.03.2009 r.; 3) art. 481 § 1 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie, że wymagalność roszczenia w kwocie zasądzonej zaskarżonym wyrokiem istniała już w dniu 05.03.2009 r.; 4) art. 233 § 1 k.p.c. przez sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalenie, że wymagalność roszczenia istniała już w dniu 05.03.2009 r. W oparciu o powyższe zarzuty strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości, o stosunkowe rozdzielenie kosztów procesu, przeprowadzonego w pierwszej instancji oraz o zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, --- STRONA 8 --- Sygn. akt I ACa 871/12 8 ewentualnie – o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Każda ze stron wniosła o oddalenie apelacji swego przeciwnika procesowego. Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd pierwszej instancji i zważył, co następuje: Obie apelacje podlegały oddaleniu jako pozbawione uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegała apelacja strony pozwanej, jako sięgająca dalej, bo kwestionująca zarówno podstawę żądania, jak i wysokość świadczeń zasądzonych na rzecz powodów. Doprecyzowania wymagało jedynie, że co prawda strona pozwana wskazała, że zaskarża wyrok w całości, jednakże treść zarzutów i wniosków wskazywała, że granicami zaskarżenia strona pozwana objęła pkt I i III wyroku (w zakresie pkt II, w którym nastąpiło częściowe oddalenie powództwa, strona pozwana i tak nie miała gravamen ). W takich zatem granicach została rozpoznana apelacja strony pozwanej. Na wstępie należało zaznaczyć, iż sformułowany w pkt 4 apelacji strony pozwanej zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. nie dotyczył oceny dowodów, ani też podjętych na jej podstawie ustaleń faktycznych, gdyż strona pozwana, podnosząc wskazany zarzut, kwestionowała w istocie przyjętą przez Sąd pierwszej instancji datę wymagalności roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie. Zarzut ten nie pozostawał zatem domeną ustaleń faktycznych, lecz stosowania prawa materialnego. Zarzut ten został więc potraktowany przez Sąd Apelacyjny jako zarzut naruszenia przepisu art. 481 § 1 k.c. i omówiony w dalszej części rozważań, w części odnoszącej się do podniesionych przez stronę pozwaną zarzutów naruszenia przepisów art. 455 k.c. i art. 481 § 1 k.c. Z uwagi na to, że obie strony kwestionowały wysokość zasądzonych na rzecz powodów świadczeń, ich zarzuty w omawianym zakresie zostały przez Sąd Apelacyjny rozpoznane łącznie. Strona pozwana wywodziła, że powodowie nie mogli skutecznie żądać zapłaty zadośćuczynienia, z uwagi na to, że w dacie zaistnienia zdarzenia, z którym związali swe roszczenia (29.09.2007 r.) w polskim prawie cywilnym nie obowiązywał przepis art. 446 § 4 k.c. Sąd Apelacyjny nie podzielił takiego stanowiska. W istocie, przepis art. 446 § 4 k.c. wprowadziła dopiero nowelizacja kodeksu cywilnego z dnia --- STRONA 9 --- Sygn. akt I ACa 871/12 9 30.05.2008 r., a powołany przepis wszedł w życie w dniu 03.08.2008 r. Delikt miał miejsce w dniu 29.09.2007 r. Strona pozwana błędnie wywodziła jednak, że w odniesieniu do deliktów zaistniałych przed dniem 03.08.2008 r. brak jest możliwości prawnych dochodzenia zadośćuczynienia za śmierć osoby najbliższej. Liczne orzeczenia, prawidłowo i obszernie zacytowane przez Sąd pierwszej instancji, wskazywały na całkowicie odmienne zapatrywania judykatury, które Sąd Apelacyjny podziela w całości. Nie widząc potrzeby powtarzania orzeczeń przywołanych przez Sąd pierwszej instancji, podkreślić należało jedynie, że Sąd może przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 w związku z art. 24 § 1 k.c., także wtedy, gdy śmierć nastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r. wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (uchwała składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28.10.2011 r., III CZP 33/11, OSNC 2012/1/10, www.sn.pl, Biul. SN 2011/7/9). Również orzecznictwo z ostatnich miesięcy podkreśla, iż w stanie prawnym sprzed dnia 03.08.2008 r. spowodowanie śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c. Prawo do życia w rodzinie i utrzymania tego rodzaju więzi stanowi bowiem dobro osobiste członków rodziny i podlega ochronie na podstawie art. 23 i art. 24 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15.03.2012 r., I CSK 314/11, Lex nr 1164718). Błędna pozostawała zatem ta argumentacja strony pozwanej, w której apelująca wywodziła, że brak jest podstawy prawnej dla roszczeń objętych pozwem. Podstawy takiej upatrywać należało bowiem w przepisie art. 448 k.c. w zw. z art. 23 k.c. i art. 24 § 1 k.c.. Skarżąca nie miała przy tym racji, próbując wykazać, że podstawą rozstrzygnięcia był jedynie przepis art. 448 k.c., gdyż jego zastosowanie nastąpiło w ścisłym związku z przepisem art. 23 k.c. oraz art. 24 § 1 k.c., na co wskazywała jednoznacznie treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Nie można było bowiem zgodzić się ze stroną pozwaną co do tego, że powodom roszczenie takie na gruncie przepisu art. 448 k.c. nie przysługiwało, z tego względu, iż dopiero z dniem 03.08.2008 r. wszedł w życie art. 446 § 4 k.c. - na mocy ustawy nowelizacyjnej z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 116, poz. 731), który stworzył prawną możliwość przyznawania najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę w związku ze śmiercią osoby --- STRONA 10 --- Sygn. akt I ACa 871/12 10 najbliższej. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22.10.2010 r. (III CZP 76/10, Biul. SN z 2010, nr 10, poz. 11) przyjęto, że najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie przepisu art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 03.08.2008 r. W uchwale tej wyjaśniono, że więzi rodzinne mogą być uznane za dobro osobiste podlegające ochronie na gruncie art. 23 i 24 k.c. Dobro to może być więc naruszone przez spowodowanie śmierci osoby najbliższej. Pogląd ten podtrzymano w powołanej już uchwale składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego, wydanej w sprawie III CZP 33/11. Nadto, w orzecznictwie podkreśla się, że przeciwnego argumentu nie może stanowić sam fakt wprowadzenia przez ustawodawcę, począwszy od dnia 03.08.2008 r., uprawnienia Sądu do zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej za doznaną krzywdę. Wprowadzenie przepisu art. 446 § 4 k.c. doprowadziło bowiem jedynie do zmiany w sposobie realizacji tego roszczenia przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek jego stosowania. Dodanie przepisu art. 446 § 4 k.c. nie było jedynie wyrazem woli ustawodawcy potwierdzenia dopuszczalności dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tego przepisu, lecz woli dokonania zmiany w ogólnej regule wynikającej z art. 448 k.c. przez zawężenie kręgu osób uprawnionych do zadośćuczynienia. Gdyby nie wprowadzono przepisu art. 446 § 4 k.c., roszczenia tego mógłby dochodzić każdy, a nie tylko najbliższy członek rodziny. Przepis ten ułatwia dochodzenie zadośćuczynienia, gdyż umożliwia jego uzyskanie bez potrzeby wykazywania jakichkolwiek innych - poza w nim wymienionych - przesłanek. Niewątpliwie wzmacnia też on wykładnię przepisu art. 446 § 3 k.c. wiążącą funkcję tego przepisu wyłącznie z ochroną majątkową. Nie można było zatem zasadnie twierdzić, że art. 446 § 4 k.c. stanowi swoiste superfluum, pozbawione głębszego sensu normatywnego, a co za tym idzie – że do czasu jego wejścia w życie niemożliwe byłoby dochodzenie przez osoby najbliższe roszczeń związanych z utratą członków rodziny. Wskazywana przez stroną pozwaną w uzasadnieniu apelacji (str. 3 apelacji) sprzeczność między cytowanymi przepisami tudzież nieracjonalność nowelizacji k.c. z dnia 30.05.2008 r. była zatem jedynie pozorna (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11.05.2011 r., I CSK 621/10, Lex nr 848128 oraz uzasadnienie powołanej uchwały Sądu Najwyższego w sprawie III CZP 76/10). --- STRONA 11 --- Sygn. akt I ACa 871/12 11 Apelująca strona pozwana nietrafnie zdefiniowała przy tym dobro osobiste, którego naruszenie uprawnia osoby najbliższe zmarłego do dochodzenia roszczenia o zapłatę zadośćuczynienia. Dobrami osobistymi są pewne wartości niematerialne, łączące się ściśle z jednostką ludzką, decydujące o jej bycie, pozycji w społeczeństwie, będące wyrazem jej odrębności fizycznej i psychicznej, uznane powszechnie w społeczeństwie i akceptowane przez system prawny (A. Cisek w: „Kodeks cywilny. Komentarz.” pod red. E. Gniewka, Warszawa 2008, s. 56). Wbrew zapatrywaniom strony pozwanej, dobro osobiste podlegające ochronie musi być w rozpoznawanej sprawie definiowane szeroko, jako więź emocjonalna między członkami rodziny, a zatem prawo do żądania zapłaty zadośćuczynienia jest następstwem naruszenia takiej relacji między osobą zmarłą na skutek czynu niedozwolonego, a osobami dla niej najbliższymi. W rozpoznawanej sprawie ochronie podlegało zatem prawo do zachowania i kontynuowania takiej więzi oraz prawo do życia w pełnej rodzinie. Brak było zatem podstaw do dokonywania kazuistycznych rozróżnień, do których odwołała się strona pozwana w uzasadnieniu apelacji (str. 4 apelacji) i przyjmowania, że prawo do zadośćuczynienia przysługuje jedynie przy zerwaniu ściśle określonych relacji rodzinnych, związanych z określonym statusem osoby zmarłej (małoletnie dziecko, jedyny żywiciel rodziny). Powyższe rozróżnienie nie tylko nie znajduje uzasadnienia w przepisie art. 23 k.c. i art. 24 § 1 k.c., lecz także mogłoby prowadzić do niczym nieuzasadnionego deprecjonowania wartości rodziny oraz więzi, jakie łączą jej członków. Przechodząc do rozpoznania zarzutów obu apelacji, związanych z wysokością zasądzonego, świadczenia, podnieść należało, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 445 § 1 k.c., gdyż przedmiotem procesu nie było żądanie zapłaty zadośćuczynienia na rzecz osoby bezpośrednio poszkodowanej czynem niedozwolonym. Podstawą żądania powodów była ochrona ich dóbr osobistych, naruszonych czynem niedozwolonym, za który odpowiedzialność ponosiła strona pozwana, w związki z czym dla oceny roszczeń powodów istotne pozostawały wyłącznie te zasady i kryteria, które uwzględnia się przy ochronie dóbr osobistych. W orzecznictwie (por. uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 14.04.2010 r., I ACa 178/10, Gazeta Prawna 2011/29/15, OSAŁ 2010/3/24) zauważono trafnie, że jeśliby przy orzekaniu o tym zadośćuczynieniu brać pod uwagę kryteria i zasady stosowane w sprawach rozpatrywanych na podstawie przepisu art. 445 § 1 k.c., który to przepis dotyczy zadośćuczynień dla samych --- STRONA 12 --- Sygn. akt I ACa 871/12 12 poszkodowanych (tj. osób, które bezpośrednio doznały uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia), to stosowanie takiej analogii mogłoby się okazać zawodne. Wysokość zadośćuczynień przyznawanych na podstawie przepisu art. 445 § 1 k.c. jest uzależniona od wielu elementów, wpływających na tę postać kompensaty szkody niemajątkowej, których nie sposób dostrzec w przypadku roszczenia wywiedzionego z przepisu art. 446 § 4 k.c. lub przepisu art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. W przypadku roszczenia zgłoszonego pod osąd w obecnej sprawie nie występuje choćby trwały uszczerbek na zdrowiu, uwzględniany przy zadośćuczynieniu za krzywdę będącą następstwem uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia. Przepis art. 446 § 4 k.c. ani przepis art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. nie wiąże bowiem wystąpienia krzywdy ze szkodą ujętą w kategoriach medycznych. Także mierzenie skali cierpienia osoby, która nie doznała uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia, pozostaje poza możliwościami dowodowymi Sądu i zakładu ubezpieczeń. Aktualny stan wiedzy nie pozwala na udowodnienie rozmiaru uczuć i przywiązania czy też ich braku. Przede wszystkim zaś trudno zakładać, aby ustawodawca "premiował" osoby o słabszej konstrukcji psychicznej, reagujące intensywniej na sytuację traumatyczną, a gorzej traktował roszczenia osób o osobowości zamkniętej, kumulującej w sobie wewnętrzne emocje. Kryterium bólu jest więc nieprzydatne w praktyce sądowej i wydaje się słuszne, że kodeks cywilny nie odwołuje się do niego, zakładając, że utrata osoby najbliższej zawsze wywołuje ból. Odczuwanie bólu nie wymaga też dowodu (P. Hyrlik „Zadośćuczynienie za śmierć tylko dla członków najbliższej rodziny" , Rzeczpospolita z 09.07.2009 r.). Już choćby z tej przyczyny niezasadne były wnioski dowodowe powodów, zmierzające do wykazania rozmiaru ich bólu po stracie córki. Podważanie na etapie postępowania apelacyjnego postanowień dowodowych Sądu pierwszej instancji, oddalających te wnioski, było z kolei o tyle bezcelowe, że pełnomocnik powodów, obecny na rozprawie w dniu 08.02.2012 r. na której Sąd oddalił wskazane wnioski (k. 72), nie zgłosił zastrzeżenia do protokołu w trybie przepisu art. 162 k.p.c., w związku z czym obecnie nie mógł skutecznie próbować podważyć tych postanowień dowodowych, które zapadły wbrew stanowisku powodów. W doktrynie (P. Hyrlik, op. cit. ) wskazano, że kodeks cywilny zawęża grupę osób, które mogą otrzymać zadośćuczynienie za śmierć. Do świadczenia takiego mają prawo wyłącznie członkowie najbliższej rodziny. Tym samym zadośćuczynienie ma kompensować nie tyle doznany ból spowodowany śmiercią osoby bliskiej, lecz --- STRONA 13 --- Sygn. akt I ACa 871/12 13 przedwczesną utratę członka rodziny. Dobrem osobistym, którego naruszenie wymaga rekompensaty, jest zatem prawo do życia w rodzinie. Najwyższe zadośćuczynienia powinny być zasądzane na rzecz osób. które na skutek śmierci stały się samotne, bez rodziny. Tak też należy potraktować roszczenia rodziców, którzy utracili ostatnie dziecko i nie będą mogli już mieć własnych dzieci. Wysokość zadośćuczynienia nie powinna natomiast zależeć od sytuacji majątkowej zmarłego. Roszczenia materialne z tym związane dochodzone są na odrębnej podstawie, jaką stanowi przepis art. 446 § 3 k.c. Tym samym zadośćuczynienie rekompensuje w istocie często jedynie wcześniejszą utratę członka rodziny. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie zostały wypracowane kryteria ustalania zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i art. 24 w zw. z art. 448 k.c.). Sąd, orzekając w przedmiocie takiego żądania, musi wziąć pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra - ciężar gatunkowy poszczególnych dóbr osobistych nie jest bowiem jednakowy i nie wszystkie dobra osobiste zasługują na jednakowy poziom ochrony za pomocą środków o charakterze majątkowym. Ponadto, Sąd musi zbadać nasilenie złej woli sprawcy oraz celowość zastosowania tego środka. Przekłada się to zarówno na możliwość zasądzenia zadośćuczynienia w konkretnej sprawie, jak i na jego wysokość. W sprawach o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych typowe zadośćuczynienie wynosi kilka, kilkanaście tysięcy złotych, maksymalnie 20 - 30 tys. zł. Z uwagi na ciężar gatunkowy dobra osobistego w postaci prawa do życia w rodzinie, powinno ono w hierarchii wartości zasługiwać na wzmożoną w porównaniu z innymi dobrami ochronę. Naruszenie tego dobra stanowi dalece większą dolegliwość psychiczną dla członka rodziny zmarłego, niż w przypadku innych dóbr, a jej skutki rozciągają się na całe życie osób bliskich. Dlatego doznana w tym przypadku szkoda jest bardziej godna ochrony z uwagi na naruszenie dobra wysokiej rangi i w najwyższym stopniu. Ponadto w przypadku, gdy uprawniony stał się osobą samotną, a z uwagi na wiek nie może już założyć rodziny, utrata osoby bliskiej ma zawsze charakter nieodwracalny. W świetle powyższych rozważań należy zatem uznać, że ustalenie wysokości zadośćuczynienia należnego osobom najbliższym z tytułu utraty członka rodziny winno nastąpić według kryteriów branych pod uwagę przy zasądzaniu zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych (art. 23 i art. 24 w zw. --- STRONA 14 --- Sygn. akt I ACa 871/12 14 z art. 448 k.c.), z uwzględnieniem jednak ciężaru gatunkowego naruszonego dobra (por. uzasadnienie powołanego wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi w sprawie I ACa 178/10). W rozpoznawanej sprawie powodowie mieli zatem prawo oczekiwać, że zasądzone na rzecz każdego z nich świadczenie przewyższy w sposób znaczny kwoty zasądzane tytułem zadośćuczynienia za naruszenie innych, mniej ważkich lub wartościowych dóbr osobistych. Szczególny charakter więzi rodzinnych, zwłaszcza w rodzinie funkcjonującej prawidłowo, tj., zgodnie i harmonijnie, w której krewni mogą liczyć na wzajemną pomoc i wsparcie (a taką stanowiła rodzina powodów w dacie deliktu), uzasadniał bowiem zasądzenie na rzecz każdego z powodów kwoty po 50.000 zł, także przy uwzględnieniu, że kryteria właściwe dla zadośćuczynienia określonego w przepisie art. 445 § 1 k.c. nie znalazły w sprawie zastosowania. Powodowie z kolei swe stanowisko w postępowaniu apelacyjnym skonstruowali na błędnym odwołaniu się do przywołanego przepisu art. 445 § 1 k.c. oraz analizie spraw deliktowych, nagłaśnianych przez środki masowego przekazu. Podnieść należało, że ostatnia ze wskazanych okoliczności pozbawiona była całkowicie znaczenia jurydycznego, bowiem świadczenia spełniane dobrowolnie przez Skarb Państwa, na podstawie szeroko rozumianej zasady słuszności, nie miały wpływu na kierunek i treść rozstrzygnięcia. Dodatkowo, powodowie błędnie założyli, że w obrocie prawnym istnieje swoisty quasi – przelicznik (taryfikator), na podstawie którego określa się korelację miedzy określonym deliktem (jego skutkiem) a wysokością świadczeń zasądzanych od osób odpowiedzialnych za usunięcie jego skutków. Przypomnieć zatem należało, że o wysokości świadczeń związanych z naprawieniem krzywdy niewymiernej decydują okoliczności konkretnej sprawy i przesłanki określone w przepisach, nie zaś jakiekolwiek (choćby i medialne) względy pozaprocesowe. Posiłkowo stosuje się natomiast jedynie kryteria wypracowane przez orzecznictwo. Skutki wypadku z dnia 29.09.2007 r., choć niewątpliwie dolegliwe dla powodów, nie dawały podstaw do zwiększenia zadośćuczynienia do kwoty żądanej w apelacji. Nie poddając w wątpliwość straty, jaką dla powodów była utrata najmłodszej córki, należało zwrócić uwagę, że powodowie nie pozostali osamotnieni. Mają dwie starsze córki, na które mogą liczyć, doczekali się także wnuczki. Mimo śmierci najmłodszej córki, powodowie mają rodzinę, na którą mogą liczyć i w której funkcjonują prawidłowo. Nadto, również jedna z córek – jak wynika z przesłuchania --- STRONA 15 --- Sygn. akt I ACa 871/12 15 powoda – wspomaga powodów w pracy w gospodarstwie, a powodowie zdecydowali, że w przyszłości to właśnie ona będzie zajmowała się pracami w tymże gospodarstwie. Powodowie mają oparcie w pozostałych członkach najbliższej rodziny, dzięki którym mogą być spokojni o własną przyszłość oraz o losy wypracowanego przez siebie majątku. Brak było zatem podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie na rzecz powodów dalszego zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny nie znalazł też podstaw do modyfikacji zaskarżonego orzeczenia w części obejmującej rozstrzygnięcie o należnych powodom odsetkach za opóźnienie. Przede wszystkim podkreślić należało, że strona pozwana błędnie ujęła omawianą kwestię w problematyce orzekania według stanu istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Sąd pierwszej instancji orzekał bowiem na podstawie stanu faktycznego oraz prawnego istniejącego w dacie zamknięcia rozprawy. Błędne w ocenie skarżącej uwzględnienie roszczenia czy wadliwe określenie jego wymagalności może zostać podniesione w drodze sformułowania zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, określających datę wymagalności poszczególnych roszczeń, a także przepisu art. 481 § 1 k.c., nie ma natomiast związku z kwestią orzekania według stanu istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy. Zarzut naruszenia przepisu art. 481 § 1 k.c., polegający na zasądzeniu odsetek ustawowych od przyznanego w punkcie I wyroku zadośćuczynienia od dnia 05.03.2009 r., a nie od daty wyrokowania, był chybiony. Nietrafne było też postawienie Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia przepisu art. 455 k.c. gdyż znajduje on zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony. Termin spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela jest natomiast oznaczony wprost w przepisach art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152). Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22.05.2003 r., zakład ubezpieczeń wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni, licząc od dnia złożenia przez poszkodowanego lub uprawnionego zawiadomienia o szkodzie. Przepis art. 14 ust. 2 ustawy, o której mowa, stanowi, że w przypadku, gdyby wyjaśnienie w terminie, o którym mowa w przepisie art. 14 ust. 1, okoliczności niezbędnych do --- STRONA 16 --- Sygn. akt I ACa 871/12 16 ustalenia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania okazało się niemożliwe, odszkodowanie wypłaca się w terminie 14 dni od dnia, w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okoliczności było możliwe, nie później jednak niż w terminie 90 dni od dnia złożenia zawiadomienia o szkodzie, chyba że ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. W terminie, o którym mowa w przepisie art. 14 ust. 1, zakład ubezpieczeń zawiadamia na piśmie uprawnionego o przyczynach niemożności zaspokojenia jego roszczeń w całości lub w części, jak również o przypuszczalnym terminie zajęcia ostatecznego stanowiska względem roszczeń uprawnionego, a także wypłaca bezsporną część odszkodowania. Ratio legis przepisów art. 14 ustawy z 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, podobnie jak i przepisu art. 817 k.c., opiera się na uprawnieniu do wstrzymania wypłaty odszkodowania w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją niejasności odnoszące się do samej odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości szkody. Ustanawiając krótki termin spełnienia świadczenia ustawodawca wskazał na konieczność szybkiej i efektywnej likwidacji szkody ubezpieczeniowej. Po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczyciel - jako profesjonalista korzystający z wyspecjalizowanej kadry i w razie potrzeby z pomocy rzeczoznawców (art. 355 § 2 k.c.) - obowiązany jest do ustalenia przesłanek swojej odpowiedzialności, czyli samodzielnego i aktywnego wyjaśnienia okoliczności wypadku oraz wysokości powstałej szkody. Nie może też biernie oczekiwać na prawomocne rozstrzygnięcie Sądu. Takie zaniechanie ubezpieczyciela, wyrażające się w oczekiwaniu na wynik toczącego się procesu, naraża go na ryzyko popadnięcia w opóźnienie lub zwłokę w spełnieniu świadczenia odszkodowawczego. Rolą Sądu w ewentualnym procesie może być jedynie kontrola prawidłowości ustalenia przez ubezpieczyciela wysokości odszkodowania. Jeżeli zobowiązany nie płaci zadośćuczynienia w terminie wynikającym z przepisu szczególnego lub w terminie ustalonym zgodnie z art. 455 in fine k.c., uprawniony nie ma niewątpliwie możliwości czerpania korzyści z zadośćuczynienia, jakie mu się należy już w tym terminie. W konsekwencji odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należnego uprawnionemu powinny się należeć od tego właśnie terminu (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16.12.2011 r., V CSK 38/11, Lex nr 1129170). --- STRONA 17 --- Sygn. akt I ACa 871/12 17 Wbrew stanowisku skarżącej, przy ocenie daty wymagalności roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie, nie można odnosić się wyłącznie do daty wyrokowania. Podnieść bowiem należało, iż wypłata świadczeń zmierzających do naprawienia szkody co do zasady winna nastąpić w sposób dobrowolny przez samego ubezpieczyciela, na podstawie przeprowadzonego przez niego postępowania likwidacyjnego, w którym nie musi dysponować jakimkolwiek orzeczeniem sądowym (cywilnym ani karnym). Do prawidłowego ustalenia wielkości szkody (krzywdy) potrzebne jest jedynie zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi oraz przeprowadzenie przezeń postępowania, zmierzającego do ustalenia i zweryfikowania okoliczności, które determinują rozmiar krzywdy poszkodowanego. Na te dwa elementy w sposób jednoznaczny wskazują przepisy art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22.05.2003 r. Strona pozwana winna zatem najpóźniej w terminie zakreślonym w przepisie art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22.05.2003 r. dokonać wszelkich czynności, niezbędnych dla oceny krzywdy obojga powodów i tym samym dla zbadania zasadności ich roszczeń oraz wypłacić im należne im świadczenia. Strona pozwana tego nie uczyniła, wychodząc z błędnego założenia o braku podstawy prawnej roszczenia powodów, zatem nie mogła się obecnie powoływać na ostateczne ustalenie rozmiarów krzywdy powodów dopiero w wyroku sądowym, skoro sama miała możliwość dokonania prawidłowej (tj. rzetelnej) oceny wszystkich okoliczności, niezbędnych dla prawidłowej oceny roszczeń powodów i rzutujących na rozmiar krzywdy powódek i z możliwości takiej nie skorzystała. Próba uzasadnienia późniejszej niż rzeczywista daty wymagalności odsetek błędną oceną stanu prawnego oraz własną bezczynnością i opieszałością w analizowaniu czynników i okoliczności, determinujących rozmiar krzywdy, nie mogła czynić zasadnym naruszenia przepisu art. 481 § 1 k.c. Stanowiska tego nie podważa pozostawienie przez ustawę zasądzenia zadośćuczynienia i określenia jego wysokości w pewnym zakresie uznaniu Sądu. Przewidziana w art. 446 § 4 k.c. i art. 448 k.c. możliwość przyznania przez Sąd odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za krzywdę nie zakłada bowiem dowolności ocen Sądu, a jest jedynie konsekwencją niewymiernego w pełni charakteru okoliczności decydujących o doznaniu krzywdy i jej rozmiarze. Pomimo więc pewnej swobody Sądu przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, brak jest podstaw do przyjęcia, że odsetki za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia należą się poszkodowanemu dopiero od daty wyrokowania. Nie można było zatem podzielić --- STRONA 18 --- Sygn. akt I ACa 871/12 18 argumentacji, że skoro świadczenia należne uprawnionym na podstawie przepisów art. 446 k.c. czy też art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. mają charakter uznaniowy, to należne im odsetki winne być zasądzone dopiero za okres od dnia orzekania przez Sąd I instancji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2004 r., I CK 131/03, OSNC 2005, nr 2, poz. 40; z dnia 17 listopada 2006 r., V CSK 266/06, LEX nr 276339; z dnia 26 listopada 2009 r., III CSK 62/09, LEX nr 738354, i z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 434/09, LEX nr 602683 oraz uzasadnienie przywołanego wyroku Sądu Najwyższego w sprawie V CSK 38/11, uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24.02.2012 r., I ACa 83/12, www.orzeczenia.wroclaw.sa.gov.pl). Treść korespondencji, kierowanej przez stronę pozwaną do powodów wskazywała jednoznacznie, że strona pozwana otrzymała zawiadomienie o szkodzie w dniu 06.12.2007 r. (k. 16, k. 17), przy czym z treści pisma z dnia 18.02.2009 r. (k. 20) wynikało, że w toku postępowania likwidacyjnego powodowie zgłosili też roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia. W jest sytuacji terminy, określone w przepisach art. 14 ust. 1 i art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 22.05.2003 r., upłynęły bezskutecznie przed przyjętą przez Sąd pierwszej instancji datą wymagalności roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie. W konsekwencji, brak było podstaw do jej zakwestionowania, w szczególności – do uznania, że roszczenie stało się wymagalne dopiero w chwili wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji. Reasumując – zaskarżony wyrok zapadł w oparciu o poprawne ustalenia faktyczne, poczynione na podstawie właściwie ocenionych dowodów. Ustalenia te Sąd Apelacyjny zaaprobował zatem w całości i przyjął za własne. W poprawnie ustalonym stanie faktycznym Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów art. 448 k.c., art. 445 § 1 k.c. i art. 455 k.c. (które w sprawie nie miały zastosowania), ani też art. 481 § 1 k.c. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny oddalił obie apelacje jako bezzasadne (art. 385 k.p.c.). Ubocznie można by jeszcze zauważyć, że co prawda strona pozwana zaskarżyła również pkt III wyroku i zażądała jego zmiany przez stosunkowe rozdzielenie kosztów, to jednak nie tylko nie sformułowała zarzutu w odniesieniu do pkt III wyroku, ale też sformułowany przez nią wniosek apelacji w tym zakresie pozostawał w sprzeczności zarówno z treścią zaskarżonego wyroku (gdyż Sąd pierwszej instancji rozdzielił stosunkowo koszty procesu), jak i z zarzutami i --- STRONA 19 --- Sygn. akt I ACa 871/12 19 wnioskami apelacji, dotyczącymi pkt I wyroku. Skoro strona pozwana domagała się zmiany wyroku przez oddalenie powództwa, to w takiej sytuacji winna zażądać zasądzenia od powodów na swoją rzecz wszystkich poniesionych przez siebie kosztów procesu (art. 98 § 1 k.p.c.), nie zaś stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu, właściwego dla częściowego uwzględnienia żądań obu stron. Jakkolwiek Sąd pierwszej instancji nie uzasadnił rozstrzygnięcia o kosztach procesu, to jednak brak skonkretyzowanych zarzutów apelacji strony pozwanej w tym zakresie oraz jakichkolwiek argumentów, wymierzonych przeciwko orzeczeniu o kosztach procesu, wyłączał modyfikację rozstrzygnięcia o kosztach procesu przeprowadzonego przed Sądem pierwszej instancji. Z uwagi na to, że apelacje obu stron zostały oddalone, Sąd Apelacyjny zniósł wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego (art. 100 zd. 1 in principio w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c.). Z.: 1. odnotować – sprawa kasacyjna; 2. odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikom stron bez pouczenia o skardze kasacyjnej; 3. kal. – 2 miesiące. MR