Teza / krótkie omówienie
zapłatę
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt I ACa 864/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 wrzeénia 2012 r. Sad Apelacyjny we Wrociawiu Wydziai I Cywilny w sidadzie: Przewodniczqcy: SSA Malgorzata Bohun (spr.) Sgdziowiez SSA Dariusz K1odnicki _ . SSA Iwona Biedrofi Protokolant: Teresa Wrébei Piatek p0 rozpoznaniu w dniu 18 wrzeénia 2012 r. we Wrodawiu na rozprawie sprawy z powédztwa K 'a LI _ przeciwko UI _ _ u F H w Wé przy udziale interwenienta ubocznego. po stronie pozwanej E _ K: 0 zapiate _ na skutek apelacji strony pozwanej Y Y W od wyroku Sqdu Okrggowego w Swidnicy z dnia 18 maja 2012 r. sygn. akt I C 802/11 1. oddala apelacjg; 2. zasqdza od strony pozwanej na rzecz powoda‘ kwotg 2.700 zi tytufem zwrotu kos_ztéw postgpowania apelacyjnego. ‘ UZASADNIENIE Zaskarionym wyrokiem Sad Okrqgowy w Swidnicy zasqdzi+ oci strony pozwanej Ul . F|[email protected]....=:zu Gr go w W a rzecz powoda Kl _ . 1 i'_L wote; 100.000 zl z _ustawowymi odsetkami od dnia 27 kwietnia 2011 r. dale] idqce powédztwo oddalfl i orzeki 0 kosztach post:gpowania. Sygn. akt l ACa 864/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 września 2012 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu - Wydział l Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Bohun (spr.) Sędziowie: SSA Dariusz Kłodnicki _ . SSA Iwona Biedroń Protokolant: Teresa Wróbel- Płatek -po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. 'we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa K - 'a Ł' _ przeciwko UI _ _ u F -- „ w Wé przy udziale interwenienta ubocznego. po stronie pozwanej E _ K: o zapłatę _ na skutek apelacji strony pozwanej ' ' ‹ od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 18 maja 2012 r. sygn. akt I C 802/11 1. oddała apelację; 2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Ą UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sądy Okręgowy W Świdnicy zasądził od strony pozwanej Ul . Fi.„.„.¿..szu Gr go w W a rzecz powoda K1 _ . 1 ŁL wotę 100.000 zł z _ustawowymi odsetkami od dnia 27 kwietnia 2011 r. dalej idące powództwo oddalił i orzekł o kosztach postępowania. -
--- STRONA 2 ---
Sygn. akt I AC2. 364/12 Apelacje od tego wyroku zlozyia strona pozwana w czeéci zasadzajqcej kwote 70.000 21, oraz w ozeéci zasadzajqcej 4.135,1 z+tytu1em odsetek liczonych od kwoty 30.000 z1 od dnia 27 kwietnia 2011 r., do dnia ogmszenia wyroku. W apelacji zarzucikaz 1. naruszenie art. 445 § 1 k.c. poprzez uznanie, ze kwota 200.000 21 W niniejszym stanie rfaktycznym jest kwotq odpowiedniq, pomimo, ze w okoiicznoéciach dane} . sprawy jest to kwota razqco wygorowana, __ 2. naruszenie prawa procesowego, tj. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozwazenia materiaiu dowodowego, to jest dokonania w sposob przekraczajqoy granice swobodnej ich oceny w ten sposob, ze Sad uznah iz powod przyczynfi sie do wypadku i jego skutkow zaledwie w 50%, co W konsekwencjl doprowadzflo do zasqdzenia kwoty przekraczajqcej kwote uzasadnionq okoiicznoéciami, 3. naruszenie przepisu art. 362 k.c. poprzez jego nieprawidbwe zastosowanie i ustalenie jedynie 50% stopnia przyczynienia sie powoda do wypadku, podczasgdy okolicznoéci sprawy, w tym zachowanie powoda wskazujq za przyjeoiem minimum 80% przyozynienia do zaistnienia wypadku; 4. naruszenie prawa procesowego, 'tj. art. 328 k.p.c. poprzez niedostateozne wyjaénienie podstawy faktyoznej 'rozstrzygniecia "poprzez wskazanie, iz odpowiedzialnoéo pozwanego wywodzona "jest z odpowiedziainoéoi posiadacza pojazdu meohanicznego z niedostatecznym wyjaénieniem podstaw odmowy uwzglednienia zarzutow, jakie pozwany W tym zakresie podnosii oraz naruszenie tego przepisu poprzez niedostateczne ‘wyjaénienie okolicznoéci dotyozqoych odpowiedzialnoéci cywilnej posiadacza gospodarstwa rolnego ~ interwenienta ubocznego w sprawie, , _ a w zakresie rozstrzygniecia o odsetkach zarzuciia: ‘ 5. naruszenie ar1._481 § 1 k.o. poprzez jego zastosowanie i zasqdzenie odsetek od zadoééuczynienia od dnia 27.04.2011 r. do dnia zap1aty, uznajqc iz z tq datq strona pozwana miaia mozliwoéé wyptaty naleznego zadoééuczynienia, 6. naruszenie art. 446 § 4 k.c. poprzez b+edna1 wyk+adnie i pominiecie, iz zasqdzenie zadoééuczynienia oraz ustalenie jego wysokoéci stanowi fakuitatywne uprawnienie Sqdu i nie jest wymagalne przed data; jego zasqdzenia, 7. naruszenie aunt. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowigzkowych, Ubezpieczeniowym F "r""'_""(; .rjfl iPc"'*"*““ _ _ :. i poprzez nie uwzglednienie, iz przepis ten dopuszcza — W sytuacji spe%nienia_ okreélonych . _ 2 1 sygn. ale I Ace 864/12 Apeiację od tego wyroku złożyła strona pozwana w części zasadzającej kwotę 70.000_ zł, oraz w części zasadzającej 4.135,1 zł tytułem odsetek liczonych od kwoty 30.000 zł od dnia 27 kwietnia 2011 r., do dnia ogłoszenia wyroku. W apelacji zarzuciła: 1. naruszenie art. 445 § 1 k.c. poprzez uznanie, że kwota 200.000 zł W niniejszym stanie ifaktycznym jest kwotą odpowiednią, pomimo, że w okolicznościach danej '. sprawy jest to kwota rażąco wygórowana, ,_ 2. naruszenie prawa procesowego, tj. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, to jest dokonania' w 'sposób _przekraczający granicę swobodnej ich oceny W ten sposób, że Sąd uznał, iż powód przyczynił się do wypadku i jego skutków zaledwie w 50%, co W konsekwencji doprowadziło do zasądzenia kwoty przekraczającej kwotę uzasadnioną okoiicznościami, - 3. naruszenie przepisu art. 362 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie jedynie 50% stopnia przyczynienia się powoda do wypadku, podczasgdy okoliczności sprawy, w tym zachowanie powoda wskazują za przyjęciem minimum 80% przyczynienia do zaistnienia wypadku; 4. naruszenie prawa procesowego, "tj, art. 328 k.p.c. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstawy faktyczne] 'rozstrzygnięcia 'poprzez wskazanie, iż odpowiedzialność pozwanego wywodzona 'jest z odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego z niedostatecznym wyjaśnieniem podstaw odmowy uwzględnienia zarzutów, jakie pozwany w tym zakresie podnosił oraz naruszenie tego przepisu poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności dotyczących odpowiedzialności cywilnej posiadacza gospodarstwa rolnego ~ interwenienta ubocznego w sprawie, _ _ a w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach zarzuciła: " ‹ 5. naruszenie art._481 '§ 1 k.c. poprzez jego zastosowanie i zasądzenie odsetek od zadośćuczynienia od dnia 27.04.2011 r. do dnia zapłaty, uznając iż z tą datą strona pozwana miała możliwość wypłaty należnego zadośćuczynienia, 6. naruszenie art. 446 § 4 k.c. poprzez błędną wykładnię i pominięcie, iż zasądzenie zadośćuczynienia oraz ustalenie jego wysokości stanowi fakultatywne uprawnienie Sądu i nie jest wymagalne przed datą jego zasądzenia, 7. naruszenie art. 14 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym F 'r""_""(; -.-ryj iPc'-'f“'“ _ _ ;. i poprzez nie uwzględnienie, iż przepis ten dopuszcza - w sytuacji spełnienia określonych _ _ 2 .^
--- STRONA 3 ---
Sygn. akt I ACa 864;’ 12 przeslranek — mozliwoéé okreslenia innego momentu wymagalnosci éwiadczenia ubezpieczyciela, w przypadku gdy ustalenie odpowiedzialnosci zakiadu ubezpieczefi elbo wysokoéci odszkodowania zalezy od toczqcego sie postepowania karnego Iub cywiinego. V 1 ” _ ‘ ‘ Wobec postawionych powyzej zarzutéw wniosia oz 1. zmiane orzeczenia w zaskarzonej czesci i oddalenie powodztwa w tym zakresie, jak rowniez o zasqdzenie od powoda ha rzeoz pozwanego kosztow postepowania, w tym kosztow zastepstwa prooesowego wediug norm przepisanych, 2. zasqdzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztow postepowania przed Sqdem ll instanoji, w tym kosztow zastepstwa procesowego wedjug norm przepisanych. Sad Apelacyjny rozpoznajqc apelaoje oparj sie na nastepujqoych ustaieniaoh Sqdu Okregowego, ktore przyjafl za wiasnez _ ‘ Powod w dniu 14 kwietnia 2008 r. od godziny 15tej pracowa% w Igospodarstwie rolnym E1 _r K: __ pomagajqc przy nawozeniu pola. Tego dnia okojo godziny 10 tejwypii piwo. Pracowalz ojcem E _ K1. ' Ec I S' Ciqgnik, ktorym rozsiewany by+ nawoz prowadzi1Ec ' S a. Powod widziai, ze jest w ciqgniku ulwana dzwignia od pojemnika siuzqcego do otwierana pojemnika nawozow, ze urzajdzenie jest stare, i ze nie ma zadnych zabezpieczefi. Powod poohyiij sie do urzqdzenia, by otworzyé zasuwe, ktora by+a' rowniez zepsuta. Sta’: na ciqgniku, na ramionach od pompy hydraulicznej, ktora podnosi i opuszcza urzqdzenie do obsiewania. Pomiedzy ciqgnikiem a rozsiewaczem znajdowa1 sie waiek przekazriikowy, ktory nie posiada+ osjon. Cieggnik by»1 w ruchu. W pewnym momenoie poczu+ ciep+o w prawej nodze i stwierdzil, ze straci+ noge. Po wypadku zostaj przewieziony do szpitala gdzie rozpoznano amputacje koriczyny dolnej na poziomie kolana. Przeszedé zabieg operaoyjny reamputacji udowej prawej bez powik+ar'1. By+ w szpitalu do 28 kwietnia 2008 r. W chwiii wypadku mia131 lat. W protokole pobrania krvvi stwierdzono brak wpisu fiolki, do ktorej zabezpieozono krew. Wiasoioieiem oiqgnika jest Ek‘ S1 ktory nie zawar1 obowiqzkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdow mechanicznych. Powod otrzymaj z NFZ 4.500 2%. na zakup protezy, ktora kosztowala 20.321 zj. Przed zaprotezowaniem powod poruszafsie na wozku inwalidzkim przez 6 miesiecy. Po za1ozeniu protezy odozuwai bol. Obecnie odczuwa dolegliwoéci przy zmianaoh pogody, odczuwa tez bo! w Iewej nodze z powodu jej obciqzania. Trwaiy uszozerbek 3 . Sygn. akt I ACa 864;' 12 przesłanek - możliwość określenia innego momentu wymagalności świadczenia ubezpieczyciela, w przypadku gdy ustalenie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń albo wysokości odszkodowania zależy od toczącego się postępowania karnego lub cywilnego. , 1 ` _ “ " Wobec postawionych powyżej zarzutów wniosła oz 1. zmianę orzeczenia w zaskarżonej części l oddalenie powództwa wtym zakresie, jak również o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, wtym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 2. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania przed Sądem ll instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację oparł się na następujących ustaleniach Sądu Okręgowego, które przyjął za własne: _ ` Powód w dniu 14 kwietnia 2008 r. od godziny 15-tej pracował w 'gospodarstwie rolnym El _r Ki _, pomagając przy nawożeniu pola. Tego dnia około godziny 10 tej- wypił piwo. Pracowałz ojcem E _ K-. ' Ec i S' Ciągnik, którym rozsiewany był nawóz prowadził Et ' S a. Powód widział, że jest w ciągniku urwana dźwignia od pojemnika służącego do otwierana pojemnika nawozów, że urządzenie jest stare, i że nie ma zadnych zabezpieczeń. Powód pochylił się do urządzenia, by otworzyć zasuwę, która była' również zepsuta. Stał na ciągniku, na ramionach od pompy hydraulicznej, która podnosi i opuszcza urządzenie do obsiewania. Pomiędzy ciągnikiem a rozsiewaczem znajdował się wałek przekażnikowy, który nie posiadał osłon. Ciągnik był w ruchu. W pewnym momencie poczuł ciepło W prawej nodze i stwierdził, że stracił nogę. Po wypadku został przewieziony do szpitala gdzie rozpoznano amputację kończyny dolnej na poziomie kolana. Przeszedł zabieg operacyjny reamputacji udowej prawej bez powikłań. Był »w szpitalu do 28 kwietnia 2008 r. W chwili wypadku miał 31 lat. W protokole pobrania krwi stwierdzono brak wpisu fiolki, do której zabezpieczono krew. Właścicielem ciągnika jest Et' Si który nie zawarł obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Powód otrzymał z NFZ 4.500 zł. na zakup protezy, która kosztowała 20.321 zł. Przed zaprotezowaniem powód poruszał się na wózku inwalidzkim przez 6 miesięcy. Po założeniu protezy odczuwał ból. Obecnie _odczuwa dolegliwości przy zmianach pogody, odczuwa też ból w lewej nodze z powodu jej obciążania. Trwały uszczerbek 3 _
--- STRONA 4 ---
Sygn. akt I ACa 864/12 _ na zdrowiu powoda wynosi 50%.. Przez pierwsze kilka tygodni po wypadku powod byi oaikowicie zdany na pomoc rodziny. Dolegliwosci powoda znaoznie sie zmniejszyiy po otrzymaniu protezy. Powod odczuwa dyskomfort zwiazany z brakiem pracy, poczuciem braku perspektyw zyciowych. Ograniczyikontakty towarzyskie, ujawnia mysli samobojcze. Powod ma‘ poczucie pustki wewnetrznej, bezsiinosci, bezradnoéoi, ma obnizona samoocene. Rozstat sie ze swoja partnerka zyoiowa. Pismem z dnia 28 kwietnia 2011 r. stronaypozwana zwrocita sie do___PZU o zakoriczenie postepowania iikwidacyjnego i piiny zwrot akt szkody. Akta szkody zostaty wystane do strony pozwanej 29 kwietnia i doreczone stronie pozwanej 6 maja 2011 r. Sad Okregowy, po dokonaniu tych ustalefi uznat, ze zadana przez powoda kwota 200.000 zi. zadoséuozynienia jest odpowiednia w rozumieniu art. 445 § 1 k.c. Jednoozesnie stanat na stanowisku, ze powod przyczyniisie do wypadku w 50%, co skutkowaio uwzglednieniem powodztwa do kwoty 100.000 zi. Sad Apelacyjny zwazyt, co nastepuje: W pierwszej koiejnosci odnoszac sie do zarzutu naruszenia prawa materialnego, a to przepisu art. 445 § 1'k.o. przez przyjecie, ze kwota 200.000 zi. zadoséuozynienia jest odpowiednia, gdy w ocenie apelujqcego jest to kwota razaoo wygorowana, Sad Apelacyjny zarzutu tego nie podziela. Z utrwalonego juz orzeozniotwa Sadu Najwyzszego wynika, ze pojeoie "sumy odpowiedniej" uzyte W art. 445 § 1 k.c. w istocie ma charakter niedookreslony, niemniej jednak w judykaturze wskazane sa kryteria, ktoiymi naiezy sie kierowaé przy ustalaniu wysokosci zadoséuczynienia. Zadosouozynienie ma mieé przede wszystkim oharakter kornpensacyjny, wobec czego jego wysokosé nie moze stanowié zapiaty symbolicznej, lecz musi przedstawiao jakaé ekonomicznie odczuwalna wartoso. Jednoczesnie wysokosé ta nie moze byé nadmierna w stosunku do doz,n,anej krzywdy, ale musi byé "odpowiednia" w tym znaczeniu, ze powinna byé — przy uwzglednieniu krzywdy poszkodowanego — utrzymana wrozsadnyoh granicach, odpowiadajacych aktualnym warunkom i przecietnej stopie zyoiowej spoieczefistwa (por. wyrok_ SN tz dnia 28 wrzesnia 2001 r., Ill CKN 427/00, nie plubl.) Sad przy okreslaniu wysokosci zadoééuczynienia ma obowiazek w kazdym przypadku dokonywao ooeny konkretnego stanu faktycznego i brat’; pod uwage ' 4 sygn. z±1<t1Aca 864/12 _ na zdrowiu powoda wynosi 50%.. Przez pierwsze kilka tygodni po wypadku powód był całkowicie zdany na pomoc rodziny, Dolegliwości powoda znacznie się zmniejszyły po otrzymaniu protezy. Powód odczuwa dyskomfort związany z brakiem pracy, poczuciem braku perspektyw życiowych. Ograniczyłkontakty towarzyskie, ujawnia myśli samobójcze. Powód ma poczucie pustki wewnętrznej, bezsilności, bezradności, ma obniżoną samoocenę. Rozstał się ze swoją partnerka życiową. Pismem z dnia 28 kwietnia 2011 r. strona şpozwana zwróciła się do___ PZU o zakończenie postępowania likwidacyjnego i pilny zwrot akt szkody. Akta szkody zostały wysłane do strony pozwanej 29 kwietnia i doręczone stronie pozwanej 6 maja 2011 r. - Sąd Okręgowy, po dokonaniu tych ustaleń uznał, że żądana przez powoda kwota 200.000 zł. zadośćuczynienia jest odpowiednia W rozumieniu art. 445 § 1 k.c. Jednocześnie stanął na stanowisku, że powód przyczynił-się do wypadku w 50%, co skutkowało uwzględnieniem powództwa do kwoty 100.000 zł. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, a to przepisu art. 445 § 1`k.c. przez przyjęcie, że kwota 200.000 zł. zadośćuczynienia jest odpowiednia, gdy w ocenie apelującego jest to kwota rażąco wygćrowana, Sąd Apelacyjny zarzutu tego nie podziela. Z utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że pojęcie "sumy odpowiedniej" użyte W art. 445 § 1 k.c. w istocie ma charakter niedookreślony, niemniej jednak W judykaturze wskazane są kryteria, którymi należy się kierować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Zadośćuczynienie ma mieć przede wszystkim charakter kompensacyjny, wobec czego jego wysokość nie może stanowić zapłaty symbolicznej, lecz musi przedstawiać jakąś ekonomicznie odczuwalną wartość. Jednocześnie wysokość ta nie może być nadmierną w stosunku do doz_nanej krzywdy, ale musi być "odpowiednia" W tym znaczeniu, że powinna być - przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego - utrzymana w-rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa (por. wyrok SN tz dnia 28 września 2001 r., Ill CKN 4271'00, nie publ.-) Sąd przy określaniu wysokości zadośćuczynienia ma obowiązek w każdym przypadku dokonywać oceny konkretnego stanu faktycznego i brać_ pod uwagę " 4
--- STRONA 5 ---
Sygn. akt 1 AC2; s64/'12 wszystkie okolicznosci majace wptywna rozmiar doznanej krzywdy. Okoiicznosci te to przede wszystkim rozmiar doznanych cierpiefi fizycznych a wieo bol, diugotrwaiosé Ieczenia, trwatosé nastepstw zdarzenia i inne dolegliwoéci, a takze cierpienia psyohiozne, czyli negatywne uczucia przezywane w zwiqzku z doznanymi cierpieniami fizycznymi. Majac powyzsze okolicznoéci na wzgledzie, w ocenie Sadu Apelaoyjnego, siusznie Sad I instancji uznai, ze zadena przez powoda kwota tytuiem zadoééuozynienia nie jest wygorowaha. Sad 1 instancji dokonujac tej oceny mjai na uwadze catoso zebranego w sprawie materiaiu dowodowego, w tym dokumentacje medyczna, ktora zostata poddana analizie przez biegiych sadowych. Wnioski tych biegtych byiy dla sadu miarodajne przy ocenie zarowno przebiegu Ieczenia powoda jak i skutkow przebytego urazu w pozniejszym ozasie. tstotne w sprawie jest, ze skutki tragicznego zdarzenia majq oharakter nieodwracalny, "a trwaty uszczerbek na zdrowiu wynosi 50%. ' Odnoszqc: sie bezpoérednio do podniesionych w apelacji zarzutow zmierzajacych do wykazania, iz przyznana powodowi kwota zadoséuczynienia jest za wysoka to naiezy‘ podkreslié, ze w ostatnich iatach orzecznictwo Sadu Najwyzszego wiekszy nacisk kiadzie na kompensaoyjny oharakter zadoééuczynienia, niz na to by odpowiadato ono aktualnym warunkom i przecietnej stopie zyciowej spoieczefistwa. Z drugiej zaé strony' nie mozna zaakoeptowaé stanowiska, ktore w apeiacji prezentujestrona pozwana, ze za obnizeniem zadoséuczynienia dla powoda przemawia fakt, iz naduzywa on alkoholu. Nie mozna sie zgodzié z zarzutami apelacji ze ten fakt, zreszta wskazywany tylko w zeznaniach Ma _ i E‘ K: _, _~ miaiby stanowié podstawe do obnizenia zadoséuczynienia czy tez orzyjecia, ze powod ,,stale przyczynia sie do pogorszenia wystepujqcych u niego zaburzefi osobowosci". Podkresiié tez w tym miejscu nalezy, ze ewentualne spozywanie przez» powoda aikoholu moze byé spowodowane tym, iz powod po wypadku i po traumatycznyoh przezyciaoh zwiazanych z utrata nogi odczuwa zaburzenia nastrojuto przebiegu depresyjnym co moze powodowaé, ze nie radzi sobie z tymi trudnymi stanami psyohjicznymi. W tym miejscu wskazaé tez nalezy, ze z orzecznictwa Sadu Najwyzszego wynika, iz ,,korygowanie przez sad II instanoji wysokoéci zasadzonego zadoséuczynienia jest tylko wtedy uzasadnione, jezeii w okolicznoéoiach sprawy jest razaco wygorowana tub razaco niska". (por. wyrok Sadu Najwyzszego z dnia 07.01.2000 r.. it CKN 651/98). W wyroku Sadu Najwyzszego z dnia 18.11.2004 r. (I CK 219/04) Sad Najwyzszy _wskazat,_ze 5 sygn. au 1 Acą 864x12 wszystkie okoliczności mające wpływna rozmiar doznanej krzywdy. Okoliczności te to przede wszystkim rozmiar doznanych cierpień fizycznych a więc ból, długotrwałość leczenia, trwałość następstw zdarzenia i inne dolegliwości, a także cierpienia psychiczne, czyli negatywne uczucia przeżywane w związku z doznanymi cierpieniami fizycznymi. Mając powyższe okoliczności na względzie, w ocenie Sądu Apelacyjnego, słusznie Sąd l instancji uznał, że żądane przez powoda kwota tytułem zadośćuczynienia nie jest wygórowana. Sąd ł instancji dokonując tej oceny miał na uwadze całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym dokumentację medyczną, która została poddana analizie przez biegłych sądowych. Wnioski tych biegłych były dla sądu miarodajne przy ocenie zarówno przebiegu leczenia powoda jak i skutków przebytego urazu w późniejszym czasie. istotne w sprawie jest, że skutki tragicznego zdarzenia mają charakter nieodwracalny, 'a tnwrały -uszczerbek na zdrowiu wynosi 50%. ` Odnosząc się bezpośrednio do podniesionych w apelacji zarzutów zmierzających do wykazania, iż przyznana powodowi kwota zadośćuczynienia jest za wysoka to należy' podkreślić, że w ostatnich -latach orzecznictwo Sądu Najwyższego większy nacisk kładzie na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia, niz na to by odpowiadało ono aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Z drugiej zaś strony nie można zaakceptować stanowiska, które w apelacji prezentujestrona pozwana, że za' obniżeniem zadośćuczynienia dla powoda przemawia fakt, iż nadużywa on- alkoholu. Nie można się zgodzić z zarzutami apelacji że ten fakt, zresztą wskazywany tylko w zeznaniach Ma _ i E~ K: __ _~ miałby stanowić podstawę do obniżenia zadośćuczynienia czy też przyjęcia, że powód ,,stale przyczynia się do pogorszenia występujących u niego zaburzeń osobowości”. Podkreślić też w tym miejscu należy, że .ewentualne spożywanie przez powoda alkoholu może być spowodowane tym, iż powód po wypadku i po traumatycznych przeżyciach związanych z utratą nogi odczuwa zaburzenia nastrojuro przebiegu depresyjnym co może powodować, że nie radzi sobie z tymi trudnymi stanami psychicznymi. W tym miejscu wskazać też należy, że z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż „korygowanie przez sąd ll instancji wysokości zasądzonego zadośćuczynienia jest tylko wtedy uzasadnione, jeżeli w okolicznościach sprawy jest rażąco wygórowana lub rażąco niska”. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 07.01.2000 r.. _ll CKN 651/98). W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18.11.2004 r. (I CK 219/04) Sąd Najwyższy _wskazał,_że 5
--- STRONA 6 ---
Sygn. akt I AC21 S64r’12 ,,korygowanie przez Sad II instancji zasadzonego zadoséuczynienia moze byé aktualne tylko wtedy, gdy przy uwzgiednieniu wszystkich okolicznosci sprawy, majacych wph/w na jego wysokosé, jest ono niewspoimiernie nieodpowiednie, tj, albo razaco wygorowane, atbo razqco niskie". W stanie sprawy nie mozna przyjaf; aby przyznane przez Sad. Okregowy zadoséuozynienie byto razaoo wygorowane. Kierujac sie povvyzszymi wzgiedami Sad Apelaoyjny uznai, ze zadoséuczynienie za . doznanq przez powoda krzywde, okreslone przez Sad I instancji na Igwote: 200.000 zt jest kwota odpowiedniaw rozumieniu art. 445 § 1 k.c. Odnoszac sie do kolejnego zarzutu, ktory pojawia sie w zasadzie jedynie w uzasadnientu apelaoji, a_ mianowicie, ze Sad I instanoji nie uwzglednii przy ustalaniu wysokosci zadoséuczynienia okolioznosci, 2e E" K; _ przekazywata po wypadku powodowi pewne kwoty pieniezne, to z tym zarzutern nie mozna sie zgodzié. Po pierwsze nalezy podkreslio, ze w tym zakresie ciezar wykazania ozy istotnie iw jakiej wysokosci kwoty byty przekazywane na rzecz powoda spoczywat na stronie pozwanej, po wtore zas zeznania E _' K: _ i M. . K; aj sa w tym zakresie bardzo nieprecyzyjne i trudno na ioh podstawie ustaiio jakie byto to kwoty. Stuchana jako swiadek Mai Kt. ' (k. 219 akt) zeznaje, ze po wyjsciu ze szpitata powod dostawat. pieniadze i byto to2.000 zi; Wdalszej ozesci zeznaje, ze ,,mama dawata mu pozniejjakies pieniadze”. E Ka _ 2 siuohana na rozprawie w dniu 7 maja 2012 r. rowntez nie potrafita precyzyjnie wskazafi: jakie kwoty przekazata powodowi, zeznajac, ze nie pamieta jakiefbyty to kwoty ale okoto 15.000 zI." Nawet zatem uwzgledniajac okolicznosé, ze powod otrzymai juz take kwote uznaé nalezy, ze okreslone zadoséuczynienia przez Sad I instancji nie jest zawyzone, tym bardziej, ze pieniadze te powod miat przeznaozyé na dofinansowanie zakupu protez, co wynika z jego zeznafi (k. 234 odwrot). Przechodzac do omowienia zarzutu dotyczacego stopnia przyozynienia sie przez powoda do Wypadku, ktore przez Sad I instancji zostato okresione na 50%, a strona pozwana wnioskuje by okreélié je na 80%, to tego zarzutu Sad Apelacyjny rowniez nie podziela. Ma racje Sad I instancji wskazujac w motywach swojego rozstrzygniecie, ze powod przyczynii sie do wypadku poniewaz w ozasie pracy ciagnika znajdowat sie w miejscu niedozwolonym, a nadto wiedzao jaki jest stan pojazdu nie zachowat podstawowych zasad bezpieozefistwa przy wykonywaniu pracy. W apeiaoji strona pozwana akcentoje dodatkowo okoiicznos:':, ze powod w trakcie kiedy doszio do wypadku byt ,,w stanie znacznego upojenia alitohoiowego”. . _ 6 Sygn. akt I ACa 864r'12 ,,korygowanie przez Sąd -ll instancji Zasądzonego zadośćuczynienia może być aktualne tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na jego wysokość, jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, tj, albo rażąco wygórowane, albo rażąco niskie”. W stanie sprawy nie można przyjąć aby przyznane przez Sąd, Okręgowy zadośćuczynienie było rażąco wygórowane. Kierując się powyższymi względami Sąd Apelacyjny uznał, że zadośćuczynienie za '. doznaną przez powoda krzywdę, określone przez Sąd I instancji na kwotę: 200.000- zł jest kwotą odpowiedniąw rozumieniu art. 445 § 1 _k.c. Odnosząc się do kolejnego zarzutu, który pojawia się w zasadzie jedynie w uzasadnieniu apelacji, a_ mianowicie, że Sąd I instancji nie uwzględnił przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia okoliczności, że E' K; _ przekazywała po wypadku powodowi pewne kwoty pieniężne, to z tym zarzutem nie można się zgodzić. Po pierwsze należy podkreślić, że W tym zakresie ciężar wykazania czy istotnie iw jakiej wysokości kwoty były przekazywane na rzecz powoda spoczywał na stronie pozwanej, po wtóre zaś zeznania E _' Ka _ i M. _ Kr aj są w tym zakresie bardzo nieprecyzyjne i trudno na ich podstawie ustalić jakie było to kwoty. Słuchana jako świadek Mai Ka. I (k. 219 akt) zeznaje, że po wyjściu ze szpitala powód dostawał pieniądze i było to-2.000 zł; Wdalszej części zeznaje, że ,,mama dawała mu póżniejjakieś pieniądze”. E Ka _ 1 słuchana na rozprawie w dniu 7 maja 2012 r. również nie potrafiła precyzyjnie wskazać jakie -kwoty przekazała powodowi, zeznając, że nie pamięta jakieƒbyły to kwoty ale około 15.000 zł; Nawet zatem uwzględniając okoliczność, -że powód otrzymał już taką kwotę uznać należy, że określone zadośćuczynienia przez Sąd I instancji nie jest zawyżone, tym bardziej, że pieniądze te powód miał przeznaczyć na dofinansowanie zakupu protez, co wynika z jego zeznań (k. 234 odwrót). Przechodząc do omówienia zarzutu dotyczącego stopnia przyczynienia się przez powoda do Wypadku, które przez Sąd I instancji zostało określone na 50%, a strona pozwana wnioskuje by _określić je na 80%, to tego zarzutu Sąd Apelacyjny również nie podziela. Ma rację Sąd I instancji wskazując w motywach swojego rozstrzygnięcie, że powód przyczynił się do wypadku ponieważ w czasie pracy ciągnika znajdował się w miejscu niedozwolonym, a nadto wiedząc jaki jest stan pojazdu nie zachował podstawowych zasad bezpieczeństwa przy wykonywaniu pracy. W apelacji strona pozwana akcentuje dodatkowo okoliczność, że powód w trakcie kiedy doszło do wypadku był ,,w stanie znacznego upojenia alkoholowego”. _ _ 6
--- STRONA 7 ---
Sygn. akt I ACa 864X12 Takie twierdzenia strony pozwanej sa dowolne, jako nie znajdujace odzwierciedtenia w zgromadzonym przez Sad I instancji materiale dowodowym. O ile bowiem istotnie z materiatu dowodowego sprawy wynika, ze powod miai w dniu wypadku wypié jedno piwo (okoto 10 rano), to W Zadnym razie nie da sie wyciagnaé wniosku z ustalen Sadu I instancji, ktorych apelujacy nie zdotat podwazyé, ze powod spozyt wiecej alkoholu i byt w stanie znaoznego upojenia aikoholowego. Stusznie tez wskazuje Sad I instancji w motywaoh wyrok'u,"zé'wobec nieprawidtowego oznaczenia fiotki, w.__ktorej miata sie znajdowaé krew powoda okotioznosc’: ozy powod istotnie byt pod wptywem alkoholu w momencie wypadku jest watptiwa. i w zasadzie niemozliwa do ustalenia. Stuohany W sprawie E St _ , tony prowadzit ciagnik zeznat, ze nie wyczut u powoda alkoholu. W takiej sytuacji, majac te wszystkie okolicznosci na wzgiedzie nalezy uznaé, ze przyjecie przez Sad I instancji, iz powod przyozynit sie do szkody w 50% jest w ooenie Sadu Apelacyjnego prawidtowe. ' Nie ma tez racji autor apelacji zarzucajac Sadowi I instanojinaruszenie art. 328 k.p.c. przez niedostateczne wyjasnienie podstawy faktycznej rozstrzygnieoia, Sad ten wskazat w uzasadnieniu, ze szkoda zostata wyrzadzona ruchem pojazdu, ktorego posiadacz byi obowiazany do zawarcia umowy. obowiazkowego ubezpieozenia. Jest poza sporem, ze E 1 S _ tiasciciel pojazdu nie zawart tegolobowiazkowego ubezpieczenia, zatem wystapienie z roszozeniem przeciwko Ubezpieozeniowemu funduszowi Gwarancyjnemu byto w petni uzasadnione. W apetacji strona pozwana podnosi nadto (koficowy fragment uzasadnienia), ze Sad I instanoji nie wyjasnit wszystkich istotnyoh okolioznosoi sprawy ,,nie odnoszac sie do sytuaoji procesowej interwenienta ubocznego”. Zarzut ten jest niezrozumiaty. Z akt sprawy wynika, ze peinomocnik pozwanego wniost o zawiadomienia E K: J toczacym sie procesie i o wezwanie jej do wziecia udziatu w. sprawie w oharakterze inteiwenienta ubocznego (pismo z dnia 29 sierpnia 2011 r.) Sad zarzadzeniem z dnia 30 wrzesnia 2011 r. doreczyt to pismo E" 2 KI _ i zawiadomit jaj o terminie rozprawy. W pismie z dnia 18 pazdziernika 2011 r. E j K A i t zgtosita przystapienie do sprawy w oharakterze intetwenienta ubocznego i wystepowaia do konca prooesu w tym oharakterze. ' Odnoszac sie do zarzutu apelacjiiw zakresie rozstrzygnieoia o odsetkach to na wstepie podniesé nalezy, ze niezrozumiaty jest zarzut naruszenia art. 446 § 4 k.c. 7 Sygn. -akt I ACa 86-4r'12 Takie twierdzenia strony pozwanej są dowolne, jako nie znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym przez Sąd I instancji materiale dowodowym. O ile bowiem istotnie z materiału dowodowego sprawy wynika, że powód miał w dniu wypadku wypić jedno piwo (około 10 rano), to W żadnym razie nie da się wyciągnąć wniosku z ustaleń Sądu I instancji, których apelujący nie zdołał podważyć, że powód spożył więcej alkoholu i był w stanie znacznego upojenia alkoholowego. Słusznie też wskazuje Sąd I instancji w motywach wyrok`u,"żé'wóbeć nieprawidłowego oznaczenia flolki, w.__które] miała się znajdować krew powoda okoliczność czy powód istotnie był pod wpływem alkoholu w momencie wypadku jest wątpliwe. i w zasadzie niemożliwa do ustalenia. Słuchany w sprawie E SI' _ _ itóry prowadził ciągnik zeznał, że nie wyczuł u powoda alkoholu. W takiej sytuacji, mając te wszystkie okoliczności na względzie należy uznać, że przyjęcie przez Sąd I instancji, iż powód przyczynił się do szkody w 50% jest w ocenie S_ądu Apelacyjnego prawidłowe. ' Nie ma też racji autor apelacji zarzucając Sądowi I instancjinaruszenie art. 328 k.p.c. przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy faktyczne] rozstrzygnięcia, Sąd ten wskazał w uzasadnieniu, że szkoda została wyrządzoną ruchem pojazdu, którego posiadacz był obowiązany do zawarcia umowy. obowiązkowego ubezpieczenia. Jest poza sporem, że E 1 S _ fłaściciel pojazdu nie -zawarł tegonobowiązkowego ubezpieczenia, zatem wystąpienie z roszczeniem przeciwko Ubezpieczeniowemu funduszowi Gwarancyjnemu było w pełni uzasadnione. W apelacji strona pozwana podnosi nadto (końcowy fragment uzasadnienia), że Sąd I instancji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy „nie odnosząc się do sytuacji procesowe] interwenienta ubocznego”. Zarzut ten jest niezrozumiały. Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik pozwanego wniósł o zawiadomienia E Kz J toczącym się procesie i o wezwanie jej do wzięcia udziału wi sprawie w charakterze interwenienta ubocznego (pismo z dnia 29 sierpnia 2011 r.) Sąd zarządzeniem z dnia 30 września 2011 r. doręczył to pismo E' 1' Ki _ i zawiadomił ją o terminie rozprawy. W piśmie z dnia 18 pażdziernika 2011 r. E i K i l z zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego i występowała do końca procesu w tym charakterze. ' Odnosząc się do zarzutu apelacjiw zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach to na wstępie podnieść należy, że niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 446 § 4 k.c. 7
--- STRONA 8 ---
Sygn. akt I AC3. 864/12 Przepis ten dotyozy zadoséuozynienjia z tytutu smierci osoby btiskiej i.wydaje sie, ze zostat powotany przez petnomocnika strony pozwanej omytkowo. Zarzut naruszenia prawa materiainego — art. 481 § 1 k.c. polegajacy na zasadzeniu odsetek ustawowych od przyznanego w punkcie I wyroku zadoséuczynienia od dnia 27 kwietnia 2011 r. jest ohybiony. Wedtug pogiadu prezentowanego przez strone pozwana w apetaoji, dopiero w dacie wyrokowania Sad I. instanoji dokonat ooeny rozmiarow doznadej przez powoda krzywdy przy uwzgtednieniu aktualnyoh stosunkow majatkowych w spoteczenstwie, a zatem roszozenie stato sie wymagalne dopiero z chwila wydania.wyroI<u. Tego pogladu Sad Apelacyjny nie podziela. . _ Zgodnie z przyjeta w prawie cywilnym zasada, dtuznik popada w opoznienie, jezeli nie spetnia éwiadczenia w terminie, w kton/m stato sie ono wymagalne. Wymagalne roszczenie o zadoséuczynienie powoduje stan opoznienia po jego spreoyzowaniu oo do wysokosci i wezwaniu dtuznika do zaptaty konkretnej kwoty ztego tytutu. Termin wymagalnosci swiadczen przystugujaoyoh poszkodowanemu od zaktadu ubezpieczefi, ozy W stanie faktycznym sprawy. przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wynika wprost z przepisow powotanych przez Sad I instancji. Terminy te sa wiazace dla Funduszu Gwarancyjnego i poszkodowanego w ioh wzajemnyoh stosunkach. Oczywistym jest, . ze samo okrestenie terminu wymagainosci swiadczen _przystugujacyoh poszkodowanemu od zaktadu ubezpieczen nie zaw_sze must przesadzaé o tym, ze od tej wtasnie daty nalezy zasadzio odsetki. W sytuacji gdy data przyznania tego swiadczenia jest bardzo odiegta od daty jego wymagalnosci oraz gdy istnieja podstawy do jednoznaoznego stwierdzenia, ze odsetki ustawowe, w konkretnym stanie faktycznym, obok tradycyjnych funkcji maja takze oharakter walolyzacyjny to wowczas istotniebytyby podstawy do zajsadzenia tyoh odsetek od innej niz data wymagainosoi daty. (por. wyrok z dnia 29 styoznia 19.97 r., I CKU 60/96, Prok. i Pr. 1997, nr 5, w ktorym Sad Najwyzszy przyjat, ze ze wzgledu na waloryzaoyjny oharakter odsetek nateza sie one wierzycietowi dopiero od dnia wyrokowania). Przenoszao te poglady na grunt niniejszej sprawy stwierdzié nalezy, ze nie ma podstaw do zasadzenia odsetek dopiero od daty wyrokowania. Orzeczenie sadowe w postepowaniu odszkodowawczym nie ma oharakteru konstytutjrwnego, nie jest wiec zrodtem zobowiazania sprawoy szkody wzgledem poszkodowanego do zaptaty odszkodowania, albowiem faktycznym zrodtem takiego ' 8 Sygn. akt I ACa 864/12 Przepis ten dotyczy zadośćuczynienia z tytułu śmierci osoby bliskiej i_wydaje się, że został powołany przez pełnomocnika strony pozwanej omyłkowo. Zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 481 § 1 k.c. polegający na Zasądzeniu odsetek ustawowych od przyznanego w punkcie I wyroku zadośćuczynienia od dnia 27 kwietnia 2011 r. jest chybiony. Według poglądu prezentowanego przez stronę pozwaną w apelacji, dopiero w dacie wyrokowania Sąd, I. instancji dokonał oceny rozmiarów doznanşej przez powoda krzywdy przy uwzględnieniu aktualnych stosunków majątkowych W społeczeństwie, a zatem roszczenie stało się Wymagalne dopiero z chwilą Wydaniawyroku. Tego- poglądu Sąd Apelacyjny nie podziela. . _ Zgodnie z przyjętą w prawie cywilnym zasadą, dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia W terminie, W _którym stało się ono Wymagalne. Wymagalne roszczenie o zadośćuczynienie powoduje stan opóźnienia po jego sprecyzowaniu co do' _wysokości i wezwaniu dłużnika do zapłaty konkretnej kwoty ztego -tytułu. Termin wymagalności świadczeń przysługujących poszkodowanemu od zakładu ubezpieczeń, .czy w stanie faktycznym spraWy,_ przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Wynika wprost z przepisów powołanych przez Sąd I instancji. Terminy te są wiążące dla Funduszu Gwarancyjnego i poszkodowa_nego w ich wzajemnych stosunkach. Oczywistym jest, .- że samo określenie terminu wymagalności świadczeń _przysługujących poszkodowanemu od zakładu ubezpieczeń nie zaw_sze musi przesądzaó o tym, że od tej właśnie daty należy zasądzić odsetki. W sytuacji gdy data przyznania tego świadczenia jest bardzo odległe od daty jego wymagalności oraz gdy istnieją podstawy do jednoznacznego stwierdzenia, ze odsetki ustawowe, w konkretnym stanie faktycznym, obok tradycyjnych funkcji - mają także charakter Waloryzacyjny to wówczas istotniebyłyby podstawy do zasądzenia tych odsetek od innej niż data wymagalności daty. (por. Wyrok z dnia 29 stycznia 19.97 r., l CKU 60/96, Prok. i Pr. 1997, nr 5, w którym Sąd Najwyższy przyjął, że ze względu na Waloryzacyjny charakter odsetek należą się one wierzycielowi dopiero od dnia wyrokowania). Przenosząc te poglądy na grunt niniejsze] sprawy stwierdzić należy, że nie ma podstaw do zasądzenia odsetek dopiero od daty wyrokowania. Orzeczenie sądowe w postępowaniu odszkodowawczym nie ma charakteru konstytutywnego, nie jest więc źródłem zobowiązania sprawcy szkody 'względem poszkodowanego do zapłaty odszkodowania,_ albowiem faktycznym źródłem takiego ' 8
--- STRONA 9 ---
Sygn. akt I AC3 864/ 12 zobowiajzania jest czyn niedozwolony. Zgodzio sie zatem nalezy z Sadem I instanoji, ze w razie wyrzadzenia szkody czynem niedozwotonym, odsetki naleza sie poszkodowanemu juz od chwiIi~ zgtoszenia roszczenia. Zgodnie bowiem art. 455 k.c. w tej ohwili staje sie wymagalny obowiazek sprawcy szkody do spetnienia swiadozenia, ktory wynika ze stosunku prawnego taczaoego sprawce szkody I poszkodowanego. Jezeli sprawca szkody uwaza, Ze doohodzone odszkodowanie jest wygorowane to moze zaptacié swiadczenie w wyso__kosci ustaionej przez siebie. Jezeli natomiast okaze sie, ze zaptacone swiadczenie jest w nizszej wysokosci od orzeczonego przez sad, to osoba odpowiedzialna za szkode ma obowiazek pokwé niedoptate oraz uiscié odsetki od tej niedoptaty (por. wyrok SN z 18 Iutego 2010 r. II CSK 434/09). . Majac powyzsze na wzgledzie Sad Apelacyjny nie znalazt podstaw do uwzglednienia apetacji I orzekt jak nawstepie (art. 385 I<.p.c.), orzekajac o kosztach postepowania apelaoyjnego na zasadzie art. 98 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. \IIR 9. Sygn. akt I ACa 864/ 12 zobowiązania jest czyn niedozwolony. Zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, że w razie wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym, odsetki należą się poszkodowanemu już od chwili zgłoszenia roszczenia. Zgodnie bowiem art. 455 k.c. W tej chwili staje się wymagalny obowiązek sprawcy szkody do spełnienia świadczenia, który wynika ze stosunku prawnego łączącego sprawcę szkody i poszkodowanego. Jeżeli sprawca szkody uważa, że dochodzone odszkodowanie jest wygórowane to może zapłacić świadczenie W vvyso__l<ości ustalonej przez siebie. Jeżeli natomiast okaże się, że zapłacone świadczenie jest w niższej wysokości od orzeczonego przez sąd, to osoba odpowiedzialna za szkodę ma obowiązek pokryć niedopłatę oraz uiścić odsetki od tej niedopłaty (por. wyrok SN z 18 lutego 2010 r. ll CSK 434/09). _ Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji i orzekł jak nawstępie (art. 385 k.p.c.), orżekając o kosztach postępowania apelacyjnego na zasadzie art. 98 W zw. z art. 391 § 1 k.p.c. \‹lIR 9.
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Wyrok#Sąd Apelacyjny we Wrocławiu - Wydział l Cywilny#I ACa 864/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 wrze#art. 445 § 1 k.c.#art. 362 k.c.#art. 328 k.p.c.#art. 446 § 4 k.c.#art. 14 ustawy#art. 481 § 1 k.c.#art. 455 k.c.#art. 391 § 1 k.p.c.#art. 385 k.p.c.