Wyrok I ACa 86/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 86/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 marca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Ewa Lauber-Drzazga Sędzia: Sędzia: SA Jerzy Nawrocki (spr.) SA Danuta Mietlicka Protokolant sekr.sądowy Marcin Zbański po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2010 r. w Lublinie na rozprawie sprawy z powództwa A. W. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej w Warszawie Oddziałowi w L. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 23 grudnia 2009 r. sygn. akt I C 422/07 oddala apelację. „ 0 --- STRONA 2 --- I A Ca 86/10 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 23 grudnia 2009r. Sąd Okręgowy w Lublinie po rozpoznaniu sprawy z powództwa A. W. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w W. oddział w L. o zapłatę – oddalił powództwo, nie obciążył powódki kosztami procesu, a nieuiszczone opłaty sądowe przejął na rachunek Skarbu Państwa. Powódka w sprawie niniejszej wystąpiła z roszczeniem o zapłatę zadośćuczynienia, odszkodowania i renty od pozwanego, jako ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej posiadacza samochodu S. R. W dniu 14 października 2004r. doszło do wypadku komunikacyjnego, w wyniku, którego powódka doznała obrażeń, w związku, z którymi wystąpiła z roszczeniami o zapłatę. Pozwany nie uznawał powództwa. Sąd Okręgowy ustalił , że w dniu 14 października 2004 roku S . R . kierował samochodem osobowym marki Opel Astra . Wraz z nim podróżował syn. Jechali w ki erunku centrum L. Po obu stronach jezdni odbywał się ruch samochodów. W pewnym momencie z autobusu jadącego z przeciwnego kierunku wysiadła A . W. Autobus ruszył, za nim ruszyły dwa kolejne samochody osobowe bliżej nieznane. W tym momencie powódka weszła na jezdnię . Udało się jej przejść przez jedną stronę jezdni, w tym czasie z drugiej strony nadjeżdżał S . R . , poruszał się z prędkością około 63 km/h, powódka ko ntynuowała przekraczanie jezdni, pomimo, iż zbliżał się do niej pojazd, wyszła przed nadjeżdż ający pojazd, doprowadzając do kolizji z samochodem kierowanym przez S.R. Kierujący samochodem rozpoczął ostre hamowanie, zostawiając na jezdni ślady opon oraz widząc, iż nie jest w stanie uniknąć zderzenia skręcił ku środkowej części jezdni. Pomimo podjęcia ma newrów nie udało się uniknąć uderzenia w powódkę. W ocenie Sądu Okręgowego wyłączną winę za zaistnienie wypadku ponosi piesza. Wejście na jezdnię A . W . zza pojazdów ograniczających widoczność, a w konsekwencji wejście na pas ruchu samochodu Opel, bez --- STRONA 3 --- zacho wania szczególnej ostrożności stwarzało zagrożenie kolizji , a w konsekwencji doprowadziło do wypadku. Wejście powódki na pas ruchu samochodu Opel w sytuacji, gdy ten znajdował się w odległości 24 metrów od niej było równoznaczne z wejściem bezpośrednio pr zed nadjeżdżający pojazd. P omimo wkroczenia na jezdnię powódka mogła uniknąć wypadku gdyby po za uważeniu pojazdu zatrzymała się , przebiegła jezdnię lub przeszła ją szybszym krokiem. Powódka jednak kontynuowała w sposób niezmie nny przechodzenie przez jezdni ę , co doprowadziło do wypadku. Zachowanie A . W . Sąd ocenił, jako sprzeczne z przepisami art. 13 i 14 ustawy „Prawo o ruchu drogowym". Powyższe przepisy zobowiązują pieszego przechodzącego przez jezdnię do zachowania szczególnej ostrożności, przy czym przec hodzenie przez jezdnię poza przejściem dla pieszych jest dozwolone tylko pod warunkiem, że nie spowoduje zagrożenia bezpieczeństwa ruchu lub utrudnienia w ruchu pojazdów (art. 13). D odatkowo art. 14 zabrania pieszemu wchodzenia na jezdnię bezpośrednio prze d jadący pojazd oraz spoza pojazdu lub innej przeszkody ograniczającej widoczność drogi. W sprawie XV W 535/05 powódka została uznana za winną tego, że 14 października 2004 r. około godziny 10.30 w L . na ul. M . spowodowała zagrożenie w ruchu drogowym w te n sposób, że wtargnęła na jezdnię zza autobusu, w miejscu nie wyznaczonym jako przejście dla pieszych, doprowadzając do potrącenia jej przez nadjeżdżający samochód marki Opel Astra o nr rej. .. , którym kierował S . R. W świetle opinii biegłego J . W . (k. 1 12 - 127, k. 153 - 163) nie budziło wątpliwości Sądu, iż kierujący pojazdem przekroczył prędkość dopuszczalną o 13 km/h, jednakże nawet jadąc z prędkością dozwoloną (50 km/h) nie byłby w stanie uniknąć kolizji z pieszą. Dopiero jadąc z prędkością 45 km/h mógłb y uniknąć kolizji. Warunki panujące na drodze oraz miejsce zdarzenia nie uzasadniały zastosowania szczególnej ostrożności przez kierowcę. Ponadto gdyby piesza wkroczyła na jezdnię w sytuacji braku ruchu po jej stronie, kierujący samochodem osobowym mógłby bezpiecznie zatrzymać się jadąc z prędkością 63 km/h. Przekroczenie prędkości przez kierującego nie miało również wpływu na skutki wypadku. Nie ma znaczenia czy prędkość w chwili uderzenia wynosiłaby 33 km/h czy 50 km/h. Niezależnie czy z mniejszą, czy w iększą prędkością A . W . zostałaby uderzona, to upadła by po zderzeniu --- STRONA 4 --- na maskę pojazdu i uderzyła głową o zewnętrzne elementy konstrukcyjne pojazdu. Udzielona energia ciału pojazdu i tak doprowadziłaby do uderzenia przez pieszą o twarde podłoże, na które b y upadła. Niezależnie gdzie pokrzywdzona by upadła, czy na maskę, na szybę, czy jezdnię i tak ostatecznie doprowadziłoby to do stłuczenia mózgu. (opinia Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie k. 117 - 121 ). Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd oparł się na powołanych wyżej dowodach, to jest dokumentach znajdujących się w aktach sprawy oraz w aktach szkody, opiniach biegłych sądowych, oraz zeznaniach świadków , a w szczególności K . S . jako osob y trzeciej obserwującej wypadek z pozycji kierowcy kabiny samochodu ciężarowego. Oddalając powództwo Sąd wskazał , że odpowiedzialność pozwanego wynika z art. 822 § 1 i 2 kc w zw. z art. 34 ust.1 , art. 35 i art. 36 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązk owych. Warunkiem odpowiedzialności ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu komunikacyjnego jest odpowiedzialność kierującego pojazdem. Zatem odpowiedzialność pozwanego uzależniona jest od tego czy kierowca pojazdu – S . R. ponosi odpow iedzialność odszkodowawczą na zasadach przewidzianych w art. 436 § 1 kc w zw. z art. 435 kc. Przepisy te statuują odpowiedzialność posiadacza pojazdu na zasadzie ryzyka. Przesłanką zwalniająca posiadacza pojazdu od o dpowiedzialności jest wykazanie , że szk oda nastąpiła wyłącznie z winy osoby poszkodowanej. Sąd Okręgowy przytoczył m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2000r. , II CKN 1123/98 i z dnia 25 stycznia 2001r. , IV CKN 243/2000, w których stwierdzono , że konstrukcja przepisów art. 435 i 436 § l k.c. polega na przeciwstawieniu źródeł powstania szkody w płaszczyźnie przyczynowości, a nie winy. Dlatego, jeżeli posiadacz pojazdu broni się wykazywaniem, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, nadal przyjmuje się je go odpowiedzialność, gdy udowodnione zostanie, że obok tej przyczyny działa jeszcze inna, zaszła po jego stronie''' ( II CKN 1123/98, nie publ.). Natomiast w drugim orzeczeniu Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli wyłączną przyczyną wypadku, jakiemu uległa p owódka, była podjęta przez nią próba rażąco nieprawidłowego przejścia jezdni, to jest to tak zwana okoliczność egzoneracyjna, która wyłącza odpowiedzialność na zasadzie ryzyka ponoszoną przez samoistnego posiadacza za szkodę powstałą w związku z ruchem nal eżącego do niego pojazdu" (tak SN w wyroku z 25 stycznia 2001 r., IV CKN 243/2000, niepubl.). Zestawiając analizę treści powyższych przepisów oraz stanowiska Sądu Najwyższego z treścią materiału dowodowego zebranego w sprawie --- STRONA 5 --- niniejszej, a w szczególności z jednoznaczną treścią opinii biegłych z zakresu ruchu dro gowego i z instytutu medycznego , którzy wypowiadali się, co do skutków uderzenia po jazdu przy określonej szybkości, Sąd pierwszej instancji uznał , że powódka, jako poszkodowana ponosi wyłączną winę za zaistnienie wypadku. Powódka nie powinna była przechodzić przez jezdnię, co zapobiegłoby wypadkowi. Sąd Okręgowy podzielił wyrażony w uzasadnieniu wyroku w sprawie XV W 535/05 pogląd, iż wiek pieszej , wynikające z niego doświadczenie w poruszaniu się po drogach, poziom intelektualny, fakt , iż powódka nie pozostawała pod wpływem alkoholu, umożliwiały powódce realną ocenę odległości, w jakiej znajdowały się nadjeżdżające pojazdy, ich prędkość, a zatem ocenę stopnia bezpiecznego przemieszczenia się na drugą stronę ulicy. Do szczególnej ostrożności, (która nie została przez powódkę zachowana) zobowiązywał A. W. fakt , że podjęła ona próbę przekroczenia drogi w miejscu nieoznaczonym, jako przejście dla pieszych i że na jezdnię zdecy dowała się wychodzić zza pojazdu, co zmniejszało znacznie możliwość jej zauważenia przez kierowców nadjeżdżający z przeciwka. Powyższe okoliczności w ocenie sądu pozwalają przypisać jej wyłączną winę za zaistnienie kolizji drogowej, w której odniosła obraż enia. Kierujący pojazdem jadąc nawet z dozwoloną prędkością nie mógłby uniknąć zdarzenia, a skutki wypadku byłyby takie same. Wobec uznania bezzasadności roszczenia powódki, co do zasady Sąd Okręgowy pominął ocenę wysokości i zasadności roszczeń finansowy ch zgłaszanych przez powódkę. Mając na względzie trudną sytuację materialną powódki Sąd odstąpił na podstawie art. 102 kpc od obciążania jej kosztami procesu , a nieuiszczone opłaty przejął na rachunek Skarbu Państwa. Apelację od tego wyroku wniosła po wódka zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo jednakże jedynie co do k woty 137 117,74zł zarzucając mu : I. niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 436 kc w związku z art. 435 kc polegającą na błędnej interpretacji bezspornych faktów, a mianowicie pominięcia w analizach Sądu skutków poruszania się z niedozwoloną nadmierną prędkością pojazdu „sprawcy" wypadku (stwierdzonego we wszystkich opiniach biegłych), w kontekście błędnej oceny stopnia przyczynienia się stron do powstania szkody u powódki i --- STRONA 6 --- niezasadnego przypisania powódce wyłącznej winy za spowodowanie zdarzenia skutkującego szkodą po jej stronie; II. obrazę przepisów postępowania art. 233 kpc, a mianowicie dowolną ocenę materiału dowodowego sprawy poprzez pominięcie przez Sąd w ocenie stopnia przyczynienia się do powstania szkody u powódki, dowodu z opinii biegłego mgr inż. Jacka Warzochy, w części, w której przeprowadził on analizę dowodzącą, że poruszanie się pojazdu z dozwoloną prędkością połączone z prawidłową obserwacją jezdni i właściwą reakcją na zagrożenie kierującego pojazdem umożliwiłoby jemu zatrzymanie pojazdu przed poruszającą się w poprzek jezdni pieszą w zaistniałej sytuacji drogowej - strona 4 opinii z dnia 23 czerwca 2008 roku, co skutkuje niedostatecznym rozważeniem okoliczności sprawy i konsekwencji zdarzenia stanowiącego podstawę powództwa oraz nieuwzględnieniem zasad współżycia społecznego przy dokonywaniu oceny stanu faktycznego sprawy. Apelująca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez: 1. zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kwoty 136 156, 80 zł (słownie: sto trzydzieści sześć tysięcy sto pięćdziesiąt sześć złotych i 80 groszy) z tytułu 50% zadośćuczynienia jej za ból i cierpienie fizyczne oraz szkody niematerialne na osobie poniesione przez powódkę w efekcie wypadku drogowego z dnia 14 października 2004 roku, za który 50% współodpowiedzialności ponosi pozwany; 2. zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kwoty 960, 94 (słownie: dziewięćset sześćdziesiąt złotych i dziewięćdziesiąt cztery grosze) z tytułu odszkodowania - 50% udziału pozwanego w kosztach poniesionych przez powódkę na leczenie i rehabilitację w związku z wypadkiem z dnia 14 października 2004 roku; 3. zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz odsetek ustawowych za zwłokę w realizacji świadczenia od dnia wniesienia powództwa począwszy. Ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Lublinie . Pozwany wnosił o oddalenie apelacji. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: --- STRONA 7 --- Apelacja nie jest uzasadniona. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 233 kpc w sposób opisany w apelacji . Sąd Apelacyjny uznaje w całości za trafną a nalizę materiału dowodowego dokonan ą przez Sąd pierwszej instancji , przyjmuje powyższe ustalenia za własne oraz i w całości podziela wnioski Sądu Okręgo wego dotyczące przyczyn wypadku , a w szczególności wyłącznej winy powódki za zaistnienie wypadku. Wskaz ać należy , że zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 233 kpc opierał się na fałszywej przesłance pominięcia przez Sąd Okręgowy tego fragmentu opinii biegłego, w której biegły analizuje przebieg zdarzenia przy założeniu , że kierujący samochode m S . R . powinien był zauważyć powódkę zanim w ogóle wkroczyła na jezdnię, w momencie gdy przesł aniały ją dwa samochody osobowe , zza których mogłaby by być teoretycznie widoczna częściowo głowa powódki. Założenie takie było korzystne dla strony powodowej gd yż konsekwentnie prowadziłoby do przyjęcia, że kierowca wcześniej winien był podjąć decyzje o hamowaniu, tym samym droga potrzebna do zatrzymania pojazdu wydłużałaby się, co mogło doprowadzić do uniknięcia zderzenia. Sąd Okręgowy nie pominął tej okoliczn ości, przyjął jednak wersję zdarzenia inną , postulowaną zresztą przez biegłego J . W . zarówno w opinii zasadniczej jak i w opinii uzupełniającej [ k. 112 i k 153 , w szczególności k. 157]. Ocenę tę Sąd Apelacyjny w całości przyjmuje za własną. Biegły, bowi em ustosunkowując się do postulowanego przez powódkę obowiązku prawidłowego obserwowania drogi przez kierowcę pojazdu krytycznie odniósł się do założeni a możliwości dostrzeżenia osoby , a w zasadzie części jej głowy zza przeszkody, jaką były zasłaniające po wódkę samocho dy osobowe. Tę krytyczną ocenę podziela Sąd . Przede w szystkim powódka nie udowodniła , że istniała możliwość dostrzeżenia chociażby części głowy powódki stojącej na skraju drogi zza zasłaniających ją pojazdów. Dowód taki nie mógł być przeprow ad zony chociażby ze względu na to , że, mimo iż okolicznością bezsporną było zasłonię cie powódki przez dwa samochody , to jednak pojazdy te nie zostały zidentyfikowane. W związku, z czym nie są znane ani wielkość pojazdów , ani ich wysokość. Braki te wyklucza ją mo żliwość skutecznego twierdzenia , że powódka w ogóle mogła w jakimkolwiek stopniu być widoczna dla kierującego S . R . , przed wybiegnięciem zza zasłaniającego ją pojazdu. Po drug ie Sąd podziela opinię biegłego , że kierujący samochodem gdyby nawet zauwa żył fragment głowy po wódki za samochodami nie mógłby na tej p odstawie przewidzieć szybkości i kierunek poruszania się pieszego. Z --- STRONA 8 --- tego względu biegły w swej opinii uzupe łniającej jednoznacznie wskazał , że dopiero wyjście zza przeszkody pi eszego i ukazanie się pieszego pełnym obrysem może być uznane za moment , w którym kierujący winien dostrzec pieszego i od którego mógłby przewidzieć kierunek i szybkość jego ruchu. Od tego, zatem momentu można dopiero analizować prawidłowość reakcji i podjęte przez kierowcę zachowania w związku z zaistniałą na drodze sytuacją. Z tych względów wskazywany przez powódkę w apelacji fragment opinii biegłego Warzochy nie uzasadnia stawianego w apelacji zarzutu naruszenia art. 233 kpc. Materiał dowodowy nie pozwala również na przy jęc ie postulowanej w apelacji tezy , że sam fakt prowadzenia przez S . R . pojazdu z prędkością przekraczająca prędkość dozwoloną uzasadnia odpowiedzialność kierowcy za skutki wypadku. Jak wynika z opinii biegłego J . W . nie zachodzi związek przyczynowy pomię dzy przekroczeniem dozwolonej prędkości przez S . R . a wypadkiem , gdyż ze względu na zachowanie powódki i ograniczenie kierowcy czasu reakcji na spowodowaną p rzez powódkę sytuację na drodze , do wypadku doszłoby także w sytuacji gdyby S . R . poruszał się z prędkością dozwoloną [ 50 km/h]. Natomiast z opinii biegłych Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej [ k. 2 17 - 221v.] w sposób jasny wynika , że brak jest jakichkolwiek przesłanek aby t wierdzić , że obrażenia jakich doznała powódka mogłyby nie wystąpić lub być mniejsze gdyby prędkość pojazdu uderzającego w poszkodowaną wynosiła 33 km/h , co miałoby miejsce gdyby powód kierował samochodem z dozwoloną prędkością. Te wnioski biegłych zawarte w opinii w żaden sposób nie zostały podważone w sprawie w związku, z czym j akiekolwiek rozważania w tym przedmioc ie niepoparte wiedzą specjalną , pozbawione są jakiegokolwiek znaczenia i nie mogą podważyć dotychczasowych wniosków biegłych. Wobec niepodważenia ustaleń Sądu zarzuty prawa materialnego zawarte w apelacji uznać należy za bezzasadne. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc oddalił apelację, jako bezzasadną.