Wyrok I ACa 847/99 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 1999 r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- 50 J g ' ! " ^ . r — i i \ J I . ) | j i Sygn. akt I ACa 847/99 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 listopada 1999 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSA - Sędziowie: S.A. - S.O. Protokolant: apl. W.Lasocka (spr.) K.Karolus-Franczyk R.Sarnowicz A.Jobda po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa R K przeciwko j S.A. w W o zobowiązanie do przeproszenia i zadośćuczynienie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 lutego 1999 r., sygn. akt I C 2473/97 apelację oddala. --- STRONA 2 --- 2 U Z A S A D N I E N I E Powód, R K w pozwie skierowanym przeciwko , wnosił ostatecznie o nakazanie pozwanemu przeproszenia go za bezprawne opublikowanie wizerunku oraz zasądzenie z tego tytułu zadośćuczynienia w wysokości 20.000 zł. Pozwany nie uznał powództwa i wnosił o jego oddalenie. Wyrokiem z 15.11.1999 r. Sąd Okręgowy w Warszawie: 1. zobowiązał pozwanego do przeproszenia powoda za ukazanie jego wizerunku w programie w dniu 3l.X. 1997 r., w terminie 1 miesiąca od uprawomocnienia się wyroku, w programie 2. oddalił powództwo w pozostałej części; 3. zniósł między stronami koszty zastępstwa procesowego; 4. nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa od pozwanego kwotę 500 złotych tytułem części nieuiszczonego wpisu sądowego; 5. nieuiszczony wpis sądowy w pozostałej części przejął na rachunek Skarbu Państwa. Wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia i wywody Sądu Okręgowego: 3l.X. 1997 roku przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Pragi Wydział IV Karny toczył się proces przeciwko trzem oskarżonym (w tym powoda), w sprawie o sygnaturze akt IV K 1832/96. Sąd zezwolił na uczestnictwo w rozprawie ekipie filmowej / oraz na filmowanie przebiegu rozprawy, z wyjątkiem pokazywania wizerunków oskarżonych. --- STRONA 3 --- 3 Tego samego dnia S.A. Oddział w W wyemitowała w reportaż z sali sądowej, w której toczył się w/w proces. Przedmiotowy materiał filmowy został także przedstawiony w skróconej wersji w programie „ z dnia 6.XI.1997 r. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego w postaci nagrania reportażu na kasecie magnetowidowej, Sąd ustalił, iż telewidzowie mogli zobaczyć między innymi dwóch mężczyzn, z niewidocznymi twarzami, zasiadających na ławie oskarżonych w asyście policjantów oraz salę sądową wraz ze znajdującą się w niej publicznością. W pierwszej ławie przeznaczonej dla publiczności zasiadał powód, także w asyście policjantów. Twarz jego nie została zasłonięta. Komentarz, jakim opatrzono reportaż, odnosił się do dwóch oskarżonych w w/w sprawie, którzy odpowiadali za pobicie ze skutkiem śmiertelnym pokrzywdzonego^ P S- Zdaniem pozwanego autorzy reportażu uzyskali zgodę Sądu na sfilmowanie przebiegu rozprawy, z wyłączeniem ukazywania wizerunku oskarżonych, lecz film obejmował sceny z sali rozpraw, na której toczył się proces przeciwko dwóm oskarżonym/na co wskazuje także komentarz do audycji; reportaż nie dotyczył powoda, zatem siedząc w ławach przeznaczonych dla publiczności stanowił on jedynie element tła dla pozostałych oskarżonych* zakaz Sądu dotyczący nie publikowania wizerunku oskarżonych dotyczył jedynie tych dwóch oskarżonych, a nie powoda i w takiej sytuacji ukazanie twarzy powoda mieści się w granicach określonych przez prawo i było zgodne z zasadami działalności telewizji publicznej. W ocenie Sądu powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie. --- STRONA 4 --- 4 Wizerunek człowieka, jako jego dobro osobiste, pozostaje pod ochroną prawa cywilnego (art. 23 k.c.), niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Zgodnie ' z brzmieniem art. 317 k.p.c. sąd może zezwolić przedstawicielom radia, telewizji, filmu i prasy na dokonywanie za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu rozprawy, gdy uzasadniony interes społeczny za tym przemawia, a dokonywanie tych czynności nie będzie utrudniać prowadzenia rozprawy. Przepisy prawa przewidują jednakże ograniczenie dotyczące rozpowszechniania wizerunku osoby. Jednym tych przepisów jest art. 13 ust. 2 prawa prasowego, stanowiący, że nie wolno publikować (...) wizerunku osób, przeciwko którym toczy się postępowanie (...) sądowe (...), chyba, że osoby te wyrażają na to zgodę. Ustęp 3 w/w przepisu wprowadza wyjątek, dotyczący możliwości zezwolenia przez sąd na ujawnienie takiego wizerunku ze względu na ważny interes społeczny. Na rozprawie w dniu 3l.X. 1997 r. Sąd początkowo zezwolił na filmowanie przebiegu rozprawy bez ograniczeń, jednakże wobec wyraźnego braku zgody oskarżonych na pokazywanie ich wizerunków, Sąd zakazał filmowania ich twarzy, a to, co wcześniej zostało nagrane, miało ulec zatarciu. Powód podczas procesu karnego także nie wyraził zgody na sfilmowanie jego twarzy. Zakaz Sądu dotyczył również jego osoby, na co jednoznacznie wskazują zapisy w protokole rozprawy. Nie zastosowanie się do zakazu Sądu nosi znamiona bezprawności działania pozwanego. --- STRONA 5 --- 5 Bezprawne jest bowiem każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, z porządkiem prawnym oraz z zasadami współżycia społecznego, jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je. W procesie o ochronę dóbr osobistych pozwany ma obowiązek wykazania istnienia okoliczności, które uzasadniają jego działania, a więc wyłączyłyby bezprawność. W niniejszej sprawie pozwany takich okoliczności nie wykazał, zatem zgodnie z art. 24 § 1 k.c. domniemanie bezprawności działania pozwanego nie zostało obalone. Nie można bowiem uznać za uzasadnione powoływanie się pozwanego na działanie w granicach art. 81 ust. 2 pkt 2 prawa autorskiego i wywodzenie stąd braku zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku osoby, która stanowi jedynie szczegół całości takiej, jak np. zgromadzenie. W tym kontekście należy rozumieć także publiczność. Powód był wprawdzie pokazany na ławie dla publiczności, jednakże autorzy reportażu, uczestniczący w rozprawie od początku, wiedzieli, iż jest on również jednym z oskarżonych, a jedynie z uwagi na brak miejsca na ławie oskarżonych znalazł się na pierwszej ławce przeznaczonej dla publiczności. Usytuowanie powoda w innym miejscu, niż właściwe dla oskarżonych, nie zwalniało pozwanego z obowiązku zastosowania się do zakazu sądu i podobnie jak pozostałych oskarżonych, nieujawniania jego wizerunku. Wobec powyższego Sąd uznał, iż pozwany naruszył dobro osobiste powoda - jego wizerunek, który korzysta z ochrony przewidzianej prawem. W oparciu o przepis art. 24 § 1 k.c. Sąd, zgodnie z żądaniem powoda, zobowiązał pozwanego do przeproszenia powoda, jak w treści wyroku. --- STRONA 6 --- 6 Sąd, zgodnie z żądaniem powoda, nie precyzował treści oświadczenia, pozostawiając ją do decyzji pozwanego. Powołany wyżej przepis stanowi również, iż na zasadach przewidzianych' w kodeksie osoba, której dobro osobiste naruszono, może żądać również zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Powód żądał zadośćuczynienia w kwocie 20.000 złotych. Zasady przyznawania zadośćuczynienia pieniężnego określone są w art. 448 k.c. Dla przyznania tego świadczenia konieczne jest istnienie przesłanki bezprawności, a z uwagi na to, że ma ono charakter roszczenia majątkowego, niezbędne jest także wykazanie istnienia po stronie poszkodowanego krzywdy doznanej na skutek działania innej osoby. Zadośćuczynienie pieniężne ma charakter fakultatywny, a zatem jego przyznanie zależy od uznania i oceny Sądu konkretnych okoliczności sprawy. Podstawowym kryterium decydującym o przyznaniu oraz wysokości tego świadczenia jest intensywność doznanej krzywdy (ocenionej według miar zobiektyzowanych), stopień negatywnych konsekwencji dla pokrzywdzonego, wynikających z dokonanego naruszenia dobra osobistego, w tym także niewymiernych majątkowo. W wyemitowanym przez reportażu powód został pokazany na tle publiczności. Wprawdzie jego twarz nie została zasłonięta, jednak oprócz niego samego żadna z osób postronnych oglądających go w tym programie, nie mogła powziąć chociażby przypuszczeń, że występował on w charakterze oskarżonego w przedstawionym procesie, zwłaszcza, że komentarz do audycji wskazywał na dwóch oskarżonych, których twarze zostały przysłonięte. Sąd uznał, że powód wskutek opublikowania w programie telewizyjnym jego wizerunku, mógł poczuć się urażony, zwłaszcza iż sam --- STRONA 7 --- 7 nie wyraził na to zgody i uwzględnił pierwsze ze zgłoszonych żądań. Jednakże uznał też, że doznana przez niego krzywda jest nieznaczna, nie nosząca cech dolegliwości i tym samym nie uzasadnia przyznania mu zadośćuczynienia pieniężnego, dlatego też w tym zakresie powództwo oddalił. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. W związku z częściowym uwzględnieniem roszczeń powoda Sąd na podstawie art. 100 k.p.c. zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa procesowego. W apelacji od powyższego wyroku, odnoszącej się do oddalonej części powództwa, powód zarzucił mu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 24 k.c., przez niewłaściwe jego zastosowanie oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego - przez ustalenie, że intensywność doznanej krzywdy, powstałej u powoda na skutek naruszenia jego dobra osobistego nie uzasadnia zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego - i wskazując na powyższą podstawę wnosił o zmianę wyroku w tej części i uwzględnienie powództwa. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Z obszernego uzasadnienia skarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do poczynionych ustaleń, które Sąd Apelacyjny w całości popiera oraz dokładnej i wnikliwej oceny materiału dowodowego sprawy i wywodów natury prawnej, również akceptowanych przez Sąd II instancji, nie wynika jedynie, w jakim charakterze, w odniesieniu do treści przepisu art. 38 prawa procesowego (Ustawa z 26.1.1984 r. - Dz. U. Nr 5 z 1984 r. poz. 24 z późn. zm.), działał w sprawie pozwany. W oparciu o informacje uzyskane od pełnomocnika pozwanego, iż kieruje S.A., Sąd potraktował go inną osobą która --- STRONA 8 --- 8 spowodowała emisję materiału filmowego, a o której mowa w przepisie § 1 cytowanego powyżej artykułu, oznaczając go ponadto w komparycji orzeczenia w sposób pełny. Sąd Apelacyjny nie podzielił przytoczonych powyżej zarzutów apelacji. Uznanie Sądu Okręgowego co do doznania przez powoda na skutek bezprawnego opublikowania jego wizerunku krzywdą nieznacznego stopnia i nie noszącej cech dolegliwości, zasadnie skutkowało odmową zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia, z przyczyn dokładniej określonych w uzasadnieniu skarżonego wyroku. Argumentację Sądu Okręgowego zawartą powyżej Sąd Apelacyjny w całości podziela. Kwestia bezprawnego naruszenia dobra osobistego powoda została już przesądzona na korzyść powoda i nie podlega dalszej dyskusji. Na powodzie natomiast, występującym również z roszczeniem majątkowym w postaci żądania zasądzenia zadośćuczynienia^ spoczywa obowiązek wykazania rozmiaru i intensywności doznanej krzywdy i stopnia negatywnych konsekwencji, także niewymiernych majątkowo, spowodowanych naruszeniem prawa do ochrony wizerunku, czego w n/n procesie nie uczynił. Nie stawiając się na rozprawę w dniu l.II. 1999 r. powód uniemożliwił Sądowi Okręgowemu przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania w charakterze strony na powyższe okoliczności i tym samym pozbawił się szansy na dokonanie przez Sąd odmiennych ustaleń w tym zakresie, a obiektywna miara widzenia naruszenia dobra osobistego powoda jak wyżej, w pełni uzasadnia przyjęcie poglądu Sądu Okręgowego i przesądza o trafności skarżonego wyroku z przyczyn wskazanych w jego uzasadnieniu. W odniesieniu do pokazanego w kwestionowanym materiale filmowy obrazu - wizerunku powoda - zaakcentować należy jego pojawienie się w kontekście komentarza, mówiącego wyłącznie o dwóch oskarżonych i ani jednym słowem nie --- STRONA 9 --- 9 napomykającego o występowaniu innej jeszcze, trzeciej osoby, również w charakterze oskarżonego. Słowom komentarza o dwóch oskarżonych odpowiada obraz ławy oskarżonych, z dwiema zamazanymi sylwetkami. Komentarz nie' ma również odniesienia do czynu popełnionego przez powoda, jako trzeciego oskarżonego w sprawie. Zarejestrowany wizerunek powoda nie wyróżnia się z tła. Odnośnie zaś materiału okazanego w raporcie policyjnym z 6.XI.1997 r. można wręcz odnieść wrażenie, że powód jest bratem P.S , gdyż obrazowi z wizerunkiem powoda odpowiadają słowa komentarza o bracie „zamordowanego", który wg słów matki P.S kupił motocykl od jednego z oskarżonych. Wrażenia takiego nie można odnieść już z emisji migawki w w dniu 3l.X. 1997 r. gdyż w tym materiale, w stosunku do wyemitowanego 6.XI.1997 r., ten sam dźwięk nałożony został z minimalnym wyprzedzeniem. Wbrew twierdzeniu powoda nie można ze względów jak wyżej uznać, aby oczywista była rola powoda na sali sądowej w wyemitowanym materiale filmowym dla przeciętnego odbiorcy, a do takiego właśnie z racji konieczności obiektywnego spojrzenia na sprawę, należy się odwołać. Również w błędzie jest skarżący twierdząc, iż pokazano go siedzącego pomiędzy dwoma policjantami, gdyż nie potwierdza tego obejrzany materiał filmowy. Z obrazu wynika, iż policjanci siedzieli obok siebie, w ławie dla publiczności, jako pierwsi od strony ławy oskarżonych, powód zaś siedział jako trzeci, licząc od strony ławy dla oskarżonych i znajdował się w sąsiedztwie jednego tylko policjanta i w pewnej od niego odległości. Nie uzasadnia także racji powoda odwoływanie się do pokazania powoda „licznemu gronu przyjaciół i znajomych", albowiem po pierwsze: tego rodzaju odczucie ma wymiar jedynie subiektywny, a po wtóre: ewentualnie oglądający powoda znajomi mogli np. traktować go jako przysłuchującego się przebiegowi procesu mieszkańca F ', który --- STRONA 10 --- 10 znalazł się na sali sądowej dobrowolnie, jako mieszkaniec okolic F zbulwersowany popełnieniem tego przestępstwa. Obraz zarejestrowany na taśmie filmowej, wespół z komentarzem słownym, przy wskazanych powyżej okolicznościach sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego nie dają podstaw do przyjęcia, aby przeciętny odbiorca programu utożsamiał wizerunek powoda z osobami zasiadającymi w ławie oskarżonych. Brak jest również odstaw do przyjęcia, aby powód z racji naruszenia jego prawa do ochrony wizerunku doznawał przykrości ze strony sąsiadów lub przypadkowo spotkanych osób. Uwzględniając powyższe i uznając, iż zarzuty apelacji nie mogą skutecznie wzruszyć skarżonego wyroku - Sąd Apelacyjny orzekł jak na wstępie w oparciu o przepis art. 385 k.p.c.