Wyrok I ACa 847/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wroc

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 847/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 września 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Walter Komorek Sędziowie: SSA Adam Jewgraf (spr.) SSA Anna Guzińska Protokolant: Monika Kurkowiak po rozpoznaniu w dniu 8 września 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa K. S. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w O. i Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I C 242/09 uchyla zaskarżony wyrok i znosząc postępowanie w zakresie rozprawy z dnia 1 kwietnia 2010 r. sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 1.04.2010 r. oddalił powództwo K. S. skierowane przeciwko stronie pozwanej Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W. i Zakładowi Karnemu w O. o zapłatę kwoty 200.000 zł z ustawowymi odsetkami tytułem zadośćuczynienia oraz zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Istotne elementy stanu faktycznego ustalonego przez Sąd Okręgowy przedstawiają się następująco: K. S. przebywał w Zakładzie Karnym w O. w okresie od 27.06.2000 r. do 14.06.2002 r. Powód przebywał w celach wieloosobowych, pracował wówczas w kotłowni. Zakład karny zapewnia dostęp do opieki medycznej. W czasie pobytu w tym Zakładzie Karnym nie składał żadnych skarg dotyczących warunków bytowych. --- STRONA 2 --- Dalszą część kary pozbawienia wolności powód odbywał w Zakładzie Karnym w W., w którym w tym okresie panowało przeludnienie. W związku z powyższym m. in. powoda umieszczano w celach, których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 . Aktualnie powód jest osadzony w celi pięcioosobowej o pow. 15 m 2 , nie licząc kącika sanitarnego. Cela ta nie jest przeludniona. Powód należy do podkultury więziennej. Informacje o stanie zaludnienia Zakład Karny w W. co kwartał przekazuje Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu Wydziałowi Penitencjarnemu drogą elektroniczną. Dotychczas nie było przypadków uchylenia przez sędziego penitencjarnego decyzji dyrektora Zakładu o umieszczeniu skazanego w danej celi. Wszystkie cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w W. są wyposażone podobnie, każdy ze skazanych ma swoje łóżko, taboret, szafkę na ubrania, a w celi znajduje się nadto stół, wieszak na ubrania, lustro, miska oraz półka na przybory osobiste. Skazani otrzymują środki higieny osobistej, pościel, odpowiednią do pory roku odzież, bieliznę, obuwie, sprzęty do spożywania posiłków. Skazani sami odpowiadają za utrzymanie czystości w celi, otrzymują potrzebne do tego sprzęty oraz środki chemiczne. Skazani otrzymują trzy posiłki dziennie, przynajmniej jeden ciepły. Kaloryczność potraw wynosi minimum 2600 kalorii. Skazani ze wskazaniami medycznymi żywieni są według diety lekkostrawnej bądź cukrzycowej. Posiłki przygotowywane są przez skazanych pod nadzorem funkcjonariusza – szefa kuchni, a nad ich urozmaiceniem, wartością kaloryczną, odpowiednim składem czuwa funkcjonariusz służby żywieniowej. Każdy jadłospis wymaga akceptacji lekarza, kierownika działu kwatermistrzowskiego i zatwierdzany jest przez dyrektora zakładu karnego. Z każdego posiłku pobierana jest próba smakowa przez przedstawiciela służby zdrowia. Skazani mogą dokonywać dodatkowo zakupu żywności korzystając ze sklepu znajdującego się na terenie zakładu karnego oraz otrzymywać paczki żywnościowe. Osadzeni mają zapewniony dostęp do aktów prawnych, Kodeks karny wykonawczy udostępniany jest przez wychowawcę na każdą prośbę skazanego, wszystkie kodeksy dostępne są również w bibliotece i dwa razy w miesiącu można korzystać z nich w czytelni. W czytelni znajduje się system Lex, z którego na prośbę skazanych drukowane są akty prawne. Przy zakładzie karnym działa Centrum Kształcenia Ustawicznego, powód kształci się w technikum. Nauka ta trwa 3 lata, zajmuje ona 5-6 godzin dziennie. W pozwanym zakładzie znajduje się Zakład Opieki Zdrowotnej, zatrudnieni tam są funkcjonariusze i lekarze kontraktowi. Sąd Okręgowy ustalił również, że osadzeni mają prawo do korzystania z aparatów telefonicznych znajdujących się na oddziałach, a wnioski o odbycie rozmowy zbierane są po apelu porannym przez oddziałowego. Osadzeni mogą korzystać z nabożeństw w kaplicy. Korespondencja urzędowa wysyłana jest niezwłocznie, bez cenzury. Powód choruje na cukrzycę, ma zapewniony dostęp do opieki medycznej. Pomimo choroby korzysta z zajęć kulturalno- oświatowych, aktywnie uczestniczy w sekcji tenisa stołowego oraz siatkówki. Może korzystać w każdy poniedziałek z ogólnych zajęć na świetlicy sportowej. Z uwagi na fakt, że jest słuchaczem technikum ma dodatkową możliwość uczestniczenia w zajęciach sportowych w każdy czwartek. Zakład Karny w W. jest raz w roku wizytowany przez sędziego penitencjarnego. Zgodnie z wnioskami zawartymi w sprawozdaniu z dnia 26.03.2007 r. z wizytacji za okres od 1.01.2006 r. do 31.12.2006 r. Zakład Karny w W. jest dobrze zorganizowany i dobrze prowadzony. Stwierdzono, iż kierownictwo Zakładu dokłada wszelkich starań dla zapewnienia prawidłowego przebiegu wykonywania orzeczonych kar pozbawienia wolności, a w szczególności utrzymania porządku, dyscypliny i godziwych warunków bytowych skazanych. Wśród zaleceń powizytacyjnych wskazano m.in.: dążenie do zmniejszenia przeludnienia, dążenia do jak najlepszego wykorzystania świetlic oraz pól spacerowych do maksymalnego zagospodarowania czasu wolnego osadzonym, zwiększanie zatrudnienia skazanych, w miarę posiadanych środków wyposażanie pól spacerowych w atestowany sprzęt rekreacyjny, doskonalenie poprzez organizację szkoleń zasad prognozowania kryminologiczno-społecznego, systematycznego monitorowania atmosfery wychowawczej. Podobnie wnioski zostały zawarte w sprawozdaniu z dnia 28.03.2008 r. z wizytacji w tym zakładzie za okres od 1.01.2007 r. do 31.12.2007 r. Wśród zaleceń powizytacyjnych wskazano: przedsięwzięcie działań zmierzających do zmniejszenia przeludnienia jednostki, dążenia do optymalnego wykorzystania świetlic, placów spacerowych, maksymalnego zagospodarowanie osadzonym czasu wolnego, zwiększenie zatrudnienia skazanych, --- STRONA 3 --- w przypadku kar krótkoterminowych częstszego występowania o udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia, systematycznego monitorowania atmosfery wychowawczej. Podobne wnioski zawarto w sprawozdaniu z dnia 25.02.2009 r. z wizytacji za okres od 1.01.2008 r. do 31.12.2008 r. W tym roku stwierdzono systematyczny spadek przeludnienia. Wizytowana jednostka systematycznie zwiększała zatrudnienie skazanych, wzorowo prowadziła ich dokształcanie, umożliwiając zdobycie kwalifikacji zawodowych oraz nowych umiejętności, zapewniała skazanym udział w różnorodnych kołach zainteresowań, imprezach okolicznościowych czy zawodach sportowych. Miała jednak ograniczony – ze względów czysto finansowych – wpływ na poprawę warunków bytowych skazanych. W zaleceniach powizytacyjnych zalecono kontynuowanie działań zmierzających do zmniejszenia przeludnienia oraz dążenia do optymalnego wykorzystania pozostałych w użytkowaniu świetlic, a także placów spacerowych. Przy takich ustaleniach Sąd I instancji powództwo uznał za niezasadne. Spośród okoliczności, które zgodnie z treścią pozwu, miały powodować naruszenie godności powoda, za udowodniony Sąd ten uznał tylko fakt czasowego umieszczania powoda w Zakładzie Karnym w W. w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 , a okoliczność tę Sad uznał za niesporną między stronami, nadto wynikała z wniosków ze sprawozdania z wizytacji Zakładu Karnego w W. za lata 2006-2008. Powód nie udowodnił jednak pozostałych okoliczności, które wskazał w pozwie, nie sprecyzował, na czym miałyby polegać nieprawidłowości w zakresie wyposażenia cel, w których przebywał. Tymczasem zeznania świadków opisujących elementy wyposażenia celi nie wskazują na braki w wyposażeniu skutkujące niezaspokojeniem potrzeb osadzonych. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie wykazał w żaden sposób, że pożywienie dostarczane przez Zakład Karny w W. jest zbyt ubogie w składniki odżywcze i nie spełnia norm dotyczących wartości energetycznej, a przeprowadzone postępowanie dowodowe obaliło zarzut, że Zakład Karny w W. nie zapewnia mu warunków do utrzymywania higieny osobistej. Powód bowiem ma w zasadzie nieograniczony dostęp do kącika sanitarnego, a Zakład Karny dostarcza mu nie tylko środki higieny osobistej, ale też preparaty do utrzymywania czystości w celi, za którą są odpowiedzialni sami osadzeni. Powód nie udowodnił zdaniem Sądu I instancji, że Zakład Karny ogranicza mu dostęp do aktów prawnych, ponadto powód nie wskazał konkretnych okoliczności, kiedy pozbawiono go możliwości skorzystania z aktów prawnych, wobec czego nie ma podstaw do stwierdzenia, że jakiekolwiek jego prawo zostało przez to naruszone. Na uwzględnienie zdaniem tego Sądu nie zasługuje zarzut co do umieszczania powoda w jednej celi z osobami palącymi i z osobami o innym stopniu demoralizacji. Przede wszystkim powód nie skonkretyzował kiedy jako niepalący przebywał w celach z palącymi oraz kiedy przebywał z osobami bardziej zdemoralizowanymi i jakie to były osoby. Zauważyć przy tym należy, że powód odbywa karę pozbawienia wolności między innymi za przestępstwo zabójstwa, trudno zatem przyjąć, w jaki sposób inni skazani mogliby wpływać na zwiększenie zakresu jego zdemoralizowania. Odnośnie zarzucanego przez powoda ograniczania jego kontaktów z bliskimi Sąd Okręgowy stwierdził, że powyższe ograniczenie należy do istoty kary pozbawienia wolności i stanowi normalną dolegliwość wynikającą z wykonywania tej kary, a powód nie wykazał by w jego przypadku przekraczały one normalną miarę. Powód nie udowodnił także, aby miał ograniczone prawo do korespondencji, nie zapewniono mu prawa do widzeń z osobami bliskimi i do rozmów telefonicznych. Podobnie powód nie wykazał, aby nie miał zapewnionego dostępu do zajęć kulturalno-oświatowych. Wskazując na zeznania świadka W. S. Sąd I instancji podkreślił, że powód pomimo swojej choroby (cukrzycy) aktywnie uczestniczył w zajęciach sportowych – tenisa stołowego i siatkówki, dodatkowo jako uczeń technikum miał dostęp do zajęć sportowych w czwartki. Wreszcie Sąd Okręgowy zauważył, że powód w pozwie zawarł tylko ogólnikowe twierdzenia o nieprawidłowościach w pozwanym Zakładzie Karnym, co wyklucza ocenę czy warunki, w których przebywał powód mieszczą się w granicach prawa, a jedynie powód ocenia je jako niewłaściwe w swoim subiektywnym odczuciu, czy też rzeczywiście doszło do bezprawnych działań organów państwa. Powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r. (V CSK 431/2006) Sąd Okręgowy wskazał, że osadzenie skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności (godności) w przeludnionych celach, może stanowić naruszenie dóbr osobistych przy braku oddzielenia urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczenia i niezapewnienie wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, braku wentylacji, nieodpowiedniej ilości łóżek. Tymczasem powód swoje roszczenie oparł na ogólnikowych twierdzeniach o przeludnieniu polskich więzień i wynikających z tego jego zdaniem drastycznych konsekwencjach, nie wskazując na żadne konkretne przejawy nieludzkiego, niegodziwego traktowania jego samego, poza faktem czasowego przeludnienia cel. Jednocześnie w ocenie Sądu I instancji w --- STRONA 4 --- niniejszej sprawie nawet gdyby przyjąć, że pozwane jednostki penitencjarne nie zapewniły powodowi odpowiednich warunków bytowych, nie zachodziły przesłanki do zasądzenia na jego rzecz zadośćuczynienia. Powód nie wykazał ażeby rozmiar jego cierpień uzasadniał zasądzenie na jego rzecz kwoty pieniężnej oraz nie podał w pozwie jakie negatywne skutki w jego sferze emocjonalnej wywołały niedostateczne, jego zdaniem, warunki bytowe panujące w pozwanych Zakładach Karnych. Powód nie wykazał, ażeby warunki odbywania kary odnoszące się do niego różniły się na jego niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani, nie można więc uznać, że umieszczenie powoda w przeludnionej celi stanowiło indywidualnie wymierzoną w niego szykanę. Ponadto Zakład Karny w W. wykazał, że mimo istniejącego problemu przeludnienia podejmuje próby stworzenia osadzonym godziwych warunków odbywania kary, co potwierdziły sprawozdania z wizytacji. Sąd Okręgowy podzielił także zapatrywanie strony pozwanej, że roszczenia powoda za okres dłuższy niż trzy lata wstecz, licząc od daty wytoczenia powództwa uległy przedawnieniu zgodnie z treścią art. 442 k.c. Orzeczenie o kosztach Sąd Okręgowy wydał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Orzeczenie to zaskarżył powód apelacją w całości i wniósł o jego zmianę i zasądzenie na jego rzecz kwoty 200.000 zł zgodnie z żądaniem pozwu. Powód zarzucił, iż w sprawie nie może zostać uwzględniony zarzut przedawnienia, wskazując, iż kwestię przeludnienia „rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny w dniu 26.05.2008 r.” i tę datę należy przyjąć jako rozpoczynająca bieg przedawnienia. Powód podniósł, że nie wykazał konkretnych zdarzeń stanowiących naruszenie jego dóbr osobistych przez stronę pozwaną, bowiem nie miał dostępu do notatek i pism znajdujących się w jego aktach osobowych. Skarżący zarzucił także, iż został pozbawiony prawa do obrony, nie miał bowiem możliwości udziału w posiedzeniach, na których przesłuchiwani byli świadkowie oraz strona pozwana, nie miał możliwości wyjaśnienia kwestii spornych oraz wygłoszenia „mowy końcowej”. Wreszcie skarżący wskazał, że żądana przez niego kwota nie obejmuje wyłącznie zadośćuczynienia, ale także odszkodowanie za szkodę związaną z zachorowaniem na cukrzycę wskutek warunków, w jakich odbywał on karę pozbawienia wolności oraz zwrot kosztów leczenia (zakupu strzykawek i pasków do glukometru). Ponadto powód wskazał szereg nieprawidłowości w działaniu pozwanego zakładu karnego, w tym niewłaściwe oświetlenie jego celi, utrudnianie mu kontaktów (widzeń i telefonicznych) z rodziną, instalowanie w toaletach wizjerów w celu podglądania, wydawanie odzieży nieodpowiedniej do warunków pogodowych, a także przygotowywanie „kłamliwych opinii” do sądów penitencjarnych, wskutek czego nie udzielono mu warunkowego przedterminowego zwolnienia. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasadzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania przed Sądem II instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Bez wątpienia Sąd meriti dopuścił się naruszenia art. 299 k.p.c., który wskazuje, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. W orzecznictwie przyjmuje się, że art. 299 k.p.c. obliguje sąd do zarządzenia dowodu z przesłuchania stron w celu wyjaśnienia – dotychczas niewyjaśnionych – faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nadto należy podkreślić, że wobec jednoznacznego brzmienia tego przepisu środkiem dowodowym w rozumieniu art. 299 k.p.c. jest przesłuchanie obu stron, ograniczenie do przesłuchania tylko jednej z nich może nastąpić wyłącznie w okolicznościach opisanych w art. 302 k.p.c., a zatem jedynie wówczas gdy w odniesieniu do jednej ze stron postępowania zachodzą przeszkody natury faktycznej lub prawnej. Treść art. 302 k.p.c. i jego usytuowanie wskazują bowiem, że wprowadza on wyjątek od zasady i zezwala na odstępstwo wyłącznie ze względu na szczególne okoliczności. --- STRONA 5 --- W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd Okręgowy dopuszczając dowód z przesłuchania w charakterze strony pozwanej R. K. i C. M. na okoliczność warunków bytowych w pozwanych zakładach karnych oraz przebiegu odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności i jednocześnie pomijając przesłuchanie samego powoda, w sposób oczywisty naruszył normę z art. 299 k.p.c. Przy tym w ocenie Sądu Apelacyjnego uchybienie to miało wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Należy wskazać, że w niniejszej sprawie nie zachodziły żadne szczególne okoliczności w rozumieniu art. 302 k.p.c., które czyniłyby niemożliwym przesłuchanie samego powoda. Z pewnością za przeszkodę taką nie może zostać uznany fakt odbywania przez niego kary pozbawienia wolności, istniała bowiem możliwość bądź doprowadzenia powoda do sądu, bądź przesłuchania go w drodze pomocy prawnej. Wreszcie pominięcie dowodu z przesłuchania powoda w sytuacji istnienia wątpliwości, co wielokrotnie podkreślał Sąd Okręgowy w pisemnych motywach swego rozstrzygnięcia, z jakimi konkretnie niedogodnościami i nieprawidłowościami powód zetknął się w pozwanych zakładach karnych oraz jakimi działaniami strona pozwana naruszyła jego dobra osobiste, w oczywisty sposób uniemożliwiło mu dowodzenie zgłoszonego roszczenia i tym samym miało bezpośredni wpływ na zaskarżone orzeczenie. W okolicznościach niniejszej sprawy naruszenie art. 299 k.p.c. w powiązaniu z innymi uchybieniami proceduralnymi jakich dopuścił się Sąd I instancji doprowadziło do naruszenia prawa powoda do obrony. Analizując, czy doszło do pozbawienia strony możności działania, trzeba w pierwszej kolejności rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie ustalić, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, w końcu zaś ocenić, czy pomimo zaistnienia tych okoliczności strona mogła bronić swych praw w procesie. Dopiero w razie kumulatywnego spełnienia wszystkich tych przesłanek można przyjąć, że strona została pozbawiona możności działania (tak SN w wyroku z dnia 28.03.2008 r., V CSK 488/07, Lex nr 424315). Dalej należy podnieść, że kontradyktoryjność procesu oraz obowiązek zapewnienia stronom możności obrony swych praw, pozwala na zamknięcie rozprawy, gdy wskazane przez nie, istotne dla sprawy dowody zostały rozpoznane, a w przypadku ich uwzględnienia, stronom umożliwiono ustosunkowanie się do nich. Odnosząc niniejsze zasady do realiów rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż uniemożliwienie powodowi, wobec pominięcia dowodu z jego przesłuchania, zajęcia stanowiska wobec twierdzeń strony pozwanej oraz wniosków płynących z zeznań świadków, zgłoszenia ewentualnych dalszych wniosków dowodowych zmierzających do wykazania naruszenia jego dóbr osobistych, niewątpliwie doprowadziło do pozbawienia go możliwości faktycznej obrony jego praw. Mając przy tym na uwadze, że powodowi, w świetle postanowień Sądów obu instancji, odmówiono udzielenia pomocy profesjonalnego pełnomocnika z urzędu oraz, że odbywa on karę pozbawienia wolności, wskutek czego jego możliwości osobistego stawiennictwa na rozprawie są ograniczone, pozbawienie powoda prawa wypowiedzenia się w toku jego przesłuchania skutkowało zbadaniem przez Sąd I instancji jedynie stanowiska strony pozwanej. Sąd I instancji w istocie bowiem ograniczył się jedynie do oceny istnienia przeludnienia w pozwanych zakładach karnych i wpływu tego faktu na naruszenie dóbr osobistych powoda, mylnie przy tym uznając, że inne podnoszone przez powoda okoliczności związane z brakiem zapewnienia przez stronę pozwaną właściwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, w postaci nieodpowiedniego wyposażenia cel, nieodpowiedniego wyżywienia, ograniczania kontaktów z bliskimi, brakiem zajęć kulturalno-oświatowych, warunków do utrzymania higieny osobistej – wynikają z nadmiernej liczby osadzonych w zakładach karnych. Tymczasem każdy ze wskazywanych przez powoda skutków będących (w jego ocenie) wynikiem działań lub zaniechań strony pozwanej, może stanowić samodzielną podstawę naruszenia dóbr osobistych powoda. Stosownie do treści art. 379 k.p.c., w sytuacji, w której strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw, postępowanie sądowe jest nieważne. Jak wskazuje się w literaturze owa nieważność zachodzi wówczas, gdy z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów postępowania cywilnego, strona pozbawiona została możności brania udziału w sprawie oraz zgłoszenia twierdzeń faktycznych, wniosków dowodowych i zarzutów i gdy nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie wyroku w danej instancji (por. wyr. SN z 10.05.1974r., II CR 155/74, OSP 1975/3/66, wyrok SN z 13.02.2004 LEX nr 151638, wyrok SN z 13.05.2005 LEX nr 277089). Istota zaś tego rodzaju podstawy zaskarżenia polega na tym, że odnosi ona skutek i uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia --- STRONA 6 --- bez względu na to, w jakim stopniu miała wpływ na konkretne rozstrzygnięcie (por. wyr. SN z dnia 25.10.1963r., III CR 412/66, wyrok SN z 10.07.2002 r., II CKN 822/00, OSNC 2000, nr 12, poz. 220, wyrok SN z 15.12.2005 r. I PK 122/05, OSNP 2006/21-22/325). Jak wskazano wyżej dla oceny nieważności nie ma znaczenia fakt, czy stwierdzona wadliwość miała lub mogła mieć wpływ na treść wydanego wyroku, nie ulega jednak wątpliwości, iż nieprzesłuchanie powoda na rozprawie w dniu 1.04.2010 r. i uniemożliwienie mu zajęcia stanowiska wobec wyników prowadzonego postępowania oraz zgłoszenia ewentualnych dalszych wniosków dowodowych mogło mieć istotne znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z uwagi na to, iż w rozpoznawanej sprawie do poważnych, z punktu widzenia gwarancji procesowych, uchybień doszło na ostatniej rozprawie przed Sądem I instancji i ich skutków nie będzie można usunąć w toku postępowania odwoławczego, po myśli art. 374 k.p.c. i art. 386 § 2 k.p.c. zaskarżony wyrok należało uchylić, znosząc postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazać sprawę Sądowi I instancji, do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy, nie ograniczając się jedynie do poczynienia ustaleń w kwestii przeludnienia cel (powszechnie znanej) winien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, umożliwiające wyjaśnienie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. stwierdzenia w jakich warunkach bytowych powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanych zakładach karnych i czy mogły one wywołać doznanie przez niego cierpienia, a jeżeli tak to rozważyć ich zakres i odnieść to na płaszczyznę żądanego zadośćuczynienia. Rozstrzygnięcia wymaga również – co uszło uwadze Sądu Okręgowego – żądanie powoda w zakresie naprawienia szkód związanych z zachorowaniem powoda na cukrzycę podczas pobytu w zakładzie karnym i leczenia go (w tym ponoszenia kosztów z tym związanych), które to żądanie powód formułował już w piśmie procesowym z dnia 29.07.2009 r. (k. 46). bp