Postanowienie I Aca 845/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodz

--- STRONA 1 --- Sygn akt I Aca 845/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Bożena Błaszczyk Sędziowie: SSA Krzysztof Depczyński SSO del. Dorota Ochalska- Gola Protokolant: St Sekr. sądowy Katarzyna Olejniczak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa Waldemara Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 marca 2011r. sygn. akt II C 1350/10 1. oddala apelację 2. zasądza od Waldemara Z. na rzecz Skarbu Państwa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 500 (pięćset) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym 3. określa wynagrodzenie adwokata Zbigniewa Markowskiego prowadzącego Kancelarię Adwokacką za udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym nieopłaconą pomoc prawną na kwotę 4428 (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych brutto i kwotę powyższą nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 30 marca 2011 roku Sąd Okręgowy w sprawie z powództwa Waldemara Z. przeciwko Skarbowi Państwa o zapłatę , oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. Powyższy wyrok został wydany na podstawie ustaleń faktycznych, z których w szczególności wynika, że powód przebywał na terenie Aresztu Śledczego od 21 maja 2009 roku do dnia 5 listopada 2009 roku. Powód przebywał w następujących celach mieszkalnych: A/1 nr 30 o pow 12.04 m² - 21 maja 2009r (3 osadzonych w celi B/4 nr 125 o pow. 12.04 m² - 22 maja 2009r. (4 osadzonych w celi) A/4 nr 125 o pow. 12,04 m²- od 22 maja 2009 r. do dnia 25 maja 2009r. (4 osadzonych w celi) A/1 nr 12 o pow. 12,04 m² od 26-27 maja 2009 r. ( 5 osadzonych w celi) A/4 nr 131 o pow. 12,04 m² od 28 maja do dnia 17 września 2009r ( w tym było: 3 osadzonych w okresie od 3 lipca - 2 sierpnia 2009r., 6-7 sierpnia 2009r., 4 osadzonych: od 28-30 czerwca 2009r., 3-5 sierpnia 2009r., 8-9 sierpnia 2009r., 11 sierpnia 2009r., 17 września 2009r., 5 osadzonych : od 28 maja do 27 czerwca 2009r., od 1-2 lipca 2009r., 10 sierpnia 2009r., 12 sierpnia 2009r. do 16 września 2009r.,) A/4 nr 132 o powierzchni 11,27 m² od dnia 18 września do dnia 21 października 2009r. ( w tym było: 2 osadzonych od 25-27 września 2009r., 14-21 października 2009r., 3 osadzonych 18-24 września 2009r., 28-29 września 2009r., 4 osadzonych - 30 września 2009r., 7-13 października 2009r., 5 osadzonych 1-6 października 2009r.) A/4 nr 131 o pow. 12.04 m² (w tym było 3 osadzonych - w dniu 5 listopada 2009r., 4 osadzonych od 22 października do dnia 4 listopada 2009r.) W Areszcie Śledczym od 2001 roku istniało zjawisko przeludnienia cel. które wynika przede wszystkim ze specyfiki jednostki, która nie może odmówić przyjęcia osób tymczasowo aresztowanych oraz skazanych, wobec których toczą się inne postępowania. Już w 2001r. podjęto działania polegające na adaptacji pomieszczeń --- STRONA 2 --- niemieszkalnych (w tym niektórych świetlic) na cele mieszkalne. Podjęto także starania o likwidację oddziału zakładu karnego utworzonego wcześniej w ramach Aresztu, co pozwoliło pozyskać dodatkowo 100 miejsc. Prowadzony jest także monitoring spraw celem wyeliminowania zbyt długiego pobytu skazanych w areszcie, do którego są przewożeni z innych jednostek w związku z toczącymi się sprawami karnymi lub cywilnymi. Władze aresztu prowadzą stały nadzór cel pod kątem ich przeludnienia i dokonują niezbędnych korekt stanu osobowego,aby pobyt w przeludnionej celi nie trwał dłużej niż 1-2 miesiące. W 2007 roku nastąpił wzrost liczby osadzonych w sprawach o czyny charakterze chuligańskim oraz o prowadzenie pojazdów w stanie nietrzeźwości. Władze Aresztu śledczego na podstawie art 248 § 1 kkw systematycznie informowały przewodniczącego VI wydziału Penitencjarnego Sądu Okręgowego o konieczności umieszczenia osadzonych w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m² W każdej celi mieszkalnej zamontowane są drożne kratki grawitacyjne połączone ze ściennymi kanałami wentylacyjnymi, które zapewniają wentylację celi. Kanały wentylacyjne we wszystkich budynkach poddawane są corocznemu czyszczeniu przeglądowi technicznemu. Otwory okienne we wszystkich celach mieszkalnych są odpowiedniej wielkości i zapewniają dopływ światła dziennego. Zamontowane w nich przesłony stanowią zabezpieczenia techniczno - ochronne. Przesłony zostały zamontowane na zlecenie sędziego penitencjarnego celem ograniczenia kontaktów osadzonych między sobą i osobami znajdującymi się poza aresztem. Przesłony okienne (tzw blendy) zamontowane zostały w oknach w Areszcie Śledczym zgodnie z zasadami sztuki budowlanej. Przedmiotowe przesłony okienne posiadają wymagane atesty i certyfikaty oraz mogą zgodnie z nimi być wykorzystywane do celów do jakich zostały użyte. Wentylacja cel w Areszcie Śledczym spełnia wymagania przewidziane prawem budowlanym. Jej sprawność nie budzi zastrzeżeń, natomiast w pewnych okresach ekstremalnych temperatur letnich (upałów), podobnie jak we wszystkich innych pomieszczeniach mieszkalnych wentylowanych grawitacyjnie wykonanych prawidłowo , spada. Nie oznacza to, że wentylacja jest niesprawna i wywołany tym stanem klimat pomieszczenia jest akceptowany. W przypadku występowania przesłon okiennych pozostają wolne od pełnego przesłonięcia powierzchnie toczne oraz dolna otworu okiennego, pomimo że występują tam również siatki metalowe. W Areszcie Śledczym palenie wyrobów tytoniowych jest dozwolone jedynie w wyznaczonych do tego miejscach, tj. w celach dla osób palących oraz na placu spacerowym. Stosowne postanowienie w tym przedmiocie znajduje się również w pkt VI aktualnie obowiązującego zarządzenia dyrektora Aresztu w sprawie ustalenia porządku wewnętrznego, którego tekst znajduje się w każdej celi mieszkalnej. Jednym z kryteriów klasyfikacji i rozmieszczenia osadzonych w celach jest to, czy są oni osobami palącymi bądź niepalącymi. Informacje tę podają osadzeni w trakcie rozmowy wstępnej z wychowawcą i jest ona brana pod uwagę przy zakwaterowaniu osadzonych w danej celi. W poczekalni i pomieszczeniach przeznaczonych do kontroli osadzonych palenie wyrobów tytoniowych nie jest dozwolone. Zdarza się także, że osadzony, który deklarował, iż jest osoba niepalącą następnie zaczyna palić tytoń w celi. W takiej sytuacji natychmiast podejmuje się działania mające na celu oddzielenie takiej osoby od osób niepalących. Powód w trakcie rozmowy wstępnej przy przyjęciu do Aresztu Śledczego deklarował, że jest osobą niepalącą. W trakcie pobytu w Areszcie Śledczym nie zgłaszał skarg, aby inni osadzeni w celi palili wyroby tytoniowe. Powód nie zgłaszał wychowawcy żadnych skarg także w związku z warunkami osadzenia. Powód po przyjęciu go do Aresztu Śledczego nie zgłaszał żadnych przewlekłych chorób, ani konieczności leczenia. W dniu 15 września 2009r. powód był konsultowany przez lekarza specjalistę z zakresu laryngologii i zlecono mu diagnostykę, a następnie hospitalizację w trybie przyśpieszonym w okresie od 6 do 20 listopada 2009 r. z powodu torbieli migdałka podniebiennego lewego. W dniu 12 listopada 2009r. w Szpitalu Aresztu Śledczego powodowi wykonano zabieg usunięcia w/w guzka. Sąd Okręgowy nie uznał powództwa wywodząc przy tym, że w Areszcie Śledczym występowało zjawisko przeludnienia cel mieszkalnych. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie powód przebywał w celach przeludnionych wyłącznie z jedną osobą w okresach od 26-27 maja 2009r., 28 maja - 27 czerwca 2009r., 1-2 lipca 2009r., 10 sierpnia 2009r., 12 sierpnia - 16 września 2009r., i 1-6 października 2009r., Najdłuższy pobyt powoda w przeludnionej celi trwał zatem niewiele ponad miesiąc. Zdaniem Sądu we wskazanych okresach niewątpliwie powód mógł odczuwać skutki nie zapewnienia mu normy powierzchni mieszkalnej celi, ale jego stopień i długotrwałość w żadnym wypadku nie pozwala uznać, że doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, a tym bardziej, aby uzasadniało to przyznanie mu zadośćuczynienia z tego tytułu. Powód nie starał się również wykazać, na czym polegały niedogodności wynikające dla niego z faktu przeludnienia celi. Warto podkreślić także, że powód nie zgłaszał nigdy personelowi Aresztu żadnych skarg, czy postulatów z tym związanych. Uzasadnia to zatem wniosek, że w związku z przeludnieniem cel we wskazanych okresach w rzeczywistości nie doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda. Apelacją powyższy wyrok w całości zaskarżył powód, nie formułując konkretnych zarzutów odwoławczych wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego Rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja nie zawiera uzasadnionych podstaw. Apelacja powoda jest niezasadna. Sąd Okręgowy dokonał bowiem trafnej, merytorycznej oceny zgłoszonego roszczenia dochodząc w konkluzji do wniosku, że nie ma ono oparcia w przepisach prawa materialnego. Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że sam fakt czasowego przebywania powoda w przeludnionej celi nie świadczy jeszcze o naruszeniu jego dóbr osobistych. Czynnik ten mógł być- jak się wydaje- źródłem pewnych ujemnych doznań, --- STRONA 3 --- pogorszenia warunków odbywania kary pozbawienia wolności, czy nawet stresu, co jednak nie przesadza o tym, że warunki odbywania kary przez powoda naruszały jego godność. Sąd Okręgowy zwrócił bowiem uwagę, że sam stan przeludnienia, nie jest jednoznaczny z oceną, że doszło do naruszenia dóbr osobistych skazanego Janusza K. Znajduje to potwierdzenie w treści orzeczenia Sądu Najwyższego z 28 lutego 2007r. w sprawie V CSK 431/06 (OSN nr 1 z 2008r. p. 13), zgodnie z którym "osadzenie skazanego odbywającego kare pozbawienia wolności w przeludnionej celi, w której nie oddzielono urządzeń sanitarnych od reszty pomieszczeń i nie zapewniono wszystkim skazanym osobnego miejsca do spania, może stanowić naruszenie dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności oraz uzasadnia odpowiedzialność Skarbu Państwa na podstawie art 24 i 448 kc" Zatem możliwość naruszenia dóbr osobistych skazanego odbywającego karę pozbawienia wolności w przeludnionej celi, należy dopiero wówczas upatrywać, gdy zachodzą dodatkowe okoliczności świadczące o niezapewnieniu elementarnych warunków egzystencji, stwarzających zwiększone dolegliwości czy cierpienia ponad te, które są związane z odbywaniem kary w warunkach izolacji przy zapewnieniu takich standardów, które są zgodne z przepisami dotyczącymi odbywania kary pozbawienia wolności. Dostrzec należy, że również Europejski Trybunał Praw Człowieka odnosząc się do zasad wykonywania kary pozbawienia wolności i konieczności zachowania w tym zakresie reguł humanitaryzmu, wskazuje między innymi, że cierpienie i poniżenie, które są zazwyczaj związane z realizacja kary pozbawienia wolności, na które można się powołać w ramach realizacji roszczeń o ochronę dóbr osobistych, muszą wykraczać poza nieunikniony ich element związany z dana formą, zgodnego z prawem traktowania lub karania (tak w wyrokach ETPC z 25 kwietnia 1978 L Tyrer przeciwko Zjednoczonemu Królestwu nr 5856/72, Goering przeciwko Zjednoczonemu Królestwu nr 161/1989) W rozpoznawanej sprawie okoliczności takich nie sposób dostrzec. Samo zatem skazanie i ukaranie karą pozbawienia wolności zakłada określoną dolegliwość i ograniczenia w różnym zakresie odnoszące się do konieczności przebywania w warunkach izolacji w jednym pomieszczeniu z innymi osobami na stosunkowo niewielkiej powierzchni, limitowanie czasu i form przebywania poza celą, załatwiania potrzeb fizjologicznych w warunkach ograniczenia pełnej intymności, organizowania kąpieli i prania odzieży według pewnych reguł wymuszonych warunkami bytowania w dużej zbiorowości. Waldemar Z przebywał w pozwanym zakładzie karnym od dnia 21 maja 2009r. do dnia 5 listopada 2009r. przy czym w przeludnionej celi był zakwaterowany w krótkich okresach, trwających najczęściej kilka dni (m.in. od 26 do 27 maja 2009r., 10 sierpnia 2009) a jednorazowo jeden miesiąc (od 28 maja do 27 czerwca 2009r.). Znamiennym jest również i to, że stopień przeludnienia był niewielki, gdyż normy powierzchniowe były przekraczane przez osadzenie o jednego skazanego więcej, niż to dopuszczał przepis art 110 kkw. Ponadto Waldemar Z nie wykazał, ażeby umieszczenie go w przeludnionej celi było połączone z dodatkowymi dolegliwościami. W szczególności powód nie udowodnił, że nie miał miejsca do spania, niezbędnego sprzętu kwaterunkowego, podstawowych środków higieny osobistej i środków do utrzymania czystości w celach czy też że w celi było za mało światła lub świeżego powietrza. Cele w których przebywał Waldemar Z spełniały normy wynikające z przepisów prawa, były wielokrotnie kontrolowane przez odpowiednie służby sanitarne i przedstawicieli administracji więziennej. Wszystkie kontrole nie potwierdziły zarzutów powoda o wyjątkowo złych warunkach mieszkaniowych panujących w pozwanym zakładzie. Wręcz przeciwnie wynikało z nich, że osadzeni mają zapewnione należyte warunki higieniczne i kwaterunkowe, w tym odpowiedni dostęp światła dziennego oraz świeżego powietrza. W celach, w których przebywał powód kącik sanitarny został wydzielony od reszty pomieszczenia i korzystanie z niego zapewniało osadzonym poczucie intymności a także była do nich doprowadzona bieżąca woda. Waldemar Z miał również zapewnioną opiekę lekarską, o czym świadczy fakt wykonania zabiegu operacyjnego po uprzedniej konsultacji przez lekarza laryngologa. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego służba zdrowia w Areszcie Śledczym funkcjonuje w sposób właściwy, a sam fakt konieczności zapisywania się na wizyty lekarskie nie może przesadzać o wadliwej opiece zdrowotnej, gdyż faktem notoryjnie znanym jest, że w warunkach wolnościowych też w większości przypadków istnieje konieczność umówienia się na wizyty lekarskie, tym bardziej do lekarzy specjalistów. Powód nie wykazał też, ażeby został wbrew swojej woli umieszczony w celi dla osób palących. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że Waldemar Z w dacie przyjęcia do jednostki penitencjarnej zadeklarował, że jest osoba niepalącą i wobec tego został osadzony w celi dla osób niepalących. Poza tym nawet gdyby przyjąć, że w celach w których przebywał powód palono papierosy, to jednak pozwany Areszt Śledczy nie może ponosić odpowiedzialności za zachowania innych współosadzonych, którzy łamią obowiązujące w tym zakresie przepisy. Powód zaś nie zgłaszał żadnych uwag czy też skarg na temat ewentualnego łamania regulaminu przez współosadzonych, którzy pomimo przebywania w celach dla niepalących , palili wyroby tytoniowe. Złożenie przez powoda stosownej skargi spowodowałoby ten skutek, że osoby palące zostałyby przeniesione do innej celi. Reasumując należy zgodzić się z Sądem okręgowym, że Waldemar Z nie udowodnił, że wskutek osadzenia w Areszcie Śledczym pozwany naruszył jego dobra osobiste. Waldemar Z nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów na okoliczność, że to właśnie przebywanie w w/w jednostce penitencjarnej jest źródłem jego krzywdy i cierpienia. Tymczasem to na stronie powodowej spoczywa ciężar dowodzenia faktów, z których wywodził określone skutki prawne (art 6 kc i art 232 kpc), zaś samo twierdzenie nie jest dowodem. Skoro więc Waldemar Z nie był w stanie wykazać , że wskutek zachowania pozwanego doszło do naruszenia jego dóbr osobistych, to jego twierdzenia trafnie zostały przez Sąd I instancji subiektywne odczuwane przez powoda krzywdy nie mogą stanowić o ich faktycznym wyrządzeniu. Powszechnie przyjmuje się bowiem, iż granice roszczeń służących do ochrony dóbr osobistych należy określić nie według subiektywnego tylko odczuwania ze strony danego podmiotu, lecz w ramach obiektywnie wytoczonych przez zagwarantowany porządek prawny Jeszcze raz zatem podkreślić trzeba, iż rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzenia w celu uzupełnienia lub --- STRONA 4 --- wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków odwoławczych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art 232 kpc). Obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art 3 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie spoczywa na stronie, która z tych faktów wywodzi skutki prawne (art 6 kc- por uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN z 19.05.2000r., III CZP 4/00, OSNC 2000/11/195). Powód tymczasem swoją aktywność procesową ograniczył do przedstawienia własnych twierdzeń oraz do złożenia wniosku o przesłuchanie świadków, nie podając jednak ich adresów zamieszkania. Sąd ani tym bardziej pozwany nie są obowiązane w wyręczaniu skarżącego w czynnościach zmierzających do ustalenia miejsca pobytu zawnioskowanych świadków. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art 385 kpc. oddalił apelację, orzekając o kosztach postępowania odwoławczego na mocy art 102 kpc w zw. z art 108 § 1 kpc i art 391 § kpc.