Wyrok I ACa 802/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 września 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krak

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 802/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 września 2010 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Górzanowska Sędziowie: SSA Teresa Rak SSA Jerzy Bess Protokolant: st.sekr.sądowy Beata Lech po rozpoznaniu w dniu 29 września 2010 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa J O przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Krakowie, Zakładowi Karnemu w Nowym Sączu, zastępowanym przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 27 maja 2010 r. sygn. akt I C 717/08 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 5.400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów \\ ¬S '\\\\\ 04, Šlłl '.-;„^-Wššf ' '\,\N\§ řšăłłăßş --- STRONA 2 --- postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Nowym Sączu adwokatowi P M z Kancelarii Adwokackiej w Nowym Sączu ul. …. kwotę 6.588 zł (sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem złotych) w tym 1.188 zł podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. --- STRONA 3 --- Sygn.aktl ACa 802/10 U Z A S A D N I E N I E Powód J O wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w Nowym Sączu oraz Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w Krakowie kwoty 1 milion złotych jako zadośćuczynienia za uszczerbek na zdrowiu w postaci astmy oskrzelowej spowodowanej warunkami pobytu w zakładzie karnym w okresie od 27 lipca 2002 roku do 22 września 2004 roku od 22 listopada 2004 roku do 9 czerwca 2006 roku oraz od 4 kwietnia 2007 roku do 22 maja 2007 roku oraz za naruszenie jego dóbr osobistych podczas odbywania kary pozbawienia wolności takich jak godność oraz prawo do intymności. Podstawy roszczenia powód upatrywał w przepisach art. 417 kc oraz art. 415 kc w zw. z art. 445 §1 kc w zw. z art. 24 §1 kc i 448 kc. domagał się tez powód zasądzenia renty wyrównawczej w kwocie 2.700 złotych i zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej mu z urzędu. Na uzasadnienie żądania wskazał, że warunki odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie nie spełniały podstawowych standardów wynikających z przepisów prawa. Występowało znaczne przeludnienie, tak że w celach była nazbyt duża liczba współwięźniów, brak było ciepłej wody, odpowiedniej wentylacji. Ponadto wyłączana była w gniazdkach energia elektryczna, przez co powód zmuszony był pić zimną, nieprzegotowaną wodę, co wywoływało u powoda ostrą astmę oskrzelową. Naruszało to godność powoda oraz jego prawo do intymności. Przez chorobę powód utracił możliwość wykonywania pracy, a jego kwalifikacje pozwoliłyby mu na uzyskanie dochodu, co najmniej w wysokości średniej krajowej, co uzasadnia żądanie renty. Skierowanie pozwu przeciwko Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Krakowie, powód wskazał, że jest to jednostka nadrzędna nad Zakładem Karnym w --- STRONA 4 --- Nowym Sączu, która ma możliwość władczego wkraczania w działalność jednostki nadzorowanej poprzez usuniecie nieprawidłowości wraz z zagrożeniem i dopuszczalnością zastosowania prawnie określonych sankcji. Domagał się powód przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego kominiarza na okoliczność ustalenia drożności przewodów wentylacyjnych w celach w których odbywał karę oraz z dokumentacji lekarskiej leczenia alergologicznego i pulmonologicznego powoda przed osadzeniem w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu oraz z opinii biegłego lekarza pulmunologa na okoliczność przyczyn powstania u powoda ostrej astmy oskrzelowej. Wnosił tez o dokonanie obmiaru cel dla ustalenia ich rzeczywistej powierzchni. Pozwany Skarb Państwa zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła strona pozwana, że w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności powód wielokrotnie był diagnozowany przez więzienną służbę zdrowia i żadne z badań nie potwierdziło, że cierpi na astmę oskrzelową. Powód mimo, że prezentował postawę roszczeniową oraz wrogość do wymiaru sprawiedliwości, to w ciągu wieloletniego pobytu w zakładach karnych, w tym w Zakładzie w Nowym Sączu nigdy nie skarżył się na przeludnienie cel, brak ciepłej wody i wentylacji co miałoby powodować jego krzywdę i uszczerbek na zdrowiu. Przebywając w ZK w Wiśniczu domagał się nawet przewiezienia go do pozwanego Zakładu z powodu lepszych warunków klimatycznych. Powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, pozwany Skarb Państwa wskazał, iż dla oceny zachowania europejskich standardów w zakresie wykonywania kary pozbawienia wolności — stosownie do art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności istotne znaczenie ma kompleksowa ocena wszelkich aspektów warunków oraz rygorów pobytu, takich jak powierzchnia cel, liczba osób w celi, warunki sanitarne, możliwość zapewnienia minimum prywatności, ilość czasu spędzanego poza celą, czas i częstotliwość zajęć sportowych i rekreacyjnych, możliwość pracy i wiele innych okoliczności, których lista jest otwarta. Ponadto cierpienie i upokorzenie muszą w każdym razie przekraczać nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności, aby stanowiły o sprzeczności z art. 3 --- STRONA 5 --- E.K.P.Cz i P.W. Zdaniem strony pozwanej brak jest podstaw do przyjęcia, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w warunkach naruszających jego godność i prawo do intymności. Działaniom podejmowanym wobec powoda w zakładzie karnym nie towarzyszył w żadnym razie zamiar poniżenia i upokorzenia. Zwróciła też strona pozwana uwagę, że Zakład Karny zawiadamiał sędziego penitencjarnego w trybie art. 248 kkw o przekroczeniu normy 3m powierzchni przypadającej na każdego osadzonego, co tym samym wskazuje na brak przesłanki bezprawności ze strony funkcjonariuszy publicznych Zakładu Karnego w Nowym Sączu oraz podniosła, że uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego tj. z art. 5 kc, bowiem powód wielokrotnie naruszał zasady współżycia społecznego poprzez popełnianie przestępstw, agresywne zachowanie podczas pobytu w licznych zakładach karnych, organizowanie buntów w zakładach karnych, protestów głodowych, w związku z powyższym realizacja przez powoda roszczeń cywilnoprawnych zgłoszonych w pozwie jest nadużyciem prawa podmiotowego. Podniosła tez pozwana zarzut przedawnienia. Wyrokiem z dnia 27 maja 2010 roku Sąd Okręgowy w Nowym Sączu oddalił powództwo i obciążył powoda kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Rozstrzygnięcie oparł Sąd na następujących ustaleniach faktycznych: W zakładzie Karnym w Nowym Sączu powód przebywał od 29 lipca 2002 roku do 22 września 2004 roku, od 22 listopada 2004 roku do 9 czerwca 2006 roku oraz od 4 kwietnia 2007 roku do 22 maja 2007 roku. w trakcie tych pobytów powód przebywał w różnych wieloosobowych celach np. w celi nr 441 o powierzchni 40,37 m , w której przebywało okresowo od 10 do 14 osadzonych, w celi nr 404 o pow. 24,01 m , w której przebywało od 10 do 7 osób, w celi nr 203 o pow. 13,02 m 2 , w której przebywało w tym 4 - 5 więźniów, w celi nr 403 o pow. 22,33 m , w której przebywało od 7 - 8 osadzonych, Administracja ZK w Nowym Sączu nie prowadziła szczegółowej dokumentacji rozmieszczenia osadzonych przed 2004 rokiem. --- STRONA 6 --- Zakład Karny w Nowym Sączu jest jednostką typu zamkniętego przeznaczoną dla recydywistów penitencjarnych. We wszystkich celach mieszkalnych, w których przebywał powód była wydzielona toaleta, oddzielona od reszty celi. Cele wyposażone są w otwierane okna, grzejniki centralnego ogrzewania, oświetlenie żarowe, gniazdka wtyczkowe a także w sprzęt kwaterunkowy: łóżka, wkłady do łóżek, szafki, stoły, taborety, wieszaki, grzałkę elektryczną- zakupywane w przywięziennych gospodarstwach pomocniczych. Ściany i sufity cel mieszkalnych są wytynkowane i wykończone przez malowanie farbami emulsyjno- wapiennymi. Kąciki sanitarne przy umywalkach posiadają fartuchy z płytek ceramicznych. Cele w pawilonie nr I zostały wyremontowane w latach 2003, 2005 i 2006. Remont obejmował kąciki sanitarne z wymianą armatury oraz okładziną ściany z płytek ceramicznych, malowanie ścian i sufitów stolarki okiennej, wymianę sprzętu kwaterunkowego, montaż nowego, sprzętu elektrycznego i radiowęzłowego. W pawilonie II cele odnawiane były w miarę potrzeb. Przeprowadzone w Zakładzie Karnym kontrole wykazały, że cele osadzonych mają zapewnioną wentylację grawitacyjne- kanałową, a punkty poboru wody zaopatrzone są w bieżącą zimną i ciepłą wodę. W latach 2002 - 2006 Zakład Karny w Nowym Sączu przeznaczony był na 388 miejsc, a od 2007 roku na 390 miejsc według normy 3m 2 na osobę. W 2002 roku osadzonych było 456 osób, przeludnienie wynosiło 120%. Według stanu na dzień 23 kwietnia 2003 roku osadzonych było 430 więźniów, przeludnienie wynosiło 115%. Według stanu na dzień 5 maja 2004 roku osadzonych było 458 osób, przeludnienie wynosiło około 120%. Według stanu na dzień 7 czerwca 2005 roku osadzonych było 458 osób, przeludnienie wynosiło 121 %, według stanu z dnia 1 czerwca 2006 roku przebywało w jednostce 493 osadzonych, przeludnienie wynosiło 127%; na dzień 31 grudnia 2007 roku przebywało w jednostce 484 osadzonych, co świadczyło, o przeludnieniu w wysokości 124%. Począwszy od listopada 2004 roku Dyrektor Zakładu Karnego w Nowym Sączu przesyłał Sądowi Okręgowemu Sekcji Penitencjarnej i Nadzoru comiesięczne informacje w trybie art. 248 kkw o stanie zaludnienia w tym przekroczeniu normy 3m . Ponadto przeprowadzone przez sędziów penitencjarnych w latach 2002 - 2007 wizytacje nie wykazały nieprawidłowości w warunkach bytowych skazanych. Również przeprowadzane corocznie --- STRONA 7 --- przeglądy kominiarskie nie wykazały nieprawidłowości stanu technicznego przewodów wentylacyjnych i spalinowych w pozwanym zakładzie karnym Ustalił Sąd Okręgowy, że w związku z tym iż w styczniu 2006 roku powód zgłaszał zastrzeżenia, że jest nieprawidłowo leczony, w marcu 2006 roku był konsultowany przez lekarza pulmonologa z podejrzeniem astmy oskrzelowej. Na podstawie przeprowadzonych badań: w tym spirometrii oraz RTG płuc wykluczono u powoda astmę oskrzelową i wykluczono konieczność leczenia pulmonologicznego. Potem jeszcze kilkakrotnie w 2007 i 2008 roku powód był konsultowany przez lekarza pulmonologa. Przeprowadzone badania nie wykazały u powoda objawów astmy oskrzelowej. W styczniu 2007 roku przebywając w ZK w Nowym Wiśniczu powód zwrócił się o przetransportowanie go do ZK w Nowym Sączu, twierdząc, że źle znosi występujące w Wiśniczu duże wahania ciśnienia. Powód w zakładzie karnym oceniany był jako osoba roszczeniowa, kreująca się na pokrzywdzonego przez wymiar sprawiedliwości, a nadto zaniedbywana przez służbę zdrowia w leczeniu jego chorób. Jego zachowanie niejednokrotnie było determinowane na stworzenie korzystnych dla siebie warunków do odbywania kary. Powód wykazywał bezkrytyczny stosunek do popełnianych przestępstw. Dokonując oceny prawnej Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo na uwzględnienie nie zasługuje. Domagając się zadośćuczynienia powód opierał swoje roszczenia na dwóch tytułach - za uszczerbek na zdrowiu w postaci astmy oskrzelowej, spowodowany warunkami izolacji penitencjarnej, w okresie jego pobytu w pozwanym zakładzie karnym oraz z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych podczas odbywania kary pozbawienia wolności takich jak godność oraz prawo do intymności, wskazując jako podstawę prawną dochodzonych roszczeń art. 417 kc, oraz art. 415 kc w zw. z art. 445§1 kc oraz art. 24 §1 kc i 448 kc. Odnosząc się do zgłoszonego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia, zwrócił Sąd pierwszej instancji uwagę, że powód wiąże odpowiedzialność Skarbu Państwa z okresami odbywania przez niego kary wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu począwszy od --- STRONA 8 --- lipca 2002 roku do maja 2007 roku, zaś pozew w niniejszej sprawie złożony został w dniu 2 lipca 2008 roku. Zgodnie z art. 442 kc w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 lutego 2007 roku, która weszła w życie w dniu 10 sierpnia 2007 roku roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat 10 od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Natomiast zgodnie z aktualnie obowiązującym art. 442 1 §1 kc roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Art. 2 ustawy nowelizującej stanowi, że do roszczeń, o których mowa w art. 442 1 kc powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się przepisy art. 442 1 kc. Roszczenie o zadośćuczynienie z art. 448 kc jest roszczeniem majątkowym i jako takie podlega przepisom o przedawnieniu mimo tego, że jest związane z roszczeniem o ochronę dóbr osobistych, które przedawnieniu nie podlega. Zastrzeżenia co do prowadzonego leczenia oraz powstałego uszczerbku na zdrowiu w postaci astmy oskrzelowej powód zgłaszał w 2006 roku, brak jest też zatem podstaw do przyjęcia przedawnienia roszczenia o zadośćuczynienie i rentę na podstawie art. 444 §1 i 2 k c i 4 4 5 k c . Uznał Sąd Okręgowy natomiast, że roszczenie powoda z tytułu majątkowej ochrony dóbr osobistych uległo przedawnieniu, za okres od 29 lipca 2002 roku do 2 lipca 2005 roku. Przebywając w tym czasie w warunkach izolacji penitencjarnej, które zdaniem powoda uwłaczały jego godności, powód miał świadomość szkody i osoby zobowiązanej do jej naprawienia. Nie zostało wykazane, by powód podejmował działania, które prowadziłyby do przerwania biegu przedawnienia tych roszczeń. Dla przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu czynów niedozwolonych pozwanych jednostek Skarbu Państwa na podstawie art. 417 kc i 445 § 1 kc konieczne jest wykazanie czy powód doznał szkody w postaci uszczerbku na zdrowiu, która została wywołana bezprawnym działaniem lub zaniechaniem strony pozwanej i czy w związku z tym --- STRONA 9 --- zachodzą podstawy do przyznania powodowi zadośćuczynienia. Ciężar dowodu w tym zakresie zgodnie z art. 6 kc spoczywał na powodzie. Powód nie udowodnił, by w związku z działaniem (zaniechaniem) pozwanego zakładu karnego w kwestiach opieki medycznej powstała u niego jakakolwiek szkoda, a w szczególności by wskutek jego pobytu w pozwanym zakładzie karnym doznał uszczerbku na zdrowiu, co spowodowane było niewłaściwym procesem jego leczenia i warunkami odbywania kary pozbawienia wolności. Zgromadzony materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że powód wielokrotnie był konsultowany przez lekarza pulmonologa w związku ze zgłaszanymi począwszy od 2006 roku dolegliwościami oddechowymi i nigdy nie zdiagnozowano u niego astmy oskrzelowej. Powód miał w zakładzie karnym zapewniony stały dostęp do lekarza i innych specjalistów i często z porad lekarskich korzystał. Zgłaszane przez powoda dolegliwości nie były ignorowane. W takiej sytuacji nie znalazł Sąd Okręgowy podstaw do przyjęcia odpowiedzialności Skarbu Państwa i zasądzenia zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 445 kc. nie wykazał też powód, by na skutek działania lub zaniechania pozwanych jednostek Skarbu Państwa utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy co stanowiłoby przesłankę do zasądzenia na rzecz powoda renty wyrównawczej stosownie do art. 444 § 2 kc. Brak jest podstaw do uwzględnienia żądań jakie powód wywodzi z naruszenia jego dóbr osobistych w postaci godności oraz prawa do intymności na podstawie art. 24 kc i art. 448 kc. Wskazał Sąd Okręgowy, że rozpoznając sprawę w przedmiocie ochrony dóbr osobistych w pierwszej kolejności powinien sąd ustalić, czy doszło do naruszenia dobra osobistego, a dopiero w przypadku pozytywnej odpowiedzi, czy działanie pozwanego było bezprawne. Dowód, że doszło do zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego ciąży na osobie poszukującej ochrony na podstawie art. 24 kc, czyli na powodzie. Natomiast na tym kto narusza dobro osobiste spoczywa ciężar wykazania, że działanie nie było bezprawne. Naruszenia dóbr osobistych powód upatrywał w uwłaczających jego godności warunkach odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu. Powołując art. 30 Konstytucji Sąd wskazał, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim tam, --- STRONA 10 --- gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności, niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego, o czym stanowi art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę międzynarodowego paktu praw osobistych i publicznych z dnia 19 grudnia 1966 roku, stanowiący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Podobny obowiązek wprowadza art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Łączy się z tym wynikający z art. 8 ust. 1 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Zasady te wyrażają także przepisy Konstytucji - art. 40, 41 i 47. Zwrócił jednakże Sąd uwagę, że ocena czy w danym przypadku doszło do naruszenia dóbr osobistych osoby odbywającej karę pozbawienia wolności powinna opierać się na wszechstronnej, całościowej analizie warunków, w jakich kara ta była odbywana. Zgodnie z art. 110 § 2 kkw powierzchnia w celi mieszkalnej, przypadająca na skazanego wynosi nie mniej niż 3m . Cele wyposaża się w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania, odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza i odpowiednią do pory roku temperaturę według norm określonych dla pomieszczeń mieszkalnych , a także oświetlenie odpowiednie do czytania i wykonywania pracy. Stwierdził Sąd pierwszej instancji, że bezsporne było, że w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie karnym powód przebywał w celach przeludnionych, w których powierzchnia na jednego osadzonego była mniejsza niż 3m 2 . Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 r. sygn. akt SK 25/07 uznał art. 248 § 1 kkw za niezgodny z Konstytucją RP i przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 6 grudnia 2009 roku. Art. 248 kkw pozwalał szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektorowi zakładu karnego lub aresztu śledczego umieścić osadzonych, na czas --- STRONA 11 --- określony, w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosiła mniej niż 3m , z tym że zobowiązywał administrację zakładu, karnego do bezzwłocznego powiadamiania sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu powierzchni na jednego osadzonego. Administracja ZK w Nowym Sączu z obowiązku tego wywiązywała się. W okresie objętym żądaniem pozwu norma art. 248 § 1 kkw obowiązywała w polskim porządku prawnym, wobec powyższego formalnie działanie strony pozwanej było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Również Sąd Najwyższy zajmował stanowisko, że osadzenie skazanego w celi w warunkach, w których powierzchnia na jedną osobę wynosiła mniej niż 3 m , przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 248 § 1 kkw, jest zgodne z prawem. Sąd Okręgowy podzielił pogląd wyrażony w wyroku SN z dnia 2 października 2007 roku II CSK 269/07, że samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. Możliwość taka jest połączona z jednoczesnym stwierdzeniem naruszenia innych podstawowych standardów jak zapewnienie osadzonemu odpowiedniego miejsca do spania, złe warunki sanitarne, niehigieniczność i brak prywatności. W niniejszej sprawie powód takich okoliczności nie podnosił, stąd brak było podstaw do uznania, iż odbywał karę pozbawienia wolności w takich warunkach. Odnośnie zarzutu braku odpowiedniej wentylacji w celach, stwierdził Sąd, że budynki ZK w Nowym Sączu wzniesione były w XVII wieku i wielokrotnie adaptowano je dla potrzeb jednostki penitencjarnej. Z racji wieku budynku nie odnosi się do niego szereg współczesnych przepisów i warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu istnieje wentylacja grawitacyjna, ponadto dopływ świeżego powietrza następuje przez okna, a także drzwi cel. Cele są wietrzone w czasie spacerów więźniów. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, iż powód został pozbawiony dostatecznego dopływu powietrza w rozumieniu art. 110 §2 zd. 2 kkw. Cele wyposażone są zasilanie elektryczne, w każdej była grzałka, a w okresie późniejszym czajniki elektryczne. Incydentalne przerwy w dostawie elektryczności do cel nie mogły wpływać na ocenę, że były to działania, które urągały godności powoda. --- STRONA 12 --- Zdaniem Sądu sam fakt odbywania kary w celach przeludnionych, jedynie z wentylacją grawitacyjną nie stanowi o osadzeniu go w niegodziwych, nieludzkich warunkach - co skutkowałoby udzieleniem powodowi ochrony jego dóbr osobistych w formie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Ponadto zadośćuczynienie z art. 448 kc ma charakter fakultatywny, co oznacza, że nawet w przypadku naruszenia dóbr osobistych sad nie ma obowiązku zasądzania zadośćuczynienia w każdym przypadku. Zwrócił Sąd uwagę, że w kontekście art. 448 kc trzeba pamiętać, że pewien dyskomfort związany z przebywaniem w zakładzie karnym jest elementem odbywania kary pozbawienia wolności. Skazany powinien się liczyć z tym, że pobyt w więzieniu nie jest nagrodą. Kara jako środek represyjny o charakterze prewencyjnym z założenia ma stanowić dolegliwość dla sprawcy. Zakłady karne mają służyć izolacji skazanych, a nie zapewnianiu warunków bytowych odpowiadających warunkom mieszkaniowym społeczeństwa. Zwrócił Sąd uwagę, że powód powraca do przestępstwa, w zakładach karnych spędził wiele lat dostosowując się do warunków izolacji więziennej. Do popełnionych przestępstw ma bezkrytyczny stosunek i wykazuje brak poszanowania do obowiązujących norm prawnych, identyfikuje się mocno ze środowiskiem przestępczym, a jednocześnie kreuje się na osobę pokrzywdzoną przez wymiar sprawiedliwości. W tej sytuacji przyznanie powodowi zadośćuczynienia pozostawałoby w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i poczuciem sprawiedliwości. Nie sposób stwierdzić, że po stronie pozwanych jednostek Skarbu Państwa występowały działania nacechowane złą wolą, ukierunkowane na indywidualną represję, brak poszanowania godności powoda. Warunki odbywania kary pozbawienia wolności były takie jakie w panującej wówczas sytuacji, przy uwzględnieniu możliwości finansowych państwa można było zapewnić. Wobec tego zasądzenie na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, które nie wynikało z celowego i nacechowanego złą wolą działania jakiegokolwiek podmiotu odpowiedzialnego za warunki odbywania kary, pozostawałoby w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc. Apelację od wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok w zakresie w jakim Sąd oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej koszty zastępstwa procesowego. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie w całości żądań powoda, tj. --- STRONA 13 --- zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kwoty 1.000.000 złotych zadośćuczynienia i 2.700 złotych renty miesięcznie oraz kosztów postępowania za obydwie instancje, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku z uwagi na nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania Zarzucił powód naruszenie przepisów postępowania cywilnego, mające istotny wpływ na treść wydanego w sprawie wyroku, a to: art. 217 § l w zw. z art. 223 §1 kpc poprzez pominięcie wnioskowanych przez powoda dowodów, tj. obmiaru powierzchni cel których udziałem biegłego, w których powód odbywał karę pozbawienia wolności (na okoliczność ich rzeczywistej powierzchni), opinii biegłego kominiarza (na okoliczność ustalenia drożności przewodów wentylacyjnych w celach), opinii biegłego lekarza (na okoliczność ustalenia stanu zdrowia powoda oraz przyczyn zgłaszanych przez powoda dolegliwości zdrowotnych), podczas gdy wskazane dowody dotyczą okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, a ich pominięcie pozbawiło skarżone orzeczenie podstawy faktycznej oraz naruszenie prawa materialnego, a to art. 417 § 1 kc w zw. z art. 444 § 2 kc, 445 § 1 kc, 448 w zw. z art. 24 § 1 kc polegające na przyjęciu, iż brak jest przesłanek przypisania pozwanemu odpowiedzialności z tytułu naruszenia dóbr osobistych powoda, pomimo iż skarżący odbywał karę pozbawienia wolności w celach przeludnionych, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego pozostawała mniejsza niż wymagane ustawowo 3m , przy jednoczesnym niespełnieniu przez pomieszczenia izolacyjne norm sanitarnych oraz budowlanych, co skutkowało zachorowaniem powoda na astmę. Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda na uwzględnienie nie zasługuje. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego, a to art. 217 § 1 kpc w zw. z art. 223 § 1 kpc, stwierdzić należy, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia. Zwrócić przy tym trzeba uwagę, że chyba intencją powoda było postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 kpc, a nie 223 § 2 kpc. Dopiero bowiem prawidłowe ustalenia faktyczne, mające oparcie we właściwie dokonanej ocenie dowodów pozwala na ocenę czy Sąd właściwie zastosował przepisy prawa materialnego. --- STRONA 14 --- Art. 217 § 1 kc stanowi, że strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swych wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej, z zastrzeżeniem niekorzystnych skutków, jakie według przepisów niniejszego kodeksu mogą dla niej wyniknąć z działania na zwłokę lub niezastosowania się do zarządzeń przewodniczącego i postanowień sądu. § 2 zaś pozwala sądowi na pominięcie środków dowodowych, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. Istotnie Sąd Okręgowy pominął wnioski powoda o przeprowadzenie dowodu w postaci obmiaru powierzchni cel przez biegłego, opinii biegłego kominiarza na okoliczność, czy przewody wentylacyjne w celach są drożne oraz opinii biegłego lekarza na okoliczność ustalenia stanu zdrowia powoda i przyczyn zgłaszanych przez niego dolegliwości. Odnośnie dowodu z obmiaru cel, zauważyć należy, że poza sporem było że w czasie kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie Karnym, w jednostce tej panowało przeludnienie i wynikająca z przepisów kkw norma 3m na jednego osadzonego często nie była dochowywana. Wynika to w sposób jednoznaczny z zestawienia przedstawionego przez stronę pozwaną. Również kierowane do sędziego penitencjarnego zawiadomienia w trybie art. 248 kkw świadczą o przeludnieniu. Strona pozwana przy tym nie kwestionowała, że przeludnienie miało miejsce i powód przynajmniej przez część okresu jaki przebywał w pozwanym Zakładzie osadzony był w celach, gdzie norma powierzchni nie była zachowana. Stąd prowadzenie dowodu na tę okoliczność było zbędne Jak słusznie zauważył Sąd Okręgowy postawa powoda w toku procesu nie sprzyjała wyjaśnieniu sprawy. Powód bowiem przed Sądem Rejonowym w Rzeszowie w praktyce odmówił zeznań, domagając się obecności pełnomocnika, a następnie po opuszczeniu zakładu karnego pomimo prawidłowego skierowania wezwania na adres, który sam wskazał, na wezwanie Sądu się nie stawił. Co więcej, Sąd oraz wyznaczony dla powoda pełnomocnik z urzędu ustalili, że pod wskazanym adresem powód w ogóle po zwolnieniu z zakładu karnego się nie zjawił i nie kontaktował, a zamieszkali tam członkowie jego rodziny nie wiedzą gdzie przebywa i nie mają z powodem kontaktu. Pamiętać przy tym trzeba, że ciężar wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w niniejszym postępowaniu spoczywał na powodzie. Powód zaś poza twierdzeniami, że to w pozwanym Zakładzie Karnym nabawił --- STRONA 15 --- się astmy i że warunki panujące w Zakładzie, w tym brak wentylacji naruszały jego dobra osobiste, nie przedstawił żadnych dowodów, nawet w postaci własnych zeznań. Sąd pomimo tego poczynił ustalenia co do rodzaju istniejącej w budynku wentylacji, a więc wentylacji grawitacyjno - kanałowej. Powołał się przy tym na protokoły z przeprowadzonej kontroli sanitarnej w 2005 i 2007 roku, z których wynika, że wentylacja jest sprawna. Przy takiej postawie powoda oraz poczynionych na podstawie dokumentów urzędowych ustaleniach uzasadnione było pominięcie dowodu z opinii biegłego kominiarza. To bowiem powód powinien przedstawić okoliczności faktyczne, w tym przypadku warunki w jakich odbywał karę pozbawienia wolności, powód zaś poza ogólnym stwierdzeniem, że przebywał w nie wentylowanych celach i nabawił się astmy żadnych innych okoliczności nie wskazał i nie udowodnił. Jest to istotne zwłaszcza w sytuacji kiedy z dokumentacji lekarskiej powoda znajdującej się u strony pozwanej wynika, że powód w ogóle na astmę nie cierpi. Słusznie też Sąd oddalił wniosek dowodowy o zwrócenie się o dokumentację lekarską dotyczącą leczenia alergologicznego i pulmonologicznego powoda z czasów przed osadzeniem w pozwanym Zakładzie Karnym. Zgłoszony wniosek był nieprecyzyjny i w zasadzie nie wynikało z niego nawet do jakiej placówki Sąd miałby się o te dokumentację zwrócić. Z przedstawionej dokumentacji lekarskiej oraz z zeznań świadka K K - P, która jako lekarz pulmonolog badała powoda i wykonywała mu badania, w sposób jednoznaczny wynika, że u powoda w ogóle astmy nie stwierdzono. Ciężar wykazania, że powód cierpi na astmę, a także że ten stan pozostaje w związku przyczynowym z pobytem w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu i panującymi tam warunkami spoczywał na powodzie. Powód zaś żadnych dowodów (poza wskazanym wyżej) dla wykazania tych okoliczności nie zgłosił, a zgłoszony dowód okazał się niemożliwy do przeprowadzenia. Uzasadnione było także pominięcie dowodu z opinii biegłego lekarza pulmonologa, w sytuacji gdy z dokumentacji lekarskiej potwierdzonej przez pulmonologa wynikał brak schorzenia, niemożliwe było uzyskanie innej dokumentacji lekarskiej oraz niemożliwe było poddanie badaniu samego powoda, bowiem był on nieobecny. Słusznie więc Sąd poddał ocenie te tylko dowody, którymi dysponował. Art. 233 kpc statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, wedle której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Granice swobodnej oceny dowodów --- STRONA 16 --- wyznaczają przepisy prawa procesowego, zasady doświadczenia życiowego i reguły logicznego rozumowania. Dlatego też skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 kpc wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest wystarczające natomiast przekonanie strony o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak np. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 6 listopada 1998 r. II CKN 4/98 - niepublikowane). Uznać więc należy, że powołanych przez powoda przepisów procesowych Sąd nie naruszył. A wręcz przeciwnie uznać trzeba, że zarzucając Sądowi naruszenie art. 217 i 233 kpc powód próbował na Sąd przerzucić skutki tego, że sam nie sprostał spoczywającemu na nim ciężarowi dowodu. Ustalenia Sądu pierwszej instancji są zatem prawidłowe i Sąd Apelacyjny podziela je i przyjmuje je za swoje. Uznać więc należy, że powód nie wykazał, że na skutek działań lub zaniechań strony pozwanej doznał szkody w postaci uszczerbku zdrowia i że utracił zdolność do pracy, a zatem brak było jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia jego żądań na podstawie art. 445 kc i 444 § 2 kc. Powód w Zakładzie Karnym korzystał z opieki medycznej, kilkakrotnie był konsultowany przez lekarza pulmonologa i nigdy nie zdiagnozowano u niego astmy oskrzelowej. Zwrócić też należy uwagę, że domagając się renty powód podał jedynie, że jego kwalifikacje pozwoliłyby mu na uzyskiwanie dochodu. Nigdy jednak nie podał jakie ma kwalifikacje i jaką w związku z tym pracę mógłby wykonywać. Odnosząc się z kolei do twierdzeń powoda o naruszeniu jego dóbr osobistych przez pozwany Zakład Karny, Sąd Apelacyjny również w tej kwestii podziela stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji, że również i wywodzone z tej podstawy roszczenie powoda o zasądzenie zadośćuczynienia jest nieuzasadnione. Ocena roszczenia powoda zależała w pierwszym rzędzie od ustalenia czy pozwany rzeczywiście dopuścił się naruszenia dóbr osobistych powoda, a jeśli do naruszenia dóbr doszło czy działanie strony pozwanej było bezprawne. Dobra osobiste człowieka podlegają bowiem ochronie prawa cywilnego (art. 23 kc), ciężar zaś wykazania, ze doszło do ich --- STRONA 17 --- naruszenia spoczywa na powodzie. Na pozwanym natomiast spoczywa wykazanie, że jego działanie lub zaniechanie nie było bezprawne. Zdaniem powoda panujące w pozwanym Zakładzie karnym warunki uwłaczały jego godności. Wskazywał przy tym powód na brak wentylacji w celach, w których przebywał, brak ciepłej wody, wyłączanie energii elektrycznej oraz na niedochowanie normy powierzchni przypadającej na jednego osadzonego 3m . Jak już wyżej wskazano powód nie wykazał, że przebywał w celach, w których nie było dostatecznej wentylacji. To samo odnosi się do braku ciepłej wody i energii elektrycznej, bowiem poza podniesionym twierdzeniem powód faktów takich nawet nie próbował udowodnić, pomimo spoczywającego na nim obowiązku. Strona pozwana zaprzeczyła tym okolicznościom, a ponadto z protokołów kontroli sanitarnej oraz protokołów wizytacji sporządzanych przez sędziego penitencjarnego wynika, że w celach była ciepła woda oraz gniazdka elektryczne. Cele wyposażone były w grzałki, a w okresie późniejszym w czajniki elektryczne. Sporadyczne zaś przerwy w dostawie energii, nawet gdyby występowały, nie mogą być oceniane w kategorii naruszenia dóbr osobistych. W konsekwencji jedyną okolicznością, która mogłaby stanowić o naruszeniu dóbr osobistych powoda jest obiektywny fakt przebywania w celach przeludnionych, w których nie została zachowana norma 3m na jednego osadzonego i tylko w takim aspekcie można by mówić o ewentualnym naruszeniu dóbr osobistych. Norma taka wynika z przepisu art. 110 § 2 kkw. Jednocześnie art. 248 kkw pozwalał w szczególnie uzasadnionych wypadkach dyrektorowi zakładu karnego na umieszczenie osadzonych na czas określony w warunkach, w których powierzchnia celi na jedną osobę nie spełniała wyżej wymienionej normy. Dodatkowo administracja ZK obowiązana była do niezwłocznego powiadomienia sędziego penitencjarnego o każdorazowym przekroczeniu normy powierzchni na jednego osadzonego. Obowiązek ten administracja pozwanego Zakładu realizowała. Przepis ten Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2008 roku uznał za niezgodny z Konstytucją i utracił on moc obowiązującą z dniem 6 grudnia 2009 roku. Nie ulega wątpliwości, że ochrona godności człowieka, jest obowiązkiem władz publicznych. Obowiązkiem Państwa jest zatem zapewnienie godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, co wynika zarówno z przepisów Konstytucji RP jak i z Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Osoby odbywające karę --- STRONA 18 --- pozbawienia wolności winny zatem mieć zapewnione takie warunki odbywania kary, warunki bytowe i sanitarne, w których godność ludzka i prawo do intymności nie zostaną w sposób istotny naruszone. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy oceny, czy w konkretnym przypadku odbywania przez skazanego kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia dóbr osobistych można dokonać tylko analizując całokształt warunków w jakich skazanemu przyszło przebywać. Pamiętać jednak należy, że dopiero uznanie, że działanie naruszające dobra osobiste było bezprawne pozwala na uwzględnienie roszczeń zmierzających do ochrony tych dóbr i usunięcia skutków naruszenia, a zatem na przyjęcie odpowiedzialności osoby naruszającej dobra. Z art. 24 § 1 kc wynika domniemanie bezprawności naruszenia dobra osobistego, co oznacza, że wykazanie samego faktu naruszenia dobra obciąża powoda, ale już nie na powodzie spoczywa ciężar wykazania bezprawności działań naruszających dobra osobiste. To pozwany chcą uwolnić się od odpowiedzialności, może wykazywać, że jego działanie nie nosi cech bezprawności. Z powołanego przepisu wynika bowiem w sposób jednoznaczny, że ochrona przysługuje wyłącznie przed działaniem bezprawnym. Bezprawność jest więc konieczną przesłanką do udzielenia ochrony. Przyjmuje się, że bezprawnym jest każde działanie, które jest sprzeczne z normą prawną, porządkiem prawnym, a także z zasadami współżycia społecznego. W orzeczeniu z dnia 19 października 1989 roku II CR 419/89 (OPS 11-12/90 poz. 377) Sąd Najwyższy stwierdził, że za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste, jeżeli nie zachodzi jedna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je oraz, że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się: działanie w ramach porządku prawnego tj działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego oraz działanie w obronie uzasadnionego interesu. By uwolnić się od odpowiedzialności pozwany musi wykazać, że zachodzi któraś z wymienionych okoliczności. Strona pozwana kwestionując swoją odpowiedzialność między innymi podnosiła zarzut, że działała w ramach obowiązującego porządku prawnego, skoro przepisy prawa pozwalały w określonych przypadkach na niedochowanie normy wynikającej z art. 110 § 2 kkw. --- STRONA 19 --- Sąd Apelacyjny podziela stanowisko, że skoro w czasie kiedy powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym Zakładzie (do 2007 roku) przepis art. 248 kkw obowiązywał, to działanie strony pozwanej mieściło się w obowiązującym porządku prawnym, a zatem nie można przypisać mu cech bezprawności, nawet przy założeniu, że przebywanie w przeludnionej celi samo w sobie narusza dobra osobiste osoby przebywającej w takich warunkach, (tak SN w wyroku z dnia 2 października 2007 roku II CSK 269/07) Zwrócić też należy uwagę, że oceniając czy osoba odbywająca karę pozbawienia wolności odbywa te karę w warunkach ją poniżających, naruszających godność człowieka trzeba mieć na względzie czy zamiarem było poniżenie osoby. W niniejszej zaś sprawie nie ulega wątpliwości, że administracji pozwanego Zakładu takiego zamiaru nie można przypisać, a niedochowanie normy powierzchniowej było wynikiem występującego w zakładach karnych w całym kraju przeludnienia i warunków panujących w więziennictwie. Wręcz przeciwnie, z protokołów wizytacji sędziów penitencjarnych wynika, że strona pozwana podejmowała wszelkie starania by zapewnić osadzonym jak najbardziej godne warunki odbywania kary pozbawienia wolności. Powołując się na naruszenie dóbr osobistych powód domagał się z tego tytułu jedynie zadośćuczynienia pieniężnego na podstawie art. 448 kc. Niezależnie więc od powyższych uwag stwierdzić należy, że przepis ten znajduje zastosowanie tylko w przypadku zawinionego naruszenia dóbr osobistych, samo zaś spełnienie przesłanki bezprawności nie jest wystarczające. Ponadto ugruntowany w orzecznictwie jest pogląd, że sąd nie ma obowiązku zasądzania zadośćuczynienia w każdym przypadku naruszenie dób osobistych (tak np. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19.04.2006 r. II PK 245/05 OSNP 2007/7-8/101). Decydującym kryterium powinien być stopień winy naruszającego dobra osobiste i poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. W niniejszym przypadku zaś trudno by się było dopatrzeć zawinienia strony pozwanej, która miała obowiązek przyjmowania skazanych, a rozmieszczając ich w celach musiała przede wszystkim kierować się zapewnieniem bezpieczeństwa wszystkim przebywającym w areszcie osobom. Podziela też Sąd Apelacyjny pogląd, że ze swej istoty pobyt w zakładzie karnym wiąże się z pewnymi dolegliwościami i dopiero wykazanie, że skazany odbywa karę w warunkach poniżających, urągających godności mogłoby stanowić podstawę do zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. --- STRONA 20 --- Zatem nie znajdując podstaw do kwestionowania zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc apelację powoda oddalił. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc.