Wyrok I ACa 8/04 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ P O L S K I E J Dnia 7 października 2004 r. Sąd Apela

--- STRONA 1 --- ODPIS Sygn. akt I ACa 8/04 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ P O L S K I E J Dnia 7 października 2004 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSA - Maria Szulc / spr. / Sędziowie: S.A. - Zbigniew Cendrowski S.O. - Bernard Litwiniec Protokolant: - Katarzyna Foltak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa L K przeciwko M D , D W M Z redaktorowi naczelnemu czasopisma „ „ i „ „ spółce z o.o. w W o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 2 października 2003 r. sygn. akt IIC 204/01 1/ prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że po słowach redaktor naczelny „ „ w odpowiednim przypadku dodaje,,; „ w odpowiednim przypadku, oraz po słowach „ „ spółka z o.o. Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m " , , Z t „fe P ,„(*r"‹Ł _,iw/U»L [W/'*~\ (tw) OD; N Sygn. akt I ACa 8/04 ' W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 października 2004 r. Sąd Apelacyjny W Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: SSA - Maria Szulc / spr. / Sędziowie: S.A. - Zbigniew Cendrowski S.O. - Bernard Litwiniec Protokolant: - Katarzyna Foltak po rozpoznaniu w dniu 23 września 2004 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa L K przeciwko Mi D1. , D W O M ` Z redaktorowi naczelnemu czasopisma ,, ,, i ,, ,, spółce z o.o. w W ` o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 2 października 2003 r. sygn. akt IIC 204/01 1/ prostuje zaskarżony wyrokw ten sposób, że po słowach redaktor naczelny ,, ,, w odpowiednim przypadku dodaje „Í ,, w odpowiednim przypadku, oraz po słowach ,, ,, spółka z o.o. --- STRONA 2 --- 2 „ w odpowiednim przypadku dodaje „ w W „ w odpowiednim przypadku; II zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że : 1/ w pkt I zobowiązuje M D i D W oraz „ ] „ spółkę z o.o. w W do złożenia oświadczenia następującej treści : „ M D iD W jako współautorzy artykułu prasowego pt. „ „ opublikowanego 12 stycznia 2001 roku w czasopiśmie „! „ nr za rok 2001 przepraszają Pana I K za zawarcie w artykule naruszających jego dobra osobiste, nieprawdziwych informacji, że dostał za d a r m o luksusowy lokal oraz starając się o mieszkanie napisał we wniosku nieprawdę. „ „ spółka z o.o. w W przeprasza Pana L K za opublikowanie w/w artykułu oraz za umieszczenie na stronie tytułowej pod wizerunkiem powoda nieprawdziwego stwierdzenia „ L K , były i kłamał, żeby dostać lepsze mieszkanie"; 2/ w pkt II w ten sposób, że do opublikowania oświadczenia zobowiązuje solidarnie M: D D; W i i „ „ spółkę z o.o. w W pozostawiając pozostałe warunki publikacji bez zmian; 3/ w pkt III zasądza solidarnie od M D , D W oraz „ > „ spółki z o.o. w W na rzecz ; kwotę 10000 / dziesięć tysięcy / złotych z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty; 4/ w pkt IV oddala powództwo w całości w stosunku do M Z oraz w pozostałej części w stosunku do pozostałych pozwanych, zaś dotychczasowemu punktowi IV n a d a j e numer V; Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m 2 ,, w odpowiednim przypadku dodaje ,, w W ' ,, w odpowiednim przypadku; II zmienia zaskarżonywyrok w ten sposób, że : 1/ w pkt I zobowiązuje M D ę i D W oraz ,, l ,, spółkę z o.o. w W do złożenia oświadczenia następującej treści : ,, M D i D W. ; jako współautorzy artykułu prasowego pt. ,, ` ,, opublikowanego 12 stycznia 2001 roku w czasopiśmie „I ,, nr _ za rok 2001 przepraszają Pana I ' K' za zawarcie w artykule naruszających jego dobra osobiste, nieprawdziwych informacji, że dostał za darmo luksusowy lokal oraz starając się o mieszkanie napisał we wniosku nieprawdę. ,, ,, spółka z o.o. w W przeprasza Pana L K D O za opublikowanie w/w artykułu oraz za umieszczenie na stronie tytułowej pod wizerunkiem powoda nieprawdziwego stwierdzenia ,, L K , były 1 ' ` ' kłamał, żeby dostać lepsze mieszkanie”; 2/ w pkt II w ten sposób, że do opublikowania oświadczenia zobowiązuje solidarnie M: D :. D: W 1i„ ,, spółkę z o.o. w W pozostawiając pozostałe warunki publikacji bez zmian; 3/ w pkt III zasądza solidarnie od M D , D Wi oraz ,,_ › ,, spółki z o.o. w W na rzecz „D . kwotę 10000 /dziesięć tysięcy/złotych z ustawowymi odsetkami od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty; 4/ w pkt IV oddala powództwo w całości w stosunku do M Z A oraz w pozostałej części w stosunku do pozostałych pozwanych, zaś dotychczasowemu punktowi IV nadaje numer V; --- STRONA 3 --- 3 5/ w pkt V znosi koszty procesu w pomiędzy powodem L K a pozwanym M; D , D W i „ spółką z o.o. w W , oraz nie obciąża powoda I K obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego M Z 6/oddala apelację pozwanych M D , D W i „ „ spółki z o.o. w W w pozostałej części; 7/znosi koszty postępowania apelacyjnego pomiędzy powodem L K a pozwanymi M D , D W i „ „ spółką z o.o. w W oraz nie obciąża powoda L K > obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz M Z U Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m 3 5/ w pkt V znosi koszty procesu w pomiędzy powodem L K a pozwanym M: D , D O _ W ` i ,, spółką z o.o. w W , oraz nie obciąża powoda I O K obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego M Z' . 6/oddala apelację pozwanychM ' D ` ,D. O ` .W ` i,, ,, spółki z o.o. w W w pozostałej części; 7/ znosi koszty postępowania apelacyj nego pomiędzy powodem L K apozwanymiM O ' D ,D ` Z W i,, ,, spółką z o.o. w W oraz nie obciąża powoda L K › obowiązkiem zwrotu kosztów na rzecz M Ź O --- STRONA 4 --- UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Warszawie zobowiązał pozwanych M. D., D. W. i redaktora naczelnego (…) oraz „ (…)” spółkę z o.o. do złożenia oświadczenia, w którym M. D. i D. W. jako współautorzy artykułu prasowego pt. „ (…)” opublikowanego w dn. 12.I.2001r. w nr (…) w (…) przepraszają p. L. K. za zawarcie w artykule nieprawdziwych sformułowań naruszających jego dobra osobiste, a redaktor naczelny i (…) spółka z o.o. przepraszają p. L. K. za opublikowanie w/w artykułu prasowego oraz za opublikowanie wizerunku wraz ze sformułowaniami nieprawdziwymi, naruszającymi jego dobra osobiste, zobowiązał pozwanych M. D., D. W., redaktora naczelnego (…) i (…) spółkę z o.o. do opublikowania na ich koszt w/w oświadczenia w (…) na drugiej stronie oraz w (…) i (…) w wyeksponowanym miejscu w terminie jednego miesiąca od daty uprawomocnienia się orzeczenia, a nadto zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz (…) kwoty 50.000 złotych z ustawowymi odsetkami od 2 października 2003 r. Rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne : W dn. 12.I.2001 r. w nr (…) (…) na stronie pierwszej zostało zamieszczone zdjęcie przedstawiające na pierwszym planie wizerunek powoda, a na drugim planie budynek mieszkalny z zaznaczonym czerwoną strzałką lokalem powoda. W górnej części widniał napis „ (…)” , w dolnej części czerwonym kolorem napis „ (…)”. Na drugiej stronie zamieszczono artykuł pt. tytułem „ (…)”. Skrót artykułu, zaznaczony grubą czcionką zawierał informację, że były (…) L. K. dostał za darmo luksusowy lokal w centrum W., składając wniosek o przydział podpisał oświadczenie, że nie dysponuje mieszkaniem w W., a miał takie na ul. (…), oraz, że (…) L. K. rozważa wszczęcie śledztwa w sprawie mieszkania. Ponadto w artykule znalazły się następujące stwierdzenia: 1 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 5 --- - L. K., (…) w rządzie Wł. C. i były sędzia Sądu Najwyższego dostał w 1997 r. za darmo mieszkanie należące do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów; zapłacił jedynie czynsz ustalony na 392 złote; otrzymał 117 metrowe mieszkanie przy reprezentacyjnej (…) na czas nieoznaczony, co w praktyce znaczy na zawsze - z dokumentów, do których dotarli autorzy wynika, że minister starając się o mieszkanie napisał w swoim wniosku nieprawdę, bowiem w oświadczeniu dołączonym do wniosku stwierdził, że nie dysponuje mieszkaniem na terenie W., a tymczasem zameldowany był przy ul. (…) w mieszkaniu komunalnym o pow. 74 m 2 , oddał je miastu po 4 miesięcy po otrzymaniu kluczy do nowego mieszkania - sędzia K. tłumaczył, że wystąpił o zamianę mieszkania, ale gdyby to miała być zamiana, to stary lokal sędziego winien trafić do dyspozycji Kancelarii Premiera, a nie do miasta - mecenas A. H., były komisarz zarządu miasta W., który wykrył wiele nieprawidłowości w przydzielaniu i sprzedaży mieszkań z zasobów publicznych, udzielił (…) wypowiedzi, iż jeśli L. K. miał mieszkanie komunalne, to nim dysponował, bo używał go na podstawie umowy najmu i nie było żadnych podstaw, aby Kancelaria Prezesa Rady Ministrów wynajmowała L. K. nowe mieszkanie przy (…). - sędzia K. oświadczył dziennikarzom, że oświadczenie odpowiadało prawdzie, bowiem ani on, ani żona nie byli właścicielami mieszkania w W., ani nie dysponowali jakimkolwiek samodzielnym mieszkaniem, niż to, które podlegało zamianie. Przed opublikowaniem artykułu powód przedstawił fakty i okoliczności podczas spotkania z dziennikarzami. Na jego prośbę dziennikarze przesłali mu listę pytań faxem i tą samą droga powód udzielił odpowiedzi. Na kilka dni przed publikacją artykułu jego autorzy zwrócili się J. K., zastępcy dyrektora generalnego Kancelarii Prezesa Rady Ministrów o udzielenie 2 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 6 --- wypowiedzi na temat zawarcia umowy najmu lokalu przy ul. (…) z powodem. Św. K. odpowiadając na pytanie, czy najem lokalu nastąpił z naruszeniem przepisów udzielił odpowiedzi, w której nie było ocen faktów, przytoczył przepisy regulujące tę kwestię i w jego ocenie z treści odpowiedzi nie można było wyciągnąć wniosku, iż powód zataił prawdę. bowiem we wniosku ujawnił, iż łączy go stosunek najmu innego lokalu. Po opublikowaniu artykułu na prośbę autorów J.K. spotkał się z nimi przedstawiając swój punkt widzenia i w konsekwencji (…)opublikował artykuł pt. „ (…)”, który odnosił się do informacji zawartych w poprzednim artykule, i w którym autorzy podkreślali ich prawdziwość. Sąd I Instancji ustalił, iż powód wraz z żoną byli najemcami lokalu komunalnego położonego w W. przy ul. (…). Po przebytym zawale i zabiegu kardiochirurgicznym powód miał trudności z dostaniem się do mieszkania położonego na trzecim piętrze bez windy. W dn. 16.X.96 r. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie mu lokalu z zasobów lokalowych Urzędu Rady Ministrów. We wniosku ujawnił, że zajmowany przez niego lokal jest lokalem komunalnym oraz złożył oświadczenie, że ani on, ani jego żona nie są właścicielami, jak również nie dysponują w inny sposób jakimkolwiek samodzielnym lokalem mieszkalnym, nie prowadzą również budowy domu mieszkalnego. Pismem z dn. 31.X.96 r. powód został poinformowany, że do podjęcia działań umożliwiających rozpoznanie wniosku niezbędne jest uzyskanie dodatkowego dokumentu z Urzędu Gminy wg dołączonego wzoru. W piśmie Urzędu Gminy stwierdzono, iż z uwagi na stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej byłym właścicielom przyznania własności czasowej do gruntu, na obecnym etapie postępowania administracyjnego nie jest możliwe przekazanie lokalu dotychczas wynajmowanego przez powoda do dyspozycji Urzędu Rady Ministrów. 3 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 7 --- Jedynym lokalem zaproponowanym powodowi był lokal przy (…) – na wniosek powoda dokonano jego podziału, by ten, który miał otrzymać odpowiadał powierzchni dotychczas zajmowanego lokalu. Umowa najmu została zawarta w dn. 3.IV.97 r. na czas nieokreślony na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 12.XII.95 r. / Dz. U. 95.150.732 / w sprawie warunków i trybu zajmowania oraz zwalniania mieszkań przez osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe. Przepis par. 5 ust. 2 stanowił, iż w wyjątkowych wypadkach uzasadnionych sytuacją mieszkaniową osoby uprawnionej, dysponent lokalu może wyrazić zgodę na zawarcie umowy na czas nieoznaczony, pod warunkiem, że osoba uprawniona zajmuje kierownicze stanowisko państwowe przez okres co najmniej roku, rozliczyła się wraz z osobami mającymi z nią zamieszkać z dotychczas zajmowanych lokali i nie dysponuje sama ani jej małżonek innym, samodzielnym lokalem w mieście, w którym objęła stanowisko. Lokal przy (…) przekazano powodowi protokołem zdawczo – odbiorczym z dn. 28.V.97 r., zaś lokal przy ul. (…) powód zdał po wyremontowaniu w dn. 31.VII.97 r. Pozwani dziennikarze zajmują się nieprawidłowościami w funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Przed napisaniem artykułu była im znana treść dokumentów okazanych później przez powoda, rozmawiali również z adw. A. H., który był dla nich autorytetem, a nadto treść artykułu konsultowali z redakcyjnym prawnikiem. Autorzy artykułu nie zgodzili się, by znalazły się w nim wszystkie zadawane powodowi pytania i wszystkie odpowiedzi – sami ocenili, które są istotne i które należy w artykule zamieścić. Po ukazaniu się artykułu powód spotkał się z różnym odbiorem społecznym, odebrał kilka przykrych telefonów od nieznanych mu osób. Sąd Okręgowy uznał, że powództwo jest uzasadnione i znajduje oparcie w art. 23, 24 i 448 kc. Pozwani naruszyli godność i dobre imię powoda, bez jego zgody opublikowali jego wizerunek i poprzez jawne wskazanie obecnego 4 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 8 --- miejsca zamieszkania narazili sferę jego życia prywatnego i rodzinnego. Użyli w artykule pojęć i określeń, które sugerowały czytelnikowi określoną sytuację. W konsekwencji sugerowali, że powód napisał nieprawdę oświadczając, że ani on, ani jego żona nie dysponują lokalem mieszkalnym w W., oraz, iż powód dostał za darmo mieszkanie o wartości rynkowej ponad 600.000 zł w centrum W. Przekazali zatem czytelnikowi informację, że były (…), były sędzia Sądu Najwyższego, a więc człowiek, którego uczciwość i nieskazitelność powinna być niekwestionowana, popełnia czyn naganny moralnie / kłamie /, by dostać lepsze mieszkanie i w efekcie dostaje mieszkanie w jednej z najdroższych części W., mieszkanie, którego wartość przekracza 600000 złotych. W ocenie Sądu I Instancji oświadczenie złożone przez powoda było zgodne z prawdą, bowiem nie dysponował żadnym mieszkaniem w W. Okoliczność, że był współnajemcą lokalu mieszkalnego nie stanowiła o przymiocie dysponenta lokalu, bowiem nie mógł skutecznie w pełni rozporządzać lokalem – prawo takie służyło jedynie właścicielowi lokalu. Powód jest prawnikiem i posługuje się sformułowaniami w sposób ścisły, odpowiadający ich znaczeniu. Powód nie dostał lokalu przy ul. (…) ponieważ zawarto z nim umowę najmu. Ta informacja znalazła się w artykule, ale została opatrzona komentarzem, iż zawarcie umowy najmu na czas nieoznaczony w praktyce oznacza na zawsze. Nie jest to zgodne z rzeczywistością, bowiem pojęcie na czas nieoznaczony nie kwalifikuje czasu, na jaki umowa została zawarta i oznacza, że strony nie oznaczają ściśle czasu trwania umowy. Wskazanie w artykule rynkowej wartości lokalu służyć mogło jedynie poinformowaniu czytelnika, jakie ceny osiągają lokale w tej okolicy, jakie lokale są w dyspozycji Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i jakie lokale są przedmiotem umów zawieranych z osobami na kierowniczych stanowiskach. W artykule nie wyjaśniono, że wskazana cena dotyczy prawa własności lokalu, a takim prawem powód nie dysponuje. 5 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 9 --- Sąd Okręgowy uznał, iż wobec powyższego użyte w artykule sformułowania są nieprawdziwe, a ponadto pozwani nie udowodnili, by ich działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. Wskazał, iż bezprawność działania jest konieczną przesłanką udzielenia ochrony z art. 24 par. 1 kc. , przy czym bezprawne działanie to działanie sprzeczne z normami prawnymi, a nawet porządkiem prawnym oraz zasadami współżycie społecznego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 i 12 ust. 1 i 2 prawa prasowego dziennikarz ma obowiązek działania zgodnie z etyką zawodową i zasadami współżycia społecznego w granicach określonych przepisami prawa i obowiązany jest zachować szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza sprawdzić zgodność z prawdą uzyskanych wiadomości lub podać ich źródło, oraz chronić dobra osobiste. Powołując poglądy doktryny wyjaśnił, że rzetelność to uczciwość, solidność, obowiązkowość, konkretność, odpowiedzialność za słowo, zaś staranność szczególna to staranność niezwykła, wyjątkowa, specjalna, nieprzeciętna. W ocenie Sądu I Instancji pozwani autorzy nie dochowali obowiązku szczególnej staranności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów. Przed opublikowaniem artykułu nie odbyli rozmowy z J. K., a ograniczyli się do zadania pytań na piśmie i pisemnych odpowiedzi . Do rozmowy doszło po opublikowaniu artykułu. Analiza wypowiedzi świadka K. wskazuje, że odnosił się głównie do przepisów regulujących warunki i tryb zajmowania oraz zwalniania mieszkań przez osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe. Autorzy nie odnosili się do prawidłowości zawierania umów w trybie rozporządzenia i nie oceniali sposobu działania dysponentów lokali mieszkalnych, jak również nie badali prawidłowości podjęcia decyzji poprzedzającej zawarcie umowy najmu przez podmiot uprawniony – stąd też nie było przedmiotem analizy Sądu Okręgowego czy umowa najmu lokalu była prawidłowo zawarta i czy były podstawy do jej zawarcia. 6 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 10 --- Dziennikarze ocenili postępowanie powoda zmierzające do zawarcia umowy, a zatem przedmiotem ustaleń i rozważań są działania pozwanych, których wynikiem była publikacja artykułu. Sąd Okręgowy uznał, iż pozwani nie udowodnili, by dochowali szczególnej staranności przy zbieraniu materiałów , a zwłaszcza, by zasięgali opinii prawnych przed jego napisaniem. Gdyby istotnie tak było, to w świetle zarzutów stawianych powodowi, taka konsultacja wydaje się niewystarczająca. Nie zasięgnęli opinii żadnej z osób uznanych za autorytety w dziedzinie ochrony dóbr osobistych, nie zwrócili się o wydanie pisemnej opinii w kontekście użycia w artykule tak ostrych sformułowań, nie sprawdzili prawidłowych znaczeń słów pochopnie i niedbale posługując się sformułowaniami, do których użycia nie byli uprawnieni. Skoro od wielu lat dziennikarze zajmują się problematyką nieprawidłowości w wymiarze sprawiedliwości, terminologia prawnicza powinna być im nieobca. Nieprawidłowo zinterpretowali pojęcie „ dysponować „, nieprecyzyjnie posłużyli się słowami „ dostać „, „ otrzymać „. Precyzja słowa winna obowiązywać te osoby, które posługują się słowem jako narzędziem pracy. W kwestionowanym artykule autorzy użyli pewnych sformułowań, do użycia których nie byli uprawnieni w kontekście zebranych materiałów. W świetle powyższych wywodów Sąd I Instancji uznał, że pozwani nie dochowali odpowiedzialności za słowo. Użycie sformułowań, z których wynika, że były (…), były sędzia Sądu Najwyższego kłamał, stawia w niekorzystnym świetle nie tylko osobę, której artykuł dotyczy. Rodzi to przekonanie, że człowiek, który sprawował najwyższe funkcje w państwie kłamał, a za tym idzie skojarzenie, że nie można wykluczyć, iż inne stanowiska odpowiadające rangą oraz niższe mogą zajmować inne osoby, które w oświadczeniach składanych na potrzeby prywatne mogą się mijać z prawdą. Sąd Okręgowy wskazał, iż nie ujmując prawa dziennikarza do tropienia nieprawidłowości w funkcjonowaniu takich osób należy podkreślić, że obowiązująca go odpowiedzialność za słowo wymaga odeń szczególnej precyzji 7 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 11 --- i dbałości przy sprawdzaniu jakości uzyskanych informacji, ich źródła pochodzenia, treści przekazanych w artykule informacji i merytorycznie i formalnie. Uznał, iż brak rzetelności polega także na nie wyjaśnieniu w artykule przyczyn, dla których lokal przy ul. (…) nie został przekazany do puli lokali Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Argument pozwanych o konieczności maksymalnego skracania artykułu nie jest przekonywujący. Mimo, iż powód domagał się zamieszczenia całości jego wypowiedzi, została ona w znaczny sposób okrojona, a nie można wykluczyć, że artykuł miałby wówczas inny wydźwięk społeczny zarówno dla powoda, jak i pozwanych. Nie byłoby to ograniczenie wolności wypowiedzi prasowych – Trybunał Europejski wielokrotnie stwierdzał, że prasa korzystając z wolności, nie może przekroczyć granic prawnych i nie jest nieograniczona. Granice dopuszczalnej krytyki są szersze, gdy krytykuje się rządy, niż w wypadku krytyki zwykłego obywatela, a nawet polityka. Wskazując na treść art. 38 ust. w prawa prasowego Sąd Okręgowy orzekł o solidarnej odpowiedzialności autorów artykułu, redaktora naczelnego (…) i (…) spółki z o.o. – wydawcy. Wiodący wpływ na objętość artykułu, jego rozmieszczenie, na opublikowanie wizerunku powoda i sposób ujawnienia jego miejsca zamieszkania miał redaktor naczelny, co wynikało z przesłuchania stron. Uznał również za zasadne żądanie co do publikacji tekstu przeprosin – oddźwięk w środowisku powoda był na tyle mocny, że uzasadnione jest opublikowanie przeproszenia również w gazetach zwyczajowo czytanych przez to środowisko. Rozstrzygnięcie w pkt III zostało oparte na art. 448 kc. W świetle wywodów dotyczących niezachowania przez pozwanych szczególnej staranności Sąd I Instancji uznał zawinione działania pozwanych za niedbalstwo, bowiem mogli i powinni przewidzieć skutki swego działania. Na możność przewidywania skutku wpływały niewątpliwie przymioty osobiste pozwanych takie, jak uzdolnienia, wykształcenie, doświadczenie, zdolność 8 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 12 --- obserwacji i koncentracji uwagi. Ustalając wysokość odpowiedniej sumy pieniężnej Sąd Okręgowy miał na uwadze, iż dobre imię i godność stanowią dla większości ludzi dobra podstawowe, a dla powoda wystawienie na szwank jego dobrego imienia podważenie uczciwości stanowiło szczególnie bolesną sytuację – rodzaj sprawowanych funkcji w przeszłości i obecnie, wymaga nieposzlakowanej opinii w odbiorze powszechnym. Wysokość zasądzonej kwoty nie jest wygórowana biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, w tym również sytuację finansową pozwanych, w szczególności pozwanego wydawcy. Apelację od powyższego wyroku wnieśli wszyscy pozwani i zarzucili : 1/ co do stanu faktycznego - niezgodność ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym przez ustalenie, iż kwestionowany materiał sugeruje, że powód dostał na własność przedmiotowe mieszkanie przy ul. (…), mimo, iż z materiału dowodowego w postaci kwestionowanego tekstu takiego ustalenia dokonać nie można - przyjęcie, że powód ubiegając się o lokal napisał prawdę, iż nie dysponuje ani on, ani jego żona lokalem mieszkaniem w W., pomimo, że sformułowanie, iż powód w swoim wniosku napisał nieprawdę pokrywa się ze stanem faktycznym ustalonym przez autorów tekstu w sprawie - brak ustalenia i uznania, że przedmiotowa publikacja ukazała się w interesie publicznym w ramach dozwolonej krytyki , które to uznanie powodowałoby brak bezprawności działania autorów tekstu, redaktora naczelnego i wydawcy - błędne ustalenie, iż autorzy tekstu nie zajęli się i nie badali kwestii prawidłowości podjęcia decyzji zmierzających do przydziału przedmiotowego lokalu powodowi, pomimo, że tak właśnie było i potwierdza to treść artykułu i inne dowody zebrane w sprawie 9 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 13 --- - błędne ustalenie, że iż autorzy tekstu nie sprawdzili znaczenia używanych słów, jak również pochopnie i niedbale posłużyli się sformułowaniami, do których nie byli uprawnieni - błędne ustalenie, że wypowiedzi powoda zostały w sposób nieuzasadniony okrojone, zaś autorzy tekstu mieli obowiązek ich pełnego zaprezentowania 2/ naruszenie prawa materialnego - art. 54 i 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez ich niezastosowanie przy ocenie stanu faktycznego ustalonego w sprawie , a których zastosowanie prowadziłoby do uznania działania pozwanych jako zgodnych z w/w przepisami i uzasadniających oddalenie powództwa - art. 24 par. 1 kc w zw. z art. 12 i 41 prawa prasowego polegające na błędnym ich zastosowaniu poprzez uznanie, że w swym działaniu nie zachowali obowiązku szczególnej staranności i rzetelności dziennikarskiej - art. 24 par. 1 kc w zw. z art. 37 i 38 prawa prasowego i art. 448 kc poprzez błędne przyjęcie, że redaktor naczelny posiada legitymację bierną w zakresie roszczenia o zasądzenie kwoty pieniężnej na cel społeczny – pomimo braku wykazania, iż jest redaktorem odpowiedzialnym w rozumieniu art. 38 prawa prasowego za publikację przedmiotowego artykułu - art. 24 par. 1 kc w zw. z art. 37 i 38 prawa prasowego i art. 448 kc poprzez błędne przyjęcie, że redaktor naczelny z chwili wyrokowania posiada legitymację bierną w niniejszej sprawie, w szczególności legitymację bierną w zakresie zasądzenia roszczenia o zasądzenia kwoty 50.000 zł na cel społeczny - art. 81 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych poprzez błędne przyjęcie, że na rozpowszechnianie wizerunku powoda konieczna była jego zgoda, pomimo faktu, co przyznał Sąd Okręgowy, iż powód jest 10 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 14 --- osobą powszechnie znaną, zaś zdjęcie wizerunku wykonano w związku z pełnieniem przez niego funkcji publicznych 3/ naruszenie prawa procesowego - art. 316 par. 1 kpc i art. 233 par. 1 kpc poprzez przyjęcie zarzutów powoda za uzasadnione w oparciu jedynie o części publikacji tj. wyrwane z kontekstu sformułowania i pominięcie w tym aspekcie całości przedmiotowej publikacji oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegającej na uznaniu, iż publikacja ta podnosi, że powód dostał na własność opisywane mieszkanie - art. 316 par. 1 kpc i art. 233 par. 1 kpc poprzez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego i ocenie postępowania pozwanych notatki – opinii prawnej podpisanej nazwiskiem „ G.„ , której jednoznacznie wynikało, iż przydział powodowi mieszkania przy (…) był niezgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, co było jedną z podstaw takich, a nie innych ocen pozwanych dziennikarzy - art. 328 par. 2 kpc poprzez nie wyjaśnienie dlaczego przy opisie stanu faktycznego oraz ocenie postępowania dziennikarzy Sąd Okręgowy nie wziął pod uwagę notatki – opinii prawnej podpisanej nazwiskiem „ G”., z której jednoznacznie wynikało, iż przydział powodowi mieszkania przy (…) był niezgodny z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, poprzez nie wyjaśnienie i nie wykazanie istnienia wszystkich przesłanek z art. 448 kc koniecznych do zasądzenia kwoty 50.000 zł na cel społeczny, poprzez nie wyjaśnienie dlaczego pozwani mają przeprosić powoda za opublikowanie jego wizerunku oraz nie wyjaśnienie dlaczego Sąd Okręgowy zmodyfikował treść przeproszenia określonego w pozwie. Pozwani wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa. Sąd Apelacyjny zważył : Apelacja jest częściowo uzasadniona.` 11 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 15 --- Powód w pozwie jako sformułowania zawarte w artykule pt. „ (…)” i naruszające jego dobra osobiste wskazał stwierdzenie, iż jako minister sprawiedliwości dostał za darmo luksusowy lokal oraz, że starając się o mieszkanie napisał w swoim wniosku nieprawdę. W tekście przeproszenia znajduje się wprawdzie stwierdzenie, że pomówienia wyrażają się między innymi w wyżej podanych stwierdzeniach ale inne kwestionowane sformułowania nie zostały zawarte w żądaniu odnoszącym się do wszystkich czterech pozwanych tj. autorów, redaktora naczelnego i wydawcy. Odnośnie wydawcy sformułowane zostało również żądanie przeproszenia za opublikowanie w/w artykułu oraz opublikowanie zdjęcia powoda z wyeksponowanymi zniesławiającymi stwierdzeniami „ (…)”. Zatem zarówno ustalenia Sądu, jak i ocena prawna odnosić się mogą wyłącznie do treści żądania. Brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu apelacji, iż niezgodnie ze stanem faktycznym zostało dokonane przez Sąd I Instancji ustalenie, że kwestionowany artykuł sugeruje, iż powód dostał na własność mieszkanie przy ul. (…). Nie można podzielić argumentu skarżącego, iż sformułowanie „ dostał za darmo luksusowy lokal „ zostało przez powoda wyrwane z kontekstu, natomiast z jego całości wynika, iż chodzi o przyznanie powodowi mieszkania na czas nieoznaczony. Na wstępie artykułu w czołówce pogrubioną czcionką autorzy artykułu w pierwszym zdaniu stwierdzili, iż „(…)”. W dalszej części to sformułowanie zostaje powtórzone, a autorzy dodają, że zapłacił jedynie czynsz w kwocie 392 zł i powód otrzymał mieszkanie na czas nieoznaczony, co w praktyce znaczy na zawsze. W całym artykule nie ma w ogóle mowy o tym, że podstawą otrzymania mieszkania była umowa najmu. Jedynie we fragmencie dotyczącym rozmowy z adw. H. pada pytanie, czy umowa najmu może być unieważniona. Informacja o podpisaniu umowy najmu znajduje się poza artykułem w notce dotyczącej osoby, która ze strony Kancelarii Urzędu Rady Ministrów umowę tę podpisała i to w kontekście nieprawidłowego działania tej 12 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 16 --- osoby w innych, nie związanych z wynajmem tego mieszkania, sprawach. W odniesieniu do formy objęcia mieszkania przez powoda używane jest wyłącznie sformułowanie „ dostał za darmo „. Informacja zarówno o położeniu mieszkania w centrum W. jak i informacja o wartości wolnorynkowej lokali w tym miejscu miała na celu wskazanie na charakter tego mieszkania. Mając na uwadze kontekst całego artykułu, w którym jego autorzy kwestionują prawidłowość postępowania powoda taka informacja może czytelnikowi nie znającemu kwestii prawnych sugerować, iż powód istotnie dostał za darmo takie mieszkanie. To, że publikacje „ (…)” były kierowane do takich czytelników przyznał pozwany W. / k 210 /. Tłumaczenie, iż ponieważ czytelnicy nie znają słownictwa prawniczego, użycie słowa „ dostał „ wydaje się uprawnione, nie jest wiarygodne. Nawet dla nie wyrobionego czytelnika takie pojęcia jak „ własność „, czy najem „ są pojęciami dobrze znanymi. Nie było zatem przeszkód w jasnym sformułowaniu tytułu pod jakim powód otrzymał mieszkanie przy ul (…). Wbrew twierdzeniom apelacji z artykułu nie wynika, że powód uzyskał prawo korzystania z tego mieszkania bez nakładów finansowych poza koniecznością płacenia czynszu, a wynika, że powód dostał za darmo luksusowy lokal, za który na wolnym rynku trzeba zapłacić ponad 650 tys. zł. Informacja o cenie nie dotyczy bowiem czynszu obowiązującego na wolnym rynku, a ceny lokalu. Informacja, że powód otrzymał mieszkanie na czas nieoznaczony niczego nie wyjaśnia bowiem nie wspomina o tym, że jest to najem na czas nieoznaczony, a dodatek, iż w praktyce to znaczy na zawsze dodatkowo sugeruje stałość i nierozerwalność nabycia mieszkania. Autorzy nie wspominają nawet o tym, co słusznie zauważył Sąd Okręgowy, iż taka forma umowy jedynie nie kwalifikuje czasu, na jaki została zawarta, jak również, że w określonych prawem wypadkach istnieje możliwość jej wypowiedzenia . Błędnie wywodzi skarżący zarzucając naruszenie art. 316 par. 1 kpc w zw. z art. 233 par. 1 kpc , iż Sąd Okręgowy przyjął zarzuty powoda w oparciu jedynie o wyrwane z kontekstu sformułowania i przekroczył granice swobodnej oceny 13 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 17 --- dowodów uznając, iż publikacja podnosi, że powód dostał na własność opisywane mieszkanie. Sąd I Instancji przyjął, iż poprzez użycie słowa „ dostać” które oznacza otrzymać coś, uzyskać coś za darmo lub za pracę, autorzy artykułu sugerowali, że powód dostał za darmo mieszkanie, co w potocznym rozumieniu oznacza, że uzyskał coś na własność. Skarżący zarzuca dowolne operowanie materiałem dowodowym i pomijanie reszty treści artykułu. Jak wskazano wyżej właśnie całość treści artykułu i kontekst całości uprawniały sąd do takiego ustalenia jakie zostało dokonane. Apelujący nie wskazuje nawet, które fragmenty artykułu miałyby wskazywać na możliwość innej interpretacji sformułowania „ dostać za darmo „. Natomiast wbrew twierdzeniu apelacji Sąd Okręgowy nigdzie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia nie uznał i nie ustalił, iż pozwani napisali, że powód dostał na własność przedmiotowe mieszkanie. Nie można również uznać za uzasadniony zarzut wadliwego ustalenia, iż powód ubiegając się o przedmiotowy lokal napisał prawdę, że nie dysponuje ani on, ani jego żona lokalem mieszkalnym w W. Wskazać należy, iż powód kwestionował stwierdzenie, że starając się o mieszkanie napisał w swoim wniosku nieprawdę. W treści wniosku z dn.16.X.96 r. / k 47 akt / powód podał, iż zajmowane przez niego mieszkanie jest mieszkaniem komunalnym o pow. mieszkalnej 49, 48 m 2 oraz użytkowej 24,85 m 2 , a położone przy ul (…). Tak więc we wniosku o przydział mieszkania powód wskazał na fakt posiadania mieszkania na podstawie umowy najmu. Do wniosku zostało dołączone oświadczenie z tej samej daty, w którym powód oświadczył, iż ani on, ani współmałżonek nie są właścicielami mieszkania, jak również nie dysponuje w inny sposób jakimkolwiek samodzielnym lokalem mieszkalnym, nie prowadzi również budowy domu jednorodzinnego. Oba te dokumenty zostały złożone łącznie, a zatem nie można twierdzić, iż organ, do którego należało podjęcie decyzji o zawarciu umowy najmu nie wiedział, że powód jest najemcą mieszkania, a zwłaszcza, że powód tę informację zataił. Zważywszy na podanie we wniosku 14 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 18 --- informacji o pozostawaniu w stosunku najmu wiarygodne są wyjaśnienia powoda, iż odczytał treść oświadczenia jako posiadanie uprawnień do lokalu, którym mógłby dysponować bądź jako właściciel, bądź w sposób zbliżony do tych uprawnień – np. spółdzielcze prawo do lokalu. Mają rację skarżący, iż bez złożenia tej treści oświadczenia powód nie mógłby zawrzeć umowy najmu na mieszkanie przy ul. (…) z uwagi na obowiązujący ówcześnie stan prawny tj. par. 5 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 12.XII.95 r. / Dz. U . Nr 150 poz. 732 /. Jednakże autorzy tak skonstruowali artykuł, że najpierw stawiają tezę, iż powód starając się o mieszkanie napisał w swoim wniosku nieprawdę, a następnie odnoszą się wyłącznie do treści oświadczenia nie wspominając, iż we wniosku powód napisał o fakcie zajmowania mieszkania komunalnego. W konsekwencji stworzono taką sytuację, jak gdyby powód zataił fakt korzystania z mieszkania komunalnego i w ogóle o tym nie napisał w toku starań o mieszkanie przy ul. (…). Autorzy poprzez podanie jedynie części faktów i przemilczenie innych uzyskali sytuację, do której mogli odnieść stwierdzenie, że powód kłamie. Nie jest bowiem możliwe takie stwierdzenie, jeżeli wiadomo, iż powód we wniosku podał wszystkie dane odnośnie swojej sytuacji mieszkaniowej. Analiza dwóch razem złożonych dokumentów należała do organu decydującego o przydziale mieszkania, jak również do niego należała wykładnia, czy sformułowanie „dysponuje „ obejmuje zajmowanie mieszkania na podstawie umowy najmu, czy nie. Kwestia zarówno notatki sporządzonej przez osobę podpisaną nazwiskiem „G.”, jak również zeznania św. K. odnośnie wątpliwości istniejących co do zgodności z prawem przydziału mieszkania powodowi pozostaje poza zakresem niniejszych rozważań. Nie jest bowiem ich przedmiotem prawidłowość przydziału mieszkania powodowi i prawidłowość działania organu, który podejmował decyzję w tym przedmiocie, a ocena, czy zarzuty postawione w artykule powodowi, a przez niego zakwestionowane są prawdziwe. Zważywszy na powyższe brak jest podstaw do przyjęcia, iż powód starając się o mieszkanie we wniosku napisał nieprawdę. Stąd również nie jest 15 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 19 --- słuszny zarzut naruszenia art. 316 par. kpc i art. 233 par. 1 kpc poprzez pominięcie przy ustalaniu stanu faktycznego i ocenie postępowania pozwanych notatki podpisanej nazwiskiem „ G.” . Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut błędnego ustalenia, że autorzy tekstu nie badali kwestii prawidłowości decyzji zmierzających do przydziału przedmiotowego lokalu. Jeżeli dziennikarze badali tę kwestię, to nie znalazła ona odzwierciedlenia w artykule. Autorzy skupili się wyłącznie na osobie powoda i na jego działaniach zmierzających do uzyskania mieszkania. Cały artykuł odnosi się do jego osoby, wyraźnie jest to zaakcentowane poprzez tytuł i wizerunek. Jedyny fragment odnoszący się do kwestii przydziału zawarty jest w cytowanej wypowiedzi adw. A. H., ale wypowiedź ta przytoczona jest wyłącznie w kontekście osoby powoda. W całym artykule brak jest jakichkolwiek informacji na temat obowiązującego stanu prawnego, organu wydającego decyzję, przeprowadzonego postępowania i decyzji w sprawie zawarcia umowy najmu. Autorzy artykułu nie pisali na temat zgodności z prawem decyzji, a wyłącznie na temat ich zdaniem nagannego postępowania powoda. Nie jest również błędne ustalenie, iż przed publikacja artykułu pozwani nie zasięgnęli opinii znawcy tematyki dóbr osobistych. Wbrew twierdzeniom skarżących z zeznań pozwanych W. i D. nie wynika, że tekst był przedmiotem analizy prawników zatrudnionych przez wydawcę tj. wybitnych znawców, praktyków tematyki prawa prasowego i dóbr osobistych. Pozwany W. zeznał / k 211 /, iż nie pamięta jak przebiegała rozmowa z p. H. i wszystko, co otrzymali od niego jest w artykule oraz uchylił się od odpowiedzi na pytanie, czy to, co usłyszeli od p. H. upoważniało do stwierdzenia, że (…) kłamie. Natomiast pozwany D. zeznał, że artykuł, który może naruszyć dobra osobiste konsultuje z prawnikiem / k 212 /, a także, iż nie pamięta czy mec. H. sporządził dla nich opinię na piśmie, praktyką jest weryfikowanie z osobą udzielającą opinii prawnych treści jej słów z tym co dziennikarze napisali i prawdopodobnie z 16 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 20 --- mec. H. rozmawiał p. W. / k 308 /. Z tych zeznań nie wynika powołanie się na znane autorytety w zakresie prawa prasowego i dóbr osobistych. Osobistą decyzją dziennikarza jest wybór osoby, do której zwróci się o konsultację w zakresie prawa. Niemniej zarzut dotyczący ustalenia stanu faktycznego poprzez ustalenie, iż dziennikarze w tej konkretnej sprawie nie zwracali się do znawcy tematyki dóbr osobistych i prawa prasowego nie został skutecznie wykazany. Zarzut błędnego ustalenia, że autorzy artykułu nie sprawdzili znaczenia używanych słów i pochopnie i niedbale posłużyli się sformułowaniami, do których nie zostali uprawnieni został uzasadniony w ten sposób, iż dziennikarze w ramach wolności wypowiedzi są uprawnieni do takich, a nie innych ocen i jest to uprawnienie prasy. Nie jest to zatem zarzut dotyczący ustaleń faktycznych. Nie jest słuszny zarzut, iż wypowiedzi powoda zostały w sposób nieuzasadniony okrojone, zaś autorzy artykułu mieli obowiązek ich pełnego zaprezentowania. Można podzielić pogląd, iż z uwagi na objętość publikacji nie zawsze jest możliwe zaprezentowanie pełnego stanowiska osoby, której dotyczy publikacja. Jednakże w wypadku, gdy są stawiane tak poważne zarzuty, jak to miało miejsce w wypadku powoda, należy przynajmniej w skrócie przytoczyć racje osoby opisywanej co do ważniejszych kwestii. Pozwani tego nie uczynili, a zatem stwierdzenie Sądu Okręgowego było uzasadnione. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy na podstawie zgromadzonego materiału prawidłowo ustalił stan faktyczny dokonując oceny dowodów przez przekroczenia granic określonych w art. 233 par. 1 kpc, wobec czego ustalenia przyjął za własne i na ich podstawie dokonał oceny prawnej . Brak jest podstaw do przyjęcia, iż zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 54 i 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zarówno art. 54 Konstytucji stanowiący, iż każdy obywatel ma prawo wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, jak i art. 61. ust. 1 stanowiący, że obywatel ma prawo do uzyskiwania 17 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 21 --- informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne oraz art. 14 zapewniający wolność prasy i innych środków masowego przekazu są normami generalnymi podlegającymi skonkretyzowaniu w drodze ustaw poprzez sformułowanie praw i obowiązków dla podmiotów, które podejmują działania leżące w sferze stosunków prawnych objętych hipotezą tych przepisów. W odniesieniu do prasy stosunki te reguluje ustawa z dn. 26.I 1984 r. Prawo prasowe / Dz. U. Nr 5 poz. 24 z późn. zm. /. Z jednej strony ustawa zapewnia prasie korzystanie z wolności wypowiedzi i urzeczywistnianie prawa obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej /art. 1 /, formułuje prawo dla każdego obywatela do udzielania informacji prasie bez narażenia na uszczerbek lub zarzut jeżeli działał w granicach prawem dozwolonym / art. 5 /, zobowiązuje organy państwowe, przedsiębiorstwa państwowe i inne jednostki do udzielania odpowiedzi prasie, zabrania utrudniania prasie zbierania materiałów krytycznych oraz tłumienia w inny sposób krytyki / art. 6 ust. 2,3,4 /, a z drugiej strony nakłada na prasę obowiązki takie, jak obowiązek do prawdziwego przedstawiania zjawisk / art. 6 ust. 1 / , zobowiązuje dziennikarza do obowiązku działania zgodnie z etyką zawodową i zasadami współżycia społecznego w granicach określonych przepisami prawa / art. 10 ust. 1 /, jak również zobowiązuje go do zachowania szczególnej staranności i rzetelności przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych, zwłaszcza do sprawdzenia zgodności z prawdą uzyskanych wiadomości lub podania ich źródła oraz do chronienia dóbr osobistych, a ponadto interesów działających w dobrej wierze informatorów i innych osób, które okazują mu zaufanie, jak również do dbania o poprawność języka i unikania używania wulgaryzmów / art. 12 ust. 1 /. Rzeczpospolitą Polską obowiązuje również Europejska Konwencja Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dn. 4.II.50 r. / Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284 ze zm. / a w odniesieniu do sprawy niniejszej jej art. 10. 18 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 22 --- Zważywszy na ustalenie, iż pozwani zawarli w artykule nieprawdziwe sformułowania dotyczące postępowania powoda kwestią jest, czy działali w ramach zakreślonych przez w/w akty prawne, a zwłaszcza czy przekroczyli zasady swobody wypowiedzi, w tym wypowiedzi mediów. Zarówno z w/w zasad określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej , jak i w art. 10 Europejskiej Konwencji praw Człowieka oraz orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że ochrona swobody wypowiedzi mediów rozciąga się na wszystkie rodzaje wypowiedzi wyrażające opinie, oceny i informacje niezależnie od ich treści. Zadaniem prasy jest rozpowszechnianie informacji i formułowanie opinii w sposób zgodny z jej obowiązkami i odpowiedzialnością. Ochrona ta rozciąga się nie tylko na treść wypowiedzi, ale również na jej formę. Dozwolona jest w zakresie swobody dziennikarskiej także możliwość posłużenia się w pewnym stopniu przesadą lub prowokacją / ETPC sprawa Prager i Oberschlick v Austria z dn. 26.IV.95 r. A 313 /. Niewątpliwie krytyka działań organów władzy , instytucji lub osób prywatnych jest pożądana i mieści się w zakresie swobody wypowiedzi. Zachodzi zatem pytanie, jakie są granice krytyki. W świetle już ustalonego orzecznictwa nie budzi wątpliwości, że granice są znacznie szersze w stosunku do polityków i ich działań publicznych, niż wobec osób prywatnych /ETPC sprawa Lingens v Austria z dn. 11.X.84 r. A 103 / . Działalność polityczna powoduje, że każda wypowiedź polityka, jego działalność publiczna i prywatna podlega ostrzejszej ocenie, niż działania osób prywatnych. Polityk podejmując działalność musi się liczyć zarówno z faktem takiej kontroli, jak i faktem, że wypowiedzi dziennikarzy będą formułowane ostrzej, a nawet z przesadą. Musi się również liczyć z tym, iż będzie publikowany jego wizerunek, lub fakty z życia prywatnego. W konsekwencji zatem krytyka może być znacznie ostrzejsza w stosunku do polityka, niż do osoby prywatnej. Nie oznacza to jednakże pozbawienia polityków prawa do ochrony dóbr osobistych, bowiem wszystkie w/w powołane akty prawne zawierają także 19 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 23 --- przepisy nakazujące ochronę dóbr osobistych człowieka lub zakazujące ich naruszenia /art. 31 ust. 2 i art. 47 Konstytucji RP, art. 10 ust. 2 i 17 Konwencji, art. 10 ust. 1 i art. 12 Prawa prasowego oraz art. 24 kc /. Rozważenia natomiast będzie wymagało w każdym wypadku któremu z dóbr prawem chronionych – prawu do informacji i wolności słowa, czy prawu do ochrony dobra osobistego człowieka – należy przyznać pierwszeństwo ochrony / vide orz. SN z dn. 26/ II. 02 r. sygn. akt I CKN 413/01 / i na ile wymagania ochrony dobrego imienia pozostają i w jakiej proporcji do obowiązku poinformowania opinii publicznej o danym problemie życia społecznego. Na pewno nie mieści się w ramach krytyki lub publikacji mającej na celu piętnowanie nagannych zjawisk społecznych wyrażanie obraźliwych opinii i podawanie nieprawdziwych faktów lub podawanie jedynie części faktów w celu osiągnięcia pożądanego celu publikacji. Apelujący powołując się na szeroki zakres dziennikarskiej swobody wypowiedzi w stosunku do polityków i cytując orzeczenia ETPC nie odnoszą ich do tej konkretnej sprawy. Prawo do krytyki nieprawidłowych zjawisk lub mechanizmów społecznych lub działania organów państwowych i osób, które wchodzą w ich skład nie może rozciągać się na podawanie nieprawdziwych informacji jeżeli prowadzi to do naruszenia dóbr osobistych. W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, iż dobra osobiste powoda zostały naruszone poprzez zamieszczenie w artykule nieprawdziwych informacji, że powód starając się mieszkanie napisał we wniosku nieprawdę i dostał za darmo mieszkanie. Naruszenie dóbr osobistych było tym bardziej dotkliwe, że dotyczyło osoby, która była (…) i byłym sędzią Sądu Najwyższego, a zatem osoby, która powinna mieć nieposzlakowaną opinię i co do której nie powinno być wątpliwości co do jej moralności i uczciwości. Brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 24 w zw. z art. 12 i 41 praw prasowego. W uzasadnieniu zarzutu skarżący wywodzą, iż spełnili wszystkie wymogi prawa prasowego, w szczególności wynikające z art. 12 i dochowali obowiązku 20 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 24 --- należytej staranności i rzetelności, bowiem przeprowadzili rozmowę z powodem i z J K., od którego uzyskali szereg informacji, zapoznali się z dokumentacją i uzyskali informację od informatorów oraz przeprowadzili rozmowę z adw. H. Wskazać należy, iż nawet gdyby uznać, iż dziennikarze wykorzystali wszystkie źródła informacji przed opublikowaniem artykułu, to szczególna staranność i rzetelność, a zatem kwalifikowana, odnosi się nie tylko do zbierania materiałów, ale również do ich wykorzystania. Jak już wskazano wyżej autorzy artykułu posiadane informacje wykorzystali wybiórczo dostosowując je do celu, który chcieli uzyskać. Tezą artykułu było, iż powód zataił prawdę wskutek czego uzyskał znaczną korzyść. Natomiast takie informacje, jak przyczyna niemożności zwrotu mieszkania komunalnego do puli mieszkań Kancelarii Rady Ministrów, wskazanie przez powoda we wniosku o przydział lokalu faktu najmu mieszkania komunalnego, otrzymanie mieszkania na podstawie umowy najmu, sposób podjęcia decyzji przez organ uprawniony, pozostały poza treścią artykułu. Artykuł miał być poczytny, a zatem stosownie do tego zostały dobrane tytuły. Ponieważ działaniem naruszającym dobra osobiste była wypowiedź o faktach dotyczących osoby powoda, wobec braku obalenia przez pozwanych domniemania bezprawności określonego w art. 24 par. w kc uznać należało, iż działanie pozwanych było bezprawne. Wyłączyć bezprawność mogą tylko takie okoliczności jak działanie w ramach określonego porządku prawnego, wykonywanie prawa podmiotowego, zgoda pokrzywdzonego i działanie w obronie uzasadnionego interesu. Pozwani powoływali się na działanie w obronie uzasadnionego interesu społecznego. Sąd Apelacyjny nie podziela poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14.V.03 r. I CKN 463/01, iż nie jest bezprawne opublikowanie materiału naruszającego dobra osobiste, jeżeli okaże się, że zawiera on informacje nieprawdziwe , jeśli dziennikarz działając w obronie uzasadnionego interesu publicznego zachował szczególną staranność i rzetelność przy zbieraniu i wykorzystaniu materiału. Stanowisko to bowiem 21 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 25 --- prowadzi do sytuacji, w której osoba, w stosunku do której opublikowano nieprawdziwe informacje jest pozbawiona środków ochrony swojej czci i imię interesu publicznego. Żaden uzasadniony interes publiczny nie może polegać na rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji. Kwestia właściwego wykonania obowiązków przez dziennikarza może mieć wpływ jedynie na ocenę zawinienia w wypadku żądania opartego o art. 448 kc /vide glosa do w/w orzeczenia Zb. Radwańskiego /. Krytyka nieprawidłowych działań organów władzy i polityków leży w uzasadnionym interesie społecznym. Jednakże spełnia ona swoją rolę wówczas, gdy opiera się na informacjach prawdziwych. Podawanie w środkach przekazu informacji nieprawdziwych lub operowanie faktami w sposób wybiórczy celem uzyskania z góry założonego efektu – którym, jak w sprawie niniejszej, jest sensacyjny charakter artykułu a nie rzeczowa i rzetelna krytyka – oznacza przekroczenie dozwolonych prawem form działania dziennikarza. Zarówno krytyka, jak i opinie mogą być ostre, mogą nawet się przeradzać w prowokację dziennikarską, ale nie mogą być oparte o informacje nieprawdziwe. Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 24 par. 1 kc w zw. z art. 37 i 38 prasowego. Pierwotnie pozwanym redaktorem naczelnym była E. J. natomiast w toku procesu został wezwany w charakterze pozwanego M. Z. aktualny w tej dacie redaktor naczelny w miejsce E. J. W wyroku Sądu Okręgowego redaktor naczelny nie został wymieniony z imienia i nazwiska – została wpisana jedynie funkcja. Jest to oczywista niedokładność , bowiem powinien być wpisany jako pozwany M. Z. wobec treści postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 10.IV.03 r. / k 257 / , stąd wyrok został sprostowany na podstawie art. 391 par. 1 kpc w zw. z art. 350 kpc. Redaktor naczelny nie jest podmiotem, któremu przysługuje zdolność sądowa i jako taki nie może być stroną w procesie. Zgodnie z art. 38 prawa prasowego odpowiedzialność cywilną za naruszenie prawa spowodowane opublikowaniem materiału prasowego ponosi redaktor, który spowodował 22 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 26 --- opublikowanie tego materiału, a zatem konkretnie określona osoba fizyczna. M. Z. jako osoba, które nie pełniła funkcji redaktora naczelnego w czasie opublikowania artykułu nie może zatem odpowiadać za naruszenie dobra osobistego powoda spowodowane opublikowaniem kwestionowanego artykułu ani na podstawie art. 38 prawa prasowego, ani na podstawie art. 24 par. 1 w zw. z art. 37 i 38 prawa prasowego w zw. z art. 448 kc, wobec czego wyrok w tej części został zmieniony i powództwo w stosunku do tego pozwanego zostało oddalone w całości. Powództwo również częściowo oddalone w stosunku do pozostałych pozwanych. Sąd Okręgowy zmodyfikował tekst przeproszenia w taki sposób, iż objął jego treścią cały artykuł. Powód żądał przeproszenia za konkretne sformułowania użyte w tym artykule, zaś inne nie skonkretyzowane, wyrażające się w pozwie w określeniu „ między innymi „ nie podlegają uwzględnieniu. Słusznie także skarżący zarzuca naruszenie art. 81 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Sąd Okręgowy w żaden sposób nie uzasadnił rozstrzygnięcia w zakresie nakazania przeproszenia za umieszczenie wizerunku. Wizerunek stanowi swoisty symbol człowieka indywidualizujący go, stąd ustawodawca uznał go za dobro osobiste człowieka pozostające pod ochroną prawa / art. 23 kc /. Utrwalenie wizerunku jest dopuszczalne, chyba, że zainteresowany się sprzeciwi. Rozpowszechnianie wizerunku utrwalonego na fotografii wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej za wyjątkiem sytuacji określonych w art. 81 ust. 2 ustawy z dn. 4.II.94 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych / Dz. U. nr 24 poz. 83 / ze zm. / . Zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku osoby powszechnie znanej, jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych i zawodowych. Powód nie kwestionował, iż zdjęcia zostały wykonane z związku z pełnieniem przez niego funkcji publicznych. Powód jako osoba publiczna musi się liczyć, jak wskazano wyżej z ostrzejszą krytyką swej działalności zarówno w życiu politycznym, jak i 23 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 27 --- prywatnym i również z faktem, iż będą publikowane jego zdjęcia, nawet przy okazji artykułów niepochlebnych i związanych i działalnością nie związaną z pełnionymi funkcjami politycznymi. W ocenie Sądu Apelacyjnego brak było podstaw do zobowiązania pozwanej spółki do przeproszenia za umieszczenie wizerunku. Zważywszy na powyżej poczynione rozważania zasadne natomiast było zobowiązanie do przeproszenia za zamieszczenie artykułu oraz umieszczenie pod wizerunkiem powoda nieprawdziwego stwierdzenia, iż L. K., były (…) kłamał, żeby dostać lepsze mieszkanie. Zmiana pkt II wyroku Sądu Okręgowego jest konsekwencją zmiany w pkt I. W ocenie Sądu Apelacyjnego stosowną kwotą , która powinna być od pozwanych zasądzona na podstawie art. 448 kc jest 10.000 złotych. Skarżący nie kwestionują ustalenia Sądu I Instancji w przedmiocie zawinienia pozwanych. Podnoszą jedynie, że nie została zbadana sytuacja finansowa pozwanych. Wskazać jedynie należy, iż kwota ta powinna być ustalona w stosunku do stopnia zawinienia pozwanych i rodzaju naruszenia dobra osobistego. Dla powoda naruszenie to było szczególnie dotkliwe, bowiem została zakwestionowana jego uczciwość i ucierpiało jego dobre imię, co dla osoby pełniącej funkcję w wymiarze sprawiedliwości ma szczególne znaczenie. Z drugiej jednak strony powód, jak wskazano wyżej pełnił funkcję polityczną, a zatem należy stosować do niego inne nieco granice dopuszczalnej krytyki. Jak wskazano osoba, która decyduje się na działalność polityczną musi być przygotowana na ataki prasy, czasem nawet ostre i niesprawiedliwe. Stąd stosowną kwotą w ocenie Sądu Apelacyjnego jest kwota 10.000 zł. Apelacja nie wskazuje na żadne konkretne okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji majątkowej stron, które mogłyby mieć wpływ na powyższą ocenę. Wobec częściowego uwzględnienia powództwa oraz apelacji, o kosztach procesu pomiędzy powodem a pozwanymi D., W. i (…) spółką z o.o. w W. orzeczono na podstawie art. 100 kpc, zaś w stosunku do pozwanego Z. powód nie został obciążony obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na podstawie art. 24 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m --- STRONA 28 --- 102 kpc z uwagi na fakt, iż w zasadniczej części jego powództwo o ochronę dóbr osobistych było zasadne, zaś przez pewien czas trwały spory w orzecznictwie, który redaktor naczelny powinien być stroną pozwaną w takim procesie. 25 Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m Click to buy NOW! P D F - X C h a n g e V i e w e r w w w . d o c u - t r a c k . c o m