Wyrok I ACa 79/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 79/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kawińska-Szwed Sędziowie : SA Monika Dembińska (spr.) SA Joanna Skwara-Kałwa Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. Ż. przeciwko Skarbowi Państwa-Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (...) i Dyrektorowi Zakładu Karnego w (...) o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 8 listopada 2011r., sygn. akt I C 728/09 1) oddala obie apelacje; 2) nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 79/12 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Powód – po skonkretyzowaniu żądania – domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa 590.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek naruszenia dóbr osobistych w postaci godności, podczas przebywania w Areszcie Śledczym w (...) i Zakładzie Karnym w (...). Uzasadniając żądanie podał, że w Areszcie Śledczym w (...) przebywał w okresie od 3 lutego 2006r. do 10 kwietnia 2007r. Cele były przeludnione, nie miały wydzielonych urządzeń sanitarnych, miejsc do spania, brak było klimatyzacji, cele były zagrzybione, zarobaczone, źle oświetlone, a powód nie otrzymywał środków czystości. Z tego tytułu domaga się od pozwanego 300.000 zł. Również w Zakładzie Karnym w (...) warunki odbywania kary naruszały godność powoda. Także w tej jednostce penitencjarnej powód przebywał w celach przeludnionych, zarobaczonych, brak było kącików sanitarnych, sufit przeciekał, brak było środków czystości, koce i materace były brudne i zapchlone, niewystarczający był dostęp świeżego powietrza i światła. Za okres przebywania w Zakładzie Karnym w (...) powód domaga się łącznie kwoty 290.000 zł, przy czym część kwoty, tj. 250.000 zł dotyczy pobytu w systemie półotwartym, a pozostałe 40.000 zł – pobytu w tymże Zakładzie w systemie zamkniętym. Pozwany domagał się oddalenia powództwa. Podniósł, że twierdzenia powoda nie są zgodne z faktycznymi warunkami odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w (...) i Zakładzie Karnym w (...). Powód w Areszcie Śledczym w (...) większość czasu przebywał w celach oddziału V, który w 2004r. poddany został generalnemu remontowi. W celach mieszkalnych wszystkie sanitariaty zostały wydzielone trwałymi ścianami, udrożniona została wentylacja, położono nowe tynki i zamontowano nowe okna. Powierzchnia cel przypadająca na jednego skazanego wynosiła nie mniej, niż 3 m 2 . Powód jedynie czasowo przebywał w celach oddziału I i wtedy norma 3 m 2 nie była zachowana, ale były to krótkie okresy. Pozwany zaprzeczył, by w celach Aresztu nie było osobnych miejsc do spania dla każdego osadzonego. Cele były wyposażone w sprzęt kwaterunkowy, zgodnie z wymogami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. Nr 186, poz. 1820). W pomieszczeniach Aresztu zapewniona jest odpowiednia cyrkulacja powietrza oraz wentylacja cel, a żaden przepis nie przewiduje zakładania w celach urządzeń klimatyzacyjnych. Na terenie Aresztu profilaktycznie przeprowadzane są dezynsekcje i deratyzacje przez specjalistyczną firmę zewnętrzną. Środki do utrzymania czystości w celach są przekazywane osadzonym przez oddziałowych w zależności od potrzeb, a dodatkowo jest możliwość zakupu takich środków w kantynie. Cele są odpowiednio oświetlone, a wydawane osadzonym koce są czyste. Pozwany podniósł nadto, że powód w okresie od marca 2006r. do kwietnia 2007r. pracował, za co otrzymywał wynagrodzenie. Stąd ewentualne niegodności związane z czasowym pobytem w celach, gdzie powierzchnia była niższa niż 3 m 2 na osadzonego były minimalizowane przez inne udogodnienia. Odnosząc się do zarzutów dotyczących warunków odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (...) pozwany przyznał, że powód przebywał w celach, w których powierzchnia była niższa niż 3 m 2 na jednego osadzonego, lecz działanie takie nie było bezprawne, wynikało z istniejących regulacji. Dyrektor Zakładu Karnego w (...) każdorazowo informował sędziego penitencjarnego o umieszczeniu osadzonych w celach, nie zapewniających normy 3 m 2 . Bezzasadne są twierdzenia powoda o braku odpowiedniego sprzętu kwaterunkowego w celach; wyposażenie odpowiadało przepisom powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. --- STRONA 3 --- Niezależnie od powyższego, powód nie wykazał naruszenia jego dóbr osobistych; nie wykazał żadnej z przesłanek uzasadniających przyznanie mu zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 roku zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Zakładu Karnego w (...) na rzecz powoda 3.000 zł (pkt 1), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu. Rozstrzygnięcie oparł na następujących istotnych ustaleniach i wnioskach: Powód przebywał w Areszcie Śledczym w (...) w okresie od 6 lutego 2006r. do 12 kwietnia 2007r., kiedy został przewieziony do Zakładu Karnego w (...). W okresie osadzenia przebywał głównie w celach znajdujących się na oddziale V (od 13.03.2006r. do 21.07.2006r. i od 1.09.2006r. do 12.04.2007r.) a nadto na oddziale III (od 7.02.2006r. do 13.03.2006r.) i oddziale I (od 21.07.2006r. do 1.09.2006r.). Powód przebywał w celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła mniej niż 3 m 2 w następujących okresach: od 7.02.2006r. do 13.03.2006r. i od 12.07.2006r. do 1.09.2006r. W pozostałym okresie był osadzony w celach oddziału V, gdzie powierzchnia 3 m 2 na osadzonego była zachowana. Wyposażenie cel mieszkalnych Aresztu Śledczego w (...) odpowiada wymogom wynikającym z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Cele są wyposażone w stół, szafkę, miskę, wiadro, szczotkę do zamiatania; każdy osadzony ma swoje łóżko, taboret. Wentylacja jest zapewniona przez okna uchylne i kratki wentylacyjne. Cele są odpowiednio oświetlone i ogrzewane, kąciki sanitarne są wyodrębnione od części mieszkalnej parawanami z płótna lub konstrukcjami wykonanymi z płyt OSB, które są zabudowane do sufitu. Cele są na bieżąco remontowane i odświeżane. Oddział V Aresztu w 2004 roku został poddany generalnemu remontowi. We wszystkich celach tego oddziału sanitariaty zostały wydzielone od części mieszkalnej w sposób trwały, udrożniona została wentylacja, położono nowe tynki, zamontowano nowe okna. Pobieranie środków do utrzymania czystości w celach odbywa się 4 razy w miesiącu. Środki te są przekazywane przez oddziałowych osadzonym, w zależności od indywidualnie zgłaszanych potrzeb. Natomiast środki higieny osobistej wydawane są na początku każdego miesiąca za pokwitowaniem w ilościach wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Niezależnie od tego, osadzeni mogą nabywać środki higieniczne w kantynie. Na terenie Aresztu profilaktycznie przeprowadzane są średnio co dwa miesiące – dezynsekcje i deratyzacje, przez specjalistyczną firmę zewnętrzną. W Areszcie Śledczym w (...) były także wielokrotnie przeprowadzane kontrole sanitarne przez Powiatową Stację Sanitarno – Epidemiologiczną. Kontrole takie były przeprowadzane 18.05.2006r., 13.12.2006r. i 19.12.2006r. W trakcie pobytu w Areszcie Śledczym w (...) powód od marca 2006r. do kwietnia 2007r. pracował, za co otrzymywał wynagrodzenie. Jako osoba pracująca miał możliwość kąpieli po zakończeniu pracy, mógł korzystać z urlopu, dodatkowego zakupu artykułów w kantynie, dłuższych spacerów, pierwszeństwa lub częstszego udziału w zajęciach kulturalno-oświatowych. Powód twierdził, że nie korzystał z biblioteki, pomimo takiej możliwości, korzystał natomiast ze świetlicy trzy razy w tygodniu. W Zakładzie Karnym w (...) powód przebywał w okresie od 10.04.2007r. do 19.08.2009r. W tym okresie w Zakładzie występowało przeludnienie, a Dyrektor Zakładu Karnego od czerwca 2007 roku do czerwca 2009 roku ustawicznie --- STRONA 4 --- podejmował decyzje o umieszczeniu osadzonych na czas określony w celach, w których powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego była niższa, niż 3 m 2 . W zawiadomieniach, kierowanych do Sądu Okręgowego w K. Wydziału Penitencjarnego, zawierających wykaz cel, w których występowało przeludnienie wielokrotnie pojawiały się cele, w których osadzony był powód. Nadto, okresie od 5.09.2008r. do 28.06.2009r. Dyrektor Zakładu Karnego w (...) wydawał zarządzenia w sprawie umieszczenia osadzonych na czas określony w celach, które nie zapewniały normy 3 m 2 na osadzonego. Cele mieszkalne w Zakładzie Karnym w (...) były wyposażone w odpowiedni sprzęt kwaterunkowy, odpowiadający wymogom wynikającym z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 17.10.2003r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Każdy osadzony miał zapewnione osobne, odpowiednie warunki higieny, wentylację i temperaturę pomieszczeń. Zakład Karny w (...) jest zakładem karnym w systemie półotwartym; w tego typu zakładach pomieszczenia przeznaczone do kąpieli, kącik sanitarny oraz toalety znajdują się poza celami mieszkalnymi, w miejscu umożliwiającym dostęp o każdej porze, z możliwością korzystania z ciepłej wody. Natomiast w pawilonach A i B Zakładu Karnego w (...) toalety znajdują się w celach; są jednak oddzielone drzwiami, a pomieszczenia do kąpieli znajdują się poza celami. We wszystkich tych miejscach jest zapewniona intymność. W zakładzie półotwartym miejsce przeznaczone do spożywania posiłków znajduje się poza pawilonami mieszkalnymi, natomiast w pawilonach A i B Zakładu w (...) posiłki są wydawane przy celach. Osadzeni otrzymują koce, materace, ręczniki w dobrym stanie, czyste, a nadto otrzymują środki do utrzymania czystości w celach. Raz w miesiącu przeprowadzane są zabiegi dezynsekcji i deratyzacji przez wyspecjalizowaną firmę. Realizacja opieki zdrowotnej jest określona w porządku wewnętrznym, zgłoszenia do lekarza przyjmuje i rejestruje oddziałowy, a w sprawach nagłych osadzeni są przyjmowani poza ustalonym harmonogramem przyjęć. Przez rok, od momentu przybycia do Zakładu Karnego w (...) powód przebywał w pawilonie, gdzie było osadzonych od 150 do 170 osób. W tym pawilonie było ok. 19 sal o pow. 4,5 x 4,5 m 2 i w takich celach było 12 łóżek. Był to parterowy barak, przejęty przez służbę więzienną w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Stan techniczny pawilonu był zły, dach był nieszczelny, opady przenikały do środka. Ilość sanitariatów była niewystarczająca, tworzyły się kolejki osadzonych. Posiłki były spożywane w stołówce, lecz nie dla wszystkich osadzonych było miejsce przy stole. Cele były przeludnione. W Zakładzie Karnym w (...) były organizowane zajęcia kulturalne, sportowe; istniała możliwość korzystania z biblioteki. Po roku powód został przeniesiony na inny oddział, którego stan techniczny był lepszy, lecz nadal występował problem przeludnienia. Następnie powoda usadzono w pawilonie I, gdzie cele były pięcioosobowe, jednak bez zapewnienia 3 m 2 na jednego osadzonego. Ostatnie pięć miesięcy powód spędził w zakładzie typu zamkniętego, gdzie cele były czteroosobowe, z wydzielonym kącikiem sanitarnym (płyta sięgająca sufitu). W zakładzie typu półotwartego skazani nie muszą stale przebywać w celach, mogą poruszać się na terenie całego zakładu w godzinach od porannego apelu do apelu wieczornego. W dniach 7-8 października 2009 roku, przedstawiciele Rzecznika Praw Obywatelskich przeprowadzili wizytację w Zakładzie Karnym w (...), która obejmowała także pawilony mieszkalne. Pawilon „H”, w którym powód był osadzony w 2009 roku został wyłączony z użytkowania w związku ze złym stanem technicznym i potrzebą przeprowadzenia --- STRONA 5 --- remontu. Najgorszy stan stwierdzono w pomieszczeniach pawilonu „H”, „I”, „J”. Bardzo dobrze oceniono stan pomieszczeń w pawilonach „A” i „B”. W czasie osadzenia w Zakładzie Karnym w (...) powód również pracował (przez okres dwóch lat). Powód był wielokrotnie karany za popełnianie różnych przestępstw (m.in. kradzieży, kradzieży z włamaniem, kierowania pojazdem pod wpływem alkoholu). Obecnie także odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (...). Przedstawionych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał w oparciu o wskazane dowody z dokumentów, zeznania świadków i zeznania powoda. Sąd przyjął, że odnośnie Aresztu Śledczego w (...) umieszczenie powoda w celach nie spełniających wymogu 3 m 2 na osadzonego było jedynie czasowe, miało miejsce w pierwszym i siódmym miesiącu osadzenia; powiadomiono sędziego penitencjarnego w trybie art. 248 kkw. Jeżeli chodzi o Zakład Karny w (...) Sąd uznał za wiarygodne zeznania powoda oraz zeznania świadków T. M. i D. G. odnośnie złego stanu technicznego pawilonów „H” i „J”. Okoliczność ta znalazła także potwierdzenie w wynikach kontroli przeprowadzonej z upoważnienia Rzecznika Praw Obywatelskich (k.301-312). Stan techniczny wymienionych pawilonów był zły, kwalifikowały się do natychmiastowego remontu. Za udowodnione przez pozwanego Sąd uznał okoliczności dotyczące możliwości korzystania przez powoda z zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych, biblioteki. Jeżeli chodzi o zarzut dotyczący niewłaściwego wyżywienia w pozwanych jednostkach Sąd uznał go za niezasadny. Z dokumentacji przedstawionej przez pozwany Skarb Państwa, w tym protokołów kontroli sanitarnej, zeznań świadków wynika bowiem, że zarówno jakość, jak i ilość posiłków nie budziły zastrzeżeń. W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że powództwo zasługuje na częściowe uwzględnienie, bowiem powód wykazał częściowo zasadność roszczenia w odniesieniu do Zakładu Karnego w (...). W tym Zakładzie powód przez okres dwóch lat był osadzony w przeludnionych celach, przebywał w pawilonach „H” i „J”, których stan techniczny był bardzo zły (przeciekający dach, brak odpowiedniego dostępu do urządzeń sanitarnych). Warunków takich nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności. Naruszyły ono dobro osobiste powoda w postaci godności, a wyrządzona krzywda winna być zrekompensowana zadośćuczynieniem na podstawie art. 448 kc w zw. z art. 24 kc. Ponieważ naruszenia dobra osobistego dopuścił się pozwany Skarb Państwa, obowiązek naprawienia szkody niemajątkowej jest niezależny od winy, bowiem art. 77 ust.1 Konstytucji eliminuje znaczenie czynnika subiektywnego (winy). Sąd Okręgowy w Katowicach nie podzielił stanowiska pozwanego Skarbu Państwa, że jego działanie polegające na osadzeniu powoda w Zakładzie Karnym w (...) nie było bezprawne, skoro miało umocowanie w treści obowiązującego w trakcie odbywania przez powoda kary art. 248 § 1 kkw. Przepis art. 248 § 1 kkw (który utracił moc z dniem 6 grudnia 2009r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008r. SK 25/07-OTK-A 26 Zb. Urz. 2008, nr 4, poz. 62), jako regulacja szczególna powinien być wykładany ściśle. Tymczasem w Zakładzie Karnym w (...) powód w istocie był osadzony w warunkach przeludnienia na czas nieokreślony. Omawiany przepis wymaga, m.in. aby umieszczenie osadzonego w celach nie spełniających wymogu z art. 110 kkw następowało jedynie na czas określony i aby niezwłocznie został o tym poinformowany sędzia penitencjarny. Pozwany nie dopełnił tego obowiązku. Mimo permanentnego przeludnienia i informowania sędziego, na jaki okres pozwany umieszcza osadzonych w przeludnionych celach, informacje ograniczały się do przesłania sędziemu penitencjarnemu wykazu cel, których problem przeludnienia dotyczył. Pomimo wskazywania czasu, do którego te warunki miały występować, w kolejnych zawiadomieniach wykazywane były te same cele mieszkalne. --- STRONA 6 --- Taka sytuacja spowodowała, że powód faktycznie przez czas nieokreślony przebywał w celach przeludnionych. Przetrzymywanie powoda w tych warunkach przez okres dwóch lat musi być uznane jako bezprawne naruszenie dobra osobistego w postaci godności. Za bezprawne, bo sprzeczne z art. 110 § 2 kkw Sąd Okręgowy uznał także działanie pozwanego polegające na osadzeniu powoda w celach, znajdujących się w pawilonach „H” i „J”, wymagających generalnego remontu, w których nie zapewniono odpowiednich warunków higienicznych do odbywania kary pozbawienia wolności. Zdaniem Sądu, powyższe spowodowało, że cierpienie i upokorzenie powoda przekroczyło nieunikniony element cierpienia wpisanego w pozbawienie wolności; stanowiło też naruszenie art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Sąd Okręgowy nie podzielił natomiast stanowiska powoda, że do bezprawnego naruszenia dóbr osobistych doszło także podczas pobytu w Areszcie Śledczym w (...). W tej jednostce powód przebywał w warunkach przeludnienia jedynie przez okres 1 miesiąca i 7 dni oraz 1 miesiąca i 12 dni, przy czym okresy te nie występowały bezpośrednio po sobie (od 7.02.2006r. do 13.03.2006r. i od 21.07.2006r. do 1.09.2006r.). W tym okresie w całym kraju w zakładach karnych i aresztach śledczych panowało przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności. Obowiązywał wówczas art. 248 § 1 kkw, który w szczególnie uzasadnionych wypadkach pozwalał na umieszczenie osadzonego w celi nie spełniającej wymogu z art. 110 kkw na czas określony. Taka sytuacja miała miejsce w odniesieniu do powoda w przypadku Aresztu Śledczego w (...). Z tych wszystkich przyczyn Sąd Okręgowy przyjął, że zadośćuczynienie należy zasądzić na rzecz powoda tylko w związku z naruszeniem dóbr osobistych podczas odbywania kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (...). Oceniając wysokość zadośćuczynienia Sąd miał na uwadze rozmiar i intensywność doznanej przez powoda krzywdy, zakres i stopień negatywnych konsekwencji wynikających z dokonanego naruszenia. Powód w Zakładzie Karnym w (...) przez okres dwóch lat przebywał w celach przeludnionych i niewyremontowanych. Należna z tego tytułu kwota wynosi 3.000 zł; dalej idące żądanie określone przez powoda na kwotę 290.000 zł Sąd uznał za wygórowane. W ocenie Sądu, zasądzona kwota utrzymuje się w rozsądnych granicach, jest adekwatna do rozmiaru i intensywności krzywdy doznanej przez powoda. Oceniając zakres dolegliwości Sąd miał także na uwadze, że powód był osadzony w zakładzie karnym typu półotwartego, czyli przez znaczną część dnia (od 8 00 do 18 00 ) mógł swobodnie poruszać się po terenie Zakładu Karnego, nie był zobowiązany do stałego przebywania w celi. Nadto, przez znaczną część pobytu w tej jednostce pracował, co wiązało się z dodatkowymi widzeniami z bliskimi. Sąd nie uwzględnił natomiast żądań za okres pobytu w Areszcie Śledczym w (...). Z dokonanych ustaleń wynika, że powód przez większą część pobytu był osadzony w celach oddziału V, gdzie normy powierzchniowe były zachowane, a cele były wyremontowane. Również w tej jednostce powód pracował, a okresy przekroczenia normy 3 m 2 w celach były krótkie, nie następowały bezpośrednio po sobie. Powód korzystał także z dodatkowych przywilejów, w związku z zatrudnieniem. Mając zatem na uwadze przedstawione rozważania Sąd zasądził na rzecz powoda od pozwanego Skarbu Państwa 3.000 zł, a dalej idące żądania oddalił jako bezzasadne. O kosztach procesu orzekł na podstawie 102 kpc i art. 113 ust 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. z 2005r. Nr 167, poz. 1398 z późn. zm). Apelację od powyższego wyroku wniosły obie strony. Powód zarzucił, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest zbyt niska. Sąd Okręgowy bezzasadnie nie uwzględnił trudnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w (...), istniejącego przeludnienia w celach, braku właściwej cyrkulacji powietrza, zagęszczenia w --- STRONA 7 --- zbyt ciasnych celach. Również ocena dolegliwości związanych z odbywaniem kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (...) nie jest prawidłowa, a zasądzone zadośćuczynienie nie rekompensuje rozmiaru krzywdy. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów na etapie postępowania apelacyjnego z dokumentów znajdujących się w innych sprawach oznaczonych we wnioskach dowodowych sygn. I C 266/10 i I C 327/07. Powołał się również na to, że w czasie odbywania kary pozbawienia wolności składał skargi na warunki odbywania tej kary w Zakładzie Karnym w (...). Pozwany Skarb Państwa zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu (pkt 1 i 3). Zarzucił naruszenie art. 328 § 2 kpc poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których Sąd uznał, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki do zasądzenia zadośćuczynienia. Nadto, Sąd nie wskazał w oparciu o jakie przesłanki ustalił rozmiar i intensywność doznanej krzywdy oraz negatywnych konsekwencji dla powoda. Pozwany zarzucił także naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 448 kc oraz art. 32 i art. 34 § 1 kkw. W oparciu o powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Rozpoznając obie apelacje Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy odnieść się do wniosków dowodowych złożonych przez powoda na etapie postępowania apelacyjnego. Stosownie do treści art. 381 kpc sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Z powołanej regulacji wynika, że na wnoszącym apelację spoczywa ciężar wykazania, że nie mógł przytoczyć (nowych) faktów i powołać (nowych) dowodów w postępowaniu przed sądem I instancji, albo że nie było wówczas potrzeby ich przytoczenia lub powołania. Żadna z tych okoliczności w niniejszej sprawie nie występuje. Powód nie wykazał, że nie mógł powołać się na wymienione w apelacji dowody przed Sądem Okręgowym w Katowicach; nie wykazał także, że potrzeba powołania się na nie wynikła dopiero później. Na marginesie zauważyć jedynie należy, że samo wydanie przez Sąd pierwszej instancji niekorzystnego dla strony wyroku nie może stanowić samoistnej podstawy powołania się w postępowaniu apelacyjnym na nowe fakty i dowody (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24.03.1999r. I PKN 640/98, OSNAP i US 2000, nr 10, poz. 389). Z przedstawionych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art. 381 kpc oddalił wnioski dowodowe złożone przez powoda – jako spóźnione. Podkreślić w tym miejscu należy, że Sąd pierwszej instancji poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne. Znajdują one potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a Sąd czyniąc istotne dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenia wskazał na jakich dowodach się oparł. Wbrew zarzutom pozwanego Sąd Okręgowy nie naruszył ar. 328 § 2 kpc. Uzasadnienie wyroku zawiera ustalenie faktów, które zostały udowodnione, wskazanie dowodów, na podstawie których Sąd I instancji doszedł do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności, a nadto podane zostały przyczyny, dla których Sąd nie dał wiary niektórym dowodom. Uzasadnienie zawiera także wszechstronne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, z przytoczeniem przepisów prawa i wyjaśnieniu ich zastosowania na tle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. --- STRONA 8 --- Stąd zarzut naruszenia art. 328 § 2 kpc nie może odnieść zamierzonego skutku. Bezzasadne są także zarzuty obu skarżących dotyczące naruszenia prawa materialnego, przy czym w ocenie powoda zasądzona kwota zadośćuczynienia jest zbyt niska, nie odpowiada rozmiarowi krzywdy, a według pozwanego w sprawie nie zachodziły w ogóle przesłanki do zasądzenia zadośćuczynienia. Odnosząc się do tak postawionych zarzutów stwierdzić należy, że nie zasługują one na podzielenie. Przepis art. 448 kc przewiduje możliwość przyznania zadośćuczynienia w razie naruszenia dobra osobistego, przy czym sąd winien stwierdzić, czy doszło do takiego naruszenia i jakie dobro osobiste zostało naruszone. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że prawo człowieka do poszanowania godności, wyrażającej się w poczuciu własnej wartości i oczekiwaniu szacunku ze strony innych ludzi, dotyczy wszystkich aspektów życia osobistego człowieka i obejmuje także taką jego sferę, która jest związana z pozbawieniem wolności (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011r. III CZP 25/11 – OSNC 2012, nr 2, poz. 15). Ocena, czy warunki pozbawienia wolności naruszyły godność człowieka należy do sądu rozpoznającego sprawę i jest dokonywana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, w tym także m.in. czasu przebywania w takich warunkach, powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, możliwości przebywania poza celą, czasami indywidualnych cech osadzonego. Także podejście, określane jako kumulatywne, jest stosowane w judykaturze Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, a także Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W powołanej uchwale Sądu Najwyższego z 18.10.2011r. III CZP 25/11 wyrażone zostało stanowisko, że umieszczenie osoby pozbawionej wolności w celi o powierzchni przypadającej na osadzonego mniejszej niż 3 m 2 może stanowić wystarczającą przesłankę stwierdzenia naruszenia jej dóbr osobistych. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały zaznaczył, że użycie sformułowania kategorycznego „stanowi naruszenie” (tj. bez zwrotu „może stanowić naruszenie”) oznaczałoby, że omawiana sytuacja zawsze, bezwzględnie i automatycznie prowadziłaby do przyjęcia, iż doszło do naruszenia dóbr osobistych. Byłoby to równoznaczne z odrzuceniem innych okoliczności występujących w konkretnej sprawie i prowadziłoby w konsekwencji do nieuzasadnionego „pozbawienia sądu swobody jurysdykcyjnej”. Takie zaś stanowisko nie miałoby dostatecznego oparcia w judykaturze. Przenosząc zatem powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy w Katowicach poddając gruntownej analizie okoliczności dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda zarówno w Areszcie Śledczym w (...), jak i Zakładzie Karnym w (...) trafnie przyjął, że brak jest podstaw do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia także za okres pobytu w Areszcie Śledczym w (...). Z prawidłowych ustaleń Sądu pierwszej instancji wynika, że powód większość kary w Areszcie Śledczym w (...) odbywał w celach oddziału V, który to oddział był gruntownie wyremontowany, powierzchnia w celach wynosiła co najmniej 3 m 2 na jednego osadzonego, wszystkie sanitariaty były w sposób trwały wydzielone od części mieszkalnej. Zamontowano w celach nowe okna, udrożniono wentylację, były zapewnione osobne miejsca do spania dla każdego osadzonego, a cele wyposażono w sprzęt kwaterunkowy. Okresy przebywania powoda w Areszcie w celach niewyremontowanych, o powierzchni niższej niż 3 m 2 na jednego osadzonego były krótkie (od 7.02. do 13.03.2006r. i od 21.07. do 1.09.2006r.), nie następowały bezpośrednio po sobie. W tym okresie powód pracował, przez ten czas nie przebywał w celi, a w związku z zatrudnieniem korzystał z innych udogodnień, szczegółowo przedstawionych przez Sąd I instancji. Zatem opisane niedogodności, istniejące w stosunkowo krótkim okresie były równoważone tymi przywilejami. Jak trafnie podkreślił Sąd Okręgowy w tym czasie obowiązywał także art. 248 § 1 kkw (utracił moc z dniem 6 --- STRONA 9 --- grudnia 2009r.), a w całym kraju zarówno w aresztach śledczych, jak i zakładach karnych istniało przeludnienie. Brak było miejsc do odbywania kary pozbawienia wolności i osadzenia tymczasowo aresztowanych. Czterdzieści tysięcy skazanych oczekiwało na odbycie kary pozbawienia wolności. Można więc podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że miał miejsce szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim była mowa w art. 248 § 1 kkw, a równocześnie spełnione zostały w przypadku Aresztu Śledczego w (...) pozostałe przesłanki w tym przepisie wymienione (umieszczenie powoda w celach nie spełniających wymogu z art. 110 kkw nastąpiło na czas określony, powiadomiono sędziego penitencjarnego). Nadto, jak zaznaczono wyżej, powód w tym czasie miał możliwość korzystania z przywilejów wynikających z faktu zatrudnienia. Wszystko to sprawia, że apelacja powoda nie podważa trafności stanowiska Sądu pierwszej instancji. Bezzasadne są także zarzuty obu skarżących dotyczące zadośćuczynienia przyznanego powodowi w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w (...). Jak trafnie podkreślił Sąd Okręgowy w Katowicach nie można dwuletniego okresu osadzenia powoda w celach, nie zapewniających normatywnej powierzchni (3 m 2 ) traktować jako umieszczenia „na czas określony” w rozumieniu art. 248 § 1 kkw, obowiązującego w dacie odbywania kary pozbawienia wolności. Dopuszczalność odstępstw od wymaganej normy, zarówno co do przesłanek, jak i czasu trwania powinna być traktowana wąsko i ściśle. Słusznie nadto Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na dalsze okoliczności charakteryzujące warunki odbywania kary pozbawienia wolności, a mianowicie zarówno bardzo zły stan techniczny pawilonów „H”, „J” Zakładu Karnego w (...), trudności z dostępem do urządzeń sanitarnych, złe warunki higieniczne. Wszystkie te okoliczności, wbrew odmiennej argumentacji pozwanego stwarzały podstawę do przyjęcia, że przebywanie powoda w takich warunkach było dla niego krzywdzące, a rozmiar tej krzywdy uzasadnia zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc. Oceniając wysokość należnego zadośćuczynienia Sąd pierwszej instancji miał także na uwadze okoliczność, iż Zakład Karny w (...) jest zakładem półotwartym, a więc powód miał możliwość przebywania poza celą od apelu porannego do apelu wieczornego. Dodatkowo powód pracował, co łączyło się z innymi udogodnieniami. W Zakładzie Karnym organizowano zajęcia kulturalno-wychowawcze i sportowe, powód miał także możliwość korzystania z biblioteki. Wszystko to sprawia, że zasądzona kwota 3.000 zł jest adekwatna zarówno do stopnia naruszenia dóbr osobistych powoda, jak i rozmiaru doznanej krzywdy. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wysokość świadczenia przyznawanego na podstawie art. 448 kc ma charakter ocenny, dlatego sądy mają stosunkowo duży zakres swobody przy jego określaniu, co równocześnie ogranicza możliwość ingerencji w tę sferę. Skutecznie zakwestionowanie wysokości zasądzonego świadczenia jest możliwe wówczas, gdy jego nieproporcjonalność do wyrządzonej krzywdy jest bardzo wyraźna czy wręcz rażąca (por. m.in. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8.08.2007r., I CSK 165/07 – OSNC – 2D 2008r., nr C, poz. 66). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Sąd pierwszej instancji wszechstronnie rozważył wszystkie okoliczności mające wpływ zarówno na zasadność przyznania zadośćuczynienia, jak wpływające na jego wysokość, a obie apelacje skarżących skutecznie tego stanowiska nie podważyły. Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc oddalił obie apelacje jako bezzasadne na podstawie art. 385 kpc. Mając na uwadze charakter sprawy a także sytuację majątkową powoda odbywającego karę pozbawienia wolności Sąd Apelacyjny na podstawie art. 102 kpc nie obciążył go kosztami postępowania apelacyjnego.