Teza / krótkie omówienie
zapłatę
Treść orzeczenia
--- STRONA 1 ---
Sygn. akt I ACa 781/09 \ ,_, 65 72 = J =<5 * 'E“, \'~§ , WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 wrzeénia 2009 r Sad Apelacyjny W Krakowie — Wydzial I Cywilny W skladzie: Przewodniczacyz SSA Andrzej Szewczyk SQdzi0Wie: SSA Anna KowaczBraun SSA J(')zefWasi1< Protokolant: st.sekr.sad0Wy Barbara Piaszczyk p0 rozpoznaniu W dniu 30 Wrzeénia 2009 1'. W Krakowie na rozprawie sprawy z powédztwa W P przeciwko Skarbowi Pafistwa Aresztowi §1edczemu W K 0 zaphate; . na skutek apelacji powoda 0d wyroku Sadu Okreggowego W Krakowie z dnia 26 maja 2009 1'. sygn. akt I C I215/06 1. oddala apeiacjq; 2. zasadza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotg 1.000zl ( jeden tysigc zlotych) tytulem kosztéw postgpowania apelacyjnego; 3. przyznaje 0d Skarbu Pa1is1wa Sadu Okrqgowego W Krakowie na rzecz adwokata M z Kancelarii Adwokackiej W K al. kwote; 6.588z1( szeéé tysigcy pigéset osiemdziesiat osiem zlotych) , W tym 1.18821 podatku 0d towaréw i ushig, tytulem wynagrodzenia za pomoc prawnq udzielona powodowi z urzqdu W postgpowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I ACa 781/09 ¬ ,_, 65 72 - = J =<* -" =-Š”, z'~§ , WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2009 r Sąd Apelacyjny W Krakowie - Wydział I Cywilny W składzie: Przewodniczący: SSA Andrzej Szewczyk Sędziowie: SSA Anna Kowacz-Braun SSA Józef Wąsik Protokolant: st.sekr.sądowy Barbara Píaszczyk po rozpoznaniu W dniu 30 września 2009 r. W Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa W P przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w K o zapłatę _ na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26 maja 2009 r. sygn. akt I C 1215/06 1. oddala apelację; 2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1.000zł ( jeden tysiąc złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego; 3. przyznaje od Skarbu Państwa- Sądu Okręgowego W Krakowie na rzecz adwokata M z Kancelarii Adwokackiej W K al. kwotę 6.588zł( sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem złotych) , W tym 1.188zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu W postępowaniu apelacyjnym.
--- STRONA 2 ---
Sygn. akt lACa 7'81x’09 UZASADNIENIE _ Powéd W P WniésI 0 zasadzenie od pozwanego Skarbu Pafistwa Aresztu §1edczeg0 W K kwoty 200.000 ZI tytulem zadoééuczynienia pieniqznego i kwoty 2.000 zi miesiegcznie tytulem renty. Na uzasadnienie swych Zadafi podal, Ze W czasie pobytu W Areszcie §1edczym w K W okresie od 8 marca 2004 r. do 28 czerwca 2006 r. doszlo do pogorszenia jego stanu zdrowia wskutek zlego traktowania, ,,u1nieszczania W‘ celach 0 nieludzkich warunkach bytowych" oraz nieprawidlowego leczenia i zaniedbafi W tym zakresie personelu medycznego. Wczeéniej zdiagnozowano u niego Wimsowe zapaienie watroby typu C, aczkolwiek stan jego zdrowia byI ogélnie dobry. Tymczasem W Areszcie czcgsto byl przezigbiony, ulegai infekcjom, chorowai na grype;, angina; i ostry kaszel, 0dczuWaI béle brzucha i stawéw, przechodzil biegunki, mia1 egzemg rak, p0g0rszyI sic; mu Wzrok. Dolegliwoéci te zgiaszal personelowi medycznemu Iub Wychowawcom. Diets; zastosowano dopiero p0 p61 roku od osadzenia a podawane leki mia%y dzialanie przeciwbélowe, a niektére z nich (Ketonal, Polopiryna, Aspiryna) nie byIy Wskazane dla oséb zakazonych Wirusowym zapaleniem Watroby typu C. W ocenie powoda, jego obecny stan zdrowia by} takze nastgpstwem panujacych W Areszcie éledczym niewiaéciwych Warunkéw bytowych. Powierzchnia W niektérych celach na jedna osobz; Wynosfla mniej niz 3 mg, a same cele byly zdewastowane, pozbawione ciepiej Wody i kacikéw sanitarnych We W1a§ciWym stanie, zawilgocone, zabezpieczone od strony okien matowa pleksa uniemozliwiajaca dostgp éwiezego powietrza. Wskazal, Ze byk umieszczany W celach z osobami, u ktérych stwierdzono chorobe; psychiczna, HIV lub uzaleznienie 0d nikotyny, narkotykéw albo alkoholu. Pozwany Skarb Pafistwa Areszt $1edczy W K Wni0sIa 0 oddalenie powédztwa przyznajac, i2 podczas pobytu W Areszcie powéd przedkladal liczne skargi na stan swojego zdrowia. Wbrew jednak twierdzeniom pozwu Wi§Zi6I].1'1El. sluzba zdrowia nigdy ich nie 1e1<ceWaZyIa, podchodziia do nich z pelnym zrozumieniem i udzielaia powodowi wymaganej pomocy. W zwiazku z Wirusowym zapaleniem Watroby fypu C objato go leczeniem dietetycznym (dicta Iekkostrawna), natomiast W przjzpadku innych schorzefi stosowano odpowiednie érodki farmakologiczne. Strona pozwana zaprzeczyla, by W Areszcie powéd nie mia% zapewnionych Wiaéciiwych Warunkéw bytowych, 0 czym éWiadczyIy W Sygn. akt lACa '?81f'09 UZASADNIENIE _ Powód W P wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa -Aresztu Śledczego w K kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia pieniężnego i kwoty 2.000 zł miesięcznie tytułem renty. Na uzasadnienie swych żądań podał, że w czasie pobytu w Areszcie Śledczym W K w okresie od 8 marca 2004 r. do 28 czerwca 2006 r. doszło do pogorszenia jego stanu zdrowia wskutek złego traktowania, „umieszczania W' celach o nieludzkich warunkach bytowych" oraz nieprawidłowego leczenia i zaniedbań w tym zakresie personelu medycznego. Wcześniej zdiagnozowano u niego wirusowe zapalenie wątroby typu C, aczkolwiek stan jego zdrowia był ogólnie dobry. Tymczasem W Areszcie często był przeziębiony, ulegał infekcjom, chorował na grypę, anginę i ostry kaszel, odczuwał bóle brzucha i stawów, przechodził biegunki, miał egzemę rąk, pogorszył się mu wzrok. Dolegliwości te zgłaszał personelowi medycznemu lub wychowawcom. Dietę zastosowano dopiero po pół roku od osadzenia a podawane leki miały działanie przeciwbólowe, a niektóre z nich (Ketonal, Polopiryna, Aspiryna) nie były wskazane dla osób zakażonych wirusowym zapaleniem wątroby typu C. W ocenie powoda, jego obecny stan zdrowia był także następstwem panujących W .Areszcie Šledczym niewłaściwych warunków bytowych. Powierzchnia W niektórych celach na jedną osobę wynosiła mniej niz 3 mz, a same cele były zdewastowane, pozbawione ciepłej wody i kącików sanitarnych we właściwym stanie, zawilgocone, zabezpieczone od strony okien matową pleksą uniemożliwiającą dostęp świeżego powietrza. Wskazał, że był umieszczany w celach z osobami, u których stwierdzono chorobę psychiczną, HIV lub uzależnienie od nikotyny, narkotyków albo alkoholu. Pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w K wniosła o oddalenie powództwa przyznając, iż podczas pobytu W Areszcie powód przedkładał liczne skargi na stan swojego zdrowia. Wbrew jednak twierdzeniom pozwu Więzienna służba zdrowia nigdy ich nie lekceważyła, podchodziła do nich z pełnym zrozumieniem i udzielała powodowi wymaganej pomocy. W związku z wirusowym zapaleniem wątroby typu C objęto go leczeniem dietetycznym (dieta lekkostrawna), natomiast W przypadku innych schorzeń stosowano odpowiednie środki farmakologiczne. Strona pozwana zap-rzeczyła, by w Areszcie powód nie- miał zapewnionych właściwych warunków bytowych, o czym świadczyły W
--- STRONA 3 ---
szczegoinoéoi Wyniki Wizytacji przeprowadzonych W ramach nadzoru penitencjarnego przez sodziow Sadu Okrogowego W Krakowie. Wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r. Sad Okrogowy oddalii powodztwo i orzeki 0 kosztaoh procesu. Jako okolicznoéé bezsporna Sad Okrogowy Wskazai, Ze powod przebywai W Areszcie Sledczym W K od dnia 8 marca 2004 r. do dnia 28 ozerwca 2006 r. Byi nosicielem Wirusowego zapalenia Watroby typu C jeszoze przed OS8.dZ6I1I6I'1I. » W Nadto Sad ustalii, i2 osadzenie powoda W Areszcie §ledczym W K nastapiio na mocy postanowienia Sadu Rejonowego dla Krakowa§rodmie§cia W Krakowie 2 dnia 9 marca 2004 r. 0 zastosowaniu tymczasowego aresztoWania W zwiazku z podejrzeniem popeinienia przestqpstwa z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. i art. 280 § 2 k.k. W ZW. z art. 11 § 2 k.k. (sygn. akt II Kp 400/04/S). Do czasu przetransportowania powoda do Zakiadu Karnego We W (28 czerwca 20061:) podstawa jego osadzenia byiy kolejne postanowienia o przediuzeniu stosowania tymczasowego aresztowania Sadu Okrogowego W Krakowie i Sadu Apelacyjnego W Krakowie. W tym zakresie Sady nie stwierdzaiy, by pozbawienie powoda wolnoéci mogio spowodowao dla jego Zycia lub zdrowia powazne niebezpieczefistwo. W szczegolnoéci powoda poddano badaniu bieglego z Zakiadu Medyoyny Sadowej (postanowienie Sadu Okrogowego W Krakowie z dnia 16 stycznia 2006 r.), ktorego opinia byia podstawa stwierdzenia przez Sad Apelacyjny W Makowie (postanowienie z dnia 19 kwietnia 2006 r.), Ze powod mogi byé leozony W Warunkach zakiadu opieki zdrowotnej Wioziennej shlzby zdrowia Wymagai bowiem jedynie diety lel<l<o strawnej. Wyrokiem z dnia 11 rnaja 2006 r. Sad Okre;goW}fW Krakowie uznai powoda Winnym popeinienia przestopstwa z art. 280 § I k.k., za co Wymierzyi mu kare; 6 lat pozbawienia Wolnoéci (sygn. akt III K 297/04). Decydujac o przediuieniu stosowania tymczasowego aresztowania do dnia I1 listopada 2006 r. Sad Okrogowy uznai, Ze powéd mogl byé leczony W Warunkach zakiadu opieki zdrowotnej Wioziennej siuzby zdrowia, ktore speiniai Oddziai Zakainy Szpitala Wioziennego W P. Od 4 lipca do 23 sierpnia 20061". powod przebywai W Zakiadzie Karnym W P, a nastopnie W Areszoie Siedczym WW — B i Zakiadzie Kainyin W T. Postanowieniem z dnia I6 paidziernika 2006 r. Sad Okrogowy W Krakowie zarzadzii przetransportowanie powoda do Zakiadu Karnego W P szczególności wyniki Wizytacji przeprowadzonych W ramach nadzoru penitencjarnego przez sędziów Sądu Okręgowego W Krakowie. Wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. Jako okoliczność bezsporną Sąd Okręgowy wskazał, że powód przebywał W Areszcie Śledczym W K od dnia 8 marca 2004 r. do dnia 28 czerwca 2006 r. Był nosicielem Wirusowego zapalenia wątroby typu C jeszcze przed osadzeniemś. › ' Nadto Sąd ustalił, iż osadzenie powoda w Areszcie Śledczym W K nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Sródmieścia W Krakowie z dnia 9 marca 2004 r. o zastosowaniu tymczasowego aresztowania W związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 148 § 2 pkt 2 k.k. i art. 280 § 2 k.k. W zw. z art. il § 2 k.k. (sygn. akt II Kp 400/04/S). Do czasu przetransportowania powoda do Zakładu Karnego we W (28 czerwca 2006r.) podstawą jego osadzenia były kolejne postanowienia o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania Sądu Okręgowego W Krakowie i Sądu Apelacyjnego W Krakowie. W tym zakresie Sądy nie stwierdzały, by pozbawienie powoda wolności mogło spowodować dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo. W szczególności powoda poddano badaniu biegłego z Zakładu Medycyny Sądowej (postanowienie Sądu Okręgowego W Krakowie z dnia 16 stycznia 2006 r.), którego opinia była podstawą stwierdzenia' przez Sąd Apelacyjny W Makowie (postanowienie z dnia 19 kwietnia 2006 r.), że powód mógł być leczony W warunkach zakładu opieki zdrowotnej Więziennej służby zdrowia wymagał bowiem jedynie diety lekko strawnej. - Wyrokiem z dnia ll maja 2006 r. Sąd Okręgowyw Krakowie uznał powoda winnym popełnienia przestępstwa z art. 280 § 1 k.k., za co wymierzył mu karę 6 -lat pozbawienia wolności (sygn. akt III K 297/04). Decydując o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania do dnia ll listopada 2006 r. Sąd Okręgowy uznał, że powód mógł być leczony W warunkach zakładu opieki zdrowotnej Więziennej służby zdrowia, które spełniał Oddział Zakaźny Szpitala Więziennego W P. Od 4 lipca do 23 sierpnia 2006r. powód przebywał W Zakładzie Karnym W P, a następnie W Areszcie Śledczym W'W - B i Zakładzie Karnym W T. Postanowieniem z dnia 16 października 2006 r. Sąd Okręgowy W Krakowie zarządził przetransportowanie powoda do Zakładu Karnego W P
--- STRONA 4 ---
stwierdzajao pogorszenie sio jego stanu zdrowia, ktore mogio skutkowaé bardzo rozlegiym uszkodzeniem Watroby, a nawet utrata Zycia. Postanowioniem z dnia 8 listopada 2006 r. Sad Apelacyjny W Krakowie przediuzyi Wobec powoda stosowanie tymczasowego aresztowania nie stwierdzajao, by pozbawienie powoda Wolnoéci mogio spowodowaé dla jego Zycia Iub zdrowia powaine niebezpieczefistwo, aczkolwiek Wskazal, 2e Sad I instancji Winien podjaé dziaiania majace na oelu przyspieszenie planowanej na przeiomie 2007 i 2008 roku terapii interferonem i rybawiryna W Zakiadzie Karnym W P. ~ "‘ Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2006 r. Sad Apelacyjny W Krakowie uchyiii Wobec powoda tymozasowe aresztowanie z powoianiem sio na jego ziy stan zdrowia. Przy przyjociu do Aresztu 8ledczego W K powod zadeklarowai sic; jako osoba palaca. W trakcie pobytu Wielokrotnie udzielano mu zgody na dodatkowa paczke; Zywnoéoiowa. W tej formic by} tea kilkakrotnie nagradzany. PoW6d nie formuiowai pisemnych zastrzezefi co do Warunkow bytowych, jakie mu zapewniono. Zwracai natomiast uwage; na stan swojego zdrowia, a W szczegolnoéci zgiaszai liczne dolegliwoéoi bolowe brzucha, biegunko i Wymioty. " _ W okresie pobytu W Areszcie powod czosto korzystai z pomocy lekarskiej i pielogniarskiej (iacznie ponad 70 konsultacji). w czasie pobytu powoda W Areszcie 8Iedozym W K jednostka ta byia trzykrotnie Wizytowana przez sodziow penitenojarnych Sadu Okrogowego W Krakowie. Dziaialnoéé Aresztu oceniono pozytywnie. Nie stwierdzono naruszefi praW osadzonych. Wskazano jednakze na przeludnienie Aresztu. W postopowaniu personelu medycznego Aresztu Sledczego W K nie stwierdzono jakichkolwiek zaniedbafi, ktore mogiyby mieé negatywny Wpiyw na przebieg zakaienia HCV u powoda. Stosowane leki oraz dicta takze nie miaiy istotnego Wpiywu na jego niekorzystny przebieg. Wykonana biopsja Watroby, mimo iz proces chorobowy trwai juz jakié czas, nie Wykazaia zaawansowanych nastopstw zakazenia (stopiefi zaawansowania oceniono na graniczny pomiodzy I a 2 punktami) ani tei nie potwierdziia agresywnego charakteru prooesu zapalnego (blaszki graniczne byiy nieuszkodzone). Wyniki obserwacji W oddziale hepatologioznyrnlw P oraz Wyniki biopsji Watroby z uwagi na male zaawansowanieizmian, nie byly podstawa do natychmiastowego Wd1"OZB1‘1i&16CZ6nia przeciWWirusowego, rowniez W Warunkach Wolnoéciowych. stwierdzając pogorszenie się jego stanu zdrowia, które mogło skutkować bardzo rozległym uszkodzeniem wątroby, a nawet utratą życia. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2006 r. Sąd Apelacyjny W Krakowie przedłużył Wobec powoda stosowanie tymczasowego aresztowania nie stwierdzając, by pozbawienie powoda Wolności mogło spowodować dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo, aczkolwiek wskazał, że Sąd I instancji winien podjąć działania mające na celu przyspieszenie planowanej na przełomie 2007 i 2008 roku terapii interferonem i rybawiryną W Zakładzie Karnym W P. ~ " Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2006 r. Sąd Apelacyjny W Krakowie uchylił Wobec powoda tymczasowe aresztowanie z powołaniem się na jego zły stan zdrowia. Przy przyjęciu do Aresztu Śledczego W K powód zadeklarował się jako osoba paląca. W trakcie pobytu Wielokrotnie udzielane mu zgody na dodatkową paczkę żywnościową. W tej formie był też kilkakrotnie nagradzany. Powód nie formułował pisemnych zastrzeżeń co do warunków bytowych, jakie mu zapewnione. Zwracał natomiast uwagę na stan swojego zdrowia, a W szczególności zgłaszał liczne dolegliwości bólowe brzucha, biegunkę i wymioty. ' _ - W okresie pobytu W Areszcie powód często korzystał z pomocy lekarskiej i pielęgniarskiej (łącznie ponad 70 konsultacji). w czasie pobytu powoda W Areszcie Śledczym w K jednostka ta była trzykrotnie wizytowana przez sędziów penitencjarnych Sądu Okręgowego W Krakowie. Działalność Aresztu oceniono pozytywnie. Nie stwierdzono naruszeń praw osadzonych. Wskazane jednakże na przeludnienie Aresztu. W postępowaniu personelu medycznego Aresztu Śledczego W K nie stwierdzono jakichkolwiek zaniedbań, które mogłyby mieć negatywny wpływ na przebieg zakażenia HCV u powoda. Stosowane leki oraz dieta tak-że nie miały istotnego wpływu na jego niekorzystny przebieg. Wykonana biopsja wątroby, mimo iż proces chorobowy trwał już jakiś czas, nie wykazała zaawansowanych następstw zakażenia (stopień zaawansowania oceniono na graniczny pomiędzy l a 2 punktami) ani też nie potwierdziła _agresywnego charakteru procesu zapalnego (blaszki graniczne były nieuszkodzone). Wyniki obserwacji W oddziale hepatologicznymlw P oraz wyniki biopsji wątroby z uwagi na małe zaawansowanieizmian, nie były podstawą do natychmiastowego wdrożenia leczenia przeciww-irusowego, również W warunkach wolnościowych.
--- STRONA 5 ---
W Warunkach polskioh istnieje okreélona prooedura kwalifikowania pacjentow do leczenia i rozpoczocia tego leozenia. Pacjenci zwykle sa Wpisywani na Iisto osob oozekujacych, a Wiaczenie Ieozenia jest zalezne od stopnia zaawansowania zmian W Watrobie. W pierwszej kolejnoéci leczeniu poddane sa osoby z zaawansowanymi zmianami stwierdzonymi W badaniu histopatologioznym (ocenianymi na 4 i 3 punkty). Rozpoznanie ozynnego zapaienia watroby fiak u powoda), a nawet koniecznoslé zastosowania leczenia przyczynowego interferonem i rybawiryna (gdyby powéd kwalifikowai sie; do takiego Ieczenia), nie stanowia przeciwwskazania do Ieczenia W Warunkach szpitaia Wioziennej siuzby zdrowia. ‘ U powoda nie byio Wskazafi do natychmiastowego Wd1‘0Z€I1i8. ieczenia dlatego tez nie mogio dojéé do jego opéinienia. W caiym kraju obowiazuja takie same zasady kwalifikowania do leczenia uwarunkowane finansowaniem przez NFZ. Majac powyzsze ustalenia na Wzglodzie Sad Okrogowy uznai, iz powodztwo jest bezzasadne. Dla roszczefl zgioszonych przez powoda prawna podstawo stanowiiy przepisy art. 444 § 2 k.c. (odnoénie zasadzenia renty) i 445 § 1 k.c. (W zalcresie zadosléuozynienia pienioznego). l 0 Niezbodnym WEl.1‘L1_11KI61T1 prayjocia odpowiedzialnoéci odszkodowawczej, niezaieznie od jej prawnej podstawy, byio ustalenie zwiazku przyczynowego miodzy zdarzeniem, z ktorym ustawa Wiazaia obowiazek odszkodowawozy, a Wyrzadzona szkoda (art. 361 § I k.c.) oraz bezprawnoéci zachowania strony pozwanej, ktore doprowadziio do powstania tej szkody. W postopowaniu personelu modycznego Aresztu 81edczego W K nie stwierdzono jakichkolwiek zaniedbafi, ktore mogiyby mieé negatywny Wplyw na przebieg u powoda zakazenia Wirusowym zapaleniem Watroby typu C. Ustalono rowniez, Ze powod wielokrotnie korzystai z konsultacji Iekarskich i pielogniarskich, ktorych liozba W okresie osadzenia przekroczyia siedemdziesiat. Ponadto, Sady stosujace tymczasowe aresztowanie Wzglodem poWoda kazdorazowo stwierdzaty, Ze pozbawienie go Wolnoéci nie mogio spowodowaé dla jego Zyoia iub zdrowia powaznego niebezpieczefistwa (art. 259 § 1 pkt 1 k.p.k.)». W zwiazku z powyzszyrn zachowanie strony pozwanej nie nosiio W tym zakresie znamion' bezprawnego, dlatego tez 0 . jej odpowiedzialnoéci W ogole nietmoglo byé mowy. Odnoszac sio do Warunkow bytowyoh ocenianych przez powoda jako nieiudzkie, Sad Okrogowy Wskazai, Ze materiai dowodowy nie pozwalai na taka W warunkach polskich istnieje określona procedura kwalifikowania pacjentów do leczenia i rozpoczęcia tego leczenia. Pacjenci zwykle są Wpisywani na listę osób oczekujących, a Włączenie leczenia jest zależne od stopnia zaawansowania zmian W wątrobie. W pierwszej kolejności leczeniu poddane są osoby z zaawansowanymi zmianami stwierdzonymi .w badaniu histopatologicznym (ocenianymi na 4 i 3 punkty). Rozpoznanie czynnego zapalenia wątroby 'Üak u powoda), a nawet konieczność zastosowania leczenia przyczynowego 'interferonem i rybawiryną (gdyby powód kwalifikował się do takiego leczenia), nie stanowią przeciwwskazania do leczenia W warunkach szpitala Więziennej służby zdrowia. * U powoda nie było wskazań do natychmiastowego Wdrożenia leczenia dlatego też nie mogło dojść do jego opóźnienia. W całym kraju obowiązują takie same zasady kwalifikowania do leczenia uwarunkowane finansowaniem przez NÍFZ. Mając powyższe ustalenia na względzie Sąd Okręgowy uznał, iż powództwo jest bezzasadne. Dla' roszczeń zgłoszonych przez powoda prawną podstawę stanowiły przepisy art. 444 § 2 k.c. (odnośnie zasądzenia renty) i 445 § l k.c-. (W zakresie zadośćuczynienia pieniężnego). I I Niezbędnym warunkiem przyjęcia odpowiedzialności odszkodowawczej, niezależnie od jej prawnej podstawy, było ustalenie związku przyczynowego między zdarzeniem, z którym ustawa wiązała obowiązek odszkodowawczy, a wyrządzoną szkodą (art. 361 § 1 k.c.) oraz bezprawności zachowania strony pozwanej, które doprowadziło do powstania tej szkody. W postępowaniu personelu medycznego Aresztu Śledczego W K nie stwierdzono jakichkolwiek zaniedbań, które mogłyby mieć negatywny Wpływ na przebieg u powoda zakażenia Wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Ustalono również, że powód wielokrotnie korzystał z konsultacji lekarskich i pielęgniarskich, których liczba W okresie osadzenia przekroczyła siedemdziesiąt. Ponadto, Sądy stosujące tymczasowe aresztowanie względem powoda każdorazowo stwierdzały, że pozbawienie go Wolności nie mogło spowodować dla jego życia lub zdrowia poważnego niebezpieczeństwa (art. 259 § l pkt l k.p.k.)›. W związku z powyższyrn zachowanie strony pozwanej nie nosiło - W tym zakresie -znamion' bezprawnego, dlatego też o _ jej odpowiedzialności W ogóle niemogło być mowy. Odnosząc się do Warunków bytowych ocenianych przez powoda jako nieludzkie, Sąd Okręgowy wskazał, że materiał dowodowy nie pozwalał na taką
--- STRONA 6 ---
oceno, a Wrocz przeciwnie, z protokolow Wizytaoji prowadzonych przez sodziow penitenojarnych Wynikaio, Ze W tym zakresie nie stwierdzono Zadnyoh uchybiefi, aozkolwiek na fakt przeludnienia Aresztu istotnie zwrooono uwago. Nawet przyjocie, Zepowod byi umieszczany W celaoh, W ktorych poWierzchnia na jednego osadzonego Wynosiia mniej niz 3 m2 (przepisy kodeksu karnego Wykonawozego dopuszczaja Wyjatkowo taka sytuacjo por. art. I10 § 2 zd. 1 i 248 § 1) nie implikowaio wniosku, Ze przez sam ten fakt musiaio dojéé do pogorszenia sis; stanu zdrowia powoda. Wobec tego powod zwiazek ten Winien byi dowodowo Wykazaé, co jedxiakze W sprawie nie nastapiio wobec braku W tym zakresie jakiejkolwiek iniojatywyprocesowej. Samo tylko osadzenie W przeludnionej celi nie mogio stanowié Wystarczajacej podstawy do uwzglodnienia Zadania zapiaty zadoééuczynienia takze W oparciu o przepis art. 448 14.0. W ZW. Z art. 24 § 1 k.c. Qoor. wyrok SA we Wrodawiu z dnia 6 grudm'a 2007 r., IACQ 499/07. OSAW2009/2/128). Apeiacje; od tego Wyroku W ozoéoi objotej punktem 1 —WI1IOSi powod W P, ktory zarzucii: . I. naruszenie praWa materialnego przez biodne l'iI€Z&S’EOSOW8.1'1I€ art. 361 § 1 k.o. poprzez uznanie braku zwiazku przyczynowego pomiegdzy pogorszeniem sio stanu zdrowia powoda a dziaianiami pozwanego; 2. naruszenie przepisow postopowania a mianowioio art. 233 § 1 k.p.c. poprzez oceno Wiarygodnoéci dowodow, ktora Wykraoza poza ramy swobodnej ooeny i nie zostala oparta na Wszeohstromlym rozwazeniu materiaiu dowodowego, ktore to uchybienie miaio istotny Wpiyw na Wynik sprawy. Wskazujac na powyzsze zarzuty apelujacy Wniosi o zmiano zaskarzonego Wyroku przez uwzglodnienie powodztwa, Wzglodnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sadowi 1 instancji. Pozwany Wniosi o oddalenie apelacji i zasadzenie kosztow postopowania apelacyjnego. ‘ Sad Apelacyjny zwazyi co nastqpujez Apelacja powoda W P jest nieuzasadniona. Odnoszac sio do zarzutow apolacji zauwazyé nalezy, i2 dotyoza one giownio sfery ustalefi faktyoznych i priepisow proceduralnych dotyczacych ooeny dowodow oraz samego postopowania dowodowego i praktycznie sprowadzaja sic; do polemiki z tymi ustaleniami. ocenę, a wręcz przeciwnie, z protokołów wizytacji prowadzonych przez sędziów penitencjarnych wynikało, ze W tym zakresie nie stwierdzono zadnych uchybień, aczkolwiek na fakt przeludnienia Aresztu istotnie zwrócono uwagę. Nawet przyjęcie, zepowód był umieszczany w celach, w których powierzchnia na jednego osadzonego wynosiła mniej niz 3 m2 (przepisy kodeksu karnego wykonawczego dopuszczają wyjątkowo taką sytuację - por. art. 110 § 2 zd. 1 i 248 § 1) nie implikowało wniosku, że przez sam ten fakt musiało dojść do pogorszenia się stanu zdrowia powoda. Wobec tego powód związek ten winien był dowodowo wykazać, co jednakże W sprawie nie nastąpiło wobec braku W tym zakresie jakiejkolwiek inicjatywyprocesowej. Samo tylko osadzenie w przeludnionej celi nie mogło stanowić wystarczającej podstawy do uwzględnienia zadania zapłaty zadośćuczynienia także W oparciu o przepis art. 448 k.C. W zw. z art. 24 § 1 k.c. Qoor. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 6 g'rudm`a 2007 r., IAC‹:z 499/07. OSAW2009/2/128). Apelację od tego wyroku - W części objętej punktem 1 -wniósł powód W P, który zarzucił: 1 1. naruszenie prawa materialnego przez błędne niezastosowanie art. 361 § 1 k.c. poprzez uznanie braku związku przyczynowego pomiędzy pogorszeniem się stanu zdrowia powoda a działaniami pozwanego; 2. naruszenie przepisów postępowania a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez ocenę wiarygodności dowodów, która wykracza poza ramy swobodnej oceny i nie została oparta na wszechstronnym rozwazeniu materiału dowodowego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie powództwa, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi 1 instancji. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. “ Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja powoda W P jest nieuzasadniona. Odnosząc się do zarzutów apelacji zauważyć należy, iż dotyczą one głównie' sfery ustaleń faktycznych i przepisów proceduralnych dotyczących oceny dowodów oraz samego postępowania dowodowego i praktycznie sprowadzają się do polemiki z tymi ustaleniami.
--- STRONA 7 ---
Stan faktyezny W niniejszej sprawie jest szezegoinie Wazny, gdyz na jego podstawie nalezy ocenic’: zasadnosé zglaszanych przez powoda roszozefi W zwiazku z tym na1eZy stwierdzié, i2 ocena Wiarygodnosei i mocy dowodow jest podstawowym zadaniem sadu orzekajacego, Wyrazajacym istote sadzenia, a Wieo rozstrzygania kwestii spornyeh W Warunkach niezawisiosei, na podstawie wiasnego przekonania sedziego przy uwzglednieniu caioksztaitu zebranego materiaiu (orz. SN z 16 lutego 1996 r., II CRN 173/95). Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez Sad art. 233 kpc Wymaga Wykazania, Ze Sad uohybii zasadom Iogicmego rozumowania, ‘lub doswiadczenia Zyoiowego, to tbowiem jedynie moze byé przeoiwstawione uprawnieniu Sadu do dokonywania swobodnej oceny doWodoW. Nie jest natomiast Wystarczajace przekonanie strony o innej niz przyjai Wadze (doniosiosci) poszczegolnych doWod6W i ioh odmiennej ooenie 11121 ooena Sadu (takSN W orz. z dnia 6' iistopada 1998 r., II CKN 4/98 oraz por. orz. SN z 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000, nr 10, poz. 189 i z 5 sierpnia 1999 r., I1 UKN 76/99, OSNAPiUS 2000, nr 19, poz. 732). Powod zdecydowanie nie zdoiai Wykazaé by Sad Olcregowy W swych 1"OZW£~1ZELI‘118.C1‘1 przedstawii nielogiczne Wnioski lub sprzeczne z zasadami doswiadczenia Zyciowego. Zeznania ziozone przez swiadka B W — siostre powoda nie moga podwazyé jednoznaoznych WynikéW badafw. i Wnioskow opinii zespoiu Wydajaoego opinie przez Akademie .I\/Iedyozna im. Katedra i Zakiad Medycyny Sadowej. Jak zeznaia siostra powoda mogia go zobaozyé dopiero po roku od jego aresztowania a potem Widywaia go raz lub dwa razy W miesiacu. Diugi okres niewidzenia mogi spowodowaé, Ze swiadek ten nie zauwazyia naturainych zmian W Wygladzie i zaohowaniu powoda bedaoyc11 zwykiym nastepstwem osadzenia W zaml<nieciu~ areszcie sledczym. Nawet z_aW6d tego swiadkal (pielegniarka) nie stanowi przeciwwagi do rzetelnej i Wiarygodnej opinii instytutu naukowego. Opinia ta, co tea trzeba podkreslié, nie zostaia nawet zakwestionowana przez powoda a ocena dokonana przez Sad Okregowy tego dowodu jest trafna i zasiuguje na aprobate zwiaszcza, 2e Sad Apelacyjny takie ooenii ja jako obiektywna, rzetelna, zawierajaca, adekwatny do poziornu opiniujacego zespoiu Wysoki poziom Wiedzy medycznej. Wnioski opinii sad nalezycie uzasadnione i maja oparcie W Wynikach badari powoda do tego sa przekonywujaoe takze z uwagi na doswiadczenie opiniujacych. Reasumujac siusznie Sad Okregowy opari sie na przedmiotowej opinii a nie na zeznaniach swiadka Wyzej Wymienionego oraz swiadkow W Z i P K. Dwaj ostatni swiadkowie poznalipowoda W Areszcie Sledczym, przebywajae z Stan faktyczny W niniejszej sprawie jest szczególnie wazny, gdyż na jego podstawie należy ocenić zasadność zgłaszanych przez powoda roszczeń w związku z tym należy stwierdzić, iż ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sadzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału (orz. SN z 16 lutego 1996 r., II CRN 173/95). Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez Sąd art. 233 kpc wymaga wykazania, że Sąd uchybił zasadom Iogicmego rozumowania, lubi doświadczenia życiowego, to »bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu Sądu do dokonywania swobodnej 'oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niz przyjął -_wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż. ocena Sądu (tak 'SN w orz. z dnia 6' listopada 1998 r., II CKN 4/98 oraz por. orz. SN z 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, OSNC 2000, nr 10, poz. 189 i z 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, OSNAPiUS 2000, nr 19, poz. 732). Powód zdecydowanie nie zdołał wykazać by Sąd Okręgowy w swych rozważaniach przedstawił nielogiczne wnioski lub sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Zeznania złożone przez świadka B W - 'siostrę powoda nie mogą podważyć jednoznacznych wyników badań i wniosków opinii zespołu wydającego opinię przez Akademię .Medyczną im. Katedra i Zakład Medycyny Sądowej. Jak zeznała siostra powoda mogła go zobaczyć dopiero po roku od jego aresztowania a potem widywała go raz lub dwa razy w miesiącu. Długi okres niewidzenia mógł spowodować, ze świadek ten nie zauważyła naturalnych zmian w wyglądzie i zachowaniu powoda będących zwykłym następstwem osadzenia W zarnknięciu~ - areszcie Śledczym. Nawet zawód tego świadka' (pielęgniarka) nie stanowi przeciwwagi do rzetelnej i wiarygodnej opinii instytutu naukowego. Opinia ta, co też trzeba podkreślić, nie została nawet zakwestionowana przez powoda a ocena dokonana przez Sąd Okręgowy tego dowodu jest trafna i zasługuje na aprobatę zwłaszcza, że Sąd Apelacyjny także ocenił ją jako obiektywną, rzetelną, zawierającą adekwatny do poziomu opiniującego zespołu wysoki poziom wiedzy medycznej. Wnioski opinii sąd należycie uzasadnione i mają oparcie w wynikach badań powoda do tego są przekonywujące także z uwagi na doświadczenie opiniujących. Reasumując słusznie Sąd Okręgowy oparł się na przedmiotowej opinii a nie na zeznaniach świadka wyżej wymienionego oraz świadków W Ż i P K. Dwaj ostatni świadkowie _poznalipowoda W Areszcie Śledczym, przebywając z
--- STRONA 8 ---
powodem przez pewien okres czasu W tych samyeh eelach. Potwierdzili oni fakt zgiaszania przez powoda dolegliwosci bolowyeh, co jest okolicznoscia ustalona przez Sad Okregowy jednak zeznania te takie nie maja Wagi umozliwiajacej podwazenie opinii Wydanej przez Akademie Medyozna, z tyoh samyeh przyczyn, o ktoryeh byia mowa Wyiej. Przyjmujac zatem, Ze brak jest podstaw do przyjecia wystapienia jakiegokolwiek zaniedbania ze strony personeiu lekarskiego, ktore mogioby mieé negatywny Wplyw na przebieg zakazenia HCV u powoda stwierdzié nalezy, iz brak jest podstaw do przypisania stronie pozwanej niezgodnego z prawem dziaiania lub zaniechania przy wykonywaniu Wiadzy publicznej (art. 417 § 1 i<.c). Przesiankami odpowiedzialnoéci deliktowej sa: powstanie szkody, zdarzenie, z ktorym ustawa iaczy obowiazek odszkodowawczy oznaezonego podmiotu (ozyn niedozwolony), oraz zwiazek przyczynowy miedzy owym zdarzeniem a szkoda. By mozna byio przypisaé okreslonemu podmiotowi odpowiedzialnosé deliktowa musza zachodzié iaeznie Wszystkie te przesianki. Jak juZ powiedziano powod nie Wykazai Zadnej Z tych przesianek. Po pierwsze nie zostaio Wykazanie i udowodnione jakiekolwiek dziaianie ozy zaniechanie strony pozwanej, ktore byioby niezgodne z prawem. Skoro nie Wy1<azano_ Zdarzenia rodzaeego odpowiedzialnosé to nie moze bye mowy o Wyrzadzeniu szkody czy tez zwiazku przyozynowym miedzy zdarzeniem a szkoda. Subiektywnie odczuwane przez powoda niewiasciwe leezenie W trakeie pobytu W Areszcie Siedczym nie jest szkoda i nie rodzi odpowiedziainosci pozwanego Skarbu Paiistwa z art. 417 § 1 k.c. Nie jest Wiec trafny zarzut apelacji naruszenia art. 351 § 1 k.c, gdyz przy powyzszyoh ustaleniach i Wskazanych przesiankach odpowiedzialnosci deiiktowej podwazanie faktu przyjecia przez Sad Okregowy braku zwiazku przyczynowego pomiedzy pogorszeniem stanu zdrowia powoda a dziaianiem pozwanego nie ma znaczenia. Przesianki odpowiedzialnosci deliktowej musza Wystepowaé Iacznie Wieo podwazanie ustalefi dotyozacych jednej z nieh jest zarzutem co najmniej ohybionym. Poza tym nie Wykazano szkody i czynu rodzacego odpowiedziainosé pozwanego co W sposob ocz5rWisty Wyklucza Wystepowanie zWiazku przyozynowego miedzy nirni. W apelacji brak jest zarzutow dotyczacych Warunkow W jakich powod przebywai W Areszcie Siedezyrn, Wiec jedynie dla dopeinienia rozwazafi stwierdzié naiezy, Ze takze i W tyrri przedmiocie ustaienia Sadu Okregowego sa powodem przez pewien okres czasu W tych samych celach. Potwierdzili oni fakt zgłaszania przez powoda dolegliwości bólowych, co jest okolicznością ustaloną przez Sąd Okręgowy jednak zeznania te także nie mają wagi umożliwiającej podważenie opinii wydanej przez Akademię Medyczną, z tych samych przyczyn, o których była mowa wyżej. Przyjmując zatem, że brak jest podstaw do przyjęcia wystąpienia jakiegokolwiek zaniedbania ze strony personelu lekarskiego, które mogłoby mieć negatywny wpływ na przebieg zakażenia HCV u powoda stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do przypisania stronie pozwanej niezgodnego z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej (art. 417 § 1 kc). Przesłankami odpowiedzialności deliktowej są: powstanie szkody, zdarzenie, z którym ustawa łączy obowiązek odszkodowawczy oznaczonego podmiotu (czyn niedozwolony), oraz związek przyczynowy między owym zdarzeniem a szkodą. By można było przypisać określonemu podmiotowi odpowiedzialność deliktową muszą zachodzić łącznie wszystkie te przesłanki. Jak już powiedziano powód nie wykazał żadnej z tych przesłanek. Po pierwsze nie zostało wykazanie i udowodnione jakiekolwiek działanie czy zaniechanie strony pozwanej, które byłoby niezgodne z prawem. Skoro nie wykazano zdarzenia rodzącego odpowiedzialność to nie może być mowy o wyrządzeniu szkody czy też związku przyczynowym między zdarzeniem a szkodą. Subiektywnie odczuwane przez powoda niewłaściwe leczenie w trakcie pobytu w Areszcie Śledczym nie jest sz-kodą i nie rodzi odpowiedzialności pozwanego Skarbu Panstwa z art. 417 § 1 k.c. Nie jest więc trafny zarzut apelacji naruszenia art. 351 § 1 k.c, gdyz przy powyższych ustaleniach i wskazanych przesłankach odpowiedzialności deliktowej podważanie faktu przyjęcia przez Sąd Okręgowy braku związku przyczynowego pomiędzy pogorszeniem stanu zdrowia powoda a działaniem pozwanego nie ma znaczenia. Przesłanki odpowiedzialności deliktowej muszą występować łącznie więc podważanie ustaleń dotyczących jednej z nich jest zarzutem co najmniej chybionym. Poza tym nie wykazano szkody i czynu rodzącego odpowiedzialność pozwanego co w sposób oczfirwisty wyklucza występowanie związku przyczynowego między nimi. W apelacji brak jest zarzutów dotyczących warunków w jakich powód przebywał w Areszcie Śledczym, więc jedynie dla dopełnienia rozważań stwierdzić należy, że także i wtym przedmiocie ustalenia Sądu Okręgowego są
--- STRONA 9 ---
prawidiowe podobnie jak ieh oeena prawna. Powoiane Wyniki Wizytaeji Aresztu Sledozego, przeprowadzonyeh przez Sedziow Penitenojarnych Sadu Okregowego W Krakowie sa, jednoznaczne i wynika z nieh pozytywna ocena dziaialnosei Wizytowanego Aresztu,‘ a prawa osadzonych sa W peini respektowane. Przy tyeh Wnioskach potwierdzono Wystepowanie przeiudnienia. Powod nie zdoia! skutecznie podwaizyé oceny dzialalnosei pozwanego Wynikajaoej 2 tyeh kontroli. Nie sa bowiem W tej mierze Wystarczajace zeznania swiadkow W Z i P K. Jako osadzeni W Areszcie Sledozym przedstawili Wiasna ooene Warunkow W jakich sie znaleili i trudno oezekiwaé by by1i~ nimi usatysfakcjonowani lub by je ohwalili. Poza tym ioh obserwacje dziaiafi ozy te2 zanieohafi strony pozwanej W Wykonywaniu jej obowiazkow ograniezaja sie do eel, W ktorych przebywali a nie do ealego funkcj onowania Aresztu. Jesli zas ehodzi o przeludnienie to niestety jest to zjawisko powszechnie znane i Wystepujace W Aresztach i Zakladach Karnyoh W eaiej Polsee. By mozna byio przypisaé stronie pozwanej odpowiedzialnosé 2 tego tytuiu to nalezaioby Wykazaé, Ze Areszt Sledczy W K dziaiajao niezgodnie z prawem dopuscii do takiej sytuacji. W sprawie nie tylko nie ma materiaiu by poczynié takie ustaienia ale tez, eo szezegélnie Wazne nie pojawia sie nawet takie twierdzenie. Majae povvyzsze na uwadze orzeozono na podstawie art. 385 1<.p.e. a o kosztaeh zgodnie z art. 98 k.p.e. i art. 109 § 2 k.p.o. prawidłowe podobnie jak ich ocena prawna. Powołane wyniki wizytacji Aresztu Śledczego, przeprowadzonych przez Sędziów Penitencjarnych Sądu Okręgowego w Krakowie są jednoznaczne i wynika z nich pozytywna ocena działalności wizytowanego Aresztu, a prawa osadzonych są w pełni respektowane. Przy tych wnioskach potwierdzono występowanie przeludnienia. Powód nie zdoła! skutecznie podważyć oceny działalności pozwanego wynikającej 2 tych kontroli. Nie są bowiem W tej mierze wystarczające zeznania świadków W Ź i P K. Jako osadzeni W Areszcie Śledczym przedstawili własną ocenę warunków W jakich się znaleźli i trudno oczekiwać by byli' nimi usatysfakcjonowani lub by je chwalili. Poza tym ich obserwacje działań czy też zaniechań strony pozwanej w wykonywaniu jej obowiązków ograniczają się do cel, w których przebywali a nie do całego funkcjonowania Aresztu. Jeśli zaś chodzi o przeludnienie to niestety jest to zjawisko powszechnie znane i występujące W Aresztach i Zakładach Karnych W całej Polsce. By można było przypisać stronie pozwanej odpowiedzialność z tego tytułu to należałoby wykazać, ze Areszt Śledczy w K działając niezgodnie z prawem dopuścił do takiej sytuacji. W sprawie nie tylko nie ma materiału by poczynić- takie ustalenia ale też, co szczególnie ważne nie pojawia się nawet takie twierdzenie. Mając powyższe na uwadze orzeczono na podstawie art. 385 k.p.c. a o kosztach zgodnie z art. 98 k.p.c. i art. 109 § 2 k.p.c.
Słowa kluczowe
#orzeczenie#Postanowienie#Sąd Apelacyjny W Krakowie - Wydział#I ACa 781/09#art. 148 § 2 pkt 2 k.k.#art. 280 § 2 k.k.#art. 11 § 2 k.k.#art. 280 § 1 k.k.#art. 444 § 2 k.c.#art. 259 § 1 pkt 1 k.p.k.#art. 361 § 1 k.c.#art. 24 § 1 k.c.#art. 361 § 1 k.o.#art. 233 § 1 k.p.c.#art. 110 § 2 zd.#art. 448 k.C.#art. 233 kpc#art. 417 § 1 k.c.#art. 351 § 1 k.c#art. 417 § 1 kc#art. 98 k.p.e.#art. 109 § 2 k.p.o.#art. 385 k.p.c.#art. 98 k.p.c.#art. 109 § 2 k.p.c.