Postanowienie I ACa 757/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2018 r. Sąd Apelacyjny we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 757/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2018 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Małgorzata Bohun Sędziowie: SSA Jan Gibiec (spr.) SSA Grażyna Matuszek Protokolant: Beata Grzybowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa R.S. przeciwko Skarbowi Państwa - Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w O., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w K., Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu (...) w S. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu z dnia 28 lutego 2018 r. sygn. akt I C 301/16 1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że zasądza od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego (...) w S. na rzecz powoda 1.500 (tysiąc pięćset złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 29 czerwca 2016 roku, zaś dalej idące powództwo oddala; 2. oddala apelację w pozostałym zakresie; 3. zasądza od powoda R.S. na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Okręgowego Inspektoratu Służby Więziennej w O. 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. U Z A S A D N I E N I E Powód domagał się zasądzenia od pozwanych na jego rzecz kwoty 100.000 zł wraz z odsetkami oraz zobowiązania pozwanych do zaprzestania naruszania jego dóbr osobistych w postaci prawa do prowadzenia korespondencji z organami wymienionymi w art. 102 pkt 10 i 11 k.k.w. --- STRONA 2 --- Sygn. akt I ACa 757/18 2 Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i orzekł o kosztach postępowania. Sąd Okręgowy ustalił, że powód odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w K. i w Zakładzie Karnym (…) w S. Powód w czasie pobytu w obu zakładach karnych miał możliwość prowadzenia korespondencji z organami wymienionymi w art. 102 pkt 7, 10 i 11 k.k.w. za pośrednictwem poczty oraz rozmów telefonicznych. Decyzją z dnia 26 listopada 2014 r. Dyrektor Zakładu Karnego w K. odmówił powodowi zgody na wysyłanie korespondencji urzędowej za pośrednictwem poczty elektronicznej. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r. Sąd Okręgowy w O. w sprawie o sygnaturze akt (…) utrzymał w mocy tę decyzję, wskazując, że była ona zgodna z prawem. 11 stycznia 2016 r. decyzję odmowną po analogicznej prośbie powoda wydał Dyrektor Zakładu Karnego w S. Skargę powoda na tę decyzję za niezasadną uznał Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej w O. W obu zakładach karnych osadzeni mają możliwość korzystania w określonych porach ze stanowiska komputerowego po wcześniejszym złożeniu wniosku. Ze względu na ilość osadzonych czas ten jest odpowiednio limitowany. Możliwe jest skorzystanie ze wskazanych witryn, w tym Biuletynu Informacji Publicznej i innych zawierających akty prawne Zgodnie z zarządzeniem nr 23/2013 Dyrektora ZK w K. osadzeni nie mogli posiadać sprzętu komputerowego umożliwiającego nawiązywanie łączności (w tym bezprzewodowej), rejestracji obrazu i dźwięku, podłączenie i korzystanie z zewnętrznych nośników danych, nagrywania danych. Nie był przyjmowany sprzęt komputerowy posiadający m.in. wbudowane porty USB. W trakcie pobytu powoda w obu pozwanych zakładach karnych w odpowiedzi na jego wnioski zapewniano mu możliwość korzystania ze stanowiska komputerowego w wymiarze nie mniejszym niż przez godzinę tygodniowo. Od roku powód korzysta z komputera dwa razy w tygodniu. Z powodu problemów technicznych powód dwukrotnie nie miał możliwości skorzystania z komputera w wyznaczonym czasie. Nie wyrażono natomiast zgody na bezpłatny wydruk oraz nagranie treści znajdującej się na stronie BIP na nośnik CD. Pismem z dnia 7 marca 2016 r. powód złożył skargę na decyzję Dyrektora ZK w S. o odmowie przeglądania wszystkich stron internetowych zawierających akty prawne. Dyrektor na wezwanie Dyrektora OSW w O. udzielił informacji o stronach jakie mogą przeglądać osadzeni. Pismem z 6 kwietnia 2016r. powód został poinformowany z jakich stron internetowych może korzystać. --- STRONA 3 --- Sygn. akt I ACa 757/18 3 Powód pismem z dnia 16 stycznia 2017 r. zaskarżył w trybie art. 7 § 1 k.k.w. do Sądu Okręgowego w O. decyzję Dyrektora ZK w S. dotyczącą rzekomej odmowy dostępu do wszystkich dzienników ustaw. Sąd przekazał skargę Dyrektorowi Okręgowemu Służby Więziennej w O., a ten uznał ją za bezzasadną. Powód zaskarżył również decyzje Dyrektora ZK (...) w S. skargami z dnia 8 lutego 2016 r., 14 maja 2016 r. i 2 maja 2016 r. Decyzje te dotyczyły odmowy udzielenie zezwoleń na dokonanie wydruków (w ilości ponad 1200 stron) z dysku twardego prywatnego komputera powoda oraz na korzystanie z tego komputera w celi. Żadna ze skarg nie został uwzględniona, natomiast komputer powoda zdeponowano w magazynie. Powód kilkakrotnie dostał zgodę na skorzystanie z tego komputera pod nadzorem funkcjonariusza. Nie uwzględniono również skargi powoda z dnia 16 stycznia 2017 r. na decyzję, którą odmówiono mu zgody na nagranie orzeczeń WSA w G. na płytę CD. Ustalono, że płytę z tymi samymi orzeczeniami powód otrzymał w poprzednim roku. Pismem z dnia 6 lutego 2017 r. powód zaskarżył do Sądu Okręgowego w O. ponowną decyzję Dyrektora ZK (...) w S., którą odmówiono mu zgody na korzystanie w celi z prywatnego komputera. Powód domagał się również zezwolenie na wydruk w nieograniczonej ilości aktów prawnych oraz jego pism urzędowych. Powód był informowany, iż przysługuje mu prawo do wydruków w ilościach ograniczonych, ze wskazaniem konkretnych stron, czy też przepisów. Informowano również powoda, że pisma pisane ręcznie posiadają taką samą wartość urzędową jak drukowane oraz o możliwości odpłatnego wydruku. Powód domagał się również zezwolenia na korzystanie w celi z telewizora o przekątnej ekranu 22’’, na co nie uzyskał zgody ponieważ zgodnie z regulaminem dopuszczalne są odbiorniki o przekątnej do 19’’. Powód każdorazowo był informowany przez administrację Zakładu Karnego w S. o sposobie załatwienia jego skarg i wniosków. W przypadku braku możliwości rozpoznania jego prośby w terminie 14 dni był informowany o przyczynach opóźnienia. Zdarzały się przypadki, że pisma powoda pozostawiano bez rozpatrzenia ze względu na nieprecyzyjne określenie wniosków czy zarzutów lub nieczytelny charakter pisma. Jedną ze skarg powoda przekazano do rozpoznania Dyrektorowi Okręgowemu Służby Więziennej zamiast Sądowi Okręgowemu ze względu na jej treść i zakres. Prawidłowo zaadresowane i opłacone listy powoda były wysyłane na wskazany przez niego adres. Powodowi zwracano korespondencję błędnie zaadresowaną oraz nieopłaconą lub bez dołączenia odpowiedniego wniosku o wysłanie na koszt Skarbu Państwa, a także nieopłaconą korespondencję prywatną. --- STRONA 4 --- Sygn. akt I ACa 757/18 4 Powodowi zwrócono także korespondencję kierowaną do sądów w sprawach dostępu do informacji publicznej, które nie miały związku z odbywaną przez niego karą oraz w jego sprawach cywilnych. Obecnie powód jest zatrudniony i powinien opłacać swoją korespondencję. Wcześniej miał prawo do wysłania za darmo dwóch listów tygodniowo, jednakże limit ten często przekraczał. Na przykład w dniu 2 maja 2016 r. chciał wysłać 130 listów, natomiast w okresie od połowy kwietnia do końca lipca 2016 roku wysłał na koszt zakładu karnego 800 listów. Za bezzasadne uznano również skargi powoda dotyczące uniemożliwienia mu kontaktu z pełnomocnikiem oraz rozmów telefonicznych z rodziną. Ustalono, że powód zrealizował połączenie ze swoim prawnikiem, zaś 18 maja 2017 r. chciał dwukrotnie skorzystać z samoinkasującego aparatu telefonicznego, choć osadzenie mogą go używać jedynie raz dziennie. Powód złożył nieuwzględnioną skargę na odmowę Dyrektora ZK w S. na jego prośbę, by doprowadzić go do najbliższego punktu sprzedaży prasy i umożliwić zakupy. Powoda poinformowano o możliwości dokonania zakupu prasy poprzez prenumeratę, ale nie był tym zainteresowany. Za bezzasadną uznano również skargę powoda na decyzję odmowną co do możliwości posiadania w celi e-booków oraz ich czytnika. Wskazano, że tego rodzaju urządzenie umożliwia kontakt z siecią internet. Negatywnie rozpoznano prośbę powoda o możliwość posiadania w celi leków na przeziębienie. Opinię o braku takiej konieczności wydał lekarz zatrudniony w zakładzie karnym. Powód w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności mógł korzystać z wizyt lekarskich i miał zapewnione leczenie w razie takiej konieczności. Wnioskiem z 23 stycznia 2017r. powód zwrócił się o wydanie kopii wszystkich dokumentów toczącego się wobec niego postępowania dyscyplinarnego. Dyrektor wskazał, iż osadzony został już zapoznany z wnioskiem, a w związku z brakiem decyzji rozstrzygającej, prośbę załatwił odmownie. Pismem z dnia 30 stycznia 2017 r. powód zwrócił się o doręczenie pisemnego uzasadnienia decyzji dyrektora wydanej w związku z wnioskiem o wymierzenie kary dyscyplinarnej wraz z uzasadnieniem. W odpowiedzi dyrektor wskazał, iż osadzony z wnioskiem został zapoznany, a decyzja o odstąpieniu od wymierzenia kary dyscyplinarnej została mu przekazana osobiście. Pismem z dnia 17 października 2016 r. powód został poinformowany, że będzie powiadomiony o sposobie rozpatrzenia każdej sprawy złożonej w jego imieniu przez pełnomocnika. Nie zgłaszał w tym zakresie żadnych zastrzeżeń. --- STRONA 5 --- Sygn. akt I ACa 757/18 5 Pismem z dnia 22 maja 2017 r. powód zwrócił się z wnioskiem o doręczenie mu kopii protokołów przeszukania celi wraz z innymi dokumentami dotyczącymi tych czynności. Powód zarzucał, iż podczas przeszukania doszło do uszkodzenia jego rzeczy osobistych. Poinformowano powoda, iż dokumentacja ta jest do wglądu w dziale ochrony. Powód pokwitował otrzymanie pisma. Przeszukania w celi powoda były przeprowadzane z poszanowaniem jego rzeczy. Ze względu na fakt, że powód przechowuje kilkaset sztuk korespondencji nie ma możliwości, by po przeszukaniu znajdowała się ona w takim samym porządku jak przed, gdyż funkcjonariusz przeprowadzający tę czynność, ma obowiązek ją przejrzeć. Powód w drodze skargi zarzucał także, iż ogranicza się jego prawo do dysponowania pieniędzmi. Wszelkie prośby powoda dotyczące wysyłki pieniędzy realizowane były jednak terminowo zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Powód zwracał się również z pytaniem o brak wymiany pościeli i ręczników. W odpowiedzi poinformowano go, że terminy, w jakich dokonuje się tych czynności znajdują się u oddziałowego i na tablicy ogłoszeń. Odmownie rozpatrzono prośbę powoda o zgodę na posiadanie własnej pościeli. Wnioskiem z dnia 18 kwietnia 2017 r. powód zwrócił się o włączenie ogrzewania cel mieszkalnych po godzinach pracy administracji. Poinformowano go, że w związku ze spadkiem temperatury ponowiono całodobowe dostarczanie ciepła do pawilonów mieszkalnych. W dniu 4 maja 2017 r. powód wniósł skargę dotyczącą zawyżonych cen oraz ograniczonego asortymentu towarów w kantynie więziennej. Ceny nie odbiegały jednak od tych obowiązujących w sklepach na terenie miasta, zaś inni osadzeni nie skarżyli się na ubogą ofertę. Powód zarzucał również, że bezzasadnie przeprowadzono jego kontrolę osobistą przed powrotem do pawilonu mieszkalnego po zakończonej pracy w dniach 8, 9 i 10 czerwca 2017 r. Przeprowadzenie kontroli miało jednak na celu zapewnienie bezpieczeństwa i uniemożliwienie wniesienia przedmiotów z zewnątrz. W trakcie jej przeprowadzenia zapewniono osadzonemu odpowiednie miejsce do złożenia odzieży oraz wykładzinę, na której można stanąć. W magazynie Zakładu Karnego w K. nie pozostały żadne rzeczy powoda. Ich odbiór powód potwierdził swoim podpisem, nie wnosząc uwag. --- STRONA 6 --- Sygn. akt I ACa 757/18 6 Powód odbywa karę w ZK w S. w celi 3-osobowej, gdzie jest zachowany metraż, ma 3 m kw. na osobę, z zapewnioną wentylacją grawitacyjną, dużym oknem, zachowanym kącikiem sanitarnym. Kącik ten jest zabudowany, z drzwiami, w środku jest sedes, umywalka, oświetlenie. Okna w celi są duże i plastikowe, cela jest świeżo wyremontowana, ściany są gładkie. Temperatura w celi jest odpowiednia. Odmówiono powodowi wydania wentylatora, gdyż skazany ma możliwość otwarcia okna i skorzystania z wentylacji naturalnej. Skazany, tak jak pozostali osadzeni, otrzymuje normę żywnościową. Żywność spełnia wszystkie wymogi sanitarne i żywieniowe. Posiłki są ciepłe. Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd uznał, że powództwo oparte na art. 23 k.c., 24 k.c. i art. 448 k.c. nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podkreślił, że odbywanie kary pozbawienia wolności powinno odbywać się z poszanowaniem godności człowieka, jednakże wskazał, iż powód nie udowodnił naruszenia swoich dóbr osobistych poprzez niezapewnienie mu właściwych warunków w tym zakresie. Sąd wskazał, że wprawdzie nie uwzględniono wielu wniosków czy próśb powoda, jednakże wykraczały one poza standard gwarantowany obowiązującymi przepisami prawa, zaś kara pozbawienia wolności ze swej natury musi się wiązać z pewnymi dolegliwościami. Powód musi się zatem liczyć z określonymi ograniczeniami dotyczącymi możliwości kontaktowania się ze światem zewnętrznym. Sąd podkreślił przy tym, że powodowi zapewniono możliwość wysyłania korespondencji czy korzystania z telefonu w większym nawet zakresie niż innym osadzonym. Nie wykazano również, by powód nie miał dostępu do odpowiedniej jakości żywności czy lekarstw. Sąd wskazał, że prawo do korespondencji skazanego reguluje art. art. 102 pkt 10 i 11 k.k.w., z którego nie można wywodzić, że powód powinien mieć dostęp również do poczty elektronicznej. Powodowi zapewniono możliwość kontaktu z odpowiednimi instytucjami oraz pełnomocnikiem (art. 42 k.k.w.), a także składania próśb, wniosków i skarg (art. 6, 7, 102 ust. 10 k.k.w.). Postępowanie dowodowe doprowadziło Sąd do wniosku, że z korespondencją powoda postępowania zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności. W toku postępowania ustalono również, że powód miał dostęp do aktualnych przepisów prawa oraz do informacji publicznej. W ograniczonym zakresie mógł korzystać z możliwości nieodpłatnego drukowania interesujących go informacji, natomiast wydruk odpłatny był nieograniczony. Natomiast decyzja o braku zgody na korzystanie z --- STRONA 7 --- Sygn. akt I ACa 757/18 7 prywatnego komputera była uzasadniona, gdyż nie spełniał on wymogów regulaminu jednostki penitencjarnej. Powód nie przedstawił również dowodów na naruszenie jego praw podczas przeszukań celi. Podsumowując, Sąd stwierdził, że powodowi zapewniono odpowiednie, adekwatne do sytuacji i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa warunki odbywania kary pozbawienia wolności, a zatem nie było podstaw do uwzględnienia powództwa. W apelacji od powyższego orzeczenia powód zarzucił Sądowi pierwszej instancji: 1. naruszenie art. 23 k.c. poprzez negowanie istnienia dobra osobistego, jakim jest prawo do korespondencji; 2. naruszenie art. 244 k.p.c. poprzez nieuznanie za wiarygodne dokumentów w postaci decyzji Dyrektora Zakładu Karnego; 3. naruszenie art. 271 § 1 k.p.c. poprzez uniemożliwienie powodowi udziału w przesłuchaniu świadków i zadawania im pytań; 4. naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak uzasadnienia odmowy przeprowadzenia dowodów wskazanych przez powoda; 5. naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez zasądzenie od powoda kosztów procesu na rzecz pozwanych; 6. naruszenie art. 155 § 2 k.p.c. poprzez uchylanie pytań powoda zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia; 7. naruszenie zasady równouprawnienia stron poprzez nieustanowienie dla powoda pełnomocnika oraz uniemożliwienie mu uczestnictwa w rozprawach; 8. naruszenie zasady bezstronności sądu poprzez rozpatrywanie sprawy przez stronniczego sędziego; 9. naruszenie prawa do sądu poprzez uznanie, iż działanie Dyrektora Zakładu Karnego w S. uniemożliwiające powodowi dostęp do dokumentów toczących się postępowań jest zgodne z prawem wbrew art. 110a § 1 k.k.w.; 10. naruszenie prawa do obrony poprzez uznanie, że powód nie mógł wysłać na koszt zakładu karnego korespondencji do pełnomocników w okresie, gdy nie posiadał środków finansowych; 11. naruszenie prawa do korespondencji i tajemnicy korespondencji poprzez uznanie, że nie doszło do naruszenia praw powoda przez odmowę wysłania korespondencji na koszt zakładu karnego do sądów, urzędów i pełnomocników w okresie, kiedy powód nie miał środków finansowych; --- STRONA 8 --- Sygn. akt I ACa 757/18 8 12. naruszenie prawa do ochrony zdrowia poprzez uznanie, że odmowa zgody na otrzymanie leków była uzasadniona; 13. naruszenie konstytucyjnego prawa do informacji publicznej poprzez uznanie za legalne ograniczenie tego prawa przez dyrektora w zarządzeniu zamiast w formie ustawy. W związku z powyższym powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, ewentualnie o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa w całości. W odpowiedzi na apelację pozwany Skarb Państwa – Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda zasługiwała na częściowe uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów, których uwzględnienie musiałoby skutkować stwierdzeniem nieważności postępowania. Powód zarzucał bowiem, że został pozbawiony możliwości obrony swoich praw poprzez nieuwzględnienie jego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz uniemożliwienie mu osobistego udziału w rozprawie. Należy zatem wyjaśnić, że przewidziane w art. 379 pkt 5 k.p.c. pozbawienie strony możności obrony jej praw polega na tym, że strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie brała udziału w całym postępowaniu lub jego znacznej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem wyroku w danej instancji. Ocena zaistnienia takiej sytuacji procesowej dokonywana być powinna w kontekście konkretnych okoliczności sprawy. Chodzi jednak tylko o wypadki rzeczywistego pozbawienia możności obrony, którego skutkiem było niedziałanie strony w postępowaniu (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 590/17, LEX nr 2498003 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2016 r., III CSK 27/16, LEX 2202697 i wyrok z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt IV CSK 468/08, LEX 515415, i cytowane tam orzeczenia). Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że nie doszło w jej toku do sytuacji, w której strona zostałaby pozbawiona możliwości działania. Świadczą o tym chociażby liczne pisma procesowe powoda zawierające opis jego stanowiska, przytoczenie twierdzeń na jego poparcie, wnioski dowodowe czy też środki zaskarżenia, a także ustosunkowanie się do twierdzeń strony przeciwnej. --- STRONA 9 --- Sygn. akt I ACa 757/18 9 Wszystkie zawiadomienia i pisma strony przeciwnej były doręczane powodowi w sposób prawidłowy z odpowiednimi pouczeniami. Warto natomiast w tym miejscu wyjaśnić, że sama odmowa ustanowienia przez sąd pełnomocnika z urzędu dla strony nie jest zdarzeniem prowadzącym do pozbawienia możności obrony jej praw. Strona ma bowiem uprawnienie i możliwość podejmowania osobiście różnych działań w postępowaniu przed sądem zmierzających do ochrony własnych praw, niezależnie od tego, czy działa z pełnomocnikiem, czy samodzielnie. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podlega zaś zawsze indywidualnej ocenie, a sąd uwzględnia go tylko wtedy, gdy udział pełnomocnika w sprawie uzna za potrzebny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd, że odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu wyjątkowo może spowodować nieważność postępowania. Ma to miejsce wówczas, gdy strona nie jest w stanie podjąć racjonalnej obrony swych praw (por.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt II UKN 404/97, LEX 33998, z dnia 19 czerwca 1998 r., sygn. akt II UKN 102/98, LEX 36353, z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt II CSK 51/06, LEX 183020, z dnia 19 lutego 2010 r., sygn. akt IV CSK 318/09, LEX 678016, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 2017 r., sygn. akt II CZ 30/17, LEX 2342156). Powód wnosił o ustanowienie pełnomocnika z urzędu jeszcze przed wniesieniem pozwu w rozpoznawanej sprawie, a następnie czynił to jeszcze dwukrotnie w toku postępowania. Każdorazowo sądy pierwszej i drugiej instancji (na skutek wniesionych zażaleń) dochodziły do wniosku, że powód może występować w sprawie samodzielnie, gdyż w ma on niezbędne ku temu kompetencje, a sprawa nie należy do skomplikowanych. Analiza pism powoda potwierdza ten wniosek. O konieczności ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie przesądza również okoliczność, że powód był pozbawiony wolności. Został on bowiem doprowadzony na rozprawę w dniu 5 października 2016 r., podczas której osobiście wyjaśnił swoje stanowisko i złożył kolejne wnioski dowodowe. Powód wprawdzie nie był obecny na kolejnym terminie rozprawy, kiedy to przesłuchano kilkoro świadków, ale postanowienie o przeprowadzenie tych dowodów zostało wydane na rozprawie w dniu 5 października 2016 r. Następnie powód został poinformowany, że nie uwzględniono jego wniosku o doprowadzenie, a zatem miał pełną świadomość, że nie będzie obecny podczas rozprawy i mógł pytania, które zamierzał zadać świadkom przedłożyć w formie pisemnej. Wreszcie powodowi umożliwiono wypowiedź podczas przesłuchania go jako strony w drodze pomocy prawnej. Nie można zatem przyjąć, by powód pozbawiony był możliwości działania w swojej --- STRONA 10 --- Sygn. akt I ACa 757/18 10 sprawie. Na marginesie jeszcze warto zauważyć, że w treści apelacji powód wskazuje, że nie może jej należycie uzasadnić ze względu na brak dostępu do dokumentów, podczas gdy Sąd Okręgowy przesłał mu akta sprawy. Jak wynika natomiast z notatki funkcjonariusza służby więziennej, który miał nadzorować zapoznanie się przez powoda z aktami, ten odmówił, uzasadniając swoją decyzję tym, iż wnosił o przesłanie kserokopii a nie oryginałów. Wobec konstatacji, że w postępowanie w rozpoznawanej sprawie nie jest dotknięte nieważnością, omówienia wymagały pozostałe zarzuty podniesione przez powoda. Na wstępie należy zatem zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny w całości jako prawidłowe ocenia ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i na ich podstawie wydał również własne orzeczenie. W pierwszej kolejności powód zarzuca, że Sąd nie przeprowadził wszystkich zawnioskowanych przez niego dowodów, a w uzasadnieniu nie wyjaśnił przyczyn, dla których w ten sposób postąpił. Należy w związku z tym przypomnieć, że podniesienie zarzutów natury procesowej wymaga również wykazania, że naruszenie przepisów postępowania cywilnego miało wpływ na wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Takiej argumentacji apelacja powoda jednakże nie zawiera. Co więcej, powód nie wymienia nawet swoich wniosków, które – jego zdaniem niezgodnie z procedurą – pominięto ani też ich nie ponawia. Należy zatem zwrócić uwagę, że powód składał nowe wnioski dowodowe w zasadzie w toku całego postępowania. W pozwie powód wnioskował bowiem jedynie o zobowiązanie strony pozwanej do przedłożenia próśb oraz skarg, które składał, a także dokumentów, które powstały w związku z tym, np. decyzji właściwych organów. Ponadto powód domagał się przeprowadzenia dowodu z opinii instytutu naukowego w celu ustalenia, czy prawo do korespondencji za pośrednictwem poczty e-mail z podmiotami wskazanymi w art. 102 pkt 7, 10 i 11 k.k.w. może być osadzonemu ograniczane oraz z własnego przesłuchania. Następnie w piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu 7 września 2016 r. powołał się na co najmniej kilkadziesiąt dokumentów, co do których znowu wniósł o zobowiązanie do ich przedłożenia strony pozwanej, czemu zresztą Sąd uczynił zadość. Kolejne wnioski dowodowe złożono w piśmie procesowym z dnia 13 października 2016 r, a następnie z dnia 22 czerwca 2017 r. i 17 sierpnia 2017 r. Każdorazowo powód wnosił o zobowiązanie pozwanych do przedłożenia licznych dokumentów, a także o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków. W tym stanie rzeczy uwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych powoda w istocie uniemożliwiłoby zakończenie postępowania. Zgodnie natomiast z --- STRONA 11 --- Sygn. akt I ACa 757/18 11 art. 217 § 2 k.p.c. sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Powód nie wskazywał natomiast przyczyn, dla których nie zgłosił dowodów, inicjując postępowania. Ponadto, zważywszy na charakter wnioskowanych dowodów, ich przeprowadzenie musiałoby się wiązać z nadmiernym wydłużeniem postępowania. Z powodem należy zgodzić się jedynie o tyle, że istotnie, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wyjaśnienia dla oddalenia zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych. Decyzja Sądu w tym zakresie była jednak prawidłowa, a nie jest to uchybienie tak znaczne, by uniemożliwiało przeprowadzenie kontroli instancyjnej orzeczenia. Zupełnie niezrozumiały jest natomiast zarzut dotyczący uznania za wiarygodne decyzji wydanych przez Dyrektora Zakładu Karnego. Powód sam wnioskował o przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów. Na tej podstawie Sąd ustalił, czego dotyczyły składane przez niego wnioski i prośby, a także w jaki sposób się do nich ustosunkowywano. Powód natomiast w toku postępowania nie podnosił, by wydane zostały decyzje o innej treści niż te przedłożone do akt. Zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut dotyczący rzekomej stronniczości sędziego, który rozpoznawał sprawę. Należy zauważyć, że powód w toku postepowania wniósł o wyłączenie sędziego, a następnie wywiódł zażalenie od postanowienia oddalającego jego wniosek. Sądy obu instancji uznały jednak, że nie zdołał on uprawdopodobnić przesłanek wyłączenia z art. 49 k.p.c. Również w apelacji twierdzenia powoda w tym zakresie są dość lakoniczne i sprowadzają się do zarzutów o faworyzowanie strony przeciwnej. Sam jednak fakt, iż orzeczenie jest niekorzystne dla powoda nie świadczy jeszcze, iż wynika ono z osobistego stosunku do strony sędziego. Przechodząc do zarzutów dotyczących prawa materialnego, zgodzić należy się z powodem, iż Sąd Okręgowy wyciągnął błędne wnioski, że w toku odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności nie zostały naruszone jego dobra osobiste. Na samym wstępie trzeba podkreślić, że ocena, czy w konkretnym przypadku doszło do naruszenia dobra osobistego nie zależy od subiektywnych odczuć osoby żądającej udzielenia jej ochrony prawnej, ale od obiektywnej reakcji opinii publicznej. Samo zatem przekonanie powoda, że jego prawa nie są respektowane nie może stanowić podstawy dla uwzględnienia powództwa. Przy tym ochrona dóbr osobistych --- STRONA 12 --- Sygn. akt I ACa 757/18 12 nie ma – jak zdaje się sądzić powód – charakteru bezwzględnego. Jak wynika z art. 24 § 1 k.c. ochrona ta powinna być udzielona tylko wówczas, gdy działanie postrzegane jako naruszające dobro osobiste, ma charakter bezprawny. Słusznie podkreślił również Sąd Okręgowy, że sama sytuacja odbywania kary pozbawienia wolności z natury rzeczy musi się wiązać z ograniczeniem pewnych swobód i praw. Jej istota zasadza się bowiem na zgodnym z prawem pozbawieniu jednostki prawa do swobody przemieszczania się i wyboru miejsca pobytu, które to wartości niewątpliwie w powszechnym przekonaniu są składnikami wskazanego w art. 23 k.c. dobra osobistego, jakim jest wolność. Oczywiście, nieuniknione ograniczenie określonych praw powinno mieć miejsce jedynie w takim zakresie, w jakim niezbędne jest do wykonania kary pozbawienia wolności i osiągnięcia jej celów. W związku z tym ustawodawca wprowadził szereg przepisów regulujących wykonywanie kary pozbawienia wolności i gwarantujących skazanym przestrzeganie ich praw i zapewnienie godnych warunków odbywania kary, a ocena zarzutów naruszenia dóbr osobistych osadzonego w zakładzie karnym powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem również tych unormowań. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego ustalonego w rozpoznawanej sprawie, stwierdzić należy, że powód wykazał, iż w toku odbywania przez niego kary pozbawienia wolności doszło do naruszenia art. 102 pkt 11 k.k.w., zgodnie z którym skazany ma prawo do prowadzenia korespondencji z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi, organami samorządu terytorialnego, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka. Przywołany przepis nie zawiera ograniczenia co do tego, że korespondencja osadzonego z podmiotami w nim wskazanymi ma dotyczyć wyłącznie odbywanej przez niego kary pozbawienia wolności. Przepis ten nie przewiduje również uprawnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia na jego podstawie bądź jakiejkolwiek uznaniowości decyzji dyrektora placówki penitencjarnej. Tymczasem z zeznań świadków – funkcjonariuszy służby więziennej Zakładu Karnego (...) w S. – jednoznacznie wynika, że powodowi zwracano przesyłki do sądów, w tym dotyczące jego spraw cywilnych oraz dostępu do informacji publicznej. Tym samym działanie pozwanej placówki stanowiło naruszenie nie tylko przywołanego przepisu, ale również praw gwarantowanych konstytucyjnie, to jest prawa do sądu (art. 45) oraz prawa do informacji o działalności --- STRONA 13 --- Sygn. akt I ACa 757/18 13 organów władzy publicznej (art. 61). W tym zakresie należy zgodzić się ze stanowiskiem zaprezentowanym w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, przywołanym również przez powoda, z dnia 29 maja 2015 r. (I ACa 297/15, LEX 1765936), że prawo do prowadzenia korespondencji przez skazanych i tymczasowo aresztowanych z podmiotami wymienionymi w przepisach art. 102 pkt 11 k.k.w. jest nie tylko uprawnieniem stwarzającym gwarancje procesowe dla osób pozbawionych wolności, lecz niewątpliwie ma także charakter dobra osobistego. W tym szczególnym wypadku natomiast uprawnienie gwarantowane przepisami Kodeksu karnego wykonawczego służyło również realizacji innych, fundamentalnych z punktu widzenia prawa ustrojowego, uprawnień. Z tych względów Sąd Apelacyjny uznał za częściowo uzasadnione roszczenie powoda i na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok poprzez zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – Zakładu Karnego (...) w S. kwoty 1.500 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd doszedł do przekonania, że jest to kwota odpowiednia, zważywszy na zakres naruszeń, a także okoliczność, iż powód nie wykazał, by miały one dla niego szczególnie dotkliwe bądź nieodwracalne konsekwencje. Jednocześnie apelacja powoda w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Należy zgodzić się bowiem z Sądem Okręgowym, że żaden przepis prawa nie nakazuje administracji jednostki penitencjarnej zapewnić osadzonemu możliwości prowadzenia korespondencji w dowolnej, wybranej przez niego formie. Jak już to podkreślono wyżej, powód ma niewątpliwie prawo do kontaktowania się z podmiotami wymienionymi w art. 102 ust. 11 k.k.w. oraz do składania wniosków, skarg i próśb w myśl art. 102 ust. 10 k.k.w. Zapewnienie realizacji tych uprawnień nie może być ograniczane co do zakresu, może natomiast co do formy. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w zakładach karnych, w których przebywał powód nie ma możliwości technicznych, by mógł on prowadzić korespondencję za pośrednictwem poczty e-mail. Jednocześnie powód nie wykazał – poza sytuacją opisaną powyżej – by nie mógł swoich uprawnień realizować w inny sposób, to jest za pośrednictwem poczty tradycyjnej. Sama zatem odmowa przesyłania listów powoda e-mailem nie stanowi naruszenia jego dóbr osobistych. Powód nie wykazał natomiast, by miał miejsce jakikolwiek przypadek uniemożliwienia mu złożenia wniosku, prośby i skargi. Zebrany materiał dowodowy wskazuje, że powód z tego rodzaju uprawnień aktywnie korzysta, a jego pismom nadawany jest bieg. Wprawdzie sposób ich rozpoznania w przeważającej części przypadków odbiega od oczekiwań --- STRONA 14 --- Sygn. akt I ACa 757/18 14 powoda, ale ta okoliczność nie może być podstawą do wnioskowania o naruszeniu art. 102 ust. 10 k.k.w. przez pozwanych. Powodowi zapewniono również dostęp do Biuletynu Informacji Publicznej. Z ustaleń faktycznych, których powód nie kwestionuje wynika, że ma on możliwość korzystania – obecnie dwa razy w tygodniu – ze stanowiska komputerowego z dostępem do określonych witryn zawierających informację publiczną i obowiązujące przepisy prawa. Nie można zatem się zgodzić, że prawa powoda do określonych informacji doznały uszczerbku na skutek odmowy posiadania w celi własnego komputera. Zgodnie z art. 110a § 2 k.k.w. dyrektor zakładu karnego może zezwolić skazanemu na posiadanie w celi sprzętu audiowizualnego, komputerowego oraz innych przedmiotów, w tym także podnoszących estetykę pomieszczenia lub będących wyrazem kulturalnych zainteresowań skazanego, jeżeli posiadanie tych przedmiotów nie narusza zasad porządku i bezpieczeństwa obowiązujących w zakładzie karnym. Dyrektor zakładu karnego nie wyraził natomiast zgody na posiadanie przez powoda w celi komputera, czytnika e-booków oraz telewizora. Parametry wskazanych przedmiotów były bowiem niezgodne z obowiązującym w placówce regulaminem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa oraz możliwość wprowadzenia jednolitych zasad traktowania skazanych. Powód nie wykazał również, by strona pozwana naruszyła jego uprawnienie wynikające z art. 110a § 1 k.k.w. do posiadania w celi dokumentów związane z postępowaniem, którego jest uczestnikiem. Powód bardzo ogólnie wskazuje jedynie, że ze względu na brak komputera nie może przeglądać dokumentacji zapisanej na rożnych nośnikach pamięci. Na podstawie jego twierdzeń oraz zebranych materiałów dowodowych nie sposób jednak ustalić, by były to dokumenty, o jakich mowa w przywołanym przepisie. Również pozostałe twierdzenia powoda, w tym o utrudnianiu mu kontaktu z pełnomocnikiem czy uniemożliwianiu leczenia nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Powód nie wskazał przy tym na konkretną sytuację, w której nie mógł on porozmawiać ze swoim pełnomocnikiem lub rozmowa ta odbywała się w taki sposób, że mogła być słyszana przez inne osoby. Jego twierdzenia w tym zakresie są dość ogólnikowe i sprowadzają się do kwestionowania postanowień regulaminów. Wyznaczenie określonych pór kontaktu jest jednak konieczne ze względu na zapewnienie porządku funkcjonowania jednostki penitencjarnej i możliwości realizacji praw innych osadzonych. Oczywiste są również ograniczenia związane z możliwością przekazywania na teren zakładu karnego --- STRONA 15 --- Sygn. akt I ACa 757/18 15 przedmiotów z zewnątrz, w tym szczególnie leków. Odmowa dostarczenia powodowi lekarstw na przeziębienie była jednak poprzedzona uzyskaniem opinii lekarza. Powód nie dowodził natomiast, by w sytuacji takiej konieczności został pozbawiony odpowiedniej opieki zdrowotnej. Ponieważ apelacja tylko w niewielkim stopniu została uwzględniona, Sąd Apelacyjny, na mocy art. 391 § 1 i 98 § 1 k.p.c., obciążył powoda obowiązkiem zwrotu stronie pozwanej, która złożyła odpowiedź na apelację, kosztów postępowania apelacyjnego. Jan Gibiec Małgorzata Bohun Grażyna Matuszek