Wyrok I ACa 755/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 755/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Biedroń (spr.) Sędziowie: SSA Edwarda Siemiginowska SSA Agnieszka Piotrowska Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa B. D. przeciwko Skarbowi Państwa - (…) w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2010 r. sygn. akt I C 124/09 1. oddala apelację i nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego na rzecz strony pozwanej; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. Z. Ś. kwotę 2.700 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług w kwocie 594 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił powództwo B. D. przeciwko Skarbowi Państwa – (…) w W. o zapłatę kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę, której powód doznał w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych, w okresie od 10.02.2008 r. do 04.02.2009 r., przez umieszczenie go przez pozwany (…) w celi, w której panowały warunki urągające godności. Ponadto Sąd ten nie obciążył powoda kosztami procesu za I instancję oraz przyznał ze Skarbu Państwa na rzecz adw. Z. Ś. kwotę 3.600 zł powiększoną o podatek od towarów i usług w kwocie 792 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Powyższe rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących istotnych ustaleniach faktycznych: Powód, B. D., odbywa karę pozbawienia wolności za przestępstwa przeciwko mieniu. Powód jest recydywistą, w warunkach izolacji przebywa od 5 lipca 2003 r. Obecnie powód przebywa w (…) w W., odbywając karę pozbawienia wolności za kradzież z włamaniem oraz rozbój. Powód został skazany prawomocnymi wyrokami sądów karnych na karę pozbawienia wolności za kolejne przestępstwa przeciwko mieniu (m.in. za oszustwo) i koniec odbywania kary pozbawienia wolności przez powoda datowany jest na dzień 21 lipca 2012 r. W okresie od 5 grudnia 2008 r. do dnia 20 stycznia 2009 r. powód przebywał w (…) w W. na oddziale (...) w celi nr (...) o powierzchni 15,94 m 2, w której znajdowały się: jeden mały stolik, 3 krzesła i 3 szafki. W okresie od 29 stycznia 2009 r. do 29 lutego 2009 r. powód przebywał na oddziale (...) w celi nr (...) o powierzchni 16,09 m 2, w której znajdowały się 4 krzesła dwa stoliki i 3 szafki. Od 20 lutego 2009 r. powód przebywa na oddziale (...) w celi nr (...), o powierzchni 16,47 m 2, w której mieszczą się 4 krzesła dwa stoliki i 3 szafki. W/w cele (…) w W. są przeznaczone dla osób po raz kolejny odbywających karę pozbawienia wolności, panuje w nich duża rotacja osadzonych. Okresowo w celach tych przebywało nawet 7 osób w jednym czasie. Powierzchnia przypadająca na 1 osobę w celi nr (...), wynosiła w momencie największego zaludnienia 2,28 m 2. Cele (…) w W. bywają przeludnione. (…) ma obowiązek przyjęcia każdego osadzonego kierowanego przez sąd do odbycia kary na podstawie nakazu przyjęcia. (…) czyni starania w celu przekształcania pomieszczeń o innym przeznaczeniu w cele mieszkalne. W (…) w W. osadzeni odbywający karę w systemie zamkniętym mają prawo przebywać poza celami mieszkalnymi do 3 godzin na dobę, licząc z czasem przeznaczonym na spacer (1 godzina). Osoby zatrudnione przebywają w pracy przynajmniej 8 godzin i zachowują prawo do jednej godziny spaceru. Osadzeni --- STRONA 3 --- mogą korzystać z zajęć kulturalno – oświatowych, z zajęć sportowych na sali gimnastycznej i siłowni. Organizowane są zawody sportowe. Można wychodzić do biblioteki, do kaplicy lub na zajęcia z religii. Osadzeni w celach posiadają dostęp do telewizji, mogli posiadać własne telewizory, sprzęt video, dvd i konsole do gry. Na każdym oddziale i piętrze dostępny był telefon. Raz w tygodniu skazani korzystali z łaźni. Administracja (…) dostarcza osadzonym niezbędne środki higieny osobistej (mydło, pasta do zębów, przybory do golenia) oraz środki chemiczne (mydło w płynie, płyn do WC, proszek do szorowania umywalek i muszli klozetowych, płyn do szyb). Za stan higieny w celach odpowiedzialni są osadzeni. Skazani mają możliwość robienia zakupów w kantynie w zakresie artykułów żywnościowych, wyrobów tytoniowych, artykułów do utrzymania higieny. Jest możliwość otrzymania paczki żywnościowej lub higienicznej. Powód B. D. jest uzależniony od (...) , przyjmował (...) . Podjął (...) i dokonywał (...) . W trakcie pobytu w (…) podjął terapię (...) . Z opinii sądowej (...) wynika, iż, powód przejawia (...) , demonstruje (...) B. D. jest zatrudniony na terenie (…). Wykonuje pracę w kuchni. Nie jest uczestnikiem podkultury przestępczej. Zachowanie powoda w czasie przebywania w (…) nie budzi zastrzeżeń. Powód wielokrotnie bywał nagradzany. Powód przestrzega porządku i regulaminu wewnętrznego. W trakcie pobytu w W. powód nie złożył ani jednej pisemnej lub ustnej skargi na trudne warunki panujące w celach, w których przebywał. Przy takich ustaleniach faktycznych, Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Sąd ten wskazał, powołując się na treść art. 23 k.c., art. 24 k.c., że osadzenie powoda w celi niespełniającej normy powierzchniowej, o której mowa w art. 110 k.k.w., stanowiło naruszenie jego dóbr osobistych, tj. godności. Sąd I instancji uznał, że okoliczność, iż pozwany (…) zobligowany był do przyjęcia każdego, skierowanego do niego skazanego, nawet wówczas gdy powodowało to przeludnienie w celi, nie wyłączała bezprawności naruszenia dóbr osobistych powoda. Powyższe jednak, w ocenie tego Sądu, nie skutkowało uznaniem za zasadne roszczenia powoda o zapłatę na jego rzecz przez stronę pozwaną zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł. Powołując się na treść art. 448 k.c. Sąd Okręgowy wskazał, że zasądzenie przez Sąd zadośćuczynienia w przypadku gdy doszło do naruszenia dóbr osobistych jest fakultatywne. --- STRONA 4 --- Sąd I instancji podkreślił, iż krzywda na którą powód wskazywał związana z naruszeniem przez pozwany (…) jego prawa do swobody i prywatności stanowi istotę odbywania kary pozbawienia wolności, której właśnie jedną z dolegliwości jest ograniczenie skazanym powyższych praw. Sąd ten podał, iż przebywanie w celi jednej lub dwóch osób więcej, nie skutkowało naruszeniem przez pozwany (…) prawa powoda do intymności, bowiem cele w których powód był osadzony posiadały wydzielony i zamykany kącik sanitarny. Sąd Okręgowy stwierdził, że powód nie wykazał swoich twierdzeń, iż umieszczenie go w celach przeludnionych narażało go na dodatkowy stres, który skutkował pojawieniem się u niego stanów lękowych i depresyjnych prowadzących do problemów z wysypianiem się. Za nieudowodnione Sąd ten uznał również zarzuty powoda dotyczące utrudniania mu dostępu do telefonu, biblioteki, siłowni oraz lekarza. W ocenie Sądu I instancji z przesłuchania powoda wynika, iż ze strony pozwanego (…) nie doszło do żadnych innych uchybień, czy nieprawidłowości, oprócz tych związanych z nieprzestrzeganiem norm metrażowych w celach, określonych w art. 110 k.k.w. Na prawidłowość powyższej oceny, zdaniem tego Sądu, wskazuje również to, że powód przed wytoczeniem niniejszego powództwa, nie składał żadnych skarg odnośnie warunków panujących w celi. Dalej Sąd Okręgowy wskazał, że okoliczności w których powód upatruje naruszenie jego praw przez pozwany (…), takie jak: długie wyczekiwanie na wizytę u lekarza, czy stomatologa, nie mają oparcia w materiale sprawy. Sąd ten podkreślił, że wizyta u lekarzy wielu specjalności, w tym także lekarzy rodzinnych oraz stomatologów – w publicznych placówkach służby zdrowia – generalnie wiąże się z oczekiwaniem, trwającym nieraz i wiele miesięcy. Uzasadniając oddalenie wniosków powoda o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: A. A. oraz M. K. (1) Sąd I instancji podał, że okoliczności, na które zeznawać mieli wnioskowani świadkowie, nie były istotne dla rozstrzygnięcia sporu, wobec braku konkretnych zarzutów powoda względem strony pozwanej. Wniosek zaś o przeprowadzenie dowodu z zeznań „osób, które utrzymują kontakty ze skazanym powodem oraz osób uprawnionych do widzeń z powodem”, z powodu braku wskazania konkretnych osób (z imienia, nazwiska, adresu zamieszkania) nie mógł zostać uwzględniony. Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że brak było przesłanek do zasądzenia na rzecz powoda zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych, spowodowane przejściowym osadzeniem go w celi, w której nie były zachowane normy metrażowe wynikające z art. 110 k.k.w. Dobra osobiste powoda nie zostały bowiem naruszone działaniami, które stanowiły indywidualnie skierowaną --- STRONA 5 --- przeciwko niemu represję, a samo osadzenie w przeludnionej celi nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia żądania zasądzenia zadośćuczynienia i uznania, że takie warunki są nieludzkie, gdyż osoba osadzona musi liczyć się z ograniczeniami i dolegliwościami jakie niesie ze sobą kara pozbawienia wolności. Orzeczenie o kosztach postępowania zawarte w punkcie II i III wyroku Sąd ten wydał w oparciu o art. 102 k.p.c. i § 19 w zw. z § 6 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono jak w punkcie III sentencji wyroku. Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód zarzucając w niej: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 23 k.c. i art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych przez przyjęcie, że warunki w jakich powód odbywał karę pozbawienia wolności (przeludnienie, uniemożliwianie mu częstych widzeń z rodziną, pozbawienie opieki medycznej i możliwości nauki) nie uzasadniały zapłaty na jego rzecz przez stronę pozwaną zadośćuczynienia w kwocie 100.000 zł; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 227 k.p.c. i art. 229 k.p.c. przez oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków A. A. i M. K. oraz osób, które odwiedzają skazanego w pozwanym (…), a które to dowody zostały powołane w celu potwierdzenia istotnych dla sprawy okoliczności; - art. 233 k.p.c. przez uznaniu za wiarygodne zeznań funkcjonariuszy służby więziennej, tj. R. C. i H. C. mimo, że zeznania tych świadków nie odnoszą się do sytuacji skazanego, a jedynie wskazują na warunki odbywania kary w pozwanym (…) oraz możliwości instytucjonalne, które posiada pozwany (…). Wskazując na powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub o jego zmianę przez uwzględnienie powództwa w całości. W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie na jej rzecz od powoda kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: --- STRONA 6 --- Apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, iż za podstawę swojego orzeczenia Sąd Apelacyjny w całości przyjął prawidłowo poczynione ustalenia Sądu Okręgowego. Sąd ten dokonał bowiem wszechstronnej oceny materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie, którą prawidłowo i zgodnie z wymogami art. 233 § 1 k.p.c. uzasadnił. Sąd Apelacyjny podzielił również ocenę i wnioski Sądu I instancji, wyprowadzone na podstawie tych ustaleń faktycznych. Przechodząc w pierwszej kolejności do oceny zawartych w apelacji zarzutów analizie poddać należało te, dotyczące naruszenia prawa procesowego, bowiem ocena zasadności naruszenia prawa materialnego może być dokonana tylko w oparciu o prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne. Za nieuzasadniony Sąd odwoławczy uznał zarzut powoda dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 k.p.c. przez przyjęcie za wiarygodne zeznań R. C. i H. C. i uczynienie na ich podstawie ustaleń faktycznych w sprawie. Wbrew twierdzeniom skarżącego zeznania powyższych świadków zawierały informacje istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Świadek H. C. był bowiem wychowawcą powoda w okresie objętym sporem, zaś świadek R. C. miał wiedzę odnośnie warunków panujących w celach zajmowanych przez powoda, w tym ich wyposażenia. Zważyć przy tym należy, iż art. 233 § 1 k.p.c. przyznaje Sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli Sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki, z zasadami wiedzy bądź z doświadczeniem życiowym. W realiach analizowanej sprawy powyższe okoliczności nie zaistniały, bowiem Sąd Okręgowy, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, uwzględniającego zasady rozkładu ciężaru dowodu, ustalił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które znajdowały odzwierciedlenie w całokształcie zaoferowanego przez strony materiału dowodowego. Dokonując zaś oceny tak zebranego materiału, nie naruszył reguł swobodnej oceny dowodów, wyznaczonych treścią przepisu art. 233 k.p.c., a w szczególności zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego. Wobec czego Sąd Apelacyjny ustalenia te w całości podziela i przyjmuje za podstawę swego orzeczenia. Należy jednak przy tym mieć na względzie, iż w granicach swobodnej oceny dowodów sąd ma prawo eliminować pewne dowody, czyli albo nie dać im --- STRONA 7 --- wiary, albo uznać za nieistotne, jeżeli swoje stanowisko uzasadni w sposób zgodny z intencją art. 233 § 2 k.p.c. Wreszcie wskazuje się, że jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, chociażby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Nietrafne okazały się również zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. Apelant naruszenie powyższych przepisów wiąże z oddaleniem przez Sąd Okręgowy jego wniosków o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków A. A. i M. K. oraz osób, które go odwiedzają w pozwanym (…). Sąd I instancji szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko odnośnie powyższych wniosków dowodowych powoda i jego ocena w tym zakresie została podzielona przez Sąd Apelacyjny. Dodatkowo wskazać należy, iż wniosek dowodowy aby mógł być uwzględniony przez Sąd, w szczególności powinien zawierać fakty podlegający stwierdzeniu (teza dowodowa) oraz środek dowodowy mający służyć jego wykazaniu. Wnioski dowodowe składane przez powoda, czy też jego pełnomocnika, powyższych kryteriów nie spełniały. W szczególności nie mógł zostać uwzględniony wniosek o przesłuchanie w charakterze świadków „osób, które utrzymują kontakty ze skazanym powodem oraz osób uprawnionych do widzeń z powodem. Wniosek ten nie spełnia bowiem wymagań określonych w art. 258 k.p.c., tj. nie oznacza świadków w taki sposób, by ich wezwanie do sądu było możliwe. Zatem prawidło został on przez Sąd I instancji oddalony. Wskazać nadto należy, iż dowód z zeznań osób odwiedzających powoda w pozwanym (…) nie mógł służyć wykazaniu przez powoda warunków panujących w celi, w której on przebywał. Osoby te bowiem nie widziały tych warunków, gdyż nie miały dostęp do cel skazanych. Nadto zauważyć należy, iż pełnomocnik powoda wnosił o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność „wykazywania przez powoda gotowości do podjęcia pracy oraz kształcenia”. Dowody na powyższe okoliczności, mając na uwadze twierdzenia powoda, nie były istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania. Powód bowiem nie zarzucał pozwanemu (…) utrudniania mu dostępu do nauki, a tym bardziej uniemożliwienia mu podjęcia pracy. Skarżący bowiem w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w pozwanym (…), w spornym okresie, pracował jako kucharz, zaś z jego zeznań jednoznacznie wynika, że nie występował z prośbami o umożliwienie mu kształcenia się, gdyż ma już wyuczony zawód. Dodatkowo podkreślić należy, iż okoliczności jakie powód zamierzał wykazać za pomocą wskazanych świadków, tj. „odmowy zapewniania powodowi przez pozwany (…) stałych widzeń, stałego kontaktu telefonicznego, czy udzielania przepustek nagrodowych” nie można było zakwalifikować jako naruszenie jego --- STRONA 8 --- dóbr osobistych. Kwestie widzeń, kontaktu telefonicznego, czy też udzielania przerw w odbywaniu kary są bowiem szczegółowo regulowane przez przepisy prawa, w szczególności kodeksu karnego wykonawczego i należą do istoty kary pozbawienia wolności. Oczywistym bowiem jest, że skazany nie może mieć swobodnego i nieograniczonego kontaktu z innymi osobami, a kwestie te regulowane są min. przez art. 88 b k.k.w., art. 90 k.k.w. Z kolei decyzja co do udzielenia skazanemu przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, w tym również z powodu zdarzeń losowych dotyczących skazanego, bądź jego rodziny, podejmowana jest przez Sąd Penitencjarny, a nie przez stronę pozwaną. Wobec powyższego jedynie już na marginesie należy zauważyć, iż na rozprawie w dniu 26.04.2010 r., na której oddalono wnioski dowodowe powoda reprezentujący go pełnomocnik nie wniósł zastrzeżeń do protokołu w trybie art. 162 k.p.c., czego konsekwencją jest bark możliwości skutecznego podnoszenia na etapie postępowania apelacyjnego powyższych zarzutów kwestionujących ocenę oddalenia przez Sąd I instancji wniosków dowodowych. Wskazać bowiem trzeba, iż cytowany przepis art. 162 k.p.c. przewiduje prekluzję zarzutów dotyczących niektórych naruszeń prawa procesowego. Skutkiem nie podniesienia przez stronę zarzutu naruszenia przepisów postępowania w sposób określony w tym przepisie, jest bezpowrotna utrata tego zarzutu w dalszym toku postępowania, a więc także w postępowaniu wywołanym wniesieniem zażalenia oraz w postępowaniu apelacyjnym (por. wyrok SN z 24.09.2009 r., IV CSK 185/09, M. Prawn. 2009/20/1082; uchwała SN z 27.10.2005 r., III CZP 55/05, niepubl.). Nadto wskazać należy, iż prawidłowo w świetle stanowisk procesowych stron Sąd Okręgowy uznał za przyznaną przez stronę pozwaną jedynie okoliczność przebywania powoda okresowo w celach, nie spełniających norm metrażowych określonych w art. 110 k.k.w. Strona pozwana konsekwentnie przeczyła natomiast pozostałym twierdzeniom powoda, które sprowadzały się do utrudnienia mu dostępu do aktów prawnych, do zajęć kulturalno oświatowych i opieki lekarskiej. Tym samym nie sposób przyjąć, jak tego żąda skarżący, iż Sąd ten naruszył art. 229 k.p.c. nie uznając powyższych okoliczności za przyznane. Zważyć należy, iż na podstawie powyższego przepisu Sąd nie może przyjmować za zgodne z prawdą twierdzeń powoda, którym strona pozwana wyraźnie zaprzecza. Postępowanie dowodowe, przeprowadzone w niniejszej sprawie, spośród okoliczności podnoszonych przez powoda, wykazało jedynie przeludnienie panujące w pozwanym (…). Jak wynika bowiem z zeznań świadków jak i samego powoda, cele w których przebywał w pozwanym (…), były wyposażone w odpowiedni sprzęt (łóżka, szafki, krzesła), a kącik sanitarny był wyodrębniony i oddzielony od reszty celi. Skazani mieli zapewniony dostęp do --- STRONA 9 --- bieżącej wody i środków czystości. Osadzeni, w tym powód, mogli korzystać z aktów prawnych oraz biblioteki, znajdującej się w pozwanym (…). Skazani mogli również korzystać z hali sportowej. Pozwany (…) organizował również dla więźniów zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowe. Postępowanie dowodowe nie potwierdziło zarzutów powoda, odnośnie utrudniania kontaktów z bliskimi. Powód sam w trakcie przesłuchania przyznał, że ma stały kontakt telefoniczny z bratem. W aktach osobowych powoda nie ma żadnych skarg na warunki panujące w celi ani też jego próśb o przeniesienie go do innej celi. Nawet jeśli przyjąć, że powód na wizytę lekarską czekał kilka dni to nie sposób uznać, że skutkiem tego było niezapewnienie mu przez pozwany (…) należytej opieki zdrowotnej. Jak słusznie bowiem podkreślił Sąd Okręgowy również w warunkach wolnościowych, w przypadkach niezagrażających życiu (a takie dolegliwości sygnalizował powód), podobny okres czasu oczekuje się na poradę lekarską. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż prawidłowo Sąd I instancji uznał, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie spośród okoliczności podnoszonych przez powoda wykazał jedynie to, że powód przebywał w celach, w których niezachowane były warunki metrażowe określone w art. 110 k.k.w. Wobec tego dalsze rozważania Sądu Odwoławczego odnosić się już będą do tego, czy umieszczenie powoda przez pozwany (…) w celi nie spełniającej norm metrażowych, wynikających z art. 110 k.k.w., stanowiło naruszenie jego dóbr osobistych, i czy w związku z tym naruszeniem zasadnym jest jego żądanie o zadośćuczynienie, zgłoszone na podstawie art. 448 k.c. Prawo do ochrony dóbr osobistych przysługuje w przypadku, gdy ich naruszenie nosi znamiona bezprawności. Bezprawność winna zaś być traktowana w kategoriach obiektywnej kwalifikacji czynu, z punktu widzenia jego zgodności z ustawą i zasadami współżycia społecznego. Jedną z niekwestionowanych podstaw wyłączenia bezprawności jest działanie w ramach porządku prawnego, a więc w sytuacji, gdy normy prawa usprawiedliwiają i legalizują wkroczenie w sferę cudzych dóbr osobistych. Przepis art. 248 k.k.w. dopuszczał w szczególnie uzasadnionych wypadkach, umieszczenie osadzonego na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2, zaś paragraf 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19.04.2006 r. w sprawie trybu postępowania właściwych organów w wypadku, gdy liczba osadzonych w (…) lub (…) przekroczy w skali kraju ogólną pojemność tych (…) stanowi, że w wypadku wykorzystania miejsc zakwaterowania w dodatkowych celach mieszkalnych, powstałych w wyniku przystosowania innych pomieszczeń do wymogów cel mieszkalnych, osadzonych można umieścić na czas określony w warunkach, w których powierzchnia w celi na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2. --- STRONA 10 --- W ocenie Sądu Apelacyjnego, umieszczenie powoda w celi, której powierzchnia przypadająca na jednego osadzonego, nie spełniała normy ustawowej, nawet w świetle powołanej wyżej regulacji nie może zostać uznane za działanie w warunkach wyłączających bezprawność. Należy bowiem podkreślić, że art. 248 k.k.w. przewidywał w sytuacjach w nim wskazanych możliwość umieszczenia osadzonego w celi, której powierzchnia na jedną osobę wynosi mniej niż 3 m2 jedynie na czas określony. Przepis art. 248 k.k.w. i akty wydane na jego podstawie tworzyły lex specialis wobec art. 110 k.k.w i normowały sytuację szczególną, która powinna mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy trzeba odstąpić od reguły. Tymczasem stosowanie tego przepisu wobec osadzonych stało się normą. Nie ulega również wątpliwości, że umieszczenie powoda w celi przeludnionej, nie miało – wobec przeludnienia pozwanych (…) – charakteru przejściowego. Nadto zagadnienie bezprawności należy do sfery ocen danego zachowania z punktu widzenia porządku prawnego rozumianego szeroko, w tym konwencji międzynarodowych i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle których nie zapewnienie więźniom odpowiedniej powierzchni mieszkalnej jednoznacznie stanowi pogwałcenie standardów międzynarodowych. Przy ocenie przesłanki bezprawności nie można również pominąć okoliczności, że nie tyle sama treść, co właśnie praktyczna interpretacja art. 248 k.k.w. i stosowanie jego dyspozycji jako remedium na braki lokalowe więziennictwa, stało się przyczyną uznania paragrafu 1 tego artykułu za niezgodny z Konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26.05.2008 r., sygn. akt SK 25/07; przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 6.12.2009 r.). Przy czym w uzasadnieniu powołanego orzeczenia, TK nie wykluczył stosowania art. 248 k.k.w. w rzeczywiście wyjątkowych sytuacjach. Niewątpliwie zatem nie zapewnienie przez Państwo osadzonym w jednostkach penitencjarnych minimalnych norm powierzchniowych nie może w obowiązującym porządku prawnym zostać uznane za działanie w warunkach wyłączających bezprawność i uzasadniać konkluzję, iż dobra osobiste powoda, w szczególności zaś jego prawo do odbywania kary pozbawienia wolności w godnych, gwarantowanych ustawą warunkach, nie zostały naruszone. Sąd Okręgowy przyjmując, że strona pozwana naruszyła dobra osobiste powoda, tj. jego godność, przez umieszczenie go okresowo w celi nie spełniającej norm metrażowych, określonych w art. 110 k.k.w, uznał jednak, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do zasądzenia na jego rzecz nawet symbolicznej kwoty zadośćuczynienia, ocenę tę Sąd Apelacyjny podziela. Zważyć bowiem należy, iż przesłanką odpowiedzialności materialnej przewidzianej w art. 448 k.c., jest nie tylko bezprawne, ale i zawinione działanie sprawcy naruszenia dobra osobistego (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12.12.2002 r., V CKN 1581/00 oraz z dnia 19.04.2006 r., II PK 245/05). --- STRONA 11 --- Bezprawność działania bowiem nie jest wystarczającą przesłanką do zasądzenia odpowiedniego zadośćuczynienia na podstawie art. 448 k.c., z uwagi na odesłanie w art. 24 k.c. do „zasad przewidzianych w kodeksie”. Przepis art. 448 k.c. nie może być bowiem interpretowany w oderwaniu od zasad rządzących odpowiedzialnością cywilną oraz systemem ochrony dóbr osobistych. Wskazuje na to usytuowanie art. 448 k.c. w tytule VI księgi trzeciej k.c. „Czyny niedozwolone”, i okoliczność, że generalną zasadą odpowiedzialności, przyjętą w kodeksie cywilnym w odniesieniu do czynów niedozwolonych, jest odpowiedzialność na zasadzie winy. Prawidłowo Sąd Okręgowy wskazuje, iż z art. 448 k.c. wynika, że przyznanie przez sąd zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych ma charakter fakultatywny. Jako podstawowe kryteria, decydujące o możliwości zasądzenia zadośćuczynienia, wskazuje się m.in. stopień winy naruszyciela, rodzaj naruszonego dobra oraz poczucie pokrzywdzenia poszkodowanego. Podstawą odmowy zastosowania środka, przewidzianego w art. 448 k.c., może być zaś np. nieznaczny rozmiar krzywdy, przebaczenie sprawcy czy niewłaściwe zachowanie poszkodowanego. Decyzja o zasądzeniu zadośćuczynienia winna być również poprzedzona zbadaniem nasilenia złej woli naruszyciela i celowości zastosowania środka w postaci przyznania tytułem zadośćuczynienia kwoty pieniężnej (wyrok z dnia 12 grudnia 2002 r., V CKN 1581/00, OSNC 2004/4/53). Rozstrzygnięcie, w przedmiocie zasadności żądania powoda, wymaga więc, w świetle powołanych wyżej orzeczeń, szerokiego zbadania stopnia dolegliwości powoda, wynikającej z przebywania w przeludnionej celi, i uwzględnienia wpływu wszystkich czynników istotnych dla oceny warunków, w jakich powód odbywa karę. Odnosząc się natomiast do kwestii winy, trzeba wskazać, że tę przesłankę odpowiedzialności za nie zapewnienie osadzonym warunków metrażowych, zgodnych z art. 110 § 2 k.k.w., upatrywać należy zasadniczo poza jednostką organizacyjną, która bezpośrednio odpowiadała za warunki, w jakich powód odbywał karę, skoro (…) (...) we W., pomimo przepełnienia, nie mógł odmówić przyjęcia skazanego, a gospodarkę finansową prowadzi w oparciu o prawo budżetowe. Wobec faktu, iż stroną pozwaną jest w niniejszej sprawie Skarb Państwa (jedynie działający poprzez wskazane jednostki organizacyjne), przesłankę ewentualnego zawinienia należało rozpatrywać również w kontekście działań Ustawodawcy, do którego obowiązków należy zapewnienie osadzonym godnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie ulegająca wątpliwości okoliczność znacznego niedofinansowania więziennictwa, nie może zostać uznana za przejaw złej woli --- STRONA 12 --- Ustawodawcy, ani przejaw niehumanitarnej polityki penalnej państwa. Przyczyną przeludnienia nie jest bowiem świadome działanie w celu stworzenia takich warunków odbywania kary, które same w sobie stanowiłyby dodatkową dolegliwość i represję dla osób skazanych. Wskazać należy, iż warunki, w jakich powód odbywa karę, odpowiadają aktualnym możliwościom finansowym Państwa, i nie różnią się od warunków innych więźniów, nie mają więc charakteru jakiejkolwiek indywidualnej dyskryminacji. W świetle powyższego, stopień winy pozwanego Skarbu Państwa za naruszenie dóbr osobistych powoda, poprzez okresowe umieszczanie go w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w przeludnionej celi, uznać należy za niski. Dokonując z kolei oceny stopnia pokrzywdzenia, którego doznał powód w związku z naruszeniem ustawowej normy minimalnej powierzchni celi na jednego osadzonego, Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę, że zarówno powód, jak i osadzeni wraz z nim więźniowie, mogą korzystać z oferowanych przez (…) sposobów spędzania czasu poza celą, i zredukować tym samym dyskomfort wynikający z konieczności wspólnego przebywania w przeludnionym pomieszczeniu. Osadzeni mogą przebywać na spacerach, korzystać z biblioteki, czy spędzać czas w hali sportowej. Nadto Sąd Apelacyjny miał na uwadze, iż powód w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, w spornym okresie, pracował w pozwanym (…), co skutkowało tym, iż przez około 8-9 godzin dziennie nie przebywał w celi. Doliczając do tego przysługujący powodowi godzinny spacer stwierdzić należy, iż powód przebywał poza celą co najmniej 9 godzin dziennie, a więc w tym czasie nie odczuwał dolegliwości związanych z niezachowaniem przez pozwany (…) norm metrażowych w celi, określonych w art. 110 k.k.w. Wskazać również należy, iż przebywanie w zatłoczonym pomieszczeniu samo w sobie wiąże się z pewnością z dyskomfortem, jednakże – jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października 2007 r. (II CSK 269/07) – nie jest to wystarczającą postawą do uwzględnienia żądania o zasądzenie zadośćuczynienia. Możliwość taka istniałaby w przypadku jednoczesnego stwierdzenia, że naruszono takie podstawowe standardy, jak zapewnienie każdemu osadzonemu oddzielnego miejsca do spania, albo oddzielenie węzła sanitarnego do ogólnej przestrzeni celi. Niewątpliwie jednak, w świetle materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, powód w takich warunkach nie przebywał. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w świetle powyższego uznać należało, że powód nie wykazał, aby jego dolegliwości, wynikające z przebywania w przeludnionej celi, uzasadniały twierdzenie, że warunki, w jakich odbywa karę pozbawienia wolności, są niegodziwe i niehumanitarne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, za przyznaniem powodowi kwoty pieniężnej, tytułem rekompensaty za naruszenie --- STRONA 13 --- dóbr osobistych, nie przemawia ani stopień nasilenia dolegliwości, odczuwanych przez powoda w związku z przebywaniem w zatłoczonej celi, ani działania strony pozwanej, dokładającej starań w celu zmniejszenia odczuwanego przez powoda dyskomfortu. Warunki, w jakich powód odbywał karę, związane z przeludnieniem celi, choć uciążliwe nie uzasadniają jednak same przez się powstania roszczenia odszkodowawczego w stosunku do Skarbu Państwa. Zważyć należy, iż pobyt w (…) wiąże się z naturalnymi dolegliwościami i ograniczeniami, a samo umieszczenie powoda w przeludnionej celi nie skutkuje uznaniem że był on przez stronę pozwaną nieludzko (niehumanitarnie) traktowany. Z powyższych względów Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów powoda dotyczących naruszenia art. 23 k.c., art. 24 k.c. w zw. z art. 448 k.c. oraz art. 10 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Osobistych i Publicznych. Mając na uwadze powyższe, uznać należało, iż na podstawie art. 385 k.p.c. apelacja powoda, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu. Sąd Apelacyjny nie obciążył powoda kosztami niniejszego postępowania w oparciu o treść art. 102 k.p.c., podzielając ocenę Sądu I instancji, w zakresie zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek skutkujących zastosowaniem powyższego przepisu. Zawarte w punkcie 2 wyroku orzeczenie wydano na podstawie art. 29 ustawy z dnia 26.05.1982 r. Prawo o adwokaturze w zw. z § 2 ust. 3, § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), Sąd zasądził od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. Z. Ś. kwotę 3.294 zł (w tym 594 zł VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu apelacyjnym z urzędu.