Wyrok I ACa 754/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wro

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 754/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 sierpnia 2010 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Iwona Biedroń Sędziowie: SSA Edwarda Siemiginowska SSA Agnieszka Piotrowska (spr.) Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2010 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa H. J. przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w W. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2010 r. sygn. akt I C 1373/09 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo H. J., skierowane przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w W., w którym powód domagał się zasądzenia na jego rzecz kwoty 300.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty tytułem zadośćuczynienia za odbywanie przez niego kary pozbawienia wolności w niewłaściwych warunkach bytowych. Powód zarzucił w szczególności osadzenie go w przeludnionej celi, nie spełniającej minimalnych wymogów w zakresie zapewnienia 3 metrów kwadratowych na jednego osadzonego, brak ich należytego wyposażenia, brak należytych warunków do utrzymania higieny, brak zajęć kulturalno-oświatowych, brak dostępu do aktów prawnych, nieodpowiednie wyżywienie. --- STRONA 2 --- Powyższe rozstrzygnięcie oparł Sąd na ustaleniach faktycznych , poczynionych praktycznie na podstawie protokołu corocznej wizytacji sędziego wizytatora Sądu Okręgowego we Wrocławiu w pozwanym zakładzie za rok 2008. Sąd ustalił, iż kara pozbawienia wolności wykonywana jest w pozwanej placówce penitencjarnej zgodnie z przepisami kkw oraz regulaminem wykonywania kary pozbawienia wolności. W 2008 roku nie odnotowano rażących przypadków naruszenia dyscypliny wśród osadzonych, jak też działań funkcjonariuszy, które niezgodne byłyby z obowiązującymi przepisami. Niezmiernie istotnym czynnikiem mającym wpływ na efektywną pracę funkcjonariuszy jest przeludnienie jednostki. Powoduje to trudności w zakresie rozpoznawania zamiarów osadzonych oraz w zakresie podjęcia właściwych form oddziaływania wychowawczego. W 2008 roku stwierdzono systematyczny spadek przeludnienia, co jest wynikiem ograniczenia do niezbędnego minimum transportów skazanych – do jednostki przyjmowani są głównie osadzeni skierowani do nauczania, zatrudnienia lub ze względów bezpieczeństwa. Pozwana jednostka systematycznie zwiększa zatrudnienie skazanych, wzorowo prowadzi ich dokształcanie, umożliwiając zdobycie kwalifikacji zawodowych oraz nowych umiejętności, zapewnia skazanym udział w różnorodnych kołach zainteresowań, imprezach okolicznościowych czy zawodach sportowych. Ma jednak ograniczony – ze względów czysto finansowych – wpływ na poprawę warunków bytowych skazanych. W tym zakresie niezbędne jest znaczne wsparcie finansowe ze strony jednostek nadrzędnych. W zaleceniach powizytacyjnych wskazano, że w związku z istniejącym przeludnieniem wizytowanej jednostki zaleca się Dyrekcji Zakładu Karnego w W. kontynuowanie działań zmierzających do zmniejszenia przeludnienia oraz dążenie do optymalnego wykorzystania pozostałych w użytkowaniu świetlic, a także placów spacerowych. Sąd oddalił wnioski dowodowe pozwanego o dopuszczenie dowodu z zeznań wskazanych przez niego pozwie i pismach procesowych świadków oraz nie przesłuchał powoda w charakterze strony mimo złożonego przez niego wniosku. Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo H. J., recydywisty penitencjarnego, odbywającego od 1978 roku kary pozbawienia wolności w różnych zakładach karnych na terenie kraju, nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu I instancji powód nie wykazał, że jego godność osobista została naruszona działaniami lub zaniechaniami strony pozwanej, w szczególności by przebywał w przeludnionej celi. Sam fakt występowania zjawiska przeładowania zakładów karnych jest, zdaniem Sądu, powszechnie znany, ale nie przesądza on automatycznie o zasadności roszczenia odszkodowawczego skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa, zwłaszcza, że na gruncie art. 448 kc, będącego podstawą prawną żądania powoda, przyznanie przez Sąd zadośćuczynienia nie jest obligatoryjne, lecz zależy od wszystkich okoliczności rozpatrywanego przypadku. Powyższy wyrok zaskarżył osobiście wniesioną apelacją powód H. J., zarzucając pozbawienie go pomocy prawnej przez odmowę ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, bezzasadne oddalenie złożonych przez niego wniosków dowodowych zmierzających do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nie przeprowadzenie wnioskowanego prze niego dowodu z jego przesłuchania jako strony, co uniemożliwiło powodowi udowodnienie wyrządzonej mu krzywdy i wykazanie przysługującego mu w związku z tym zadośćuczynienia. Formułując powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacji powoda nie sposób odmówić słuszności, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. --- STRONA 3 --- Nie jest trafny zarzut pozbawienia powoda prawa do obrony przez odmowę ustanowienia dla niego pełnomocnika procesowego z urzędu. Powód w dniu 2.02.2010 r. (k.19) otrzymał odpis postanowienia Sądu I instancji z dnia 25.01.2010 r. (k.16 akt) oddalającego wniosek powoda o ustanowienie dla niego pełnomocnika procesowego z urzędu wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o środku zaskarżenia, lecz nie poddał tego postanowienia kontroli instancyjnej. Niezależnie od tego podnieść należy, że powód należycie dochodzi swoich praw, o czym świadczy choćby rozpatrywana apelacja, co przemawia za trafnością stanowiska Sądu I instancji w tym przedmiocie. Natomiast zasadne i decydujące o uwzględnieniu apelacji są zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania odnoszących się zwłaszcza do bezzasadnego pominięcia wniosków dowodowych zgłoszonych przez powoda (art. 217 § 2 kpc). Nie dezawuując rzecz jasna i nie wypowiadając się na tym etapie postępowania co do trafności i miarodajności wywodów prawnych Sądu I instancji odnoszących się do dochodzenia przez osadzonych roszczeń związanych ze zjawiskiem przeładowania zakładów karnych w Polsce, zaakcentować należy, że Sąd I instancji nie przeprowadził w niniejszej sprawie praktycznie jakiekolwiek postępowania dowodowego, wnioskowanego przez powoda, w tym zwłaszcza dowodu z jego zeznań jako strony oraz zeznań wskazanych przez niego w pismach procesowych świadków, poprzestając de facto jedynie na protokole wizytacji pozwanego zakładu karnego i to pomimo braku formalnego postanowienia dopuszczającego ten dowód (por. protokół rozprawy z dnia 6.04.2010 r. – k. 62 akt). Niewątpliwie w świetle art. 217 kpc wniosek dowodowy strony powinien wskazywać okoliczności (tezę dowodową), których wykazaniu ma służyć zaproponowany dowód i nie ograniczać się jedynie do wskazania samego środka dowodowego. Jednakże w realiach rozpatrywanej sprawy, zwłaszcza przy odmowie ustanowienia dla powoda, osadzonego w zakładzie karnym, pełnomocnika z urzędu Sąd I instancji powinien był przejawić większą inicjatywę w uzyskaniu od powoda zarówno samych dowodów, jak i tez dowodowych, w drodze stosownych pouczeń kierowanych do powoda. Do rozważenia pozostawała także w tej sytuacji kwestia podjęcia ewentualnej inicjatywy dowodowej przez Sąd z urzędu (art. 232 zdanie 2 kpc). Należało zaś niewątpliwie dopuścić dowód z przesłuchania powoda, choćby w drodze ewentualnej pomocy prawnej, na okoliczności istotne z punktu widzenia ustalenia warunków odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności i faktów istotnych dla oceny zasadności zgłoszonego żądania, w tym między innymi celem doprecyzowania, za jaki okres powód żąda zadośćuczynienia (art. 299 kpc). W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, iż Sąd Okręgowy oddalając powództwo przy braku przeprowadzenia postępowania dowodowego i przy oparciu rozstrzygnięcia jedynie na dowodach przedstawionych przez stronę pozwaną, która przyznała fakt istnienia zjawiska przeludnienia cel w pozwanej placówce penitencjarnej, nie rozpoznał istoty sprawy, co na mocy art. 386 § 4 kpc skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania (art. 386 § 4 kpc). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy, nie ograniczając się jedynie do poczynienia ustaleń w kwestii przeludnienia cel (powszechnie znanej) powinien przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, umożliwiające wyjaśnienie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. stwierdzenia w jakich warunkach bytowych powód odbywał karę pozbawienia wolności w pozwanym zakładzie karnym i czy doprowadziły one do naruszenia dóbr osobistych powoda, w jakim zakresie i natężeniu oraz czy zasadne jest w związku z tym dochodzenie przez powoda wskazanej w pozwie sumy tytułem zadośćuczynienia. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji. --- STRONA 4 --- bp