Wyrok I ACa 744/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocła

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 744/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 lipca 2011 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Guzińska Sędziowie: SSA Walter Komorek (spr.) SSA Agnieszka Piotrowska Protokolant: Katarzyna Sandecka po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2011 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z powództwa A. B., A. M. i T. M. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) w W. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 15 kwietnia 2011 r. sygn. akt I C 453/08 1. oddala wszystkie apelacje; 2. zasądza od powodów A. B., A. M. i T. M. na rzecz strony pozwanej kwoty po 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; 3. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we Wrocławiu na rzecz adw. D. S., adw. A. D., adw. B. U. kwoty po 2.700 zł, powiększone o podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2011 r. wydanym w sprawie I C 453/08 z połączonych powództw A. B., A. M., T. M. i P. C. przeciwko Skarbowi Państwa – (...) w W. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił roszczenia powodów o zapłatę --- STRONA 2 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 zadośćuczynienia pieniężnego, zasądził od każdego z nich po 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej i przyznał każdemu z ich pełnomocników po 4.428 zł (w tym VAT) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu wynika, iż powód A. B. przebywał w (...) w W. w okresie od 31 lipca 2007r. do 19 lutego 2008 r., w różnych celach o powierzchni od 15 do 17 m 2 , w których oprócz tego powoda osadzonych było od 5 do 6 skazanych. Powód A. M. przebywa w (...) w W. nieprzerwanie od 19 listopada 2005 r. do chwili obecnej. W dniu 14 stycznia 2009 r. za zorganizowanie dostawy środków odurzających zaliczony został do kategorii skazanych stwarzających poważne zagrożenie społeczne. Odbywa karę w systemie programowego oddziaływania. Cele mieszkalne, przez jakie przewinął się powód A. M., miały powierzchnię od 15 do 17 m 2 ; znajdowały się w nich trzy łóżka piętrowe oraz jedno pojedyncze, a zwykle jedną celę zajmowało sześciu lub siedmiu osadzonych (wraz z tym powodem). Powód T. M. w (...) w W. przebywał z przerwami od 18 lipca 2006 r. do 19 września 2008 r., zawsze w celi nr (…) przeznaczonej dla pięciu osób. W celi występowało przeludnienie. Powód T. M. był wielokrotnie karany dyscyplinarnie za nieprzestrzeganie ustalonego porządku wewnętrznego, wulgarne zachowanie wobec funkcjonariuszy służby więziennej i próbę nielegalnego dostarczenia na teren jednostki penitencjarnej niedozwolonej substancji. Powód P. C. przebywał w (...) w W. od 7 grudnia 2005 r. w związku ze skazaniem go w warunkach powrotu do przestępstwa na 3 lata pozbawienia wolności za popełnienie licznych przestępstw przeciwko mieniu. Cele mieszkalne, w jakich osadzony był P. C. , miały powierzchnię od 15 do 17 m 2 , a zwykle jedną celę zajmowało sześć lub siedem osadzonych (wraz z tym powodem). Początkowo pracował, będąc zatrudnionym poza (...), jednak został zwolniony z pracy za złamanie zakazu posługiwania się telefonem komórkowym. Podczas kontroli celi mieszkalnej zajmowanej przez P. C. znaleziono narkotyki. W związku z ich posiadaniem powód P. C. został skazany na karę pozbawienia wolności. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził zarzutów pozwanych dotyczących braku należytego wyposażenia celi, nieodpowiedniego wyżywienia, braku zajęć kulturalno-oświatowych i dostępu do aktów prawnych, utrudniania kontaktów z bliskimi, przetrzymywania korespondencji, braku warunków do utrzymania higieny osobistej, przedmiotowego traktowania osadzonych przez 2 --- STRONA 3 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 funkcjonariuszy służby więziennej, niewłaściwego funkcjonowania kantyny więziennej, ograniczonego dostępu do opieki lekarskiej i rozmów telefonicznych. Powodowie domagali się zadośćuczynienia, odpowiednio w kwotach: 120.000 zł (A. B. ), 130.000 zł (A. M.) oraz po 100.000 zł (T. M. i P. C. ). Za wyrządzoną im przez pozwanego szkodę niemajątkową (krzywdę) wynikłą z braku zapewnienia należytych warunków bytowych podczas odbywania kary pozbawienia wolności. Z treści pism procesowych powodów oraz ich pełnomocników procesowych wypływa wniosek, iż zadośćuczynienie miało stanowić środek ochrony dóbr osobistych powodów w postaci godności ludzkiej i prawa do humanitarnego traktowania. Jednakowoż Sąd Okręgowy zaznaczył, oddalając powództwa, iż żaden z powodów nie wskazał wyraźnie, jakiej konkretnie doznał krzywdy – poprzestawali oni na ogólnikowych stwierdzeniach dotyczących rozstroju zdrowia psychicznego i fizycznego w następstwie znoszenia ciasnoty w celach. Podstawę prawną żądania zgłoszonego przez powodów stanowił zatem przepis art. 23 k.c. w zw. z art. 24 k.c. i art. 448 k.c., a odpowiadając na postawione sobie pytania Sąd Okręgowy podkreślił, iż w związku z nadmiernym zagęszczeniem cel, w których umieszczono powodów, doszło do naruszenia ich dóbr osobistych przez pozwanego, a to w sposób bezprawny i zawiniony. Przeludnienie pociąga bowiem za sobą brak minimum przestrzeni ruchowej, co jest jednym z elementów naruszenia dobra osobistego w postaci godności człowieka – osadzonego. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element odbywania kary pozbawienia wolności. Pozwany nie dowiódł, iż jego działanie polegające na umieszczeniu powodów w celach nie spełniających normy 3m 2 powierzchni na jednego osadzonego było zgodne z prawem. Pozwany nie podjął nawet próby dowodzenia, że sposób odbywania kary pozbawienia wolności w warunkach przeludnienia jest stanem przejściowym. W szczególnie uzasadnionych wypadkach, określonych w obowiązującym wtedy art. 248 k.k.w. i przy zachowaniu trybu postępowania wskazanego w tym przepisie oraz w przepisach wykonawczych, może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m 2 , jednakże jedynie na czas określony. Trzeba przy tym uznać – tak Sąd Okręgowy – że musi to być czas ściśle określony i nie nadmiernie długi. Chodzi bowiem o wyjątek od zasady, przewidziany jedynie w szczególnych sytuacjach, co uzasadnia jedynie wąską wykładnię w/w przepisu. W sprawie niniejszej bezspornym było, że pozwany w sposób długotrwały naruszał przepisy ustalające minimalną powierzchnię celi, jaka 3 --- STRONA 4 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 ma przypadać na skazanego. Brak po stronie (...) w W. możliwości odmowy przyjęcia kolejnych skazanych nie zwalnia pozwanego z odpowiedzialności i nie może prowadzić do konstatacji, iż podjęte przez niego działania, polegające na osadzeniu powodów w nadmiernie zagęszczonych celach były zgodne z prawem. Podsumowując tę część rozważań Sąd Okręgowy podkreślił, iż warunki odbywania kary pozbawienia wolności przez powodów w (...) w W., wyrażające się w długotrwałym odmawianiu im prawa do ustawowej powierzchni mieszkalnej, stanowią naruszenie dóbr osobistych powodów i to bezprawne. Sąd ten nie miał jednak obowiązku zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego, co wynika zarówno z redakcji art. 448 k.c. („sąd może przyznać”), jak i z funkcji zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Przy stosowaniu tego przepisu, na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, bierze się pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, w tym winę sprawcy naruszenia dóbr osobistych i jej stopień oraz rodzaj naruszonego dobra. Istotnym kryterium jest dla Sądu Okręgowego rozmiar krzywdy, zadośćuczynienie ma bowiem na celu zrekompensowanie pokrzywdzonemu wszelkich ujemnych doznań psychicznych i fizycznych, będących następstwem zawinionego działania lub zaniechania sprawcy. Wychodząc z założenia, iż krzywda powodów nie była znaczna, podobnie jak i wina pozwanego, Sąd Okręgowy odmówił przyznania powodom jakichkolwiek kwot zadośćuczynienia pieniężnego, dodając, iż żądanie z tego tytułu stanowi nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego, sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, jeśli się zważy na niedofinansowanie całej sfery budżetowej (art. 5 k.c.). Od powyższego wyroku odwołali się powodowie T. M. , A. M. i A. B. . Pierwszy z nich w swej apelacji zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 23 i art. 24 k.c. w związku z art. 6 k.c. i art. 448 k.c. na skutek oddalenia powództwa; 2. istotne dla wyniku sprawy naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności: a) art. 233 k.p.c., na skutek odmówienia wiarygodności i mocy dowodowej zeznaniom powoda oraz pozostałym zawnioskowanym przez powoda dowodom na okoliczności faktyczne uzasadniające zgłoszone roszczenie; b) art. 328 § 2 k.p.c. na skutek braku wskazania w uzasadnieniu wyroku przyczyn, dla których Sąd I instancji odmówił wiarygodności i mocy 4 --- STRONA 5 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 dowodowej zeznaniom powoda oraz pozostałym zawnioskowanym przez powoda dowodom w sprawie i uznał wiarygodność przemawiającym za uwzględnieniem powództwa . Wskazując na powyższe powód T. M. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Z kolei powód A. M. zarzucił: 1. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. przez jego wadliwą wykładnię i przyjęcie, że odbywanie kary pozbawienia wolności przez powoda A. M. w celach nie spełniających minimalnej powierzchni przypadającej na jednego osadzonego, która w świetle art. 110 k.k.w wynosi nie mniej niż 3m 2 nie narusza dóbr osobistych powoda podlegających ochronie; b) art. 417 §1 k.c. przez jego wadliwą wykładnię i przyjęcie, że mimo bezprawności działania strony pozwanej przez osadzenie powoda w celach przeludnionych żądanie powoda w zakresie zapłaty zadośćuczynienia od Skarbu Państwa - (...) nie jest zasadne; c) art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w związku z art. 40 i 41 ust.4 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie. 2. błąd w ustaleniach faktycznych mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie, iż powód nie wykazał, by przed wytoczeniem powództwa składał skargi na przeludnienie cel, nieprawidłową wentylację oraz obecność insektów. Wskazując na powyższe powód A. M. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wreszcie powód A. B. zarzucił: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 448 k.c. w związku z art. 24 k.c., polegające na odmowie przyznania powodowi odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, pomimo spełnienia przesłanek ustawowych, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, art. 5 k.c., polegające na uznaniu powództwa 5 --- STRONA 6 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 powoda za nieuprawnioną formę dochodzenia prawa podmiotowego jako sprzecznego z zasadami współżycia społecznego z uwagi na sytuację finansową w całej sferze budżetowej, 3. naruszenie art. 233 k.p.c. skutkujące błędem w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu, iż powód nie wykazał rozmiaru krzywdy, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż doszło do zawinionego i bezprawnego naruszenia dóbr osobistych powoda. Wskazując na powyższe powód A. B. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnicy apelujących powodów wnieśli o przyznanie im kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powodom w postępowaniu apelacyjnym. Pozwany wniósł o oddalenie każdej z apelacji i o zasądzenie od każdego z apelujących powodów kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje nie zasługują na uwzględnienie. Sąd Okręgowy zebrał obszerny materiał dowodowy, poczynił na jego podstawie prawidłowe ustalenia faktyczne i wyciągnął wnioski odpowiadające tym ustaleniom. Sąd Apelacyjny je podziela, co odnosi się zarówno do ustaleń faktycznych, jak i do towarzyszącej im oceny prawnej. W związku z podniesionym w apelacji T. M. i A. B. zarzutem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. trzeba przypomnieć, iż przepis ten daje wyraz obowiązywaniu zasady swobodnej oceny dowodów. Dotyczy ona wyboru określonych środków dowodowych i sposobu ich przeprowadzenia. Mają być one ocenione konkretnie i w związku z całym zebranym materiałem dowodowym. Ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału dowodowego. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczają trzy czynniki: logiczny, ustawowy oraz ideologiczny. Czynnik logiczny oznacza, że sąd ma obowiązek wyprowadzenia z zebranego w sprawie materiału dowodowego wniosków logicznie prawidłowych. Rozumowanie 6 --- STRONA 7 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 sędziego z reguły ma charakter rozumowania dedukcyjnego (rzadziej redukcyjnego), powinien on zatem kierować się określonymi schematami, przewidzianymi w logice formalnej dla tego typu rozumowania. W konsekwencji między wnioskami sądu, które wyprowadza on przy ocenie poszczególnych dowodów, nie mogą istnieć sprzeczności. Wszystkie wnioski muszą stanowić logiczną całość. Z orzeczeń Sądu Najwyższego wynika, że własne przekonanie sądu nie może naruszać zasady logicznego powiązania wniosków z zebranym w sprawie materiałem. Sąd może dawać wiarę tym lub innym świadkom, czyli swobodnie oceniać ich zeznania, nie może jednak na tle tych zeznań budować wniosków, które z nich nie wynikają. Normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny analizuje materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (por. Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, część pierwsza, tom 1, pod red. T. Erecińskiego, wyd. 2, str. 554). Sąd Okręgowy uznał za wiarygodne, jako spójne i logiczne, zeznania świadków B. P. , G. D., M. H. i R. K. oraz dyrektora (...) w W. R. K. na okoliczność zachowania w tej jednostce penitencjarnej, poza normą mieszkalną na jednego osadzonego, godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności. Sprzeczne z nimi zeznania powodów Sąd Okręgowy słusznie w tej sytuacji uznał za niewiarygodne, z czym powód T. M. polemizuje w apelacji jednym zdaniem, że „w jego przekonaniu okoliczności faktyczne stanowiące podstawę roszczenia zostały potwierdzone w postępowaniu dowodowym w pierwszej instancji”. Z kolei powód A. B. , sprzeciwiając się – pod zarzutem błędów w ustaleniach faktycznych – by nie wykazał rozmiaru krzywdy, w istocie zaskarżył rzekomo błędną wykładnię art. 448 k.c. polegającą na odmowie przyznania temuż powodowi zadośćuczynienia pieniężnego. W tym samym kierunku idą zarzuty wadliwej wykładni tegoż przepisu w 7 --- STRONA 8 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 apelacjach T. M. i A. M.. Przy czym pierwszy z nich wyraża zdziwienie oczekiwaniem od niego dowodu na okoliczność rozmiaru krzywdy. Tymczasem Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej wykładni art. 448 k.c. wyjaśniając, iż powodowie nie wykazali, ażeby rozmiar ich cierpień uzasadniał zasądzenie na ich rzecz kwoty pieniężnej. Zauważa ten Sąd trafnie, że powodowie nie podali ani w pozwach, ani w toku rozpoznawania sprawy, jakie negatywne skutki w ich sferze emocjonalnej wywołało większe niż przewidują przepisy zagęszczenie w celach. Odczuwanie negatywnych emocji – powtarzając za tym Sądem – jest bowiem związane z samym faktem odbywania kary izolacyjnej i wynikającym z tego ograniczeniem w sferze prywatności, brakiem swobody dokonywania wyborów, konieczności przebywania w towarzystwie innych, przypadkowych osób, świadomością izolacji i perspektywą dalszego jej trwania. Na ocenę pokrzywdzenia powodów rzutować musi także to, że powodowie przed wytoczeniem powództwa nie składali żadnych oficjalnych skarg na przeludnienie w celach. Przekonywująco Sąd Okręgowy wykorzystał przeciwko powodom to, że ci nie po raz pierwszy obywali karę pozbawienia wolności, zatem doprowadzając do ponownego osadzenia w (...) musieli się liczyć z warunkami odbywania tej kary w aktualnych realiach społeczno- gospodarczych. Celne jest spostrzeżenie Sądu Okręgowego, że powodowie nie udowodnili, iżby starali się wykorzystać wszelkie możliwości przebywania poza przeludnioną celą, co prowadziłoby do zmniejszenia poczucia krzywdy tym przeludnieniem wyrządzonej. Przeciwnie, powodowie sami wpływali na pogorszenie swojej sytuacji bytowej, gdyż nie wykorzystali szansy odbywania kary w (…) typu półotwartego, gdzie możliwości przebywania poza celą są znacznie szersze. Nie do podważenia jest argument Sądu Okręgowego o nieznacznym stopniu zawinienia pozwanego Skarbu Państwa. Powodowie nie wykazali bowiem, na co zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, ażeby warunki obywania przez nich kary odbiegały na ich niekorzyść od warunków, w jakich karę odbywali inni skazani. Nie można więc uznać – tak trafnie Sąd Okręgowy – że umieszczenie powodów w przeludnionej celi stanowiło celowo wymierzoną w nich szykanę. Na stopień zawinienia pozwanego wpływa również to, że mimo istniejącego problemu przeludnienia (...) w W. podejmuje próby stworzenia osadzonym godziwych warunków odbywania kary, m.in. oferując im liczne możliwości spędzenia czasu wolnego poza celą. Nie może się ostać zarzut powoda A. B., jakoby naruszyło art. 5 k.c. potraktowanie jego żądania jako nieuprawnionej formy dochodzenia prawa 8 --- STRONA 9 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 podmiotowego, bo sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Przez zasady współżycia społecznego rozumie się, w myśl dominującego w doktrynie poglądu, oceny moralne wyrażone w postaci uzasadnionych przez te oceny norm postępowania, regulujących postępowanie jednych osób wobec innych. Ocena moralna to przeżycie polegające na udzieleniu aprobaty lub dezaprobaty jakiemuś czynowi ludzkiemu ze względu na to, w jakim stopniu przyczynia się on do sprawiedliwego dobra innych ludzi. Poszczególne normy moralne stanowią zatem konkretyzację naczelnego nakazu moralnego, opierającego się na pochwale takiego postępowania, które jest dyktowane sprawiedliwą życzliwością wobec innych ludzi. Zasadami współżycia społecznego są tylko takie reguły moralne, które mają charakter imperatywny – wyrażają żądanie określonego postępowania, mają formę nakazów postępowania moralnie docenianego lub zakazów postępowania moralnie dezawuowanego. Nie stanowią natomiast zasad współżycia społecznego reguły moralne mające postać preferencji – wskazujące, jaki postępowanie byłoby szczególnie godne uznania, zastrzegające jednak, że takiego postępowania nie można wymagać. Najtrudniejszym elementem stosowania przepisów odwołujących się do zasad współżycia społecznego jest sformułowanie nakazu lub zakazu postępowania odniesionego do określonej sytuacji. Problem bierze się stąd, że niemal każde ludzkie postępowanie wywołuje rozmaite skutki, z których jedne są afirmowane, inne zaś ujemnie oceniane. Sformułowanie zasady współżycia społecznego dla danej sytuacji wymaga zatem nie tylko dokonania ocen uwzględniających poszczególne skutki danego postępowania, ale także sformułowania na ich podstawie oceny globalnej – generalnej aprobaty lub dezaprobaty dla danego postępowania. Do tego z kolei niezbędne są oceny porównawcze, polegające na wskazaniu spośród dwóch lub więcej akceptowanych lub odrzucanych stanów rzeczy tego, który przedstawia większą wartość. Należy przy tym przestrzegać wymogu spójności zbioru ocen podmiotu stosującego prawo. Zasady współżycia społecznego są ocenami czy normami funkcjonującymi i utrwalonymi w społeczeństwie. Klauzula ta nie pozwala zatem na swobodne rozstrzyganie sporu przez sędziego (dlatego w identycznych sytuacjach muszą zapadać na podstawie zasad współżycia społecznego identyczne rozstrzygnięcia – tak P.Machnikowski, Kodeks Cywilny tom I, Komentarz pod red. prof. E.Gniewka, Warszawa 2004, s.24). Niemożliwe do zrealizowania byłoby jednak oczekiwanie, by organ stosujący prawo w jakiś metodologicznie poprawny sposób rozstrzygał o 9 --- STRONA 10 --- Sygn. akt I A Ca 744/11 występowaniu w społeczeństwie takich czy innych ocen i norm oraz o powszechności tego zjawiska. W praktyce rozstrzyga on w oparciu o własną intuicję moralną. Ta nie zawiodła Sądu Okręgowego, który powołując się na przykład niedoinwestowanej całej sfery budżetowej daje powodom do zrozumienia, że ich akcje sądowe są w tej sytuacji niezgodne z uzasadnionymi oczekiwaniami innych osób, którym również doskwierają niedostatki sfery budżetowej (kolejki oczekujących w szpitalach na zabiegi, łóżka na korytarzach szpitalnych, brak wystarczającej liczby miejsc w przedszkolach publicznych itd.). Niezrozumiały jest zarzut powoda A. M., jakoby Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. i przyjął, że odbywanie kary pozbawienia wolności przez tegoż powoda w przeludnionej celi nie narusza jego dóbr osobistych. Sąd Okręgowy napisał dokładnie odwrotnie, co potwierdził w swej apelacji A. B. , a to w słowach, iż „Sąd I instancji ustalił, że pozwany naruszył dobra osobiste powoda ad. 1” oraz podkreślił bezprawność i zawinienie w działaniu naruszyciela. Również nie może ostać się zarzut wadliwej wykładni art. 417 § 1 k.c. poprzez przyjęcie, że mimo bezprawności działania strony pozwanej w fakcie osadzenia powoda A. M. w celach przeludnionych, jego żądanie zapłaty zadośćuczynienia nie jest zasadne. Tymczasem samo stwierdzenie bezprawności w działaniu naruszyciela nie przesądza o tym, że ten powinien zapłacić zadośćuczynienie pieniężne. Przepis art. 448 k.c. stanowi, że Sąd może przyznać takowe zadośćuczynienie, ale w przedmiotowej sprawie nie znalazł ku temu, z przyczyn wyżej podanych, wystarczających podstaw. Myli się także powód A. M., gdy stawia zarzut niezastosowania w sprawie art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Sąd Okręgowy bowiem przyjął, iż godność ludzka, naruszona przez odbywanie kary pozbawienia wolności w warunkach nadmiernego zagęszczenia cel, stanowi wartość konstytucyjną i konwencyjną. Orzeczenie Sądu Apelacyjnego uzasadniają przepisy art. 385 i art.98 k.p.c. 10