Wyrok I ACa 735/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2004 r. Sąd Apelacyjny w

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 735/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 października 2004 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Zofia Kołaczyk (spr.) Sędziowie : SA Monika Dembińska SA Urszula Bożałkińska Protokolant : Barbara Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 28 października 2004 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w K. Oddział w B. – (...) przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w R. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 28 stycznia 2004 r., sygn. akt XIV GC 592/03 o d d a l a apelację i zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 1.800 zł. (jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 735)04 UZASADNIENIE Powód - (...) SA domagał się zasądzenia od (...) spółki z o.o. w R. kwoty 41.516,70 zł wraz z odsetkami tytułem należności za dostarczoną energię elektryczną. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa przedstawiając do potrącenia wierzytelność w kwocie 60.000 zł z tytułu skapitalizowanych odsetek nabytą w drodze cesji od Agencji Handlowej (...) SA w Ł.. Wyrokiem z dnia 20 września 2002r. Sąd Okręgowy w Katowicach uwzględnił powództwo uznając, że pozwana nie wykazała istnienia wzajemnej wierzytelności mogącej być przedmiotem potrącenia. --- STRONA 2 --- Skutkiem apelacji pozwanej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyrok ten został uchylony a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, wobec niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i przedwczesnego uznania bezzasadnym zarzutu potrącenia. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo zasądzając od powoda na rzecz pozwanej 1.606,20 zł tytułem kosztów procesu. Rozstrzygnięcie oparte zostało na następujących ustaleniach i wnioskach: Powoda oraz Agencję Handlową (...) SA w C. łączyła umowa współpracy z 13 listopada 1998r. w zakresie inicjatywy i pośrednictwa w zawieraniu umów kompensacyjnych. W oparciu o to porozumienie strony naliczały wynagrodzenie za realizację kompensat w oparciu o tę umowę. W dniu 30 listopada 1998r. Agencja była organizatorem porozumienia kompensacyjnego, którego stronami byli Agencja Handlowa (...) w K., powód, (...) SA, (...) i Generalna Dyrekcja (...). Z tytułu współpracy powód pozostawał zobowiązany względem Agencji, która drogą zorganizowanej kompensaty stworzyła mu możliwość udzielając „kredytu kupieckiego” możliwość pokrycia zobowiązań względem (...). Swe zobowiązanie względem Agencji powód zobowiązany był pokryć po wejściu w życie, zrealizowaniu porozumienia kompensacyjnego, co miało miejsce 8 stycznia 1999r. Zapłata zaś nastąpiła dopiero 24 i 28 marca 2000r., co uzasadniało naliczenie odsetek za opóźnienie na podstawie art. 481 k.c. Wierzytelność z tytułu odsetek Agencja umową cesji przelała na pozwaną, która skutecznie dokonała jej potrącenia z wierzytelnością powoda dochodzoną w niniejszym sporze do wysokości której nastąpiło umorzenie wzajemnych wierzytelności (art. 498 § 2 k.c.) a co skutkowało oddaleniem powództwa. W apelacji powód wniósł o zmianę wyroku i zasądzenie kwoty 41.516,70 zł wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami procesu za obie instancje ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Rozstrzygnięciu zarzucił rażące „naruszenie” istotnych ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona, gdy podniesiony w niej zarzut sprzeczności ustaleń z materiałem dowodowym sprawy nie może być uznany za trafny w zakresie objętym sporem a to dotyczącym istnienia roszczenia przedstawionego przez pozwaną do potrącenia. Poza sporem jest, że przedstawioną do potrącenia wierzytelność odsetkową pozwana nabyła w drodze cesji od Agencji Handlowej (...) SA. Cedent niewątpliwie pozostawał w stosunku zobowiązaniowym z powodem jak prawidłowo ustala Sąd a o czym świadczy „porozumienie” z dnia 13.XI.1998r. w świetle którego Agencja miała świadczyć na rzecz powoda usługi finansowe polegające na inicjowaniu i pośrednictwie w zawieraniu umów kompensacyjnych jak i zeznania przesłuchanych świadków omówione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, których ocenę należy podzielić jako mieszczącą się w granicach art. 233 § 1 k.p.c. a której apelujący nie podważa, nie stawia zarzutu naruszenia tego przepisu. Porozumienie to miało na celu dokonanie przewidzianych w nim czynności celem oddłużenia powoda. Realizacją tego „porozumienia” było zawarte porozumienie kompensacyjne z 30.XI.1998r. którego organizatorem była Agencja. Celem tego porozumienia co wynika z zeznań świadków R. N. ówczesnego prokurenta powoda, który z ramienia powoda podpisywał przedmiotowe porozumienie oraz M. K. - ówczesnego prezesa Agencji, była likwidacja zadłużenia powoda względem (...). Porozumienie to zostało podpisane przez wszystkich jego uczestników i nie ulega wątpliwości, że objęta nim kwota zobowiązania została rozliczona i cel tego porozumienia został ostatecznie osiągnięty przez jego uczestników (k. 80). --- STRONA 3 --- Dokonując kwalifikacji łączącego strony stosunku wewnętrznego którego przedmiot został określony „porozumieniem” z 13.XI.1998r. stwierdzić należy, że nosił cechy umowy o świadczenie usług regulowanej odpowiednio treścią przepisów dotyczących umowy zlecenia a to poprzez odesłanie z art. 750 k.c., gdy obowiązkiem Agencji było podjęcie wszelkich działań prawnych, jak i faktycznych celem oddłużenia powódki. Odnosząc się zaś do kwestii samego porozumienia kompensacyjnego i jego legalności, to niesporne jest, że doszło do jego podpisania przez wszystkich uczestników i zrealizowania. Praktyka obrotu gospodarczego wykształciła zawieranie nienazwanych kodeksowo umów wielostronnych funkcjonujących pod nazwą porozumienia kompensacyjne istotą których jest doprowadzenie do zaspokojenia zobowiązań. Nie ma w tym przypadku zastosowania regulacja art. 498 § 1 k.c. a co za tym idzie posiadanie względem siebie przez strony porozumienia przymiotu dłużnika i wierzyciela. Przy braku w ustawie przepisów krępujących wolę stron takiej umowy, strony w granicach swobody zawierania umów statuowanej treścią art. 353 1 k.c. mają w zasadzie swobodę w kształtowaniu treści umowy o kompensatę, mogą tak się ułożyć, że stosunkiem objąć każdy rodzaj świadczenia w tym i wierzytelności nieistniejące - przyszłe, czy też nabyte w drodze przelewu mocą samego porozumienia (por. wyrok SA z 7.05.1998r. I ACa 19/98 - OSA 1999/9/39). Agencja jako strona porozumienia kompensacyjnego wstępowała w łańcuchu podmiotów powiązanych tym węzłem obligacyjnym na podstawie zawartych umów „okołoporozumieniowych” między uczestnikami porozumienia. Nie ulega też wątpliwości, że z tytułu łączących powoda i Agencje wyżej wskazanych stosunków obligacyjnych, powód zrealizował na rzecz Agencji wynikające z nich zobowiązanie dokonując na jej rzecz zapłaty kwoty 2.304.000 zł w dniach24 i 28 marca 2000r. Fakt istnienia zobowiązania, jak i opóźnienia jego spełnienia został przyznany przez reprezentantów powoda w piśmie z 6 listopada 2000r. wskazującym na przyczyny opóźnienia. Kwestionowanie zatem w apelacji ustaleń co do istnienia po stronie powoda zobowiązania pieniężnego od którego zostały naliczone odsetki, nie może odnieść rezultatu. Prawidłowo też ustalił Sąd Okręgowy, że świadczenie pieniężne obciążające powoda zostało zrealizowane z opóźnieniem, co dawało wierzycielowi uprawnienie do naliczenia odsetek na podstawie art. 481 § 1 k.c. Istotnie strony w treści zawartych umów nie określiły na piśmie daty - terminu realizacji zobowiązań, ale nie można pomijać materiału dowodowego na którym oparł się Sąd, a z którego wynika, że miało to nastąpić z chwilą przyjęcia porozumienia kompensacyjnego przez wszystkie strony, co następowało z momentem podpisania go przez wszystkich uczestników, a tym samym zaakceptowania przeprowadzenia kompensaty. Z tą zatem datą zobowiązanie powoda względem Agencji stawało się wymagalne. Jeżeli nawet uwzględnić stanowisko powoda wyrażone w piśmie z 6.XI.2000r., że porozumienie z uwagi na stanowisko Generalnej Dyrekcji (...) wyrażone w piśmie z 5.I.1999r. (k. 183) zostało ostatecznie zrealizowane przez wszystkich uczestników w grudniu 1999r. po jego akceptacji przez (...) i wówczas dopiero uzyskało moc wiążącą jego strony, zostało wprowadzone do realizacji i stanowiło podstawę operacji księgowych, to niewątpliwie zapłata przez powoda dokonana w marcu 2000r. nastąpiła z opóźnieniem uwzględniając że miała nastąpić z chwilą zaakceptowania porozumienia przez ostatniego uczestnika. Licząc tylko odsetki od 1.I.2000r. do daty zapłaty to wyniosły one od kwoty 1.200.000 zł - 57.994,51, zaś od kwoty 1.104.000 zł - 55.895,67 zł. Wskazuje to, że odsetki należne wierzycielowi przekraczały kwotę wierzytelności przelanej przez Agencję na rzecz pozwanej, a co daje podstawy do przyjęcia, że przedstawione do potrącenia wierzytelność istniała i mogła stanowić przedmiot dokonanego w trybie art. 499, przy spełnieniu przesłanek z art. 498 § 1 k.c. potrącenia. Potrącenie to stało się możliwe w dacie 15.04.2002r. tj. w dacie nabycia wierzytelności odsetkowej przez pozwaną i na ten dzień złożone przez pozwaną oświadczenie o potrąceniu wywołało skutek z art. 498 § 2 k.c. W nawiązaniu do uzasadnienia apelacji nadmienić należy, że w przypadku roszczenia odsetkowego nie chodzi o zwłokę, której istnienie kwestionował apelujący, ale zwykłe opóźnienie o którym mowa w art. 481 § 1 k.c. niezależnie od jego przyczyn, zawinienia dłużnika. Nie może odnieść rezultatu zgłoszony dopiero w apelacji zarzut przedawnienia z uwagi na wprowadzoną treścią art. 479 12 § 1 i 479 14 § 2 w postępowaniu w sprawach gospodarczych prekluzję nowych twierdzeń, zarzutów oraz dowodów --- STRONA 4 --- na ich poparcie. Zważywszy, że zarzut potrącenia został przez pozwaną podniesiony w sprzeciwie od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, zarzut przedawnienia objętego potrąceniem roszczenia aby podlegał rozpoznaniu winien był być zgłoszony najpóźniej w odpowiedzi na sprzeciw, zaś apelacja nie tylko, że nie wykazuje, ale nawet nie podnosi, że wcześniejsze powołanie go nie było możliwe, albo że potrzeba wynikła później. Z podanych wyżej przyczyn apelacja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c., zaś o kosztach orzeczono stosownie do wyniku sporu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.