Postanowienie I ACa 707/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowi

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 707/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier Sędziowie : SA Zofia Kawińska-Szwed (spr.) SA Lucyna Świderska-Pilis Protokolant : Anna Wieczorek po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2012 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko K. D. przy udziale Prokuratora Okręgowego w Częstochowie o ochronę dóbr osobistych i zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt I C 221/10 oddala apelację. Sygn. akt I ACa 707/11 UZASADNIENIE Powód M. C. wniósł uznanie pozwanego K. D. winnym naruszenia dóbr osobistych powoda i nakazanie pozwanemu podjęcie czynności potrzebnej dla usunięcia naruszenia dóbr osobistych powoda, w szczególności, by przygotował dwie tablice kartonowe o wymiarach 1,5 m wysokość, 1 m szerokość, które powód umocuje w dowolny sposób (tasiemkami itp.), jedną na swej piersi, drugą na swych plecach. Z tak umieszczonymi tablicami znajdował się będzie w promieniu 15 m od wejścia do Urzędu Miejskiego w L. przy ul. (...), na zewnątrz w/w Urzędu, przez 1 --- STRONA 2 --- miesiąc kalendarzowy (w dni robocze) przez 20 minut dziennie, od godziny 7.10 do godziny 7.30. Na tablicach pozwany umieści wyraźny i widoczny z dala napis: „Sąd uznał, że ja, prokurator K. D. jestem oszustem”. I mniejszymi literami poniżej: „Usiłowałem oszukać poszkodowanego i odebrać mu drogę sądową ścigania przestępstwa”. Tablice kartonowe będą wykonane z należytą starannością, a ich rozmiar, sposób wykonania w/w napisu i ogólną staranność wykonania zatwierdzi Sąd orzekający lub wyznaczony przezeń urzędnik sądowy, nakazanie pozwanemu usunięcie skutków naruszenia dóbr osobistych powoda, w ten sposób, by sentencję wyroku wraz z uzasadnieniem i własny wizerunek przesłał na własny koszt za pisemnym potwierdzeniem odbioru do każdego sądu rejonowego i każdej prokuratury rejonowej w Polsce z prośbą o umieszczenie na tablicy ogłoszeń lub - w razie braku tablicy ogłoszeń - w innym powszechnie dostępnym miejscu (np. przy wejściu) na okres przynajmniej 63 dni, nadto domaga się zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 25 000,00 zł tytułem zadośćuczynienia, zasądzenia kwoty 1 000 złotych od pozwanego na rzecz powoda za udział powoda w każdej rozprawie w tej sprawie, w tym także w możliwych rozprawach odwoławczych, kasacyjnych itp., zasądzenia kwoty 100,00 zł od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu zryczałtowanych kosztów przejazdu powoda na każdą rozprawę w tej sprawie, 300,00 zł tytułem zryczałtowanych kosztów wydruków, kserokopii, listów poleconych itp. kosztów biurowo - pocztowych, związanych z niniejszym postępowaniem. Powód uzasadnił swoje żądania tym, że 25 marca 2010 roku przesłał Prezesowi Sądu Rejonowego w L. wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej - zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z 02/03/2010. Dotyczyło przestępstwa karalnej protekcji, jakiej mógł dopuścić się. B., jeden z sędziów Sądu Rejonowego w L.. Prezes Sądu Rejonowego w L. przekazał pismo według właściwości do Prokuratury Rejonowej w L.. W maju 2010 roku powód otrzymał pozbawione tytułu pismo opatrzone sygnaturą DS. 1582/09 i podpisane przez kierującego Prokuraturą Rejonową w L. pozwanego, którego jak wskazał w licznych pismach procesowych oskarżał o protekcję tych samych przestępców. W piśmie tym pozwany, poformował powoda, że jego pismo potraktował jako wniosek o podjęcie na nowo umorzonego śledztwa Ds. 1582/09. Powód wskazał, że jego pismo było zawiadomieniem o popełnieniu przestępstwa i pozwany „nie miał nic traktować”, ale podjąć decyzję procesową i pouczyć o środku odwoławczym. Powód wskazał, że pismo pozwanego jest swego rodzaju decyzją procesową o odmowie wszczęcia śledztwa, różni się brakiem uzasadnienia i pouczenia o środku odwoławczym, jest to decyzja zakamuflowana tak, by w drodze oszustwa zamknąć powodowi drogę dochodzenia jego roszczeń przed Sądem. Zawiadomienie z 25 marca 2010 roku, jak wskazał powód dotyczyło braku pouczenia o środku odwoławczym, co nastąpiło w marcu 2010 roku, a śledztwo DS. 1582/09 umorzono w grudniu 2009 roku. Zdaniem powoda pozwany popełnił przestępstwo przeciwko interesowi publicznemu i wymiarowi sprawiedliwości. Gdyby przestępstwo to powiodło się, postanowienie o odmowie ścigania przestępstw nie trafiłoby na drogę sądową, a zakamuflowana decyzja procesowa pozwanego skutkowałaby bezkarnością, wyraźnie na piśmie zgłoszonego przestępstwa. Dla oceny zachowania pozwanego nie ma znaczenia, czy w sprawie z jego zawiadomienia zapadłby wyrok skazujący, a jedynie to, że pozwany usiłował w drodze oszustwa zlikwidować samą możliwość postępowania w sprawie. Zdaniem powoda postępowanie sądowe dotyczące zawiadomienia z 25 marca 2010 roku zagroziłoby specyficznie pojętym interesom pozwanego, a zatem jego czyn stanowił nadużycie pozycji służbowej w celu osiągnięcia korzyści osobistej. Zdaniem powoda czyn pozwanego wyczerpywał znamiona przestępstw opisanych w art. 231 § 2 kk (niedopełnienie obowiązków w celu osiągnięcia korzyści osobistej), art. 239 § 1 kk (utrudnianie postępowania karnego i zacieranie śladów przestępstwa), art. 271 § 3 kk (poświadczenie nieprawdy w celu osiągnięcia korzyści osobistej), art. 286 § 1 kk w zw. z art. 115 § 4 kk (oszustwo - kamuflowanie postanowienia o odmowie wszczęcia i brak pouczenia o środku odwoławczym) - wszystkie popełnione w zw. z art. 258 kk (zorganizowana grupa przestępcza). Powód wskazał ponadto, że nie składał żadnego wniosku o podjęcie na nowo umorzonego śledztwa, a jego zdaniem takie postępowanie byłoby niedorzeczne, wręcz idiotyczne. W związku z postępowaniem DS. 1582/09 powód podjął, jak wskazał, pewne kroki - złożył wnioski do Rzecznika Praw Obywatelskich i Prokuratora Generalnego o wniesienie kasacji, ponadto trwa proces przez Trybunałem w Strasburgu. Przypisanie powodowi obcych mu zamiarów i pomówienie go o kroki procesowe dowodzące idiotyzmu w ocenie powoda uzasadnia wystąpienie z pozwem w sprawie --- STRONA 3 --- niniejszej. Powód wskazał na naruszenie dóbr osobistych w postaci prawa do czci, wizerunku, dobrego imienia i reputacji. W odpowiedzi na pozew pozwany K. D. wniósł o oddalenie powództwa wskazując, że pismo procesowe, które skierował do powoda nie narusza w żaden sposób jego dóbr osobistych. W piśmie procesowym z 17 grudnia 2010 roku pozwany dodatkowo podniósł, iż po stronie pozwanego brak jest biernej zdolności procesowej w niniejszej sprawie i wniósł o oddalenie powództwa i obciążenie pozwanego kosztami postępowania. Na uzasadnienie swojego stanowiska pozwany wskazał, iż powód dochodzi roszczeń wyprowadzonych z wadliwego jego zdaniem działania szefa Prokuratury Rejonowej w L., który miał błędnie ocenić znaczenie pisma procesowego powoda datowanego na 25 marca 2010 roku, a dotyczącego postępowania karnego prowadzonego przez prokuraturę. Zgodnie z art. 417 § 1 k.c. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza publicznego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, a prokurator jest funkcjonariuszem publicznym, w związku z czym nie posiada w niniejszej sprawie zdolności procesowej. Na rozprawie w dniu 23 grudnia 2010 roku powód podtrzymał powództwo, wskazując przy tym, iż domaga się, aby Sąd uznał, że pozwany jako osoba fizyczna naruszył dobra osobiste powoda w postaci czci, godności osobistej, prawa do wolności, spokoju, wolności od strachu. Prokurator Okręgowy w C., biorący udział w niniejszej sprawie w trybie art. 60 kpc wniósł o oddalenie powództwa w całości, wskazując iż powód dochodzi roszczeń wiążących się bezpośrednio z prowadzeniem postępowania karnego, które jest wykonywaniem władzy publicznej w rozumieniu art. 417 k.c. w związku z czym jedynie Skarb Państwa może posiadać status pozwanego w takim postępowaniu, zaś osoba fizyczna nie posiada legitymacji do występowania w niniejszej sprawie. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo i ustalił następujący stan faktyczny: Pismem z 20 maja 2010 roku Prokurator Rejonowy w L., pozwany K. D. w odpowiedzi na pismo z 25 marca 2010 roku adresowane do Prezesa Sądu Rejonowego w L., przekazane Prokuraturze Rejonowej w L. 23 kwietnia 2010 roku poinformował, że powyższe pismo potraktował jako wniosek o podjęcie na nowo umorzonego śledztwa w sprawie Ds. 1582/09, wskazując, że argumenty przytoczone w piśmie były znane na etapie podejmowania decyzji kończącej postępowanie i nie znajdują uzasadnienia dla podjęcia na nowo umorzonego śledztwa, z kolei pismo w zakresie skargi na czynności podjęte przez sędziego przesyła Prezesowi Sądu Rejonowego w L. celem ewentualnego rozpoznania w trybie skargowym. W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Za trafne uznał Sąd argumenty pozwanego jak i Prokuratora Okręgowego w C. dotyczące braku legitymacji biernej pozwanego w niniejszej sprawie. Prokurator w ramach postępowania przygotowawczego wydaje szereg decyzji i posiada status zbliżony do statusu sędziego, nie korzystając wprawdzie z przymiotu niezawisłości, ale z węższego przymiotu niezależności, a przy podejmowaniu decyzji związany jest przepisami prawa. W przypadku sędziego, i w przypadku prokuratora nie może być mowy o odpowiedzialności cywilnoprawnej za podjęcie określonej decyzji procesowej, o ile mieści się ona w ramach kompetencji danego organu. Odpowiednie traktowanie pism procesowych wpływających do Prokuratury stanowi obowiązek Prokuratora, podobnie jak podejmowanie decyzji procesowych w odniesieniu do nich. Pozwany nie może ponosić odpowiedzialności za podjęcie określonej decyzji co do pisma procesowego powoda, skoro decyzja ta należała do jego kompetencji. W przypadku naruszenia podjętą przez pozwanego decyzją w realiach niniejszej sprawy, przy --- STRONA 4 --- wykonywaniu władzy publicznej w ramach podejmowania decyzji w charakterze Prokuratora, przy prowadzeniu postępowania karnego, wyłącznie odpowiedzialnym za spowodowanie szkody jest Skarb Państwa. Gdyby zaś przyjąć, że rzeczywiście pozwany posiada legitymację bierną do występowania w niniejszej sprawie i możliwe jest pociągnięcie go do odpowiedzialności odszkodowawczej za działania podejmowane w ramach pełnienia obowiązków Prokuratora Rejonowego w L. i wykonywania w tym zakresie władzy publicznej to i tak powództwo nie zasługiwałoby na uwzględnienie. Powód roszczenie swoje wywodzi z naruszenia jego dóbr osobistych przez pozwanego, wskazując że pismem, będącym podstawą formułowanych roszczeń naruszył on jego dobra osobiste w postaci czci, dobrego imienia, wolności, wolności od strachu i spokoju. Gdyby co do zasady odpowiedzialność pozwanego za naruszenie dóbr osobistych powoda poprzez określone działania w ramach wykonywania funkcji Prokuratora była możliwa, to w istocie powód nie wykazał istnienia jej przesłanek. Pismo, z którego powód wywodzi swoje roszczenia w ocenie Sądu Okręgowego nie narusza jego dóbr osobistych wskazanych w toku postępowania, jako dobra, które miały ulec naruszeniu. Fakt, że pismo procesowe powoda zostało potraktowane niezgodnie z intencją jego autora, w sposób który powód subiektywnie uważa za bezsensowny nie świadczy o tym, że pozwany informując o tym powoda naruszył jego cześć, czy też dobre imię, gdyż w piśmie pozwanego brak jest jakikolwiek obraźliwych, czy też uwłaczających czci pozwanego zwrotów, czy choćby sugestii. Powód nie precyzuje również w jaki sposób miało zostać naruszone jego prawo do wolności, domyślać się jedynie można, że zarzut ten ma związek z postanowieniem utrzymującym w mocy decyzję dotyczącą umorzenia postępowania przygotowawczego w przedmiocie rzekomego bezprawnego pozbawienia wolności powoda poprzez umieszczenie go w szpitalu psychiatrycznym, która to decyzja jest decyzją prawomocną i nie mogła być przez powoda kwestionowana, a nawet gdyby było inaczej, to pismo pozwanego, jak i wszelkie czynności procesowe odnoszące się do pisma powoda podjęte zostały już po fakcie pozbawienia wolności powoda, a zatem nie mogły w sposób oczywisty mieć wpływu na tę kwestię, pozostając z nią w adekwatnym związku przyczynowym. Powód nie precyzuje również w jaki sposób działania pozwanego miałyby naruszać jego prawo do wolności od strachu, w szczególności nie wskazuje czego dotyczą jego obawy, w związku z czym niemożliwa jest weryfikacja ich zasadności oraz związku przyczynowego pomiędzy nimi, a działaniami pozwanego. Również istnienie przesłanki zawinionego i bezprawnego działania pozwanego nie zostało przez powoda wykazane. Powód wskazywał, że bezprawność działania pozwanego polegała na potraktowaniu jego wniosku o wszczęcie postępowania karnego przeciwko sędziemu M. B. jako wniosku o podjęcie na nowo umorzonego dochodzenia, podczas gdy zdaniem powoda Prokurator powinien wszcząć postępowanie przygotowawcze, lub wszczęcia tego odmówić. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że o charakterze pisma procesowego nie decyduje jego tytuł, a treść. Powód nie przedstawił pisma procesowego, w którym domagał się pociągnięcia do odpowiedzialności karnej SSR M. B., jednak kwestia treści tego pisma jest kwestią drugorzędną. Powód w każdej chwili mógł podjąć kroki mające na celu dokonanie ponownego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, czy zwrócenie się do nadrzędnej jednostki Prokuratury z żądaniem rozpoznania wniosku. Wreszcie powód mógł skierować pismo do pozwanego, w którym domagałby się potraktowania pisma procesowego zgodnie z jego tytułem. Zgodnie z treścią § 137 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 roku Regulamin Wewnętrznego Urzędowania Powszechnych Jednostek Organizacyjnych Prokuratury Prokurator, niezależnie od właściwości miejscowej i rodzaju czynu zabronionego, przyjmuje zgłoszone ustnie w prokuraturze zawiadomienie o przestępstwie i sporządza protokół z uwzględnieniem art. 304a kpk. Prokurator jest obowiązany nadać bieg sprawie niezwłocznie, najpóźniej w terminie 7 dni od dnia sporządzenia protokołu lub otrzymania pisemnego zawiadomienia o przestępstwie. --- STRONA 5 --- Brak jest podstaw do uznania, aby działanie pozwanego nosiło znamiona bezprawności, skoro niezwłocznie nadał on bieg pismu procesowemu powoda, mając na uwadze jego treść. Jak już wspomniano powód mógł kwestionować takie stanowisko pozwanego i domagać się rozpoznania zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa stosownie do treści art. 305 § 1 kpk - to jest wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania przygotowawczego, jednak nie uczynił tego. Pozwany ocenił charakter wniesionego pisma procesowego, do czego był uprawniony i nadał mu bieg stosownie do jego treści, w części zaś dotyczącej zarzutów odnoszących się do sędziego B. przekazał sprawę Prezesowi Sądu Rejonowego w L., a zatem również w tej części sprawa otrzymała dalszy bieg. Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód, który domaga się ... „jego uchylenia i przekazania sprawy do rozpoznania sądowi (ławie przysięgłych) na zasadach i kierując się wartościami wskazanymi w oświadczeniu Rzecznika Prasowego KPN (k. 86), względnie przekazania sprawy Sądowi Najwyższemu ...”, a w obu tych przypadkach domaga się uwzględnienia żądań pozwu w całości. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Uregulowana w art. 23 k.c. i 24 k.c. ochrona dóbr osobistych środkami niemajątkowymi przysługuje przeciwko każdemu, kto się dopuścił bezprawnego naruszenia dóbr osobistych. Powód skierował powództwo przeciwko osobie fizycznej Prokuratorowi D.. Na gruncie orzecznictwa Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, który aprobuje Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie, że działanie na rzecz i w imieniu konkretnej jednostki lub organu także w charakterze funkcjonariusza publicznego nie eliminuje automatycznie odpowiedzialności osoby, która dopuściła się naruszenia dobra osobistego innej osoby (uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2002 r., II CKN 167/01). W przedmiotowej więc sprawie stanowisko Sądu Okręgowego, że prokurator R. D. nie jest biernie legitymowany, jest błędne. Sąd Okręgowy zajmując stanowisko w zakresie braku legitymacji biernej, także dokonał oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w odniesieniu do możliwości pozwania Prokuratora jako osoby fizycznej. Zgodzić się w tej części należy w pełni z ustaleniami i wywodami Sądu Okręgowego oraz w zakresie ustaleń faktycznych – jako prawidłowymi. Wobec powyższego Sąd Apelacyjny przyjmuje je za swe własne. Prawidłowo ocenił Sąd Okręgowy czynności procesowe podjęte przez pozwanego jako nienaruszające wymienionych przez skarżącego dóbr osobistych oraz jako pozbawione elementu bezprawności. Nie doszło do naruszenia przepisów ani też wyjścia poza granice celu i niezbędności postępowania. Pozwany w ramach swoich kompetencji jest uprawniony do przeprowadzania kwalifikacji pism procesowych kierowanych do instytucji, której jest pracownikiem. Ewentualna wadliwość tej kwalifikacji, czego dopatruje się powód, nie może być uznana za bezprawną w rozumieniu art. 24 k.c. Brak jest bowiem przesłanek do przyjmowania, że pozwany dopuścił się czynu zabronionego przez prawo. Także wymienione przez powoda dobra osobiste nie zostały naruszone. Obszernie Sąd Okręgowy odniósł się do poszczególnych wskazanych dóbr osobistych, którego argumentację przyjmuje Sąd Apelacyjny za własną co zwalnia z jej powtarzania w tym miejscu. Odczucia powoda są nazbyt subiektywne, by można mówić o takim naruszeniu dóbr, by udzielić powodowi w tym przedmiocie ochrony prawnej. Zasadnie zauważa Sąd Okręgowy, że wadliwość w kwalifikacji pisma nie pozbawiła powoda możliwości zwrócenia się do jednostki nadrzędnej, czy wprost do właściwej prokuratury o zgodne z intencją piszącego potraktowanie jego pisma. Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 kpc orzekł jak w sentencji.