Wyrok I ACa 699/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 699/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 listopada 2007 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Monika Dembińska Sędziowie : SA Joanna Skwara-Kałwa SO del. Elżbieta Karpeta (spr.) Protokolant : Marta Palczewska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2007 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. W. przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 maja 2007 r., sygn. akt II C 1040/04 1) oddala apelację; 2) przyznaje adwokatowi J. Ż. od Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Katowicach kwotę 6.588 (sześć tysięcy pięćset osiemdziesiąt osiem) złotych w tym 1.188 (jeden tysiąc sto osiemdziesiąt osiem) złotych podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu. Sygn. akt I ACa 699/07 UZASADNIENIE --- STRONA 2 --- Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo M. W. skierowane przeciwko Skarbowi Państwa - Aresztowi Śledczemu w (...) o zapłatę 250 000 zł. zadośćuczynienia za krzywdę i uszczerbek na zdrowiu związany z narażeniem życia i zdrowia powoda przez doprowadzenie do zachorowania przez powoda na gruźlicę w stanie prątkującym. Ustalił Sąd Okręgowy, że powód od 26 września 1983r. do lutego 2007r. przebywał z przerwami w aresztach śledczych i zakładach karnych na terenie całego kraju. Podczas tych pobytów wielokrotnie był leczony na różne dolegliwości. W 1986r. leczony był w szpitalu w W. z rozpoznaniem zapalenia oskrzeli, w 1989r. leczony był na gruźlicę lekami przeciwprątkowymi. Wykonane w dniu 23 grudnia 1993r. powodowi zdjęcie radiologiczne ujawniło drobne zmiany bliznowate pogruźlicze dobrze wysycone oraz nacieczenia miąższowe w lewym szczycie. Poza tym obraz płuc powoda był prawidłowy, jednak zlecono i przeprowadzono konsultację ftyzjatryczną. Kolejne zdjęcie rentgenowskie wykonane 6 stycznia 1994r. wykazało oprócz wcześniejszych zmian także niezbyt liczne zagęszczenia w dole płuca prawego o wyglądzie zmian zapalnych. Podczas kolejnych konsultacji pulmonologicznych nie znaleziono podstaw do wdrożenia leczenia płuc powoda, podjęto jedynie leczenie objawowe, przeciwbólowe. W trakcie badania powoda w dniu 7 października 1994r. w Areszcie Śledczym w K. powód zgłosił lekarzowi, że w 1989r. był leczony z powodu gruźlicy płuc streptomycyną i tabletkami. Także podczas badań lekarskich przeprowadzonych w okresie od września do grudnia 2001r. powód informował lekarzy o przebytej wcześniej gruźlicy. W okresie od 27 czerwca 2001r. do 31 października 2003r. powód przebywał w Areszcie Śledczym w (...). W dniach od 29 stycznia do 13 marca 2002r., od 5 sierpnia do 14 października 2002r. i od 18 grudnia 2002r. do 15 stycznia 2003r. leczony był na oddziale (...) szpitala przy Areszcie Śledczym w (...). W dniu 8 lutego 2002r. powód był badany przez lekarza ftyzjatrę z uwagi na utrzymujący się suchy kaszel. Zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej wykazało obecność cieni włóknistych w górnym i środkowym polu płucnym, a na zdjęciu bocznym dobrze wysycony cień położony od tyłu. Lekarz pulmonolog zlecił badanie radiologiczne kontrolne za miesiąc, a ponieważ wykonane w dniu 7 marca 2002r. zdjęcie rtg nie ujawniło jakiejkolwiek zmiany obrazu radiologicznego płuc, brak było podstaw do wdrożenia leczenia pulmonologicznego. W dniu 30 czerwca 2002r. powód zgłaszał objawy przeziębienia i otrzymał stosowne leki, a świadectwo o stanie zdrowia wystawione w dniu 8 lipca 2002r. przez Ambulatorium Ogólne Aresztu Śledczego w K. określa stan zdrowia powoda w tym dniu jako bardzo dobry. Nie stwierdzono wówczas żadnych odchyleń od stanu prawidłowego w zakresie układu oddechowego. W dniu 3 stycznia 2003r. powód był konsultowany przez lekarza pulmonologa z powodu podejrzenia ostrego zapalenia oskrzeli. Wykonane w dniu 8 stycznia 2003r. zdjęcie rtg klatki piersiowej ujawniło zacienienia smużasto – plamiste w dolnym polu płuca prawego oraz podejrzenie zmian zapalnych. Zaordynowano powodowi antybiotyk, glikokortykosteroid wziewny oraz doustny lek rozszerzający oskrzela – pochodną teofiliny. Wykonane kolejne zdjęcie w dniu 17 stycznia 2003r. ponownie ujawniło jedynie włókniste zmiany pozapalne w dolnym prawym polu płucnym, natomiast badanie morfologii krwi wykazało prawidłową leukocytozę oraz prawidłowy opad krwinek czerwonych. W trakcie kolejnej konsultacji pulmonologicznej po trzech tygodniach leczenia stwierdzono u powoda słuchowo dalsze furczenia zwłaszcza po stronie płuca prawego, podano następny antybiotyk i leki. Wobec braku poprawy stanu ogólnego powoda i wysuniętej diagnozy prawostronnego zapalenia płuc przesłano powoda w dniu 4 marca 2003r. do oddziału chorób wewnętrznych szpitala Aresztu Śledczego w K., gdzie powód przebywał do dnia 11 marca 2003r. Wykonane w tym szpitalu badania bakteriologiczne plwociny ujawniły obecność prątków kwasoopornych, co stanowiło podstawę do rozpoznania gruźlicy płuc. Z rozpoznaną gruźlicą naciekową płuc oraz zapaleniem oskrzeli powód został przeniesiony do oddziału (...) szpitala Zakładu Karnego w C., gdzie był leczony od 12 marca do 22 września 2003r. Leczenie przeciwprątkowe przyniosło poprawę radiologiczną obrazu klatki piersiowej i odprątkowanie pacjenta. Następnie w okresie od 8 do 17 marca 2004r. powód przebywał w (...) Szpitalu (...) w W. w celu diagnostyki cienia okrągłego w obrębie płuca prawego, który z wysokim prawdopodobieństwem jest gruźliczakiem czyli starym, wygojonym ogniskiem gruźlicy, obserwowanym już na zdjęciach w 2001r., które na ten czas nie wymagało leczenia. Nie można było wykonać zaplanowanego badania bronchoskopowego z uwagi na silny odruch wymiotny. Na podstawie opinii biegłej sądowej dr hab. n. med. I. H. oraz biegłego sądowego dr n. med. J. G. ustalił Sąd, że proces leczenia powoda był zgodny z obecnie obowiązującymi zasadami leczenia przeciwprątkowego i doprowadził do uzyskania pożądanego wyniku odprątkowania, co jest tożsame ze stanem wyleczenia z gruźlicy płuc. Ponieważ --- STRONA 3 --- gruźlica jest chorobą zakaźną i najczęściej dochodzi do zarażenia wskutek kontaktu z osobą chorą i wydalającą prątki gruźlicy, ustalenie kto i kiedy był źródłem zarażenia powoda jest właściwie niemożliwe. Analizując przebieg leczenia powoda biegli stwierdzili, że najprawdopodobniej u powoda doszło do wznowienia zachorowania, skoro był on zakażony gruźlicą co najmniej od 1989r. Za taką hipotezą przemawia ta sama lokalizacja zmian w płucach oraz długi brak klinicznych objawów choroby oskrzeli i płuc. Postępowanie lekarzy więziennej służby zdrowia wobec powoda było kompetentne i właściwe, co skutkowało szybkim rozpoznaniem gruźlicy u powoda i podjęciem leczenia przeciwprątkowego, pomyślnie zakończonego. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenie zgłoszone przez powoda należy rozpatrywać w kontekście art. 417 k.c., zgodnie z którym Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Szkoda, której naprawienia może domagać się poszkodowany na podstawie art. 417 k.c. musi zostać wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza, natomiast kwestia winy wyłączona jest z kręgu przesłanek od których zależy odpowiedzialność Skarbu Państwa. W okolicznościach niniejszej sprawy brak było – zdaniem Sądu Okręgowego – podstaw dla uznania bezprawnego działania pozwanego wywołującego szkodę powoda. Pozwany – w ocenie Sądu Okręgowego działał zgodnie z obowiązującymi normami i w ramach obowiązujących go przepisów i procedur. Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził zarzutów powoda o nieprawidłowym leczeniu go przez lekarzy zatrudnionych przez pozwanego. Nadto – zdaniem Sądu Okręgowego - powód nie wykazał aby poniósł jakakolwiek szkodę, a przede wszystkim nie wykazał aby zachorowanie na gruźlicę było wynikiem pobytu w pozwanym Areszcie Śledczym. Mając wszystkie powyżej przedstawione wnioski na uwadze Sąd oddalił powództwo z powołaniem się na art. 417 k.c. z uwagi na nie wykazanie przez powoda faktu wyrządzenia mu szkody w okresie pobytu powoda w Areszcie Śledczym w (...), a także z uwagi na brak niezgodnego z prawem działania funkcjonariusza Skarbu Państwa. W apelacji od tego wyroku powód zarzucał Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 417 k.c., która polegała na zastosowaniu do orzekania brzmienia tego przepisu ustalonego nowelą z 17 czerwca 2004r., gdy tymczasem do oceny zdarzenia wywołującego szkodę powinien mieć zastosowanie art. 417 k.c. w brzmieniu obowiązującym na datę wyrządzenia szkody tj. między grudniem 2002 a lutym 2003r. Wyeliminowanie kwestii winy funkcjonariusza dokonane przez Sąd Okręgowy przy ocenie żądania pozwu doprowadziło do niezasadnego oddalenia powództwa. Nadto zarzucał apelujący błędy w ustaleniach faktycznych polegające na uznaniu, że powód został prawidłowo zdiagnozowany w Szpitalu pozwanego, gdy tymczasem z materiału dowodowego wynikało, że rozpoznanie gruźlicy u powoda postawiono dopiero w oddziale (...) szpitala Aresztu Śledczego w K.. Doprowadziło to do błędnego ustalenia, że powód był prawidłowo leczony ambulatoryjnie w Areszcie Śledczym w (...), podczas gdy nierozpoznanie choroby u powoda skutkowało opóźnieniem leczenia. Zarzucał także apelujący naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez oddalenie wniosku dowodowego powoda o powołanie kolejnego biegłego lekarza specjalisty z zakresu chorób płucnych, mimo że wniosek taki uzasadniony był sprzecznością dotychczas przeprowadzonych opinii. Powołując się na podniesione zarzuty domagał się powód zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania pozwu, ewentualnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Odnosząc się w pierwszym rzędzie do zarzutu naruszenia prawa materialnego zgodzić należy się z wywodami apelacji, że przytoczenie przez Sąd Okręgowy treści przepisu art. 417 k.c. wskazuje na zastosowanie przez Sąd Okręgowy tego przepisu w brzmieniu obowiązującym aktualnie, podczas gdy do oceny zdarzenia stanowiącego według twierdzeń pozwu źródło szkody powoda należało uwzględnić poprzednie brzmienie tego przepisu. Do 1 września 2004r. art. 417 k.c. brzmiał następująco: „Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.” Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa za --- STRONA 4 --- szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza państwowego, wynikającymi z tej regulacji były: bezprawność działania funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, zaistnienie szkody między bezprawnym działaniem funkcjonariusza państwowego oraz związek przyczynowy między działaniem a szkodą. Przypomnieć w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., Sk. 18/00, OTK 2001 nr 8, poz. 256, z którego wynikało, że art. 417 k.c. jest zgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji, o ile jest rozumiany w ten sposób, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej czynności. Oznacza to, że o ile uznaje się winę funkcjonariusza za przesłankę odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 417 k.c. za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu powierzonej czynności, to takie rozumienie przepisu art. 417 § 1 k.c. jest sprzeczne z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Przesłanką odpowiedzialności Skarbu Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. jest więc, przy poprawnej wykładni tego przepisu, tylko bezprawność rozumiana jako działanie funkcjonariusza niezgodne z prawem, a nie wina funkcjonariusza państwowego. Zauważyć należało, że zarzucane Sądowi Okręgowemu w apelacji naruszenie prawa materialnego polegać miało na eliminacji przesłanki winy funkcjonariusza z podstaw odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa za szkodę powoda. Mając na uwadze przedstawione powyżej uwagi dotyczące wykładni art. 417 k.c. w brzmieniu sprzed 1 września 2004r. za nieuzasadniony zatem uznać należało zarzut naruszenia tego przepisu przez błędną jego wykładnię. Nie były także uzasadnione zarzuty apelacji odnoszące się do poprawności dokonanych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych oraz wiążący się z nimi zarzut naruszenia prawa procesowego poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego. Przede wszystkim podkreślić należy, że nie zachodziła zarzucana w apelacji sprzeczność między wnioskami opiniujących w sprawie biegłych dr hab. n. med. I. H. oraz dr n. med. J. G.. Obie te opinie wraz z ich uzupełnieniami, wyjaśniającymi ewentualne wątpliwości, zgodnie wskazywały na to, że proces diagnozowania zgłaszanych przez powoda dolegliwości ze strony układu oddechowego, prowadzony w Areszcie Śledczym w (...) był prawidłowy, a podstawowy zarzut powoda dotyczący braku wcześniejszego zlecenia badań plwociny nie był uzasadniony przebiegiem choroby, jego ówczesnym stanem zdrowia, a przede wszystkim zasadami postępowania medycznego w przypadku występowania takich objawów jak wówczas ujawniły się w zdrowiu powoda. Nadto – co słusznie podkreślił Sąd Okręgowy – nawet przy przyjęciu tezy o spóźnionym postawieniu diagnozy zachorowania na gruźlicę, podjęte następnie leczenie było w pełni skuteczne i doprowadziło do wyleczenia powoda. Brak leczenia powoda na nierozpoznaną gruźlicę nie może być utożsamione z wnioskiem, że opóźnienie leczenia spowodowało pogorszenie się stanu zdrowia powoda lub trudności w procesie jego leczenia. W tym więc zakresie w pełni poprawny jest wniosek Sądu Okręgowego o braku związku przyczynowego między pogorszeniem się stanu zdrowia powoda, które nastąpiło, ale było wynikiem zachorowania, a jakimikolwiek działaniami lub zaniechaniami leczących go lekarzy. Jeszcze raz bowiem podkreślić należy, że stan zdrowia powoda w zakresie układu oddechowego na przełomie roku 2002/2003 nie dawał podstaw do podejrzeń o zachorowaniu na gruźlicę, a podejmowane były właściwe działania diagnostyczne. Dopiero brak postępów leczenia rozpoznanego zapalenia oskrzeli wywołał potrzebę przeprowadzenia dalszych badań, w tym w kierunku gruźlicy. Jako zupełnie nieuzasadnione – w świetle zasięgniętych opinii medycznych – należało ocenić zarzuty powoda o dopuszczeniu do zakażenia powoda gruźlicą, skoro najbardziej prawdopodobnym źródłem zakażenia powoda, przy braku możliwości stanowczego ustalenia, był sam powód, który w przeszłości chorował na gruźlicę i u którego doszło do wznowienia procesu choroby. Wobec bezzasadności wszystkich zarzutów apelacyjnych Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. oddalił apelację. Orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi reprezentującemu powoda z urzędu znajduje umocowanie w § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163 poz. 1348 z późn. zm.).