Postanowienie I ACa 690/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny w Katow

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 690/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Piotr Wójtowicz Sędziowie : SA Rafał Dzyr SA Joanna Skwara-Kałwa (spr.) Protokolant : Iwona Posyniak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa R. Z. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuratorowi Okręgowemu w (...) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt II C 1030/04 1) oddala apelację; 2) nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 690/09 UZASADNIENIE Powód R. Z. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania wnosił o: zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w (...) kwoty 20 000 zł z ustawowymi odsetkami, zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia, że przeprasza on powoda za naruszenie jego godności, polegające na dopuszczeniu do licznych --- STRONA 2 --- uchybień procesowych, zwłaszcza w toku postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej w S. sygn. (...) oraz zasądzenie kosztów procesu. Powód podał, że w postępowaniu w sprawie sygn. (...) Prokuratury Rejonowej w S. prokurator M. Ł. popełnił 33 uchybienia dotyczące przebiegu tego postępowania, jak również aktu oskarżenia, funkcjonariusz policji J. N. popełnił 14 uchybień, w tym błędnie sporządził postanowienie o przedstawieniu zarzutów a Zastępca Prokuratora Rejonowego w S.M. M. naruszył prawo wnioskując o tymczasowe aresztowanie powoda. Powód wskazywał, że domaga się zadośćuczynienia za szkodę niematerialną w postaci stresu i cierpień psychicznych, będących skutkiem pozbawienia go wolności poprzez aresztowanie, naruszenia jego prawa do obrony, naruszenia prywatności powoda i przewlekłości postępowania. Pozwany Skarb Państwa – Prokurator Okręgowy w(...) wniósł o oddalenie powództwa i zasadzenie kosztów. Pozwany podał, że w sprawie o sygn. (...) Prokuratury Rejonowej w S. został wniesiony do Sądu Rejonowego w S.akt oskarżenia, postępowanie toczy się i Sąd ten oceni prawidłowość sporządzonego aktu oskarżenia oraz prawidłowość przeprowadzonego postępowania przygotowawczego. Gdyby przyjąć, że powód opiera swoje roszczenie na art.417 kc to przepis ten wymaga wykazania szkody oraz tego, że działanie funkcjonariusza państwowego było niezgodne z prawem. Tymczasem pozwany działał nie tylko zgodnie z prawem w ramach swoich kompetencji, lecz także zgodnie ze swoim obowiązkiem wynikającym z zasady legalizmu, którą statuuje art. 10 kpk. Pozwany zaprzeczył by w toku postępowania w wymienionej wyżej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa czy też przewlekłości. Pozwany podniósł, iż powód zmierza w istocie do tego aby sąd cywilny zbadał prawidłowość przebiegu postępowania karnego, zaś kontrola taka może nastąpić jedynie w trybie instancyjnym zgodnie z procedurą karną. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. W motywach wyroku Sąd Okręgowy wskazał odnośnie zarzutów powoda dotyczących licznych naruszeń przepisów prawa karnego podczas prowadzonego postępowania przygotowawczego, że ocena stosowania przepisów prawa karnego nie należy do sądu cywilnego, okoliczności te są brane pod uwagę przez sąd orzekający. Podkreślił Sąd Okręgowy, że powód został oskarżony a następnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w S. w sprawie sygn. VII K 530/02 za występek z art. 18§ 1 kk, art.286§ 1 kk w związku z art. 12 kk. Wyrok ten uprawomocnił się w stosunku do powoda dnia 14 lutego 2007r. Ani sąd pierwszej instancji ani sąd drugiej instancji nie dopatrzyły się błędów proceduralnych podczas prowadzenia postępowania przygotowawczego. Postępowanie to toczyło się przeciwko wielu podejrzanym, wymagało dużego nakładu pracy i odpowiedniego czasu dlatego trudno mówić o przewlekłości postępowania. Zdaniem Sądu Okręgowego powód wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 6 kc nie wykazał okoliczności uzasadniających powstanie szkody i jej wysokości, jak również pozostałych przesłanek odpowiedzialności pozwanego na podstawie art. 417 kc w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej z dnia 17 czerwca 2004r. Odnosząc się do roszczenia o ochronę dóbr osobistych stwierdził Sąd Okręgowy, że powód nie wskazał kto, kiedy i w jakiej formie naruszył jego dobra osobiste, a także na czym naruszenie to miałoby polegać. Wobec tego, w ocenie Sądu Okręgowego, w braku przesłanek z art. 417 kc i 24 kc powództwo podlegało oddaleniu. W apelacji od tego wyroku powód zaskarżył go w zakresie oddalenia powództwa o zapłatę 10 000 zł. i zarzucił • naruszenie art.77 ust. 1 Konstytucji RP poprzez bezzasadne uznanie, jakoby pozwany nie wyrządził powodowi żadnej krzywdy swym bezprawnym działaniem --- STRONA 3 --- • naruszenie art.77 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 417 kc poprzez oczywiście błędne przyjęcie, jakoby przepis dotyczył wyłącznie szkody w mieniu a przesłanką przyznania zadośćuczynienia było zawinione zachowanie funkcjonariusza państwowego • naruszenie art. 417 kc poprzez oczywiście błędne przyjęcie, jakoby w sprawie miał zastosowanie ten przepis w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004r. • naruszenie art. 233 kpc w części przez uchylenie się od oceny istotnych dowodów, w części przez przekroczenie swobody w ocenie dowodów • naruszenie art. 6 kc poprzez rażąco wadliwe przyjęcie, jakoby powód nie udowodnił faktu bezprawności działań pozwanego • naruszenie art. 6 kc w związku z art.23 kc i 24 kc poprzez rażąco wadliwe przyjęcie, jakoby powód miał obowiązek udowadniać bezprawność działań pozwanego naruszających jego dobra osobiste • rażąco nietrafne przyjęcie, jakoby powodowi pozwany nie wyrządził żadnej krzywdy (szkody niematerialnej), zaś jego działanie rzekomo w całości nie było działaniem bezprawnym • wadliwe oraz dowolne uznanie, jakoby Sąd orzekający w sprawie VII K 530/02 rzekomo z urzędu dokonał kontroli prawidłowości działań funkcjonariuszy publicznych w zakresie podniesionym w pozwie • rażąco wadliwe przyjęcie, iż powód wbrew obowiązkowi z art. 6 kc nie wykazał przesłanek odpowiedzialności pozwanego • nader dowolne uznanie, że o rzekomym braku przewlekłości postępowania przygotowawczego przesądzać ma fakt skierowania aktu oskarżenia przeciwko kilku osobom • rażąco nierzetelne uchylenie się od jakiejkolwiek analizy stanu faktycznego oraz prawnego w zakresie zarzutów pozwu • rażąco nierzetelne uchylenie się od jakiejkolwiek analizy stanu faktycznego oraz prawnego w zakresie wskazanym w piśmie procesowym z dnia 26 lutego 2005 r. oraz w piśmie z dnia 14 października 2008r. • rażąco nieobiektywne i nierzetelne przyjęcie, jakoby powód nie wskazał kto, kiedy i w jakiej formie naruszył jego dobra osobiste • rażąco nieprawidłowe przyjęcie, jakoby późniejsze skazanie powoda miało jakiekolwiek znaczenie dla stwierdzenia bezprawności działań pozwanego. Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona a podniesione w niej zarzuty nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Nie ulega wątpliwości, że powód po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagał się naprawienia doznanej przez niego szkody niemajątkowej wynikającej z naruszenia jego dóbr osobistych poprzez zasądzenie na jego rzecz zadośćuczynienia (nie dochodził natomiast odszkodowania za szkodę majątkową). Rację ma skarżący o ile podnosi, że przez szkodę rozumie się nie tylko szkodę majątkową, ale i szkodę niematerialną (uszczerbek niematerialny). Jednakże utrwalony w doktrynie i orzecznictwie jest pogląd, że obowiązek wynagrodzenia --- STRONA 4 --- (zadośćuczynienia) szkody niematerialnej (krzywdy) powstaje tylko wtedy gdy przewiduje to wyraźnie przepis szczególny. Zgodnie z art.448 kc w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Zatem to w świetle wymienionego przepisu w związku z art. 24 § 1 kc winno zostać ocenione z punktu widzenia jego zasadności roszczenie powoda. Wbrew zarzutom apelacji pogląd Sądu Okręgowego, że powództwo o ile oparte jest na art. 24 kc nie znajduje podstaw, jest trafny. W pierwszej kolejności uznać należy, że nie wykazał powód by doszło w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w S. pod sygn. akt (...)do naruszenia jego dóbr osobistych a w szczególności godności (pismo powoda z dnia 29 października 2008r. – k.160). Nie można bowiem podzielić zapatrywania powoda, iż ewentualne uchybienia popełnione przez organ procesowy stanowią naruszenie godności osoby, której dotyczą. Niezależnie od tego w świetle poczynionych w sprawie ustaleń przyjąć należało, tak jak uczynił to Sąd Okręgowy, że postępowanie przygotowawcze wyżej wskazane prowadzone było prawidłowo i nie doszło w nim do naruszenia przepisów postępowania karnego, w tym także tych wymienionych w pozwie. W rezultacie wniesionego po jego przeprowadzeniu aktu oskarżenia powód został wyrokiem Sądu Rejonowego w S.z dnia 10 listopada 2006r. w sprawie o sygn. VII K 530/02 uznany za winnego tego, że w okresie od około listopada 1999r. do marca 2001r.w S. i innych miejscowościach na terenie Polski, działając w krótkich okresach czasu i w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, kierował wykonaniem czynów zabronionych przez inne osoby w ten sposób, że organizując zbiórki publiczne pieniędzy na cele charytatywne, werbował osoby podające się następnie za wolontariuszy, wydawał im polecenia organizacyjne w tym, że będą zatrzymywać dla siebie część pieniędzy uzyskanych z datków osób pokrzywdzonych, określoną kwotę przekazując periodycznie R. Z., dostarczał środków w postaci puszek kwesterskich oraz dokumentów, które zwiększały wiarygodność osób podających się za wolontariuszy wobec pokrzywdzonych, a także polecał im działanie polegające na wprowadzaniu w błąd pokrzywdzonych – osób przekazujących datki na cel społeczny, to jest na cele statutowe Stowarzyszenia (...) w S. oraz Towarzystwa (...) w P. lub wyzyskiwaniu ich błędu, że wpłacane środki wyłącznie na ten cel są przeznaczane, doprowadzając ich do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w ten sposób, iż część uzyskanych środków przekazywał faktycznie nie na cele statutowe, lecz osobom podającym się za wolontariuszy, zaś łączna wartość mienia, którym niekorzystnie rozporządzono wynosi nie mniej niż 5 510 zł, a który to czyn wyczerpuje znamiona występku z art. 18 § 1 kk w związku z art. 286 § 1 kk przy zastosowaniu art. 12 kk. Wyrokiem tym powód został skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Z uzasadnienia wyroku nie wynika by doszło do popełnienia jakichkolwiek uchybień w postępowaniu przygotowawczym (k.2692 – 2780 akt sygn. VII K 530/ 02 SR w S.). Na skutek apelacji powoda R. Z. sprawa była przedmiotem rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Katowicach, który wyrokiem z dnia 14 grudnia 2007 r. skorygował zaskarżony wyrok, w ten sposób, że w miejsce sformułowania, że oskarżony kierował wykonaniem czynów zabronionych, wprowadził stwierdzenie, że oskarżony działał wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami i przyjmując, że czyn ten stanowi przestępstwo z art. 286 § 1 kk w związku z art. 12 kk wymierzył mu karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Z uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego nie wynika by naruszono w postępowaniu przygotowawczym przepisy prawa (k.2949 – 2990 akt j.w.). Wbrew stanowisku apelującego treść powyższych wyroków a w szczególności skazanie powoda nie jest bez znaczenia dla oceny zasadności jego powództwa. Skazanie powoda wskazuje bowiem na prawidłowość przeprowadzonego postępowania przygotowawczego i --- STRONA 5 --- sporządzonego aktu oskarżenia i przemawia za przyjęciem, że podnoszone przez powoda zarzuty co do przebiegu postępowania w Prokuraturze Rejonowej w S.są gołosłowne. W stanie faktycznym sprawy wobec treści powołanych wyżej wyroków zbędnym było rozważanie każdego z osobna zarzutu wymienionego w pozwie. Tym samym niesłusznie zarzuca apelujący uchylenie się przez Sąd od analizy stanu faktycznego sprawy w zakresie zarzutów z pozwu. W dalszej kolejności rozważenia wymaga kwestia czy zachodzi ta przesłanka odpowiedzialności pozwanego jaką jest bezprawność działania. Zgodzić się trzeba ze poglądem skarżącego, że nie był on obowiązany wykazywać bezprawności działania pozwanego. Zgodnie z art. 24 § 1 kc w związku z art. 6 kc to na pozwanym spoczywał ciężar wykazania, że jego działanie nie było bezprawne. Nie ulega jednak wątpliwości, że pozwany brak bezprawności działania po jego stronie wykazał, powołując się na dokumenty zgromadzone w sprawie VII K 530/02 Sądu Rejonowego w S.. Wszystkie czynności jakie pozwany względem powoda podejmował były czynnościami w ramach prowadzonego przez organ procesowy postępowania karnego a zatem były działaniami w granicach prawa; wynikały z kompetencji ustawowej, w tym ich podstawę stanowił art. 10 kpk. Wobec tego nawet gdyby doszło do naruszenia dóbr osobistych powoda w toku postępowania przygotowawczego w związku z podejmowanymi czynnościami procesowymi to brak bezprawności działania wyłączałby odpowiedzialność pozwanego. Prowadzenie przez organ władzy publicznej postępowania w ramach określonej przez ustawodawcę procedury nie stanowi bezprawnego działania w rozumieniu art. 24 § 1 k.c., które mogłoby naruszyć dobro osobiste osoby fizycznej. Celem przepisów o ochronie dóbr osobistych jest obrona osoby fizycznej lub prawnej przed działaniami bezprawnymi. Prowadzenie jakiegokolwiek postępowania publicznoprawnego (administracyjnego, cywilnego, karnego itd.) nie może zostać zakwalifikowane jako działanie bezprawne tylko z uwagi na to, że organ prowadzący postępowanie niewłaściwie zinterpretował prawo materialne, wydał błędną decyzję lub powstrzymał się od jej wydania uznając, że nie ma ku temu odpowiednich podstaw (tak Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 25 sierpnia 2006r., sygn. akt I ACa 237/06, LEX nr 217201). Odnosząc się do tymczasowego aresztowania powoda, które zastosowano względem niego w toku prowadzonego postępowania przygotowawczego i z którym powód wiąże odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratora Okręgowego w (...) zauważyć należy, że ten środek zapobiegawczy został zastosowany przez Sąd Rejonowy w S., nie zaś przez funkcjonariuszy Prokuratury Rejonowej w S. wskazanych przez powoda w pozwie. Jednocześnie nie ma żadnych podstaw by uznać, że orzeczenia w przedmiocie tymczasowego aresztowania powoda były bezprawne, skoro wydane zostały przez właściwy organ i poddane były kontroli instancyjnej w sposób uregulowany w kodeksie postępowania karnego. Tymczasowe aresztowanie z istoty swej narusza dobro osobiste człowieka jakim jest wolność (art. 23 kc) skoro jednak następuje ono w granicach prawa nie może skutkować odpowiedzialnością z art. 24 § 1 kc. Zauważyć przy tym trzeba, że powód twierdził, że wskutek jego aresztowania nastąpiło naruszenie innego dobra osobistego a to jego godności. Jednakże naruszenia godności powód w żaden sposób nie wykazał, nie sprecyzował nawet na czym to naruszenie jego godności polegało. Wobec tego żadna z przesłanek odpowiedzialności pozwanego na podstawie powołanego przepisu nie zaistniała. Okoliczność, że powód wniósł skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, której przedmiotem są te same zarzuty wobec pozwanego, które podnosi on w tej sprawie nie jest argumentem przemawiającym za zasadnością powództwa. Prawa człowieka, o naruszeniu których orzeka Trybunał nie są tożsame z dobrami osobistymi, których ochrony domaga się powód w niniejszej sprawie. Gdy idzie o przewlekłość postępowania to podnieść należy, że nawet gdyby do niej doszło to nie ma podstaw by utożsamiać ją z naruszeniem godności powoda. Jak już wyżej wskazano w polskim porządku prawnym --- STRONA 6 --- zadośćuczynienie służy tylko w wypadkach wskazanych w przepisach powszechnie obowiązującego prawa. Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki z dnia 17 czerwca 2004 r. (Dz. U. z dnia 16 sierpnia 2004 r.) odsyła do powszechnie obowiązującego prawa regulującego zagadnienie naprawienia szkody, nie zawiera natomiast normy, która byłaby podstawą prawną roszczenia o zadośćuczynienie z tytułu przewlekłości postępowania sądowego rozpoznawanego poza trybem postępowania ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 9 listopada 2005r., sygn. akt I ACa 1063/05, LEX nr 175571). Dodatkowo zauważyć należy, że o ile powód twierdzi, że naruszone zostały jego dobra osobiste w ten sposób, że informacje o nim wyszły z Prokuratury (zeznania powoda – k.221) to podzielić w tym zakresie należy ocenę Sądu Okręgowego, że powód nie tylko nie wykazał ale nawet nie wskazał kiedy, kto i w jaki sposób naruszył jego dobra osobiste przez przekazanie informacji i na czym to naruszenie polegało. Zatem w świetle powyższych rozważań stwierdzić trzeba, iż bezpodstawne są podniesione w apelacji zarzuty naruszenia art. 77 Konstytucji RP i art. 417 kc, jak również art. 23 kc i 24 kc a powództwo jako nieuzasadnione i nieudowodnione słusznie oddalono. Z tych przyczyn Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc orzekł jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono po myśli art.102 kpc w związku z art.108 § 1 kpc, uwzględniając sytuację materialną powoda, z uwagi na którą był on w całości zwolniony od kosztów sądowych.