Wyrok I ACa 679/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 listopada 2009 r. Sąd Apelacyjny w Kat

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 679/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 listopada 2009 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Małgorzata Wołczańska Sędziowie : SA Ewa Jastrzębska SA Elżbieta Karpeta (spr.) Protokolant : Agnieszka Mustroń po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2009 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa J. K. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w (...) o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 31 lipca 2009 r., sygn. akt I C 21/09 oddala apelację. Sygn. Akt I ACa 679/09 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził na rzecz powoda J. K. od pozwanego Skarbu Państwa – Dyrektora Aresztu Śledczego w (...) 1000 zł., oddalając powództwo w pozostałej części. Powód bowiem domagał się zasądzenia kwoty 100 000 zł. za naruszenie jego dóbr osobistych w postaci godności i prawa do intymności przez poniżające traktowanie jego osoby, polegające na tym, że powoda osadzono wraz z osobami palącymi podczas gdy on sam nie pali papierosów. Nadto w uzasadnieniu powód wskazał, że w areszcie nie zostały stworzone odpowiednie warunki dla załatwiania potrzeb fizjologicznych, areszt był zarobaczony, brak było w celach właściwej wentylacji, a --- STRONA 2 --- cele były przeludnione i nie było w nich odpowiednich warunków do spania i spożywania posiłków, higienę osobistą trzeba było wykonywać w obecności pozostałych współwięźniów. Pozwany wnosząc o oddalenie powództwa przyznał, że zaludnienie cel, w których przebywał powód od sierpnia 2000 do kwietnia 2001r. faktycznie znacznie przekraczało dopuszczalną pojemność, jednak zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami nie było możliwości, by przeludnienie jednostki mogło stanowić podstawę do odmowy przyjęcia osadzonego do aresztu. Fakt przeludnienia nie jest uzależniony od działań pozwanego, który nie ma żadnego wpływu na politykę karną państwa. Przeczył nadto pozwany aby warunki panujące w celach były takie jak opisywał je powód. Ustalił Sąd, że powód przebywał w Areszcie Śledczym w (...) w okresie od 23 sierpnia 2000r. do 5 marca 2002r. W tym czasie w areszcie utrzymywało się znaczne przeludnienie. W celach zajmowanych przez powoda podczas jego osadzenia w Areszcie Śledczym w (...) wentylacja była nienależyta, brak było całkowitego wydzielenia kącików sanitarnych i okresowo występowało zarobaczenie cel mieszkalnych. Mając na uwadze powyższe ustalenia Sąd Okręgowy wskazał, że Państwo wykonując swoje uprawnienia władcze, w ramach imperium wykonując zadania represyjne nie może ograniczać praw człowieka w stopniu wyższym niż to wynika z zadań ochronnych i celu stosowanych środków. Ponieważ powód w czasie osadzenia w Areszcie Śledczym w (...) przebywał w celach przeludnionych uznał Sąd Okręgowy, że roszczenie powoda częściowo zasługuje na uwzględnienie. Także pozostałe warunki odbywania przez powoda kary pozbawienia wolności, jak brak właściwej wentylacji, brak wyodrębnienia kącika sanitarnego oraz zarobaczenie wskazują na naruszenie godności osobistej powoda. Uzasadnia to uznanie, że pozwany naruszył dobra osobiste powoda w postaci godności i prawa do intymności w stopniu uzasadniającym przyznanie powodowi zadośćuczynienia na mocy art. 23, 448 k.c. Sąd Okręgowy ocenił, że kwota 1000 zł stanowi wartość ekonomicznie odczuwalną przez powoda i może stanowić kompensatę doznanych przez niego krzywd, uwzględniając że powód w niewłaściwych warunkach przebywał w okresie 8 miesięcy Apelację od tego orzeczenia wniósł pozwany. Zarzucał Sądowi Okręgowemu naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 w związku z art. 6 k.c. przez niewłaściwe ustalenie, iż pozwany nie obalił domniemania bezprawności działania, a także naruszenie art. 448 w związku z art. 24 k.c. przez nietrafne przyjęcie działania pozwanego za zawinione, a naruszenie art. 448 k.c. nastąpiło także przez przyznanie powodowi zadośćuczynienia w rażąco wygórowanej wysokości. Nadto naruszył Sąd Okręgowy – zdaniem apelującego – przepis art. 233 k.p.c. poprzez odstąpienie od zasady swobodnej oceny dowodów wyrażające się w braku wszechstronnego rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zaś sprawozdań z wizytacji sędziego penitencjarnego. W oparciu o podniesione zarzuty domagał się pozwany zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie 1 przez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Apelacja nie była uzasadniona. Przytoczone ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny podziela i uznaje za własne. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy przedstawił w motywach swego orzeczenia wnioski wynikające ze sprawozdań sędziego penitencjarnego wizytującego warunki osadzonych w Areszcie Śledczym w (...). Wynikało z nich, że Areszt od kilku lat borykał się z problemem przeludnienia cel, odnotowano też działania administracji aresztu zmierzające do poprawy warunków bytowych osadzonych. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że warunki, w jakich przebywał powód w Areszcie Śledczym w S. były niewłaściwe, sprzeczne z przewidzianymi przepisami ( art. 110 § 1,2, i 3 k.k.w.) w odniesieniu do wymaganej, minimalnej powierzchni na jednego aresztowanego lub skazanego, co nie zostało podważone przez pozwanego. Takie określenie powierzchni w wymienionym przepisie wskazuje, że obniżenie jej jest niedopuszczalne, co także podkreślone zostało w art. 248 §1 k.k.w., który zezwala jednak na umieszczenie osoby pozbawionej wolności --- STRONA 3 --- „w warunkach, w których powierzchnia celi na 1 osobę wynosi mniej niż 3 m 2 w szczególnie uzasadnionych wypadkach, na czas określony”. Przewidziane odstępstwo od najmniejszego wymiaru powierzchni ma charakter wyjątku, a zatem dla zastosowania go należy dochować wszystkich wymogów wynikających z art. 248 k.k.w. Wynika stąd, że w odniesieniu do każdego odstępstwa od najniższej normy należy podać, czy i jakie „szczególnie uzasadnione wypadki” zaistniały oraz określić czas jego trwania. Nie można podzielić stanowiska pozwanego, że wystarczające było powołanie się na obowiązek przyjęcia każdej osoby kierowanej do jednostki oraz przekazywanie informacji o przekroczeniu najniższej normy sędziemu penitencjarnemu. Nie uchyla to niezgodnego z prawem umieszczania osób pozbawionych wolności w celach nie spełniających minimalnych wymagań na czas nieokreślony, bo w istocie doprowadza do tego, że wyjątek przekształca się w regułę, która nie zasługuje na akceptację. Odroczenie utraty mocy obowiązującej art. 248 § 1 k.k.w., orzeczone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 maja 2008 r. SK 25/07, nie daje podstaw do przyjęcia, że może on być do tego czasu stosowany w powyżej opisany sposób, który nie spełnia nawet tych, uznanych za niekonstytucyjne, reguł. Nie zwalnia pozwanego od odpowiedzialności za wykonywanie pozbawienia wolności w przeludnionych celach podnoszony przez niego brak możliwości dochowania ustawowych warunków. Utrzymywanie bowiem takiego stanu jest sprzeczne z podstawowymi prawami człowieka, chronionymi tak Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., jak i art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 23 k. c. i prowadzi do tego, że kara pozbawienia wolności wykonywana jest w niehumanitarnych, poniżających warunkach. Takiego traktowania zabrania wymieniona Konwencja ( art. 3) oraz art. 40 i 41 ust. 4 Konstytucji. Łączy się to także z innymi niepożądanymi następstwami w postaci braku możliwości uzyskania pożądanej resocjalizacji, stanowi źródło konfliktów pomiędzy pozbawionymi wolności, pozbawia ich intymności, może wreszcie negatywnie oddziaływać na stan zdrowia. Z tych względów na pełną aprobatę zasługuje ocena Sądu Okręgowego, że w okolicznościach niniejszej sprawy spełnione zostały wszystkie przesłanki, wynikające z art. 24 i 448 k.c.. odpowiedzialności pozwanego za zawinione i bezprawne naruszenie dóbr osobistych powoda, a w szczególności godności osoby pozbawionej wolości, co uzasadniało zasądzenie na rzecz powoda odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia. Nie był także zasadny zarzut naruszenia art. 448 k.c. przez zasądzenie zadośćuczynienia w rażąco zawyżonej wysokości. Zadośćuczynienie nie może mieć charakteru symbolicznego, powinno spełniać funkcję kompensacyjną, stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość. Trudno uznać, aby niższa niż 1000 zł. kwota mogła spełniać te kryteria, stąd Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu Okręgowego odnośnie oceny wysokości przyznanego zadośćuczynienia. Apelacja pozwanego jako bezzasadna podlegała zatem oddaleniu, na mocy art. 385 k.p.c.