Postanowienie I ACa 666/20

--- STRONA 1 --- Sygn. akt I ACa 666/20 | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 kwietnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny w składzie: Sędziowie: SA Marek Machnij SO(del.) Karolina Sarzyńska : p] po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2021 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. K. - przeciwko Skarbowi Państwa — Aresztowi Śledczemu w B. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 19 czerwca 2020 r. sygn. akt I C 130/20 . uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. SSA Marek Machnij SSA Piotr Daniszewski SSO(del.) Karolina Sarzyńska Sygn. akt I ACa 666/20 UZASADNIENIE Powód A. K. wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w B. zadośćuczynienia oraz odszkodowanie w kwocie 300.000 zł w związku z naruszeniem jego dóbr osobistych podczas odbywania kary pozbawienia wolności oraz na skutek naruszenia przepisów dotyczących warunków odbywania kary pozbawienia wolności, naruszenia przepisów prawa pracy, kodeksu Karnego wykonawczego oraz szeregu innych przepisów. | '' Pozwany Skarb Państwa - Areszt Śledczy w B. wniósł w odpowiedzi na pozew o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. --- STRONA 2 --- Wyrokiem z dnia 19 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy oddalił powództwo, zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, a kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa. Stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku został przedstawiony w jego pisemnym uzasadnieniu. Sąd pierwszej instancji oparł swe ustalenia na dowodach z dokumentów przedłożonych przez pozwanego, które nie budziły wątpliwości w zakresie ich treści i formy, dlatego też zostały uznane za wiarygodny materiał dowodowy. Sąd nie dał wiary twierdzeniom powoda powołanym w pozwie, uznając, że przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało wykorzystywania powoda do niewolniczej pracy, zmuszania go do pracy, niedostarczania mu kompletnych posiłków, braku zapłaty na rzecz Aresztu Śledczego w B., karania za odmowę niewolniczej pracy bez zapłaty izolatką, „pleksą”, korzystania z widzeń w sposób uniemożliwiający kontakt z rodziną i bliskimi, utrudniania mu za wszelką cenę kontaktów z rodziną poprzez stosowanie „pleksy””, izolatek, nierespektowania art. 105 $ 3 kk.w., nie wpuszczana rodziny na odwiedziny, pozbawiania telefonów przez wpisywanie w książkę rezygnacji, braku zajęć sportowych oraz miejsca do uprawiania sportu, pozbawienia spacerów, robienia spacerów krótszych niż przysługują, odmowy wpisania na odwiedziny osób bliskich lub rodziny. Zdaniem Sądu Okręgowego, powód nie przedstawił żadnych dowodów na uzasadnienie swoich zarzutów, stąd jego twierdzenia okazały się gołosłowne. W szczególności powód nie wykazał, aby pozwany naruszył jego dobra osobiste, a nawet nie zadał sobie trudu wskazania, które dobra osobiste zostały naruszone działaniami pozwanego. Nie wskazał też, jakie przepisy kodeksu karnego wykonawczego, prawa pracy, Konstytucji PR, konwencji o ochronie praw człowieka, zostały naruszone przez pozwanego. W konsekwencji, oceniając całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie na podstawie przepisów art. 23 k.c. i art. 24 $ 1 ke. w związku z art. 448 k.c., Sąd orzekający uznał roszczenie powoda za bezzasadne z uwagi na to, że powód ni wykazał samego faktu naruszenia jakichkolwiek jego dóbr osobistych i w ogóle nie wskazał, jakie jego dobro osobiste zostało naruszone. Nie przedstawił również żadnych dowodów na poparcie stanowiska, iż w pozwanym Areszcie Śledczym dochodziło do naruszenia jego praw. Sąd Okręgowy podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, to na stronie formułującej twierdzenia ciąży w procesie cywilnym obowiązek ich udowodnienia. Skoro ciężar udowodnienia okoliczności opisanych w pozwie obciążał zgodnie z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. powoda, to ich niewykazanie wprost wskazuje na bezpodstawność powództwa. Samo twierdzenie strony nie może zostać uznane za dowód, a twierdzenie dotyczące okoliczności istotnej dla sprawy powinno zostać udowodnione przez stronę je zgłaszającą. Zdaniem Sądu meriti, brak było podstaw do przyjęcia, iż pozwany Skarb Państwa bezprawnie naruszył dobra osobiste powoda, a wobec braku przesłanek wymaganych przez art. 23 k.c., brak było również podstaw do zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda zadośćuczynienia w oparciu o przepis art. 24 k.c. w związku z art. 448 k.c. Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na mocy art.24 $ 1 k.c. a contrario, a także na podstawie art. 415kc. w związku z art. 416 art. 422 kc. a contrario, oddalił powództwo w całości orzekając, jak w punkcie I wyroku. O kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na koszty zasądzone na rzecz pozwanego składają się koszty zastępstwa procesowego w wysokości 240 zł ustalone na podstawie $ 8 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Sąd Okręgowy nie dopatrzył się ponadto podstaw uzasadniających odstąpienie od obciążenia powoda kosztami zastępstwa procesowego na podstawie art. 102 k.p.. Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł powód, który zaskarżył wyrok w całości. Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie przepisów postępowania oraz popełnienie błędów w ustaleniach faktycznych. W szczególności zarzucił, że został pozbawiony możliwości ustosunkowania się do odpowiedzi na pozew oraz do powołanych w niej dowodów, wskazując, że odpowiedź na pozew została mu doręczona dopiero wraz z odpisem zaskarżonego wyroku. Ponadto nie miał możliwości przedstawienia własnych dowodów na uzasadnienie twierdzeń zgłoszonych w pozwie. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od powoda kosztów postępowania odwoławczego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powoda jest zasadna z uwagi na to, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji zostało przeprowadzone w warunkach jego nieważności, w związku z czym zachodziła konieczność wydania przez Sąd Apelacyjny orzeczenia kasatoryjnego. W związku z kwalifikowaną Wadliwością postępowania pierwszoinstancyjnego doszło do pozbawienia skarżącego możności obrony swych przez uniemożliwienie mu ustosunkowania się do treści złożonej odpowiedzi na pozew, a w tym do powołanych w niej dowodów. Z akt --- STRONA 3 --- sprawy wynika bowiem, że po złożeniu przez pozwanego odpowiedzi na pozew sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w dniu 19 czerwca 2020 r., na którym zostało wydane postanowienie dowodowe dopuszczające dowód z dokumentów zgłoszonych w odpowiedzi pozew oraz został wydany wyrok oddający powództwo w całości. Jak wynika przy tym z akt sprawy, skarżący nie miał możliwości ustosunkowania się do treści odpowiedzi na pozew oraz do powołanych w niej dowodów, skoro została mu ona doręczona wraz z odpisem zaskarżonego wyroku. Jest to o tyle istotne, że Sąd Okręgowy podjął decyzję o rozstrzygnięciu sprawy na posiedzeniu niejawnym, nie wyjaśniając, jaki przepis kompetencyjny przyjął za podstawę takiego właśnie procedowania, opierając wszystkie swe ustalenia na dokumentach załączonych do odpowiedzi na pozew i odrzucając jednocześnie twierdzenia powoda wyłożone w pozwie, uznając, że nie zostały one udowodnione. Ostateczna ocena wywiedzionego powództwa może rzecz jasna okazać się dla powoda negatywna, jednak prawo do rzetelnego procesu wymaga zapewnienia mu, jak każdej stronie, minimalnych gwarancji procesowych, a w tym prawa do wysłuchania. Prawo do ustosunkowania się do twierdzeń i dowodów strony przeciwnej oraz prawo powoływania własnych twierdzeń faktycznych i dowodów, jako element prawa do wysłuchania (audiatur et altera pars), jest jednym z elementów konstytucyjnego prawa do sądu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r., P 9/01, OTK Zb.Urz. 2002, Nr 2, poz. 14, i z dnia 15 kwietnia 2009 r., SK 28/08, OTK-A Zb.Urz. 2009, Nr 4, poz. 48). Przyjmując, że do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym doszło na podstawie art. 148! $ 1 k.p.c., to zdaniem Sądu Apelacyjnego, mimo wszystko była to decyzja przedwczesna, skoro nie zapewniono skarżącemu możliwości zajęcia stanowiska w związku ze złożoną przez pozwanego odpowiedzią na pozew oraz powołanymi w niej dowodami. Jak przyjmuje się przy tym w judykaturze, wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, pomimo nie zaistnienia ku temu ustawowych przesłanek określonych w art. 148! k.p.c., wprost prowadzi do nieważności postępowania, z uwagi na pozbawienie obu stron procesu możności obrony ich praw w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., stanowiącej okoliczność uwzględnianą przez sąd odwoławczy z urzędu, stosownie do art. 378 $ 1 k.p.c. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 czerwca 2018 r., I AGa 119/18). Podkreślenia przy tym wymaga, że sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., IL CZP 49/07, OSNC 2008 z. 6 poz. 55). Nieważność postępowania jest następstwem kwalifikowanego uchybienia procesowego; nie zależy od przyczyn jego popełnienia oraz wywołanych skutków, a w szczególności od wpływu na wynik sprawy oraz na interesy stron. Przepisy normujące nieważność postępowania muszą być wykładane i stosowane w sposób ścisły, bez jakichkolwiek koncesji, a art. 379 pkt 5 k.p.c. nie uzależnia stwierdzenia nieważności postępowania od dodatkowych przesłanek. W judykaturze podkreśla się, że pozbawienie strony możności obrony skutkujące nieważnością postępowania (art. 379 pkt Sk.p.c.) występuje wówczas, gdy strona, wbrew swej woli, z powodu wadliwych czynności procesowych sądu zostaje pozbawiona możności działania w postępowaniu lub jego istotnej części, jeżeli skutki tego uchybienia nie mogły być usunięte w dalszym toku postępowania przed wydaniem wyroku w danej instancji (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000, nr 12, poz. 220, z dnia 10 stycznia 2001 r., I CKN 999/98, nie publ., z dnia 10 lipca 2002 r., II CKN 822/00, nie publ, z dnia 10 czerwca 1974 r., II CR 155/74, OSPiKA 1975, nr 3, poz. 66 i z dnia z dnia 24 lutego 2011 r., III CSK 137/10, nie publ. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN 399/01, "Izba Cywilna" 2003, nr 6, poz. 46). Należy zatem zawsze rozważyć, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, czy uchybienie to wpłynęło na możność strony do działania w postępowaniu, oraz, czy pomimo zajścia tych okoliczności strona mogła bronić swych praw. W razie kumulatywnego spełnienia tych przesłanek należy uznać, że strona została pozbawiona możności działania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2009 r., II PK 13/09, nie publ.). Przenosząc przedstawione założenia na płaszczyznę rozstrzyganej sprawy należy wskazać, że wadliwe czynności procesowe Sądu pierwszej instancji skutkowały pozbawieniem powoda możności obrony swych. Nie mogę one zostać konwalidowane w postępowaniu apelacyjnym z uwagi na ich charakter, znaczenie dla stron oraz stan zaawansowania sprawy przed Sądem Okręgowym na datę jego orzekania w sprawie. Próba uzdrowienia wadliwych czynności Sądu meriti spowodowałaby w rzeczywistości zredukowanie postępowania do jednej instancji i w założeniu przeniesienie postępowania rozpoznawczego do Sądu drugiej instancji. Z uwagi na powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie 386 $ 2 k.p.c. uchylił w całości zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. --- STRONA 4 --- Z uwagi na wystąpienie nieważności postępowania przed Sądem pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym na mocy art. 374 k.p.. SSA Marek Machnij SSA Piotr Daniszewski SSO(del.) Karolina Sarzyńska